第6品·动词品·词干元音变化规则
6. 动词品解释 · 252 段
词干元音变化规则。巴利
Vikaraṇavidhāna
在表示愿望与喜好的词根“isu”中,如前,词根末音被删除,加上“ti”等语尾,并且不加词缀“a”。巴利
Isu icchākantīsu, pure viya dhātvantalopo, tyādyuppatti, appaccayo ca.
于“诸词根”的语境中——巴利
‘‘Dhātūna’’nti vattamāne –
476 词根“isu”和“yamu”的末尾音可变为“ccha”。巴利
476.Isuyamūnamanto ccho vā.
对于“isu”与“yamu”这些词根,其末尾音可变为“ccha”。此处的“vā”字,表示此规则有确定分别的意义;而通过将规则拆分为“anto ccho vā”,亦适用于词根“ās”。so saggaṃ icchati(他希求天界),icchanti(他们希求)。icchasi(你希求),icchatha(你们希求)。icchāmi(我希求),icchāma(我们希求)。当无“ccha”替代时,由于没有复辅音收尾,依“aññesu ca”的规则而发生元音强化,变为 esati、esanti 等形式。巴利
Isuyamuiccetesaṃ dhātūnaṃ anto ccho hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, ‘‘anto ccho vā’’ti yogavibhāgena āsassapi. So saggaṃ icchati, icchanti. Icchasi, icchatha. Icchāmi, icchāma. Cchādesābhāve asaṃyogantattā ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, esati, esanti iccādi.
在业语态中,大多数情况下只用主动语态的形式,因此我们在此将中间语态的形式省略。他/它被希求(icchīyati、esīyati、issate、issati),其中“ya”发生了同化。同样地,命令式:icchatu、esatu。祈愿式:iccheyya、eseyya。而在过去完成时和不定过去时中,则应根据各个场合的实际用法来使用其形式,如 icchi、esi。未来式:icchissati、esissati。条件式:icchissā、esissā 等。巴利
Kamme attanopadassa yebhuyyena parassapadattameva payojīyati, tena cettha attanopade rūpāni saṅkhipissāma. So icchīyati, esīyati, issate, issati, yakārassa pubbarūpattaṃ. Tathā icchatu, esatu. Iccheyya, eseyya. Parokkhāhiyyattanīsu pana rūpāni sabbattha payogamanugamma payojetabbāni, icchi, esi. Icchissati, esissati. Icchissā, esissā icchādi.
词根“yamu”在上息义中,加前置词“ni”,并替换为“ccha”。如:niyacchati、niyacchanti。Niyamati、niyamanti。加前置词“saṃ”时,依“saye ca”而知为此形,并加倍。如:saññamati、saññamanti。巴利
Yamu uparame, nipubbo, cchādeso ca. Niyacchati, niyacchanti. Niyamati, niyamanti. Saṃpubbo ‘‘saye cā’’ti ñattaṃ, dvittañca. Saññamati, saññamanti.
业语态:niyacchīyati、niyamīyati、niyammati,或 saññamīyati。同样地,命令式:niyacchatu、saññamatu。祈愿式:niyaccheyya、saññameyya。过去时:niyacchī、saññamī。未来式:niyacchissati、saññamissati。条件式:niyacchissa、saññamissa,诸如此类。巴利
Kamme niyacchīyati, niyamīyati, niyammati, saññamīyati vā. Tathā niyacchatu, saññamatu. Niyaccheyya, saññameyya. Niyacchī, saññamī. Niyacchissati, saññamissati. Niyacchissa, saññamissa iccādi.
Āsa 意为“坐”(upavesane);依语干分离(yogavibhāgena)而成 ccha 的替换,并转为短音。变位为:Acchati,acchanti。Acchasi,acchatha。Acchāmi,acchāma。与前缀 upa 组合时除外,作 upāsati,upāsanti。被动形为:Acchīyati,upāsīyati。命令形为:Acchatu,upāsatu。愿望形为:Accheyya,upāseyya。过去形为:Acchī,upāsī。未来形为:Acchissati,upāsissati。条件形为:Acchissa,upāsissa 等等。巴利
Āsa upavesane, yogavibhāgena cchādeso, rassattaṃ. Acchati, acchanti. Acchasi, acchatha. Acchāmi, acchāma. Aññatra upapubbo upāsati, upāsanti. Acchīyati, upāsīyati. Acchatu, upāsatu. Accheyya, upāseyya. Acchī, upāsī. Acchissati, upāsissati. Acchissa, upāsissa iccādi.
Labha 意为“获得”(lābhe)。变位为:Labhati,labhanti。Labhasi,labhatha。Labhāmi,labhāma。中间语态:Labhate,labhante。Labhase,labhavhe。Labhe,labhāmhe。巴利
Labha lābhe, labhati, labhanti. Labhasi, labhatha. Labhāmi, labhāma. Labhate, labhante. Labhase, labhavhe. Labhe, labhāmhe.
于业语态(kamme)中,当 ya 字母同化成前形时,依据“kvaci dhātū”等规则,之前的 bha 音转变为 ba 音,故作 labbhate,labbhante。亦可变化为:Labbhati,labbhanti。命令形为:Labbhataṃ,labbhatu。愿望形为:Labbhe,labbheyya。巴利
Kamme yakārassa pubbarūpatte kate ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā purimabhakārassa bakāro, labbhate, labbhante. Labbhati, labbhanti. Labbhataṃ, labbhatu. Labbhe, labbheyya.
于现在时,当有“vā、antalopo(词尾脱落)”等规则时——巴利
Ajjatanimhi ‘‘vā, antalopo’’ti ca vattamāne –
477 对 labha 词根而言,其他人称的 ī、iṃ 语尾,以 ttha、ttha 为其替换。巴利
477.Labhasmā ī iṃnaṃ tthatthaṃ.
即:对于 labha 词根,在其他人称的 ī、iṃ 语尾时,以 ttha、ttha 为替换,且词根末尾辅音脱落。例如:Alattha、alabhi、labhi、alabhiṃsu、labhiṃsu。Alabho、labho、alabhi、labhi、alabhittha、labhittha。Alatthaṃ、alabhiṃ、labhiṃ、alabhimha、labhimha 等等。巴利
Labhaiccetasmā dhātuto paresaṃ īiṃnaṃ vibhattīnaṃ ttha tthaṃiccete ādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca. Alattha, alabhi, labhi, alabhiṃsu, labhiṃsu. Alabho, labho, alabhi, labhi, alabhittha, labhittha. Alatthaṃ, alabhiṃ, labhiṃ, alabhimha, labhimha iccādi.
于未来时,在“karassa sappaccayassa kāho”中,由含带条件者的摄持,对 vaca、muca、bhujā 等词根,将 ss 替换为 kha;或对 vasa、chida、labhā 等词根,替换为 cha,即将 ss 替为 cha;由“byañjanantassa co chappaccayesu cā”规则,词根末尾辅音变为 c,成为 lacchati、lacchanti。Lacchasi、lacchatha。Lacchāmi、lacchāma。若无 cha 替换,则为 labhissati、labhissanti。Labhissasi、labhissatha。Labhissāmi、labhissāma 等。Alabhissa、alabhissaṃsu 等。巴利
Bhavissantimhi ‘‘karassa sappaccayassa kāho’’ti ettha sappaccayaggahaṇena vaca muca bhujādito ssassakhādeso, vasa chida labhādito chādeso ca vā hotīti ssassa chādeso, ‘‘byañjanantassa co chappaccayesu cā’’ti dhātvantassa cakāro, lacchati, lacchanti. Lacchasi, lacchatha. Lacchāmi, lacchāma. Chādesābhāve labhissati, labhissanti. Labhissasi, labhissatha. Labhissāmi, labhissāma iccādi. Alabhissa, alabhissaṃsu iccādi.
词根 Vaca 表 viyattiyaṃ vācāyaṃ意义时,为 vacati、vacanti。Vacasi、vacatha。Vacāmi、vacāma。巴利
Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, vacati, vacanti. Vacasi, vacatha. Vacāmi, vacāma.
当作成业语态、为自言词干,并加 y 语尾时:巴利
Kamme attanopade, yappaccaye ca kate –
478 对于 vaca、vasa、vaha 等词根,在 vassa ye 语尾中,其首音 v 变为 u。巴利
478.Vaca vasa vahādīnamukāro vassa ye.
对于“vaca”(说)、“vasa”(住)、“vaha”(带)等词根,当后接 ya 后缀时,其首辅音 v 变为 u;根据“ādi”(等)一词,也包括“vaḍḍha”词根的首辅音。依“vassa a va”这一复合规则,此处第二个 va 也应被包含在内,因此 a 音也变为 u;在前一种情形下,后面的音发生省略。依“tassa cavagga”等规则,与词根末尾相连的 ya 变为 ca,并发生重叠。由此得到:uccate、uccante;vuccate、vuccante;或 vuccati、vuccanti 等,依此类推。同样地:vacatu、vuccatu;vaceyya、vucceyya;过去时形式:avacā、avaccā、avacū、avaccū;avaca、avaco、avacuttha;avaca、avacaṃ、avacamhā;avacuttha 等,依此类推。巴利
Vaca vasa vahaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ vakārassa ukāro hoti yappaccaye pare, ādisaddena vaḍḍhassa ca. ‘‘Vassa a va’’iti samāsena dutiyañcettha vaggahaṇaṃ icchitabbaṃ, tena akārassapi ukāro hoti, purimapakkhe paralopo. ‘‘Tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa yakārassa cakāro, dvittaṃ. Uccate, uccante. Vuccate, vuccante. Vuccati, vuccanti vā iccādi. Tathā vacatu, vuccatu. Vaceyya, vucceyya. Avacā, avaccā, avacū, avaccū. Avaca, avaco, avacuttha. Avaca, avacaṃ, avacamhā. Avacuttha iccādi.
479 对于词根 vac,在过去时语尾中,其元音 a 变为 o。巴利
479.Vacassajjatanimhimakāro o.
对于词根“vac”,其元音a在过去时语尾之前转为o。例如:avoci(他说)、avocuṃ(他们说);avoco(你说)、avocuttha(你们说);avociṃ(我说)、avocumha(我们说),此处增入u音。avoca为短音化,avocu等亦同。avuccittha(被动态过去式)。巴利
Vacaiccetassa dhātussa akāro ottamāpajjate ajjatanimhi vibhattimhi. Avoci, avocuṃ. Avoco, avocuttha. Avociṃ, avocumha, ukārāgamo. Avoca, rassattaṃ, avocu iccādi. Avuccittha.
在将来时中,依带后缀的规则,ss替换为khā;当“byañjanantassa”规则持续有效时,依据“ko khe ca”规则,词根末尾音替换为k,得出:vakkhati、vakkhanti;vakkhasi、vakkhatha;vakkhāmi、vakkhāma等,如此类推。巴利
Bhavissantimhi sappaccayaggahaṇena ssassa khādeso, ‘‘byañjanantassā’’ti vattamāne ‘‘ko khe cā’’ti dhātvantassa kādeso, vakkhati, vakkhanti. Vakkhasi, vakkhatha. Vakkhāmi, vakkhāma iccādi.
