第2篇·名词篇·无性名词
2. 名词品解释 · 297 段
其次,tumha、amha 之声称为无性名词。巴利
Athāliṅgesu nāmesu tumhamhasaddā vuccante.
然而,因它们无性,故于三性中形式相同。当‘tumha、amha’如此确立时,格语尾便生起。巴利
Tesaṃ panāliṅgattā tīsu liṅgesu samānarūpaṃ. ‘‘Tumhamha’’iti ṭhite syādyuppatti.
此后为‘具语尾变化的 tumha、amha’之主题。巴利
‘‘Savibhattīnaṃ, tumhamhāka’’nti adhikāro.
232 在主格单数中,tvaṃ 与 ahaṃ 也是如此。巴利
232.Tvamahaṃ simhi ca.
所有带有变格的 tumha、amha 声,在主格单数语尾中,依次以 tvaṃ、ahaṃ 为替代词。又因 ca 字,tumha 的替代词还有 tuvaṃ。tvaṃ 是阳性,tvaṃ 是阴性,tvaṃ 是中性;或 tuvaṃ 是导师。ahaṃ 是阳性,ahaṃ 是阴性,ahaṃ 是中性。巴利
Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tvaṃahaṃiccete ādesā honti simhi vibhattimhi. Casaddena tumhassa tuvañca hoti. Tvaṃ pumā, tvaṃ itthī, tvaṃ napuṃsakaṃ, tuvaṃ satthā vā. Ahaṃ pumā, ahaṃ itthī, ahaṃ napuṃsakaṃ.
在复数中,依“一切代词构成之第一”规则,变为 e。例如:tumhe tiṭṭhatha(你们站立),bhiyyo amhe mahemase(我们更增盛)。巴利
Bahuvacane ‘‘sabbanāmakārate paṭhamo’’ti ekāro. Tumhe tiṭṭhatha, bhiyyo amhe mahemase.
现在讲述 amha 的变格规则。巴利
‘‘Amhassā’’ti vattate.
233 当第一格(主格)词尾为“yo”时,“我们”(amha)变为“mayaṃ”。巴利
233.Mayaṃ yomhi paṭhame.
当第一格词尾为“yo”时,所有带有格位词尾的 amha 词干都替换为“mayaṃ”。例如:mayaṃ gacchāma(我们去)。巴利
Sabbassa amhasaddassa savibhattissa mayaṃādeso hoti yomhi paṭhame. Mayaṃ gacchāma.
在此,即便对象是单一个体,出于恭敬与推崇,也会赋予复数意义而使用复数形式。巴利
Ettha ca ekasmimpi gāravabahumānena bahuttasamāropā bahuvacanaṃ hoti.
“Aṃmhī”这一规则继续适用,即在宾格单数(aṃ)词尾的情形下也适用。巴利
‘‘Aṃmhī’’ti vattate.
234 当使用宾格单数词尾时,分别变为“tavaṃ”和“mamaṃ”。巴利
234.Tavaṃ mamañca navā.
所有“tumha”与“amha”词干,当带有宾格单数词尾时,依次替换为“tavaṃ”和“mamaṃ”。例如:tavaṃ, mamaṃ passa(请看护你,请看护我)。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavaṃ mamaṃiccete ādesā honti navā yathākkamaṃ aṃmhi vibhattimhi. Tavaṃ, mamaṃ passa.
235 在宾格单数词尾时,依次变为“taṃ”和“maṃ”。巴利
235.Taṃmamaṃmhi.
所有“tumha”与“amha”词干,当带有宾格单数词尾时,依次替换为“taṃ”和“maṃ”。例如:taṃ, maṃ。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maṃiccete ādesā honti yathākkamaṃ aṃmhi vibhattimhi. Taṃ, maṃ.
236 当处于宾格单数词尾时,词干“tumha”变为“tuvaṃ”和“tvaṃ”。巴利
236.Tumhassa tuvaṃ tvamaṃmhi.
整个“tumha”词干连同其格变化,在宾格单数词尾时,皆以“tuvaṃ”和“tvaṃ”为其替换形式,例如:tuvaṃ, tvaṃ(你)。巴利
Sabbassa tumhasaddassa savibhattissa tuvaṃtvaṃiccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi. Tuvaṃ tvaṃ.