词根“vasa”(居住):vasati(他住)、vasanti(他们住)。巴利
Vasa nivāse, vasati, vasanti.
被动语态中,u被强化,且发生前音同化,形成 vussati、vussanti 等形式。命令式:vasatu。祈愿式:vaseyya。过去时:avasi、vasi。巴利
Kamme uttaṃ, pubbarūpattañca vussati, vussanti iccādi. Vasatu. Vaseyya. Avasi, vasi.
将来时中,ss变为 cha,词根末尾音则变为 ca,得到:vacchati、vacchanti;vacchasi、vacchatha;vacchāmi、vacchāma。还有 vasissati、vasissanti;avasissa、avasissaṃsu。巴利
Bhavissantiyaṃ ssassa chādeso, dhātvantassa cakāro ca, vacchati, vacchanti. Vacchasi, vacchatha. Vacchāmi, vacchāma. Vasissati, vasissanti. Avasissa, avasissaṃsu.
同理,词根 ruda(流泪):rodati(他哭)、rucchati(他将哭);rodissati 等,依此类推。巴利
Tathā ruda assuvimocane, rodati, rucchati. Rodissati iccādi.
词根“kusa”(责骂)加上前缀ā后,发生重叠、短化,以及a末后音的增音现象。akkosati(他责骂)、akkosatu(让他责骂)、akkoseyya(他可能责骂)。巴利
Kusa akkose, āpubbo dvittarassattāni, appaccayavuddhiyo ca. Akkosati. Akkosatu. Akkoseyya.
“antalopo”(末尾音省略)的规则持续有效,且依“蛙跳法”,亦适用于“vā”(或,表选择)。巴利
‘‘Antalopo’’ti vattate, maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti ca.
480 于词根“kusa”,在ī语尾之前替换为cchi。巴利
480.Kusasmā dī cchi.
词根“kusa”,在ī语尾前变为cchi,且词根末音脱落。akkocchi maṃ(他骂我),或akkosi。将来式:akkosissati。条件式:akkosissa等,如是类推。巴利
Kusa iccetasmā dhātuto īvibhattissa cchiādeso hoti, dhātvantassa lopo ca. Akkocchi maṃ, akkosi vā. Akkosissati. Akkosissa iccādi.
“Vaha”义为“到达”,其动词变化:vahati(他到达),vahanti(他们到达)。巴利
Vaha pāpuṇane, vahati, vahanti.
于业格及自指称中,并加以ya词缀时——巴利
Kamme attanopade, yappaccaye ca kate –
“Ye”一字承前。巴利
‘‘Ye’’ti vattate.
481 h音发生转位,或变为l音。巴利
481.Ha vipariyayo lo vā.
在ya词缀之前,h音发生转位;ya词缀的y音也可变为l音。此处的“或”字表示这是一条附带条件的选择性规则,因此在“gayhatī”等词中并不发生l音变化;而这种l音替换只出现在充当触发条件的y音上,“vac、vas”等例讲的正是这一点。例如:vuyhati、vulhati(被携带,单数);vuyhanti(被携带,复数);vahatu、vuyhatu(令其携带);vaheyya、vuyheyya(应携带);avahī、avuyhittha、avahittha(已携带);avahissati、vuyhissati(将携带);avahissa、avuyhissa(本当携带),余例类推。巴利
Hakārassa vipariyayo hoti yappaccaye pare, yappaccayassa ca lakāro hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena ‘‘gayhatī’’tiādīsu lattaṃ na hoti, nimittabhūtassa yakārassevetaṃ lattaṃ, ‘‘vacavasa’’iccādinā uttaṃ. Vuyhati, vulhati, vuyhanti. Vahatu, vuyhatu. Vaheyya, vuyheyya. Avahī, avuyhittha, avahittha. Avahissati, vuyhissati. Avahissa, avuyhissa iccādi.
“Jara”意谓“衰老”。巴利
Jara vayohānimhi.
482 词根jara与mara可有jīra、jīyya、mīyya等替代形式。巴利
482.Jaramarānaṃ jīrajīyyamīyyā vā.
对于jara和mara这两个词根,可替换为jīra、jīyya、mīyya等形式,并发生元音省略等音变。jīrati(他老去)、jīranti(他们老去);jīyyati(他老去)、jīyyanti(他们老去)。依据“kvacā”等规则,单个y有时可省略,从而得到jīyati(他老去)、jīyanti(他们老去)。巴利
Jaramara iccetesaṃ dhātūnaṃ jīrajīyyamīyyādesā honti vā, saralopādi. Jīrati, jīranti. Jīyyati, jīyyanti. ‘‘Kvacā’’disuttena ekayakārassa kvaci lopo hoti. Jīyati, jīyanti.
被动语态:jīrīyati(被老化)、jīrīyanti(复数);jīyiyyati、jīyiyyanti。命令式:jīratu(令其老化)、jīyyatu。祈愿式:jīreyya、jīyyeyya。过去式:ajīrī、jīrī、jīyyī。未来式:jīrissati、jīyyissati。条件式:ajīrissa、ajīyyissa。巴利
Kamme jīrīyati, jīrīyanti. Jīyiyyati, jīyiyyanti. Jīratu, jīyyatu. Jīreyya, jīyyeyya. Ajīrī, jīrī, jīyyī. Jīrissati, jīyyissati. Ajīrissa, ajīyyissa.
“Mara”为“命终”义,其替代词干有 mīyya 等形,如 mīyyati(他死)、mīyyanti(他们死);或 mīyati、mīyanti。亦有 marati、maranti 等,余者类推。巴利
Mara pāṇacāge, mīyyādeso, mīyyati, mīyyanti. Mīyati, mīyanti vā. Marati, maranti iccādi.
“Disa”为“看见”义。巴利
Disa pekkhaṇe.
483 471、483。词根“dis”(见)可替换为“passa”“dissa”或“dakkhā”。巴利
483.Disassapassa dissa dakkhā vā.
词根√disa有passa、dissa、dakkha等替换形式。此处的vā字表示“分别限定”之义,因此,dissa替换形式唯用于被动语态的一切动词语尾中。Passati, passanti。Dakkhati, dakkhanti。巴利
Disaiccetassa dhātussa passa dissa dakkhaiccete ādesā honti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena dissādeso kammani sabbadhātuke eva. Passati, passanti. Dakkhati, dakkhanti.
被动语态中ya被删除,如:dissate, dissante。Dissati, dissanti。Vipassīyati, dakkhīyati。Passatu, dakkhatu, dissatu。Passeyya, dakkheyya, disseyya。巴利
Kammani yakāralopo, dissate, dissante. Dissati, dissanti. Vipassīyati, dakkhīyati. Passatu, dakkhatu, dissatu. Passeyya, dakkheyya, disseyya.
在过去时中,依“kvaci dhātū”等规则,词根的 i 变为 a:addasā, addasa。被动语态中为 adissa。巴利
Hiyyattaniyaṃ ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātuikārassa attaṃ, addasā, addasa. Kammani adissa.
与此类似:apassi, passi, apassiṃsu, passiṃsu。Apassi, passi, apassittha, passittha。Apassiṃ, passiṃ, apassimha, passimha。Addasi, dasi, addasaṃsu, dasaṃsu。被动语态中为 adissaṃsu。Addakkhi, addakkhiṃsu。巴利
Tathā apassi, passi, apassiṃsu, passiṃsu. Apassi, passi, apassittha, passittha. Apassiṃ, passiṃ, apassimha, passimha. Addasi, dasi, addasaṃsu, dasaṃsu. Kammani adissaṃsu. Addakkhi, addakkhiṃsu.
Passissati, passissanti。依“bhavissantimhi ssassa ca”的规则分别,ss 被删除并插入 i:dakkhiti, dakkhinti。若 ss 未被删除,则为 dakkhissati, dakkhissanti。Apassissa, adakkhissa 等。巴利
Passissati, passissanti. ‘‘Bhavissantimhi ssassa cā’’ti yogavibhāgena ssassa lopo, ikārāgamo ca, dakkhiti, dakkhinti. Lopābhāve dakkhissati, dakkhissanti. Apassissa, adakkhissa iccādi.
词根 sada 用以表示消散、移动、终止等义。巴利
Sada visaraṇagatyāvasānesu.
“sabbattha”一词沿用,依蛙跳法,“kvaci”亦同。巴利
‘‘Sabbatthā’’ti vattate, maṇḍūkagatiyā ‘‘kvacī’’ti ca.
484 词根 sada 转为 sīda。巴利
484.Sadassa sīdattaṃ.
词根 sada 在一切语尾变化中,于某些场合替换为 sīda。余可类推。Nisīdati, nisīdanti。被动语态中作 nisajjate,此处因“kvaci”所限,不发生 sīda 替换。Nisīdatu。Nisīde。Nisīdi。Nisīdissati。Nisīdissa 等。巴利
Sadaiccetassa dhātussa sīdādeso hoti sabbattha vibhattippaccayesu kvaci. Sesaṃ neyyaṃ. Nisīdati, nisīdanti. Bhāve nisajjate, idha kvacādhikārena sīdā-deso na bhavati. Nisīdatu. Nisīde. Nisīdi. Nisīdissati. Nisīdissa iccādi.
词根 yaja 用于供养天神、集会、布施等义。Yajati, yajanti。巴利
Yaja devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu. Yajati, yajanti.
于被动语态中,“yamhī”一词沿用。巴利
Kammani ‘‘yamhī’’ti vattate.
485 词根 yaja 的首音变为 i。巴利
485.Yajassādissi.
词根 yaja 后接 ya 词缀时,其首音 ya 中的 y 替换为 i,并省略元音。例如:ijjate mayā buddho(佛陀被我所敬奉)。同样地:yajatu(愿他敬奉),ijjataṃ(愿他被敬奉);yaje(愿敬奉),ijjetha(愿被敬奉);yaji(已敬奉),ijjittha(已被敬奉);yajissati(将敬奉),ijjissate(将被敬奉);yajissa(若敬奉),ijjissatha(若被敬奉)等等。巴利
Yajaiccetassa dhātussa ādissa yakārassa ikārādeso hoti yappaccaye pare, saralopo. Ijjate mayā buddho. Tathā yajatu, ijjataṃ. Yaje, ijjetha. Yaji, ijjittha. Yajissati, ijjissate. Yajissa, ijjissatha iccādi.
词根 vada,意为“言语中的清晰表达”,接 ti 等词尾,并带 a 词缀。巴利
Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ, tyādyuppatti, appaccayo ca.
“vā”(或者)一词表示此规则延续。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
486 词根“vada”替换为“vajja”。巴利
486.Vadassa vajjaṃ.
词根“vada”的整体,在所有动词词尾中,可替换为“vajja”。此处,由于这是关于词尾的增补规则,故“所有”一词在意义上自然成立。巴利
Vadaiccetassa dhātussa sabbassa vajjādeso hoti vā sabbāsu vibhattīsu. Vibhatyādhikārattā cettha sabbāsūti atthato siddhaṃ.
“vā”(或者)一词的规则在此延续。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
487 而且,此处的“a”音发生省略。巴利
487.Lopañcettamakāro.
接在“bhū”等词根之后的“a”词缀变为“e”音,并可选择地发生省略。此处,由于是涉及动词变化词缀的规则章节,此“a”词缀便被取作“a”词缀来理解。巴利
Bhūvādito paro appaccayo ettamāpajjate, lopañca vā. Vikaraṇakāriyavidhippakaraṇato cettha akāroti appaccayo gayhati.
在“bhū”等词根与“juhoti”等词根之后,附加后缀“a”;
它发生音省,而非其他情况,因为这是确定性规则中的可选用法。巴利
Bhūvādito juhotyādi-to ca appaccayo paro; Lopamāpajjate nāñño, vavatthitavibhāsatoti.
后缀“a”变为“e”,辅以元音省略等规则:比如 vajjeti(他避免)、vadeti(他说)、vadati(他说),在词末——巴利
Appaccayassa ekāro, saralopādi, vajjeti, vadeti, vadati, antimhi –
488 在某些情况下,词根、动词词尾与词缀会发生延长、颠倒、替换、省略及增音等变化。巴利
488.Kvacidhātuvibhattippaccayānaṃ dīghaviparītādesalopāgamā ca.
在此,于动词章中,在动词变位以及未规定特殊规则的初级派生词(kitaka)的用法中,有时对于词根、ti等语尾,以及由词根所规定的词缀,会发生元音延长、短化、颠倒、替换、消失与增音等变化。这些变化随顺胜者(佛陀)的教说而生起。其中——巴利
Idha dhātvādhikāre ākhyāte, kitake ca avihitalakkhaṇesu payogesu kvaci dhātūnaṃ, tyādivibhattīnaṃ, dhātuvihitappaccayānañca dīghatabbiparītaādesalopāgamaiccetāni kāriyāni jinavacanānurūpato bhavanti. Tattha –
于名词中,kiyādi类词根及位于辅音丛中的其他词根,其元音变为短音。
又,āyū等词根在语尾mhā、ssa及以anta结尾的形式中,其元音变为短音。
于词根gam之后,ccha变为ñcha;或在其未来时gamissa与今日过去时(ajjatanī)中,变为gā。
在ttha、mha等之前,词根有时增入u音;在ya之前,词根元音延长。
eyya、eyyā、seyya、seyyā、metta等形式,以及sse、ssa、etta等形式,应得成就。
以o结尾者转为atta;而ātthā等形式,在ttha、tha等之前获得。
同样地,词根brū在anti等语尾前,转为au或āha。
完成式语尾中,非重复部分的元音延长。
以辅音丛收尾者,于此对a音如是;然于语尾、词缀等前则不然。
e与o二音之后,随其后者恒常脱落。巴利
Nāmhi rasso kiyādīnaṃ, saṃyoge caññadhātunaṃ; Āyūnaṃ vā vibhattīnaṃ, mhā, ssāntassa ca rassatā. Gamito cchassa ñcho vāssa, gamissajjatanimhi gā; Ucāgamo vā tthamhesu, dhātūnaṃ yamhi dīghatā. Eyyeyyāseyyāmettañca, vā ssessettañca pāpuṇe; Okārā attamittañca, ātthā papponti vā tthathe. Tathā brūtoti antīnaṃ, au vāha ca dhātuyā; Parokkhāya vibhattimhi, anabbhāsassa dīghatā. Saṃyoganto akārettha, vibhattippaccayādi tu; Lopa māpajjate nicca-mekārokārato paroti.
以单一a音结尾的词干后,语尾anti中的a音脱落,例如:vajjenti、vadenti、vadanti。变化形式尚有 vajjesi、vadesi、vadasi、vajjetha、vadetha、vadatha;vajjemi、vajjāmi、vademi、vadāmi、vajjema、vadema、vajjāma、vadāma。巴利
Ekārato parassa antiakārassa lopo, vajjenti, vadenti, vadanti. Vajjesi, vadesi, vadasi, vajjetha, vadetha, vadatha. Vajjemi, vajjāmi, vademi, vadāmi, vajjema, vadema, vajjāma, vadāma.
被动态:vajjīyati、vajjīyanti(被说);或作 vajjati、vajjanti;亦作 vadīyati。命令式:vajjetu、vadetu、vadatu(令说)。愿望式:vajje、vajjeyya、vade、vadeyya、vajjeyyuṃ、vadeyyuṃ、vajjeyyāsi、vajjesi、vadeyyāsi。不定过去式:avadi、vadi、vadiṃsu。未来式:vadissati、vadissanti、avadissa 等。巴利
Kammani vajjīyati, vajjīyanti. Vajjati, vajjanti. Vadīyati vā. Vajjetu, vadetu, vadatu. Vajje, vajjeyya, vade, vadeyya, vajjeyyuṃ, vadeyyuṃ. Vajjeyyāsi, vajjesi, vadeyyāsi. Avadi, vadi, vadiṃsu. Vadissati, vadissanti. Avadissa iccādi.
词根 √kamu 意为“举步”。在未加词缀时,依“某些情况下,元音等单个字母可成双出现”的规则发生重叠;同时,kavagga 转为 cavagga。巴利
Kamu padavikkhepe, appaccaye kate ‘‘kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dvittaṃ, kavaggassa cavaggo.
“重叠”的引用、“词末”的引用以及“或”字的引用依然有效。巴利
Abbhāsaggahaṇamantaggahaṇaṃ, vāggahaṇañca vattate.
489 及随韵。巴利
489.Niggahītañca.
在重叠之后,随韵亦可作为增入。此处的“或”字表示固定选择,因此此规则仅适用于√kamu等词根。例如:caṅkamati(经行),caṅkamanti(他们经行)等。kamati(行走),kamanti(他们行走)等。巴利
Abbhāsante niggahītañcāgamo hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena kamādīnamevetaṃ. Caṅkamati, caṅkamanti iccādi. Kamati, kamanti iccādi.
词根√cala,义为“摇动”,如cañcalati(反复摇动)、calati(摇动)。巴利
Cala kampane, cañcalati, calati.
词根√cala,义为“破裂”,如daddallati(闪耀)。巴利
Cala dalane, daddallati.
词根√jhe,义为“思惟”。在无词缀时,依“o, sare, e”等规则,并通过“te āvāyā”的分别释,即使未构成致使,e亦转为āya,如jhāyati(禅思)、jhāyanti(他们禅思)等,此为特别规定。巴利
Jhecintāyaṃ, appaccaye ‘‘o, sare, e’’ti ca adhikicca ‘‘te āvāyā’’ti yogavibhāgena akāritepi ekārassa āyādeso, jhāyati, jhāyanti iccādi, visesavidhānaṃ.
词根 √tud,意为“刺、折磨”,不加词缀构成现在时;依“aññesu cā”中延续的“或”字,tud 类词根的特点即无增音,例如:tudati(他刺)、tudanti(他们刺);tudasi(你刺)、tudatha(你们刺);tudāmi(我刺)、tudāma(我们刺)。巴利
Tuda byathane, tyādyuppatti appaccayo, ‘‘aññesu cā’’ti etthānuvattita vāggahaṇena tudādīnaṃ vuddhiabhāvova viseso, tudati, tudanti. Tudasi, tudatha. Tudāmi, tudāma.
被动式中,依“tassa cavagga”等规则,含 sa 的 ya 词缀中 ja 音双写,如:tujjate(他被刺)、tujjante(他们被刺);tujjati(他被刺)、tujjanti(他们被刺),或 tujjare(他们被刺)。同样地,tudatu(令他刺)、tudantu(令他们刺);tude(应刺)、tudeyya(应刺)、tudeyyuṃ(他们应刺);atudi(他刺了)、tudiṃsu(他们刺了);atudi(他刺了)、atudittha(你刺了);atudiṃ(我刺了)、atudimha(我们刺了);atujjittha(他被刺了)、atujji(他被刺了);tudissati(他将刺);atudissa(不刺)等等。巴利
Kamme ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadakārassa yappaccayassa jakāro dvittaṃ, tujjate, tujjante. Tujjati, tujjanti, tujjare vā. Tathā tudatu, tudantu. Tude, tudeyya, tudeyyuṃ. Atudi, tudiṃsu. Atudi, atudittha. Atudiṃ, atudimha. Atujjittha, atujji. Tudissati. Atudissa iccādi.
词根 √visa,意为“进入”,前加 pa,例如:so gāmaṃ pavisati(他进入村庄)、pavisanti(他们进入);pavisasi(你进入)、pavisatha(你们进入);pavisāmi(我进入)、pavisāma(我们进入)。巴利
Visa pavesane papubbo, so gāmaṃ pavisati, pavisanti. Pavisasi, pavisatha. Pavisāmi, pavisāma.
业动词变位:pavisiyyate, pavisiyyante。Pavisiyyati, pavisiyyanti。或 Pavissate。同样地,pavisatu, pavisantu。Paviseyya。Pāvisi, pavisi, pāvekkhi pathaviṃ(进入大地),依据“某处词根”等规则,在过去时态中,词根(vis)出现 vekkhā 等替换形式。Pāvisiṃsu, pavisiṃsu。巴利
Kamme pavisiyyate, pavisiyyante. Pavisiyyati, pavisiyyanti. Pavissate vā. Tathā pavisatu, pavisantu. Paviseyya. Pāvisi, pavisi, pāvekkhi pathaviṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ajjatanimhi visassa vekkhādeso ca. Pāvisiṃsu, pavisiṃsu.
业动词变位:pāvisīyittha, pavisīyittha, pāvisīyi, pavisīyi。Pavisissati, pavisissanti。Pavisīyissate, pavisissate。Pāvisissa。Pāvisīyissa 等等。巴利
Kamme pāvisīyittha, pavisīyittha, pāvisīyi, pavisīyi. Pavisissati, pavisissanti. Pavisīyissate, pavisissate. Pāvisissa. Pāvisīyissa iccādi.
Nuda(驱除、舍弃)于摒弃的意义上:nudati,nudanti。巴利
Nuda khepe, nudati, nudanti.
Disa(指向)表‘指向’义,动词变位为 uddisati、uddisanti。巴利
Disa atisajjane, uddisati, uddisanti.
Likha(书写)表‘书写’义,动词变位为 likhati、likhanti。巴利
Likha lekhane, likhati, likhanti.
Phusa(触)表‘触’义,动词变位为 phusati、phusanti,等等。巴利
Phusa samphasse, phusati, phusanti iccādi.
Hū,bhū 在有情之义,tyādi 之构成,依“bhūvādito a”之规则有接辞 a,然依“vā”之规则,进而依“lopañcettamakāro”之规则,bhūvādito 之后的接辞 a 便脱落,再依“aññesu ca”之规则而有增长。So hoti, te honti,依“kvaci dhātū”等规则,其后的音素脱落。Hosi, hotha。Homi, homa。于被动义则为 hūyate。巴利
Hū, bhū sattāyaṃ, tyādyuppatti ‘‘bhūvādito a’’iti appaccayo, ‘‘vā’’ti adhikicca ‘‘lopañcettamakāro’’ti bhūvādito parassa appaccayassa lopo, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi. So hoti, te honti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā parasarassa lopo. Hosi, hotha. Homi, homa. Bhāve hūyate.