在复数形式中,“tumhamhehi”与“āka”等规则得继续沿用。巴利
Bahuvacane ‘‘tumhamhehi, āka’’nti ca vattate.
237 或当第一格(主格)以“yo”结尾时,也可选择性替换。巴利
237.Vā yvappaṭhamo.
当“tumhehi”和“amhehi”之后无第一格,或表示意愿(ākaṃ)时,也可发生替换。例如:我见你们的(tumhākaṃ passāmi)、我见你们(tumhe passāmi)、你见我们的(amhākaṃ passasi)、你见我们(amhe passasi)。巴利
Tumhamhehi paro appaṭhamo yo ākaṃ hoti vā. Tumhākaṃ passāmi, tumhe passāmi, amhākaṃ passasi, amhe passasi.
238 即由“你”(tayā)与“我”(mayā)。巴利
238.Nāmhi tayā mayā.
凡是“你们(tumha)”与“我们(amha)”这些词,只要有变格(savibhattīnaṃ),“由你(tayā)”、“由我(mayā)”等就是它们在变格(vibhattimhi)上依次(yathākkamaṃ)的替代形(ādesā)。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayāiccete ādesā honti yathākkamaṃ nāmhi vibhattimhi.
239 “tayā”与“tayī”中的t音,或可转为tv音。巴利
239.Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃ vā.
“tayā”与“tayī”中的t音,或转变为tv音。例如:tvayā、tayā,mayā,tumhehi、tumhebhi,amhehi、amhebhi。巴利
Tayā tayiiccetesaṃ takāro tvattamāpajjate vā. Tvayā tayā, mayā, tumhehi tumhebhi, amhehi amhebhi.
此处说:“于s音(sassmiṃ),或(vā)。”巴利
‘‘Sasmiṃ, vā’’ti vattate.
240 sassaṃ(于s音)。巴利
240.Sassaṃ.
对于tumha与amha,s音变格(sassa vibhattissa)可有替代形(amādeso),如 tumhaṃ、amhaṃ 所示。巴利
Tumhamhehi sassa vibhattissa amādeso hoti vā. Tumhaṃ, amhaṃ dīyate.
241 “你的”(tava)、“我的”(mama),此为属格词尾“se”。巴利
241.Tavamama se.
对于所有带有变格的“你们”(tumha)与“我们”(amha)词,依次以“你的”(tava)、“我的”(mama)等作为它们在属格变格(se vibhattimhi)中的替代形式,此为异名,因其存在于所结合者之中。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tavamamaiccete ādesā honti se vibhattimhi, vikappenāyaṃ vijjhantarassa vijjamānattā.
此处说“se”。巴利
‘‘Se’’ti vattate.
242 “你的(tuyhaṃ)”与“我的(mayhaṃ)”。巴利
242.Tuyhaṃ mayhañca.
所有带格尾的“你们”(tumha)和“我们”(amha)之词,在 se 格尾时,依次有 tuyhaṃ、mayhaṃ 这些替代形式。当表达“给予”时,可用 tava、mama、tuyhaṃ 或 mayhaṃ。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tuyhaṃmayhaṃiccete ādesā ca honti se vibhattimhi. Tava, mama tuyhaṃ, mayhaṃ vā dīyate.
243 amha 词干带格尾时,在 se 格尾有 mamaṃ 替代形式。巴利
243.Amhassa mamaṃ savibhattissa se.
当 amha 词干整体带格尾时,若格尾为 se,则以 mamaṃ 为替代形式。例如:mamaṃ dīyate(可给予)。巴利
Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mamaṃādeso hoti se vibhattimhi. Mamaṃ dīyate.
从“sassa”一词,依狮子步的方式,“a”字得以延续。巴利
‘‘Sassa’’nti ito sīhagatiyā ‘‘a’’miti vattate.
244 于 tumha、amha 词干之后,naṃ 的替代形式有 ākaṃ 及 aṃ。巴利
244.Tumhamhehi namākaṃ.
tumha、amha 词干后,针对语词 naṃ 有 ākaṃ 的替代形式,亦有 aṃ。又依“tesu vuddhi”等规则,amha 词干有时以 asmā 为替代形式。tumhaṃ 或 tumhākaṃ,amhaṃ、amhākaṃ 或 asmākaṃ。巴利
Tumhamhehi parassa naṃvacanassa ākamiccādeso hoti, añca. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā amhassa kvaci asmādeso. Tumhaṃ tumhākaṃ, amhaṃ amhākaṃ asmākaṃ vā.