同样地,hotu, hontu。Hohi,因无字母 a 故,不会发生 i 的脱落,hotha。Homi, homa。于被动义则为 hūyataṃ。巴利
Tathā hotu, hontu. Hohi, anakāraparattā hilopo na bhavati, hotha. Homi, homa. Bhāve hūyataṃ.
于第七格有元音省略等变化,heyya, heyyuṃ。Heyyāsi, heyyātha。Heyyāmi, heyyāma。或作 heyyaṃ。于被动义则为 hūyetha。巴利
Sattamiyaṃ saralopādi, heyya, heyyuṃ. Heyyāsi, heyyātha. Heyyāmi, heyyāma. Heyyaṃ vā. Bhāve hūyetha.
在hiyyattaniyaṃ接辞脱落的场合,依“kvaci dhātū”等规则,将hū词根的ū音替换为uv。变为Ahuvā, ahuvu, ahuvū。Ahuva, ahuvo, ahuvattha。Ahuvaṃ, ahuvamha。Ahuvattha, ahuvatthuṃ。Ahuvase, ahuvavhaṃ。Ahuviṃ, ahuvamhase。被动语态中为ahūyattha。巴利
Hiyyattaniyaṃappaccayalope ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hūdhātussa ūkārassa uvādeso. Ahuvā, ahuvu, ahuvū. Ahuva, ahuvo, ahuvattha. Ahuvaṃ, ahuvamha. Ahuvattha, ahuvatthuṃ. Ahuvase, ahuvavhaṃ. Ahuviṃ, ahuvamhase. Bhāve ahūyattha.
在Ajjatanī时态中,依“kvaci dhātū”等规则,hū词根的ī语基脱落并缩短,成为ahu。若未脱落,则依“karassa kāsattamajjatanimhī”中“sattamajjatanimhī”的分别,增入s并强化,成为ahosi、ahesuṃ;依“kvaci dhātū”等规则,okāra变为ekāra。或作ahavuṃ。Ahosi、ahosittha。Ahosiṃ、ahuṃ;parassa脱落并缩短,ahosimha、ahumha,皆缩短。被动语态中为ahūyittha。巴利
Ajjatanimhi ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hūto īvibhattissa lopo rassattaṃ, so ahu, lopābhāve ‘‘karassa kāsattamajjatanimhī’’ti ettha ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena sāgamo, vuddhi, ahosi, ahesuṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā okārassekāro. Ahavuṃ vā. Ahosi, ahosittha. Ahosiṃ, ahuṃ, parasarassa lopo, rassattañca, ahosimha, ahumha, rassattaṃ. Bhāve ahūyittha.
自“Hi lopaṃ vā”句起,“lopo, vā”亦随之延续。巴利
‘‘Hi lopaṃ vā’’ti ito ‘‘lopo, vā’’ti ca vattate.
在将来时中,词干“hū”在“he”之前变为“ho”,“ssa”也是如此。巴利
490. Hotissare’hohe bhavissantimhi ssassa ca.
词根hū的元音在将来时语尾前变为e、o等形态,且ss有时省略。同时伴有i增音、元音省略等现象。巴利
Hūiccetassa dhātussa saro eha oha ettamāpajjate bhavissantimhi vibhattimhi, ssassa ca lopo hoti vā. Ikārāgamo, saralopādi.
hehiti, hehinti。hehisi, hehitha。hehāmi, hehāma。若不发生省略,则为:hehissati, hehissanti。hehissasi, hehissatha。hehissāmi, hehissāma。若替换为o,则为:hohiti, hohinti。hohisi, hohitha。hohāmi, hohāma。同样,hohissati, hohissanti。hohissasi, hohissatha。hohissāmi, hohissāma。若替换为e,则为:heti, henti。hesi, hetha。hemi, hema。hessati, hessanti。hessasi, hessatha。hessāmi, hessāma。被动语态:hūyissate。巴利
Hehiti, hehinti. Hehisi, hehitha. Hehāmi, hehāma. Lopābhāve – hehissati, hehissanti. Hehissasi, hehissatha. Hehissāmi, hehissāma. Ohādese – hohiti, hohinti. Hohisi, hohitha. Hohāmi, hohāma. Tathā hohissati, hohissanti. Hohissasi, hohissatha. Hohissāmi, hohissāma. Ekārādese – heti, henti. Hesi, hetha. Hemi , hema. Hessati, hessanti. Hessasi, hessatha. Hessāmi, hessāma. Bhāve hūyissate.
超时态(条件式)中:ahavissa, ahavissaṃsu,以及 ahuyissatha 等。巴利
Kālātipattiyaṃ ahavissa, ahavissaṃsu. Ahuyissatha iccādi.
词根 hū、bhū 表示存在,此处 bhū 为后续词根,接续 tyādi 语尾,无后缀时发生省略与增音:anubhoti, anubhonti。Anubhosi, anubhotha。Anubhomi, anubhoma。巴利
Hū, bhū sattāyaṃ, bhū itīdha anupubbo, tyādyuppatti appaccayassa lopavuddhiyo, anubhoti, anubhonti. Anubhosi, anubhotha. Anubhomi, anubhoma.
被动语态:anubhūyati, anubhūyanti。同样地,命令式:anubhotu, anubhontu;anubhohi, anubhotha;anubhomi, anubhoma。被动命令式:anubhūyatu, anubhūyantu。愿望式:anubhave, anubhaveyya。被动愿望式:anubhūyeyya。过去时:anubhosi, anubhavi。将来时:anubhossati, anubhossanti;anubhossasi, anubhossatha;anubhossāmi, anubhossāma;或 anubhavissati。条件式:anubhossa,或 anubhavissa 等。巴利
Kamme anubhūyati, anubhūyanti. Tathā anubhotu, anubhontu. Anubhohi, anubhotha. Anubhomi, anubhoma. Anubhūyatu, anubhūyantu. Anubhave, anubhaveyya. Anubhūyeyya. Anubhosi, anubhavi. Anubhossati, anubhossanti. Anubhossasi, anubhossatha. Anubhossāmi, anubhossāma. Anubhavissati vā. Anubhossa, anubhavissa vā iccādi.
词根 sī 表示“卧”,在无后缀的情况下发生省略并增音,如:seti, senti。Sesi, setha。Semi, sema。中间语态形式:sete, sente 等等。巴利
Sī saye appaccayalopo, vuddhi ca, seti, senti. Sesi, setha. Semi, sema. Sete, sente iccādi.
若无后缀省略未发生——巴利
Appaccayalopābhāve –
“sare”这一规则继续沿用,同时取用其词根。巴利
‘‘Sare’’ti vattate, dhātuggahaṇañca.
当词根末尾的 e 遇到后接元音时,转为 aya,并发生元音省略等变化。例如:sayati, sayanti;sayasi, sayatha;sayāmi, sayāma。巴利
Ekārassa dhātvantassa sare pare ayādeso hoti, saralopādi. Sayati, sayanti. Sayasi, sayatha. Sayāmi, sayāma.
在业格中,依“某些词根”等规则,词根末尾的短元音变为长音:atisīyate, atisīyante;atisīyati, atisīyanti。于被动语态中则为 sīyate。巴利
Kammeatipubbo, ‘‘kvaci dhātvā’’dinā yamhi rassasarassa dhātvantassa dīgho, atisīyate, atisīyante. Atisīyati, atisīyanti. Bhāve sīyate.
同样地:setu, sentu;sehi, setha;semi, sema;sayatu, sayantu;saya, sayāhi, sayatha;sayāmi, sayāma;sayataṃ, sayantaṃ;sayassu, sayavho;saye, sayāmase。atisīyataṃ, atisīyantaṃ;atisīyatu, atisīyantu。于被动态:sīyataṃ。巴利
Tathā setu, sentu. Sehi, setha. Semi, sema. Sayatu, sayantu. Saya, sayāhi, sayatha. Sayāmi, sayāma. Sayataṃ, sayantaṃ. Sayassu, sayavho. Saye, sayāmase. Atisīyataṃ, atisīyantaṃ. Atisīyatu, atisīyantu. Bhāve sīyataṃ.
saye, sayeyya, sayeyyuṃ;atisīyeyya。于被动态:sīyetha。巴利
Saye, sayeyya, sayeyyuṃ. Atisīyeyya. Bhāve sīyetha.
asayi, sayi, asayiṃsu, sayiṃsu, asayuṃ。于有增益音s时:atisesi, atisesuṃ。于受动态:accasīyittha, accasīyi, atisīyi。于被动态:sīyittha。巴利
Asayi, sayi, asayiṃsu, sayiṃsu, asayuṃ. Sāgame atisesi, atisesuṃ. Kamme accasīyittha, accasīyi, atisīyi. Bhāve sīyittha.
sayissati, sayissanti。在无 ī 音插入时:sessati, sessanti。业格:atisīyissatha, atisīyissati。被动态:sīyissate。巴利
Sayissati, sayissanti. Ikārāgamābhāve sessati, sessanti. Kamme atisīyissatha, atisīyissati. Bhāve sīyissate.
asayissā, asayissaṃsu。业格:accasīyissatha等变化。巴利
Asayissā, asayissaṃsu. Kamme accasīyissatha iccādi.
词根√nī,意为“到达、引导”,是为双及物动词:他将羊引导至村落(ajaṃ gāmaṃ neti),他们引导(nenti)。你引导(nesi),你们引导(netha)。我引导(nemi),我们引导(nema)。无省略时:nayati, nayanti等。业格:羊被提婆达多引导至村落(nīyate gāmaṃ ajo devadattena),nīyare, nīyante;nīyati, nīyanti。巴利
Nī pāpuṇane, dvikammakoyaṃ, ajaṃ gāmaṃ neti, nenti. Nesi, netha. Nemi, nema. Lopābhāve nayati, nayanti iccādi. Kamme nīyate gāmaṃ ajo devadattena, nīyare, nīyante. Nīyati, nīyanti.
同样地:netu, nayatu;nīyataṃ, nīyantaṃ;naye, nayeyya;nīyetha, nīyeyya;anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu;vinesi, vinesuṃ;anīyittha, nīyittha;nayissati, nessati;nayissate, nīyissate, nīyissati;anayissa, anīyissa 等等。巴利
Tathā netu, nayatu. Nīyataṃ, nīyantaṃ. Naye, nayeyya. Nīyetha, nīyeyya. Anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu. Vinesi, vinesuṃ. Anīyittha, nīyittha. Nayissati , nessati. Nayissate, nīyissate, nīyissati. Anayissa, anīyissa iccādi.
词根√ṭhā意为“站立、停止、停留”;此处“vā”(或)一词延续适用。巴利
Ṭhā gatinivattimhi, ‘‘vā’’ti vattate.
492 词根√ṭhā替换为tiṭṭha。巴利
492.Ṭhā tiṭṭho.
词根√ṭhā可以有tiṭṭha这一替换形式。此处的“vā”字表确定分别义,并无后缀省略。tiṭṭhati, tiṭṭhanti;ṭhāti, ṭhanti。若不省略,则依“某些词根”等规则,于ṭhā插入辅音h并转为短音,带前缀saṃ时作:saṇṭhahati, saṇṭhahanti。带前缀adhi时作:adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti。巴利
Ṭhāiccetassa dhātussa tiṭṭhādeso hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, appaccayalopo. Tiṭṭhati, tiṭṭhanti. Ṭhāti, ṭhanti. Lopābhāve ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṭhāto hakārāgamo ca rassattaṃ, saṃpubbo saṇṭhahati, saṇṭhahanti. Ette adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti.
493 502, 493. 当后面跟有ya词缀时,dā、dhā、mā、ṭhā、hā、pā、maha、matha等词根的末尾音变为ī。巴利
493.Yamhi dādhā mā ṭhā hā pā maha mathādīnamī.
于被动语态(bhāvakamma)所涉的范围中,当遇到“ya”缘时,dā、dhā、mā、ṭhā、hā、pā、maha、matha等这些词根的末尾变为“ī”音,此规则是恒常的。例如:upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti。如果插入“ha”声同时将前面的元音缩短,并接上“ī”声,便成为 patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti。在纯粹被动(bhāve)中则为 ṭhīyate。巴利
Bhāvakammavisaye yamhi paccaye pare dā dhā mā ṭhā hāpā maha matha iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto īkāramāpajjate, niccatthoyamārambho. Upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti. Hakārāgame rassattaṃ, īkārāgamo ca, patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti. Bhāve ṭhīyate.
同样地:tiṭṭhatu, tiṭṭhantu;ṭhātu, ṭhantu;saṇṭhahatu, saṇṭhahantu;tiṭṭhe, tiṭṭheyya;saṇṭhe, saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ;saṇṭhahe, saṇṭhaheyyuṃ;aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu;saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu;patiṭṭhissati, patiṭṭhissanti;ṭhassati, ṭhassanti;patiṭṭhahissati, patiṭṭhahissanti;patiṭṭhissa, patiṭṭhissaṃsu;patiṭṭhahissa, patiṭṭhahissaṃsu 等等。巴利
Tathā tiṭṭhatu, tiṭṭhantu. Ṭhātu, ṭhantu. Saṇṭhahatu, saṇṭhahantu. Tiṭṭhe, tiṭṭheyya. Saṇṭhe, saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ. Saṇṭhahe, saṇṭhaheyyuṃ. Aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu. Saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu. Pakiṭṭhissati, patiṭṭhissanti. Ṭhassati, ṭhassanti. Patiṭṭhahissati, patiṭṭhahissanti. Patiṭṭhissa, patiṭṭhissaṃsu. Patiṭṭhahissa, patiṭṭhahissaṃsu iccādi.
“pā”表示“饮”;此处“vā”一词延续。巴利
Pā pāne, ‘‘vā’’ti vattate.
494 pā 变为 piba。巴利
494.Pāpibo.
此“pā”语根有“piba”等替代形式。“vā”字表示特定情况下的选择。巴利
Pāiccetassa dhātussa pibādeso hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.
pibati、pibatu、pibeyya。依“kvaci dhātvā”等规则,ba 变为 va,故有 pivati、pivanti。另作 pāti、pānti 或 panti。pīyate、pīyante。pīyati、pīyanti。pivatu。piveyya。apāyi、pivi。pivissati。apivissa 等等。巴利
Pibati. Pibatu. Pibeyya. ‘‘Kvaci dhātvā’’dinā bakārassa vakāro, pivati, pivanti. Pāti, pānti, panti vā. Pīyate, pīyante. Pīyati, pīyanti. Pivatu. Piveyya. Apāyi, pivi. Pivissati. Apivissa iccādi.
“asa”意为“存在”(bhuvi),词尾生起,词缀不消失,此处之“asa”——巴利
Asa bhuvi, vibhattuppatti, appaccayalopo, asa itīdha –
“asasmā, antalopo”此句依然适用。巴利
‘‘Asasmā, antalopo’’ti ca vattate.
495 “ti”词尾变为“tthi”。巴利
495.Tissa tthittaṃ.
在“asa”这一语根之后,词尾“ti”转为“tthi”,且语根末尾音脱落,即成atthi。巴利
Asaiccetasmā dhātumhā parassa tissa vibhattissa tthittaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Atthi.
“vā”字继续沿用。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
496 第四九六条:一切处于“as”的起始音皆脱落。巴利
496.Sabbatthāsassādi lopo ca.
于一切处,在语尾与词缀中,所谓‘as’语根的起始音可有脱落。此‘vā’字表示确定分别之义。例如‘santi’。巴利
Sabbattha vibhattippaccayesu ca asaiccetāya dhātuyā ādissa lopo hoti vā, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Santi.
“从as起,末尾音脱落”亦是统辖语。巴利
‘‘Asasmā, antalopo’’ti ca adhikāro.
497 于si语尾亦然。巴利
497.Simhi ca.
‘as’语根的末尾音在 si 语尾时脱落。例如‘tvaṃ asi’(你是)。巴利
Asadhātussa antalopo hoti simhi vibhattimhi ca. Tvaṃ asi.
498 第四九八条:tha 变为 ttha。巴利
498.Thassatthattaṃ.
此中,‘as’语根之后的语尾 tha 变为 ttha,语根末尾音亦脱落。例如‘tumhe attha’(你们是)。巴利
Asaiccetāya dhātuyā parassa thassa vibhattissa tthattaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Tumhe attha.
“vā”字随转。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
499 第四九九条:于语根as之后,mi与ma变为mhi与mha,且词末音脱落。巴利
499.Asasmā mimānaṃ mhimhāntalopo ca.
此处,语根as之后的mi与ma两种语尾,可有mhi与mha的替代,且语根末音脱落。例如:amhi、amha;或者asmi、asma。巴利
Asaiccetāya dhātuyā parāsaṃ mi maiccetāsaṃ vibhattīnaṃ mhimhaiccete ādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca. Amhi, amha. Asmi, asma.
500 第五〇〇条。“tu”变为“tthu”。巴利
500.Tussa tthuttaṃ.
当语根“as”之后的“tu”语尾变为“tthu”时,语根末尾的音也脱落。例如“atthu”。若“as”的开头音也脱落,则成“santu”。又如“āhi, attha”或“asmi, asma”。巴利
Asaiccetāya dhātuyā parassa tussa vibhattissa tthuttaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Atthu. Asassādilopo ca, santu. Āhi, attha. Asmi, asma.
第七变格中,当语根“as”的开头音脱落时,根据“kvaci dhātū”等规则,原本的“eyya”“eyyuṃ”语尾转为“iy┓iyuṃ”。例如“siy┓siyuṃ”。巴利
Sattamiyaṃ asassādilopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā asato eyyaeyyuṃ vibhattīnaṃ iyāiyuñca honti. Siyā, siyuṃ.
在不失去(词味)的情况下,依照“kvaci dhātvā”等规则,原本不存在的 eyya 等词尾,连同词根末音,替换为 ssa、ssu、ssa、ssatha、ssaṃ、ssāma 等形式。巴利
Lopābhāve ‘‘kvaci dhātvā’’dinā asato eyyādīnaṃ sadhātvantānaṃ ssa ssu ssa ssatha ssaṃ ssāmaādesā honti.
因此,它的变化形式为:assu。assa、assatha。assaṃ、assāma。巴利
Evamassa vacanīyo, assu. Assa, assatha. Assaṃ, assāma.
在过去时中,增入 a 音并变为长音:āsi、āsiṃsu、āsuṃ。āsi、āsittha。āsiṃ、āsimha。巴利
Ajjataniyaṃ akārāgamo, dīgho ca, āsi, āsiṃsu, āsuṃ. Āsi, āsittha. Āsiṃ, āsimha.
并且“vā, asassā”这一规则也适用。巴利
‘‘Vā , asassā’’ti ca vattate.
501 在非词根语基(asabbadhātuka)中,转为 bhū。巴利
501.Asabbadhātuke bhū.
唯词根 as 在非词根语基中,可替换为 bhū。例如 bhavissati、bhavissanti;abhavissa、abhavissaṃsu。巴利
Asasseva dhātussa bhūādeso hoti vā asabbadhātuke. Bhavissati, bhavissanti. Abhavissa, abhavissaṃsu.
说“或”(vā)是何用意?是为了 āsuṃ(这一形式也可成立)。巴利
Vāti kimatthaṃ? Āsuṃ.
词根 brū 用于言语表达,加 tyā 等词尾,且词缀不消失。巴利
Brū viyattiyaṃ vācāyaṃ, tyādyuppatti, appaccayalopo ca.
“kvaci”这一规则继续适用。巴利
‘‘Kvacī’’ti vattate.
502 在 ti 词尾前,词根 brū 增入 ī。巴利
502.Brūto ī timhi.
此词根 brū 后,于 ti 词尾前,有时增入 ī 音,并伴有元音加强、元音消失等变化,如 bravīti、brūti。依‘aññesu cā’等句的关联而取‘vā’(或)字,词根 brū 在辅音前不发生元音加强;复数时,依‘jhalānamiyuvā sare vā’规则,ū 在元音前变为 uv,如 bruvanti。又依‘kvaci dhātvā’等说,brū 的 ti、anti 词尾有时变为 a、u,而 brū 本身则变为 āha。巴利
Brūiccetāya dhātuyā paro īkārāgamo hoti timhi vibhattimhi kvaci, vuddhiavādesā, saralopādi. Bravīti, brūti, ‘‘aññesu cā’’ti suttānuvattitavāggahaṇena brūdhātussa byañjane vuddhi na hoti, bahuvacane ‘‘jhalānamiyuvā sare vā’’ti ūkārassa sare uvādeso, bruvanti. ‘‘Kvaci dhātvā’’dinā brūto tiantīnaṃ vā a u ādesā brūssa āhādeso ca.
āha, āhu(他说,他们说)。brūsi, brūtha(你说,你们说)。brūmi, brūma(我说,我们说)。brūte, bruvante(他说〔为〕自己,他们说〔为〕自己)。brūse, bruvavhe(你为自己说,你们为自己说)。bruve, brūmhe(我为自己说,我们为自己说)。brūtu, bruvantu(让他说,让他们说)。brūhi, brūtha(你说,你们说)。brūmi, brūma(我说,我们说)。brūtaṃ, bruvantaṃ(你俩说,他俩说)。bruve, bruveyya, bruveyyuṃ(我〔祈愿〕说,他应说,他们应说)。bruveyyāsi, bruveyyātha(你应说,你们应说)。bruveyyāmi, bruveyyāma(我应说,我们应说)。bruvetha, bruveraṃ(你们应说,他们应说)。abruvā, abruvū(他们曾说,他们曾说)。巴利
Āha, āhu. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūte, bruvante. Brūse, bruvavhe. Bruve, brūmhe. Brūtu, bruvantu. Brūhi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūtaṃ, bruvantaṃ. Bruve, bruveyya, bruveyyuṃ. Bruveyyāsi, bruveyyātha. Bruveyyāmi, bruveyyāma. Bruvetha, bruveraṃ. Abruvā, abruvū.