在第五格中,依“amhatumhanturāja”等规则,smā 语词的 nā 脱落而成为替代形式。tayā、mayā 表示“离开”;tumhehi、amhehi、tumhebhi、amhebhi;tumhaṃ、amhaṃ、tava、mama、tuyhaṃ、mayhaṃ、mamaṃ 为所属格;tumhaṃ、tumhākaṃ、amhaṃ、amhākaṃ、asmākaṃ 则是法性自然。巴利
Pañcamiyaṃ ‘‘amhatumhanturāja’’iccādinā smāvacanassa nābhāvātideso. Tayā, mayā apeti, tumhehi, amhehi tumhebhi amhebhi, tumhaṃ amhaṃ tava mama, tuyhaṃ, mayhaṃ mamaṃ pariggaho, tumhaṃ tumhākaṃ, amhaṃ amhākaṃ asmākaṃ dhammatā.
“smiṃmhī”一词继续沿用。巴利
‘‘Smiṃmhī’’ti vattate.
245 tumha、amha 词干有 tayi、mayi 等替代形式。巴利
245.Tumhamhākaṃtayi mayi.
所有带格尾的 tumha、amha 词干,在 smiṃmhi 格尾时,依次以 tayi、mayi 作为替代形式。此时 ta 音转变为 tva。如 tvayi、tayi、mayi;tumhesu、amhesu。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayiiccete ādesā honti yathākkamaṃ smiṃmhi vibhattimhi. Takārassa tvattaṃ. Tvayi tayi mayi, tumhesu amhesu.
正是这些 tumha、amha 词干,当其后接其他词时,有时因另立替代形式而产生形态差别。巴利
Tesaṃ eva tumha amhasaddānaṃ padato paresaṃ kvaci ādesantaravidhāne rūpabhedo.
“navā”指增补章节。巴利
‘‘Navā’’ti adhikāro.
246 第二百四六条。在词之后,于第二、第四、第六格中,以 vo 和 no 替代。巴利
246.Padato dutiyācatutthīchaṭṭhīsu vo no.
凡所有带格尾的 tumha 词与 amha 词,在置于其后时,依次在第二、第四、第六格的复数中,有 vo 和 no 作为替代,此为或然。此处,因后文将说“在单数中”,故此处得“在复数中”。如:“舍弃你们,我将离去”“今日莫让他们伤害我们”“比丘们,我将为你们宣说正法”“请你们与我们分享王国”“我对你们的本性感到满意”“世尊,我们的导师,已到达”。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ vo noādesā honti yathākkamaṃ dutiyācatutthīchaṭṭhīsu bahuvacanesu navā. Ettha ca ‘‘ekavacanesū’’ti vakkhamānattā ‘‘bahuvacanesū’’ti laddhaṃ. Pahāya vo gamissāmi, mā no ajja vikantiṃsu, dhammaṃ vo bhikkhave desissāmi, saṃvibhajetha no rajjena, tuṭṭhosmi vo pakatiyā, satthā no bhagavā anuppatto.
为何说“或然”呢?“愿你们无有恐惧”“这位是我们的导师”。巴利
Navāti kiṃ? Bhayaṃ tumhāka no siyā, eso amhākaṃ satthā.
“在词干后,用于第四格与第六格”如是说。巴利
‘‘Padato, catutthīchaṭṭhīsū’’ti vattate.
247 第247条:关于单数形式。巴利
247.Temekavacanesu ca.
当所有 tumha 和 amha 词干的词,连同其变格语尾,位于第四格与第六格的单数形式之后时,依其次第便有 te 和 me 替代,此为或可如此。例如:‘我给你五个上好的村庄’,‘请给我一个上好的村庄’,‘这是你的王国’,‘这是我的儿子’。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ te meādesā honti yathākkamaṃ catutthīchaṭṭhīsu ekavacanesu navā. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dadāhi me gāmavaraṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, ayaṃ me putto.
为何说“或然”?“我将这件衣给你,为了你作决意之用”,“请听我的话语”。巴利
Navāti kiṃ? Idaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammi, suṇātha vacanaṃ mama.
此中,vo、no、te、me 这些词,
非由 vā 或然规则所摄。
在句首,以及与 ca、vā、eva 等词结合时,
它们便不出现。巴利
Navādhikārato cettha, Vo no te meti ye ime; Pādādo ca ca vā evā- Diyoge ca na honti te.