在不见过去式(parokkhā)中,依“brūbhūnamāhabhūvā parokkhāya”规则,词根brū有āha等替代形式,并发生元音省略等变化。据说在梦呓(supine)中有māha,因此古德们说tenāhu porāṇā,或āhaṃsu等。巴利
Parokkhāyaṃ ‘‘brūbhūnamāhabhūvā parokkhāya’’nti brūdhātussa āhaādeso, saralopādi, supine kira māha, tenāhu porāṇā, āhaṃsu vā iccādi.
今日过去时(ajjataniya)的形式有:abravi, abruvi, abravuṃ。未来时:bravissati。条件式:abravissa等。巴利
Ajjataniyaṃ abravi, abruvi, abravuṃ. Bravissati. Abravissa iccādi.
词根han(杀、伤害),在某些情况下词缀a不省略。形态有:hanti, hanati, hananti。hanasi, hanatha。hanāmi, hanāma。巴利
Hana hiṃsāgatīsu, timhi kvaci appaccayalopo, hanti, hanati, hananti. Hanasi, hanatha. Hanāmi, hanāma.
在被动语态(kamme)中,依“tassa cavagga”等规则而有ñatta及重叠等变化:haññate, haññante, haññare。haññati, haññanti。hanatu, hanantu。haneyya。巴利
Kamme ‘‘tassa cavagga’’iccādinā ñattaṃ, dvittañca, haññate, haññante, haññare. Haññati, haññanti. Hanatu, hanantu. Haneyya.
“hanassa”的规则继续适用。巴利
‘‘Hanassā’’ti vattate.
503 或者,于一切处替换为vadha。巴利
503.Vadho vā sabbattha.
词根 hana,于一切语尾与词缀处,可有 vadha 替换形。此中的“或”字,表示限定性任选。如 vadheti、vadhīyati、vadhetu、vadhīyatu、vadheyya、avadhi、avadhiṃsu、ahani、ahaniṃsu、vadhissati、hanissati。于 khāda 替换中,则有 paṭihaṅkhāmi、paṭihanissāmi;avadissa、ahanissa 等。巴利
Hanaiccetassa dhātussa vadhādeso hoti vā sabbattha vibhattippaccayesu, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Vadheti. Vadhīyati. Vadhetu. Vadhīyatu. Vadheyya. Avadhi, avadhiṃsu. Ahani, ahaniṃsu. Vadhissati, hanissati. Khādese paṭihaṅkhāmi, paṭihanissāmi. Avadhissa, ahanissa iccādi.
词根 hu(义为供养、布施、舍弃、给予),生起 tyādi 等语尾声,且不取词缀(appaccayo)。依“kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo”之规则而有重叠,依“pubbobbhāso”之规则而得重音之称。巴利
Hu dānādanahabyappadānesu, tyādyuppatti, appaccayo ca, ‘‘kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dvittaṃ, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā.
关于“abbhāse”的规则在此继续适用。巴利
‘‘Abbhāse’’ti vattate.
504 词根ha中的-ssa-由jo替换。巴利
504.Hassajo.
当音素ha出现在重复形式中时,变为jo。而依据‘makāra亦脱落’之规则,此处无词缀脱落,并发生元音增长。如juhoti(他供奉)。巴利
Hakārassa abbhāse vattamānassa jo hoti. ‘‘Lopañcetta makāro’’ti appaccayalopo, vuddhi. Juhoti.
在不发生脱落的情况下,且“辅音群,在元音前”这一规则适用时——巴利
Lopābhāve ‘‘jhalānaṃ, sare’’ti ca vattamāne –
505 以及 yavakāra(ya 音)变。巴利
505.Yavakārā ca.
对于被称作“jhalasaññā”的 i 音与 u 音,当其后有元音时,便会在词末的 u 音前,替以 ya 音或 va 音——此处,非词末的 u 音变为 v 音。巴利
Jhalasaññānaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yakāravakārādesā honti sare pareti apadantassa ukārassa vakāro.
(词根)juhvati(供奉)、juhoti(供奉)、juhvanti(供奉)、juhonti(供奉);juhvasi(你供奉)、juhosi(你供奉)、juhvatha(你们供奉)、juhotha(你们供奉);juhvāmi(我供奉)、juhomi(我供奉)、juhvāma(我们供奉)、juhoma(我们供奉)。巴利
Juhvati, juhoti, juhvanti, juhonti. Juhvasi, juhosi, juhvatha, juhotha. Juhvāmi, juhomi, juhvāma, juhoma.
在被动语态中,依“某处词根”等规则,词根元音变为长音,如:hūyate(被供奉)、hūyante(被供奉)。另有形式:hūyati、hūyanti。巴利
Kamme ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho, hūyate, hūyante. Hūyati, hūyanti.
同样地,祈愿式有:juhotu、juhontu、juhvantu(愿他供奉等)。虚拟式有:juhe、juheyya、juheyyuṃ(宜供奉等)。过去式有:ajuhavi、ajuhavuṃ(曾供奉);ajuhosi、ajuhosuṃ。被动过去式有:ahūyittha aggi(火已被供奉)。将来式有:juhissati、juhissanti(将供奉);或作juhossati、juhossanti。条件式有:ajuhissa、ajuhissaṃsu等。巴利
Tathā juhotu, juhontu, juhvantu vā. Juhe, juheyya, juheyyuṃ. Ajuhavi, ajuhavuṃ. Ajuhosi, ajuhosuṃ. Ahūyittha aggi. Juhissati, juhissanti. Juhossati, juhossanti vā. Ajuhissa, ajuhissaṃsu iccādi.
词根“hā”(义为舍弃),如前所述,因发生重叠等音变,故无词缀脱落。巴利
Hā cāge, pure viya dvebhāvajādesa appaccayalopā.
“替代形式”规则适用。巴利
‘‘Abbhāse’’ti vattate.
处于替代形式时,其元音变为短音。巴利
Abbhāse vattamānassa sarassa rasso hoti.
Jahāti(他舍弃),jahanti(他们舍弃)。Jahāsi(你舍弃),jahātha(你们舍弃)。Jahāmi(我舍弃),jahāma(我们舍弃)。巴利
Jahāti, jahanti. Jahāsi, jahātha. Jahāmi, jahāma.
在被动语态中,依‘词根末尾为 dā、dhā、mā、ṭhā、hā、pā、mah、math 等时,词根末尾变为 ī’的规则,将词根末尾变为 ī,从而得到:hīyate, hīyante, hīyare;hīyati, hīyanti。巴利
Kamme ‘‘yamhi dādhāmāṭhāhāpāmahamathādīnamī’’ti dhātvantassa īkāro. Hīyate, hīyante, hīyare. Hīyati, hīyanti.
同样地,祈使式有:jahātu, jahantu;愿望式有:jahe, jaheyya, jaheyyuṃ;被动愿望式有:hīyetha, hīyeyya。过去时有:ajahāsi, ajahiṃsu, ajahāsuṃ;带前缀paja-的形式有:pajahi, pajahiṃsu, pajahaṃsu, pajahuṃ。被动过去时有:pajahīyittha, pajahīyi。将来时有:pajahissati, pajahissanti;被动将来时有:hīyissati, hīyissanti。条件式有:pajahissa, pajahissaṃsu等等。巴利
Tathā jahātu, jahantu. Jahe, jaheyya, jaheyyuṃ. Hīyetha, hīyeyya. Ajahāsi, ajahiṃsu, ajahāsuṃ. Pajahi, pajahiṃsu, pajahaṃsu, pajahuṃ. Kamme pajahīyittha, pajahīyi. Pajahissati, pajahissanti. Hīyissati, hīyissanti. Pajahissa, pajahissaṃsu iccādi.
词根√dā(给予),加上人称词尾等,发生重叠及二短音化等音变,省略词缀a,得出:dadāti, dadanti;dadāsi, dadātha;dadāmi, dadāma。巴利
Dā dāne, tyādyuppatti, dvebhāvarassattāni, appaccayassa lopo, dadāti, dadanti. Dadāsi, dadātha. Dadāmi, dadāma.
在非重叠形式中,依“蛙跳式”规则,沿用“vā”一词。巴利
Dvittābhāve maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.
507 词根√dā变为dajjaṃ。巴利
507.Dādhātussa dajjaṃ.
此词根√dā可整体变为dajja等替代形式,此“vā”字表示限定性选择之义,词缀a省略。得:dajjati, dajjanti;dajjasi, dajjatha;dajjāmi, dajjāma。在不发生dajja替换时,依“词缀a省略并变为e”之规则,得:dānaṃ deti, denti;desi, detha。巴利
Dāiccetassa dhātussa sabbassa dajjādeso hoti vā, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, appaccayalopo. Dajjati, dajjanti. Dajjasi, dajjatha. Dajjāmi, dajjāma. Dajjādesābhāve ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassa ekāro, dānaṃ deti, denti. Desi, detha.
“vā”一字继续沿用。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
508 词根√dā在mima等之前,其末尾音变为aṃ。巴利
508.Dādantassaṃ mimesu.
词根√dā的末尾音在mima等之前变为aṃ,随韵则依规则转为相应组别的韵尾音。例如:dammi, damma;demi, dema。巴利
Dāiccetassa dhātussa antassa aṃ hoti vā mimaiccetesu paresu, niggahītassa vaggantattaṃ. Dammi, damma. Demi, dema.
在被动语态中,依“yamhi dādhā”等规则,词根末尾音变为ī,例如:dīyate, dīyante;dīyati, dīyanti;dīyyate, dīyyante;dīyyati, dīyyanti等。巴利
Kamme ‘‘yamhi dādhā’’iccādinā īkāro, dīyate, dīyante. Dīyati, dīyanti. Dīyyate, dīyyante. Dīyyati, dīyyanti vā iccādi.
祈使式形式有:dadātu, dadantu;dadāhi, dadātha;dadāmi, dadāma;dadataṃ, dadantaṃ;dadassu, dadavho;dade, dadāmase;dajjatu, dajjantu等;以及detu, dentu;dehi, detha;demi, dema。被动语态形式有:dīyataṃ, dīyantaṃ;dīyatu, dīyantu。巴利
Dadātu , dadantu. Dadāhi, dadātha. Dadāmi, dadāma. Dadataṃ, dadantaṃ. Dadassu, dadavho. Dade, dadāmase. Dajjatu, dajjantu iccādi. Detu, dentu. Dehi, detha. Demi, dema. Kamme dīyataṃ, dīyantaṃ. Dīyatu, dīyantu.
在第七类变位中,形式有:dade, dadeyya, dadeyyuṃ;dadeyyāsi, dadeyyātha;dadeyyāmi, dadeyyāma;dadetha, daderaṃ;dadetho, dadeyyāvho;dadeyyaṃ, dadeyyāmhe;dajje, dajjeyya。巴利
Sattamiyaṃ dade, dadeyya, dadeyyuṃ. Dadeyyāsi, dadeyyātha. Dadeyyāmi, dadeyyāma. Dadetha, daderaṃ. Dadetho, dadeyyāvho. Dadeyyaṃ, dadeyyāmhe. Dajje, dajjeyya.
根据“Kvaci dhātū”等规则,eyya 发生 ātta 变化,即 dajjā, dajjuṃ, dajjeyyuṃ。Dajjeyyāsi, dajjeyyātha。Dajjaṃ,以及 eyyāmi 的 am 替代形式,即 dajjeyyāmi, dajjeyyāma。若无重叠,则为 deyya, deyyuṃ。Deyyāsi, deyyātha。Dīyetha, dīyeyya。巴利
‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā eyyassāttañca, dajjā, dajjuṃ, dajjeyyuṃ. Dajjeyyāsi, dajjeyyātha. Dajjaṃ, eyyāmissa amādeso ca, dajjeyyāmi, dajjeyyāma. Dvittābhāve deyya, deyyuṃ. Deyyāsi, deyyātha. Dīyetha, dīyeyya.
在过去时(Hiyyattanī)中,形式有:adadā, adadū;adado, adadattha;adadaṃ, adadamha;adadattha, adadamhase。被动语态中,为 adīyittha。巴利
Hiyyattaniyaṃ adadā, adadū. Adado, adadattha. Adadaṃ, adadamha. Adadattha, adadamhase. Kamme adīyittha.
今日时(Ajjatanī)中:adadi, adadiṃsu, adaduṃ;adajji, adajjiṃsu;adāsi, adaṃsu;adāsi, ado, adittha;adāsiṃ, adāsimha, adamha;adādānaṃ purindado。在被动语态中:adīyittha, adīyyi。巴利
Ajjatanimhi adadi, adadiṃsu, adaduṃ. Adajji, adajjiṃsu. Adāsi, adaṃsu. Adāsi, ado, adittha. Adāsiṃ, adāsimha, adamha. Adādānaṃ purindado. Kamme adīyittha, adīyyi.
未来时(Bhavissantī)中:插入 ikāra、删去 sara 等,如 dadissati, dadissanti;dajjissati, dajjissanti;短化后为 dassati, dassanti;dassasi, dassatha;dassāmi, dassāma;dassate;dīyissate, dīyissati。巴利
Bhavissantiyaṃ ikārāgamo, saralopādi, dadissati, dadissanti. Dajjissati, dajjissanti. Rassattaṃ, dassati, dassanti. Dassasi, dassatha. Dassāmi, dassāma. Dassate. Dīyissate, dīyissati.
时过(Kālātipatti)中:adadissa, adajjissa, adajjissā, adassa, adassā, adassaṃsu;adīyissatha, adīyissa 等。巴利
Kālātipattiyaṃ adadissa, adajjissa, adajjissā, adassa, adassā, adassaṃsu. Adīyissatha, adīyissa iccādi.
词根 dhā 表“持、置”之义。如前,有词尾变化、重叠、元音缩短及无词缀省略等规则。根据“第二、第四组变为第一、第三组”之规则,dh 变为 d:dadhāti、dadhanti。加前缀 api 后,依“tesu vuddhi”等规则,元音 a 省略;又依“kvaci dhātū”等规则,dh 变为 h,且作缩短:dvāraṃ pidahati、pidahanti。不重叠时则为:nidhiṃ nidheti、nidenti。巴利
Dhā dhāraṇe, pure viya vibhattuppatti, dvittarassattāni, appaccayalopo ca, ‘‘dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā’’ti dhakārassa dakāro, dadhāti, dadhanti. Apipubbo tassa ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā akāralopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhakārassa hakāro, rassattañca, dvāraṃ pidahati, pidahanti. Dvebhāvābhāve nidhiṃ nidheti, nidhenti.
于被动句中:dhīyate、dhīyati、pidhīyate、pidhīyati。巴利
Kamme dhīyate, dhīyati, pidhīyate, pidhīyati.
同样地可见:dadhātu、pidahatu、nidhetu、nidentu;Dadhe、dadheyya、pidahe、pidaheyya、nidhe、nidheyya;Dadhāsi、pidahi;Dhassati、pidahissati、paridahessati;Adhassa、pidahissa 等。巴利
Tathā dadhātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu. Dadhe, dadheyya, pidahe, pidaheyya, nidhe, nidheyya. Dadhāsi, pidahi. Dhassati, pidahissati, paridahessati. Adhassa, pidahissa iccādi.
无增音的 tudādi 类、hūvādi 类,以及类似的其他类别;
juhotyādi 类有四小类,应知此处即指 bhūvādi 等。巴利
Avuddhikā tudādī ca, hūvādi ca tathāparo; Juhotyādi catuddhevaṃ, ñeyyā bhūvādayo idha.
【Rudhādi 类】有“Rudha 等”类、“Hu 等”类,以及另一“Hu-avati 等”类;巴利
Rudhādigaṇa
“Rudha”表遮障之义;如前所述,在完成词根标记等程序后,便生起语尾变化。巴利
Rudha āvaraṇe, pure viya dhātusaññādimhi kate vibhattuppatti.
“a”字依然有效。巴利
‘‘A’’iti vattate.
509 从Rudhādi类开始,及前带随韵者。巴利
509.Rudhādito niggahītapubbañca.
此为四句。从“Rudha”等为首的词根类,在表作者(kattari)的语尾变化中,生起 a 后缀;且随韵(niggahīta)成为其前的增音(āgama),而该随韵因随顺根本语基的元音,故位于词根元音之后。以“ca”字,亦包含 i、ī、e、o 等后缀,且随韵成为相应类音。此处因有复合辅音,故不增长元音,因为该增音已被包含在“tadāgama”的摄受中。巴利
Catuppadamidaṃ. Rudhaiccevamādito dhātugaṇato appaccayo hoti kattari vibhattippaccayesu, niggahītañca tato pubbaṃ hutvā āgamo hoti, tañca niggahītaṃ pakatiyā sarānugatattā dhātussarato paraṃ hoti. Casaddena iīeopaccayā ca, niggahītassa vaggantattaṃ. Idha saṃyogantattā na vuddhi hoti, tadāgamassa taggahaṇena gahaṇato.
在词根前加 ruṇ 构成:他以……堵塞(道路):rundhati, rundhanti。你堵塞:rundhasi, rundhatha。我堵塞:rundhāmi, rundhāma。他(中间语态)堵塞:rundhate, rundhante 等。而在以 i 等开头的后缀前,则亦作 rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti。巴利
So maggaṃ rundhati, rundhanti. Rundhasi, rundhatha. Rundhāmi, rundhāma. Rundhate, rundhante iccādi, ikārādippaccayesu pana rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhotītipi hoti.
被动语态中,前缀 ni 后的 ya 后缀依“tassa cavagga”等规则变为 jha,词根末音依“vagge ghosa”等规则发生重叠,由此构成:道路被他阻断:nirujjhate, nirujjhante。若为为他语态,则为 nirujjhati, nirujjhanti。你被阻断:nirujjhasi, nirujjhatha。我被阻断:nirujjhāmi, nirujjhāma。巴利
Kamme nipubbo yappaccayassa ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa jhakāre kate ‘‘vagge ghosā’’tiādinā dvittaṃ, maggo nirujjhate tena, nirujjhante. Parassapadatte nirujjhati, nirujjhanti. Nirujjhasi, nirujjhatha. Nirujjhāmi, nirujjhāma.
命令式等变化如下:Rundhatu, rundhantu。Rundhāhi, rundhatha。Rundhāmi, rundhāma。Rundhataṃ, rundhantaṃ。Rundhassu, rundhavho。Rundhe, rundhāmase。Nirujjhataṃ, nirujjhantaṃ。Nirujjhatu, nirujjhantu。Rundhe, rundheyya, rundheyyuṃ。Rundhetha, rundheraṃ。Nirujjhetha, nirujjheyya 等。Rundhi, rundhiṃsu。Arundhi, nirujjhittha。Nirujjhi, nirujjhiṃsu。未来式:Rundhissati, rundhissanti。Nirujjhissate, nirujjhissante。Nirujjhissati, nirujjhissanti。Arundhissa, arundhissaṃsu。Nirujjhissatha, nirujjhissaṃsu。巴利
Rundhatu, rundhantu. Rundhāhi, rundhatha. Rundhāmi, rundhāma. Rundhataṃ, rundhantaṃ. Rundhassu, rundhavho. Rundhe, rundhāmase. Nirujjhataṃ, nirujjhantaṃ. Nirujjhatu, nirujjhantu. Rundhe, rundheyya, rundheyyuṃ. Rundhetha, rundheraṃ. Nirujjhetha, nirujjheyya iccādi. Rundhi, rundhiṃsu. Arundhi, nirujjhittha. Nirujjhi, nirujjhiṃsu. Rundhissati, rundhissanti. Nirujjhissate, nirujjhissante. Nirujjhissati, nirujjhissanti. Arundhissa, arundhissaṃsu. Nirujjhissatha, nirujjhissa iccādi.
Chidi 意为分割为二。其变位有:chindati, chindanti。被动式:chijjate, chijjante;chijjati, chijjanti。命令式:chindatu, chindantu;chijjatu, chijjantu。可能式:chinde, chindeyya;chijjeyya。过去式:achindi, chindi, chindiṃsu;achijjittha, chijji。将来式:chindissati, chindissanti。当 ss 替换为 cha 时,则成 checchati, checchanti,或 checchiti。被动将来式:chijjissate, chijjissante;chijjissati, chijjissanti。过去条件式:achindissa、achijjissa 等。巴利
Chidi dvidhākaraṇe, chindati, chindanti. Kamme chijjate, chijjante. Chijjati, chijjanti. Tathā chindatu, chindantu. Chijjatu, chijjantu. Chinde, chindeyya. Chijjeyya. Achindi, chindi, chindiṃsu. Achijjittha, chijji. Chindissati, chindissanti. Ssassa chādese – checchati, checchanti. Checchiti vā. Kamme chijjissate, chijjissante. Chijjissati, chijjissanti. Achindissa. Achijjissa iccādi.
Bhidi 意为破裂,其变位有 bhindati, bhindanti 等。巴利
Bhidi vidāraṇe, bhindati, bhindanti iccādi.
Yuja 意为连接。其变位有:yuñjati, yuñjanti。被动式:yujjate, yujjante;yujjati, yujjanti。命令式:yuñjatu;yujjataṃ。可能式:yuñje;yujjetha。过去式:ayuñji, ayuñjiṃsu;ayujjittha, ayujji。将来式:yuñjissati, yuñjissanti。被动将来式:yujjissate, yujjissante;yujjissati, yujjissanti。过去条件式:ayuñjissa;ayujjissatha, ayujjissa 等。巴利
Yuja yoge, yuñjati, yuñjanti. Yujjate, yujjante. Yujjati, yujjanti. Yuñjatu. Yujjataṃ. Yuñje. Yujjetha. Ayuñji, ayuñjiṃsu. Ayujjittha, ayujji. Yuñjissati, yuñjissanti. Yujjissate, yujjissante. Yujjissati, yujjissanti. Ayuñjissa. Ayujjissatha, ayujjissa iccādi.