青年啊,听了你的话,我不悲伤,也不哭泣。
大王啊,这也是为了你,也是为了我,繁荣国土者啊!巴利
Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava; Tuyhañcāpi mahārāja, mayhañca raṭṭhavaḍḍhana.
如此,在这漫长的时劫中,流转轮回的,是我,也是你们。巴利
Evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañcāti.
所谓“Pada”,是什么意思呢?即你的亲属、我的亲属。巴利
Padatoti kiṃ? Tava ñāti, mama ñāti.
“他们是我的”这句话持续不断。巴利
‘‘Te me’’ti vattate.
248 amhi 语尾中不出现(这样的替代)。巴利
248.Na aṃmhi.
对于所有带格语尾的 tumha 与 amha 的词形,在 -aṃ(业格)语尾之前,te、me 等替代形不出现。例如:愿你见到那百年的健康。他对我说道。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ te meādesā na honti aṃmhi vibhattimhi. Passeyya taṃ vassasataṃ ārogyaṃ. So mamabravīti.
“te、me 在单数中”这一句继续有效。巴利
‘‘Temekavacane’’ti vattate.
249 或者亦可用于第三格。巴利
249.Vā tatiye ca.
所有 tumha 和 amha 代词词干及其各变格形式,在后续词为第三格单数时,可依次替换为 te、me 等替代形式。例如:“你所作的恶”与“你所作的恶”;“我所作的善”与“我所作的善”。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ te me ādesā honti vā yathākkamaṃ tatiyekavacane pare . Kataṃ te pāpaṃ, kataṃ tayā pāpaṃ, kataṃ me puññaṃ, kataṃ mayā puññaṃ.
“或于第三格”这一条亦继续适用。巴利
‘‘Vā, tatiye’’ti ca vattate.
250 于复数句中,有 vo 与 no 的替代形式。巴利
250.Bahuvacanesu vo no.
凡“tumha”“amha”等词及其诸格,当位于他词之后且第三格复数随后时,可依次以 vo、no 为替代。如“kataṃ vo kammaṃ”(汝等已作业),“kataṃ no kammaṃ”(我等已作业)。巴利
Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ vo noādesā honti vā yathākkamaṃ tatiyābahuvacane pare. Kataṃ vo kammaṃ, kataṃ no kammaṃ.
依复数所说,有时在第七格与第一格时,亦有 vo、no。如“gāmaṃ vo gaccheyyātha”(汝等可去村庄),“gāmaṃ no gaccheyyāma”(我等可去村庄)。巴利
Bahuvacananiddesena kvaci yomhi paṭhame ca vo no honti. Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ no gaccheyyāma.
同样,以pañca等为首的十八个数词,因katisadda无性,故三性形式相同;也正因为无性,pañca等之后便不添加阴性后缀。巴利
Tathā pañcādīnamaṭṭhārasantānaṃ, katisaddassa cāliṅgattā tiliṅgepi samānarūpaṃ, aliṅgattā eva pañcādito itthippaccayābhāvo.
“五类者”如是说:巴利
‘‘Pañca yo’’itīdha –
于“yosu dvinnaṃ dve ca”一句,由此处承续了“yosū”一词,以及“阴性、阳性、中性数词”这一表述。巴利
‘‘Yosu dvinnaṃ dve cā’’ti ito ‘‘yosū’’ti vattate, ‘‘itthipumanapuṃsakasaṅkhya’’nti ca.
251 pañca 等词之后的 akāra。巴利
251.Pañcādīnamakāro.
此属格是为摄后之需。当以 pañca 等为首的十八个数词用于阴性、阳性、中性,且其后跟随 yos 等格语尾时,其词末连同格变化变为 akāra。这是 ā 与 e 替代的例外。如:pañcakkhandhā(五蕴)、pañca gatiyo(五趣)、pañca indriyāni(五根)。第二格亦然。巴利
Antāpekkhāyaṃ chaṭṭhī, pañcādīnaṃ aṭṭhārasantānaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānamantassa savibhattissa akāro hoti yosu paresu. Ā eādesāpavādoyaṃ, pañcakkhandhā, pañca gatiyo, pañca indriyāni. Evaṃ dutiyāyañca.