“bhuja”有保护与受用的含义,例如“bhuñjati”“bhuñjanti”等。巴利
Bhuja pālanabyavaharaṇesu, bhuñjati, bhuñjanti iccādi.
在未来时中,依据“带有词缀的‘kar’根,其‘s’替换为‘kāh’”这条经,因该经摄取了“带词缀”之语,故“bhuj”根后接续“ss”时,同样替换为“kh”;又依“‘ko’与‘khe’等”这条经,词根末尾的“j”替换为“k”,并进行增音,于是形成“bhokkhati”“bhokkhanti”;同样有“bhokkhasi”“bhokkhatha”;“bhokkhāmi”“bhokkhāma”。若不进行替换,则为“bhuñjissati”“bhuñjissanti”等形式。巴利
Bhavissantiyaṃ ‘‘karassa sappaccayassa kāho’’ti sutte sappaccayaggahaṇena bhujato ssassa khādeso, ‘‘ko khe cā’’ti dhātvantassa kakāro, vuddhi, bhokkhati, bhokkhanti. Bhokkhasi, bhokkhatha. Bhokkhāmi, bhokkhāma. Khādesābhāve bhuñjissati, bhuñjissanti iccādi.
“muc”表示“释放”的含义,有“他释放”“他们释放”(muñcati, muñcanti);“被释放”“被他们释放”(muccate, muccante);“愿他释放”“愿他们释放”(muñcatu, muñcantu);“愿被释放”“愿被他们释放”(muccataṃ, muccantaṃ);“或许他释放”“他或许释放”“他们或许释放”(muñce, muñceyya, muñceyyuṃ);“或许被释放”“或许被他们释放”(muccetha, mucceraṃ);“他已释放”“他们已释放”(amuñci, amuñciṃsu);“已被释放”(amuccittha);“他将解脱”“他们将解脱”(mokkhati, mokkhanti);“他将释放”“他们将释放”(muñcissati, muñcissanti);“将被释放”“将被他们释放”(muccissate, muccissante);“他曾将释放”“我曾将释放”(amuñcissa, amuccissatha)等形式。巴利
Muca mocane, muñcati, muñcanti. Muccate, muccante. Muñcatu, muñcantu. Muccataṃ, muccantaṃ. Muñce, muñceyya, muñceyyuṃ. Muccetha, mucceraṃ. Amuñci, amuñciṃsu. Amuccittha. Mokkhati, mokkhanti. Muñcissati, muñcissanti. Muccissate, muccissante. Amuñcissa, amuccissatha iccādi.
以div(嬉戏、光耀)等为首的词根类。巴利
Divādigaṇa
div用于表示游戏、求胜、交往、光耀、赞叹、欲望、行进等义。词根末尾的脱落及词缀的产生方式,如前所述。巴利
Divu kīḷāvijigīsābyavahārajutithutikantigatīsu. Pure viya dhātvantalopavibhattuppattiyo.
510 此为第五一〇条:属div类(第四类)。巴利
510.Divāditoyo.
当为主动语态设立的各种词缀出现时,即从div类词根群中生起ya词缀。巴利
Divādito dhātugaṇato yappaccayo hoti kattari vihitesu vibhattippaccayesu.
“ya的摄持”、“cavarga组的ya与词根末音一并变为va”、“前形”等规则继续适用。巴利
‘‘Yaggahaṇaṃ, cavagga yakāra vakārattaṃ sadhātvantassa, pubbarūpa’’nti ca vattate.
511 同样地,在主动语态中也是如此。巴利
511.Tathā kattari ca.
正如在被动与中性语态中需对ya词缀进行替换,在主动语态中,亦应将ya词缀连同词根末音一并替换为cavarga组的ya与va,并作前形。因此,由词根末音变为va,连同该音使得ya变为va后,便发生重叠;又因“do dhassa ca”中的ca摄持了“bo vassa”之说,故两个va转为两个ba,构成‘他游戏’、‘他们游戏’;‘你游戏’、‘你们游戏’;‘我游戏’、‘我们游戏’。巴利
Yathā bhāvakammesu yappaccayassādeso hoti, tathā kattaripi yappaccayassa sadhātvantassa cavagga yakāravakārādeso, pubbarūpañca kātabbānīti dhātvantassa vakārattā saha tena yakārassa vakāre kate dvibhāvo, ‘‘do dhassa cā’’ti ettha caggahaṇena ‘‘bo vassā’’ti vuttattā vakāradvayassa bakāradvayaṃ, dibbati, dibbanti. Dibbasi, dibbatha. Dibbāmi, dibbāma.
被动语态中:“被游戏”、“被他们游戏”;“被游戏”、“被他们游戏”;“愿被游戏”;“愿被游戏”;“或许被游戏”;“或许被游戏”;“被游戏了”;“被游戏了”;“将被游戏”;“将被游戏”;“曾将被游戏”等形式。巴利
Kamme dibbate, dibbante. Dibbati, dibbanti. Dibbatu. Dibbataṃ. Dibbe. Dibbetha. Adibbi. Adibbittha. Dibbissati. Dibbissate. Adibbissa iccādi.
词根“siv”表“缝纫、连续”义:sibbati(他缝纫)、sibbanti(他们缝纫);sibbatu(愿他缝纫);sibbeyya(他或许缝纫);asibbi(他缝纫了)、sibbi(缝纫了);sibbissati(他将缝纫);asibbissa(他曾将缝纫)等。巴利
Sivu tantasantāne, sibbati, sibbanti. Sibbatu. Sibbeyya. Asibbi, sibbi. Sibbissati. Asibbissa iccādi.
词根“pada”(步、行),加上前缀“up-”后辅音重叠;根据“于主动形式中亦然”的规则,词根末的 y 音变为 j 音,且辅音重叠。巴利
Pada gatimhi, upubbo dvittaṃ, ‘‘tathā kattari cā’’ti sadhātvantassa yakārassa jakāro, dvittañca.
uppajjati(他生起)、uppajjanti(他们生起);uppajjate(他被生起/他生起)、uppajjante(他们被生起/他们生起)、uppajjare(他们被生起/他们生起)。巴利
Uppajjati, uppajjanti. Uppajjate, uppajjante, uppajjare.
业格:paṭipajjate, paṭipajjante;主动态:paṭipajjati, paṭipajjanti;被动义:uppajjate tayā(由你而生起)。巴利
Kamme paṭipajjate, paṭipajjante. Paṭipajjati, paṭipajjanti. Bhāve uppajjate tayā.
同样地:uppajjatu(愿生起)、uppajjeyya(应生起)、udapajjā(已生起)、udapajjatha(已生起)、udapādi, uppajjī(已生起)、uppajjittha(已生起)、uppajjissati(将生起)、uppajjissa, uppajjissā(将生起)等等。巴利
Tathā uppajjatu. Uppajjeyya. Udapajjā. Udapajjatha. Udapādi, uppajjī. Uppajjittha. Uppajjissati. Uppajjissa, uppajjissā iccādi.
词根“budha”意为“了知、通达”;已附加“ya”后缀,故元音不增强,其变化唯在开头作“jh”音。例如:dhammaṃ bujjhati(他了知法)、bujjhanti(他们了知法)。又作 bujjhate(他了知法)、bujjhante(他们了知法),或 bujjhare(他们了知法)。巴利
Budha avagamane, yappaccayaparattā na vuddhi, jhakārādesova viseso, dhammaṃ bujjhati, bujjhanti. Bujjhate, bujjhante, bujjhare vā.
业格用法:mayā dhammo bujjhate(法为我所觉知)、bujjhante(诸法被觉知)。bujjhati(他觉知)、bujjhanti(他们觉知)。bujjhatu(愿他觉知)。bujjheyya(应觉知)。abujjhi(他未觉知)。abujjhittha(他未觉知)。bujjhissati(他将觉知)。abujjhissa(他将不觉知)。巴利
Kamme bujjhate mayā dhammo, bujjhante. Bujjhati, bujjhanti. Bujjhatu. Bujjheyya. Abujjhi. Abujjhittha. Bujjhissati. Abujjhissa.
词根“yudha”意为“战斗、交战”:yujjhati(他战斗)、yujjhanti(他们战斗)。巴利
Yudha sampahāre, yujjhati, yujjhanti.
词根“kudha”意为“愤怒”:kujjhati(他愤怒)、kujjhanti(他们愤怒)。巴利
Kudha kope, kujjhati, kujjhanti.
词根“vidha”意为“打击”:vijjhati(他打击)、vijjhanti(他们打击)等。巴利
Vidha tāḷane, vijjhati, vijjhanti iccādi.
词根“naha”意为“系缚”。依“ha 有变异”之理,通过词的分别构成而作转换,如 sannayhati(他系缚)、sannayhanti(他们系缚)等。巴利
Naha bandhane, ‘‘ha vipariyayo’’ti yogavibhāgena vipariyayo. Sannayhati, sannayhanti iccādi.
词根“mana”表“认知、了知”义,其特点唯在“ñ”音:如 maññati(他认知)、maññanti(他们认知)等。巴利
Mana ñāṇe, ñādesova viseso, maññati, maññanti iccādi.
词根“dā”表“执取、受持”义,加前缀“saṃ-ā-”后,依“在某些词根中”等规则,于“ya”前词根末音变为“i”:如 sīlaṃ samādiyati(他受持戒)、samādiyanti(他们受持戒)等。巴利
Dā ādāne, saṃāpubbo ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā yamhi dhātvantassa ikāro, sīlaṃ samādiyati, samādiyanti iccādi.
词根“tusa”表“喜悦”义;在“ya”词缀之前,词根末音变为前位音,如 tussati、tussanti 等。巴利
Tusa pītimhi, yappaccayassa pubbarūpattaṃ, tussati, tussanti iccādi.
在“samu upasame”(平静)中,也是如此,如 sammati、sammanti。巴利
Tathā samu upasame, sammati, sammanti.
在“kupa kope”(忿怒)中,也是如此,如 kuppati、kuppanti。巴利
Kupa kope, kuppati, kuppanti.
在“janajanane”(生)中,依据“janādīnamā timhi cā”此句,以“janādīnamā”的语法分解,可知在 ya 词缀之前,词根末尾音变为 ā。如 jāyati、jāyanti;另有 jāyate、jāyante。巴利
Janajanane, ‘‘janādīnamā timhi cā’’ti ettha ‘‘janādīnamā’’ti yogavibhāgena yamhi dhātvantassa ākāro. Jāyati, jāyanti. Jāyate, jāyante.
于被动语态中,如 janīyati、janīyanti;jāyatu;jāyeyya;ajāyi、ajani;jāyissati、janissati;ajāyissa、ajanissa 等。巴利
Kamme janīyati, janīyanti. Jāyatu. Jāyeyya. Ajāyi, ajani. Jāyissati, janissati. Ajāyissa, ajanissa iccādi.
1 2 3