“sunaṃhisu 中”一语,此处亦同。巴利
‘‘Sunaṃhisū’’ti vattate.
252 “pañca”等词之后为“attaṃ”。巴利
252.Pañcādīnamattaṃ.
以“pañca”为首的十八个数词,当后面接“su”“naṃ”“hi”等时,其末尾变为“attaṃ”。这是关于长音“e”的例外说明。例如:以五、以五(具格)、五的(属格)、以五(具格)、以五(具格)、五的(属格)、于五中(位格)。六、七、八、九、十等词亦同此理。巴利
Pañcādīnamaṭṭhārasantānaṃ saṅkhyānamanto attamāpajjate su naṃ hiiccetesu paresu. Ettadīghāpavādoyaṃ. Pañcahi pañcabhi , pañcannaṃ, pañcahi pañcabhi, pañcannaṃ, pañcasu. Evaṃ cha sa tta aṭṭhanava dasasaddā.
在“一与十”的意义上,作成并列复合词;在“以一分超过十”的意义上,或依主释复合词作成后。巴利
‘‘Ekañca dasa cā’’ti atthe dvandasamāse, ‘‘ekena adhikā dasā’’ti atthe tappurise vā kate
此处指“关于数目”的说法。巴利
‘‘Saṅkhyāne’’ti vattate.
253 二、一、八的形态,或者。巴利
253.Dvekaṭṭhānamākāro vā.
当后面接‘十’等数词时,这些“二”“一”“八”的形态会变为 dvi、eka、aṭṭha 等,形成相应的复合形式。此为不定规则。例如 ekādasa(十一)、dvādasa(十二)、aṭṭhārasa(十八)。巴利
Dviekaaṭṭhaiccetesamanto ākāro hoti vā saṅkhyāne uttarapade pare. Vavatthitavibhāsāyaṃ. Ekādasa, dvādasa, aṭṭhārasa.
问:为何要说“在数词中”?答:因为 ekadanto(一牙)、dvidanto(二牙)、aṭṭhatthambho(八柱)等词并不适用这一变化。巴利
Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Ekadanto, dvidanto, aṭṭhatthambho.
此处“或”字仍延续使用。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
254 从十一(ekādasa)等词开始,在数词中,dasa 中的 da 变为 ra。巴利
254.Ekādito dassa ra saṅkhyāne.
从“一”等数词开始,后接的 dasa 起始部分 da 变为 ra,这是在数词中的一种变化。其余相同。例如 ekārasa、ekādasa。巴利
Ekādito saṅkhyāto parassa dasassa ādissa dassa rakāro hoti vā saṅkhyāne. Sesaṃ samaṃ. Ekārasa, ekādasa.
二与十,或以二超过十,故为十二——此处即:巴利
Dve ca dasa ca, dvīhi vā adhikā dasāti dvidasa itīdha –
“或”字延续使用。巴利
‘‘Vā’’ti vattate.
255 在 vīsati 与 dasa 等之前,dvi 变为 bā,并涉及 tu。巴利
255.Vīsatidasesu bā dvissa tu.
dvi 一词后面接 vīsati、dasa 等词时,可变为 bā,也可保持不变。tiṃsā 等词前因 tu 字的缘故,同样如此。此外还伴有 r 与 ā 的音。如 bārasa、dvādasa。巴利
Vīsati dasaiccetesu paresu dvisaddassa bā hoti vā. Tusaddena tiṃsāyampi. Rakāro, āttañca. Bārasa, dvādasa.
三与十,或以三超过十,故为十三。此处依“于他们中增长”等规则,ti 音变为 te,而此变化不及九十。巴利
Tayo ca dasa ca, tīhi vā adhikā dasāti terasa. Ettha ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā tisaddassa teādeso ānavutiyā.
四与十,或以四超出十,故为十四——此处即是:巴利
Cattāro ca dasa ca, catūhi vā adhikā dasāti catuddasa iccatra –
“计数中,属‘十’者”,此句仍适用。巴利
‘‘Gaṇane, dasassā’’ti ca vattate.
256 第256条:catū作为近置词时,省略t音,且后续词首的c音可变为cu或co,此为任选。巴利
256.Catūpapadassa lopo tuttarapadādi cassa cu copi navā.
在计数词中,当“四”处于“十”之首时,近置词“四”的t音脱落;当近置词“四”处于后续词之首时,其c音转为cu或co,此为可选。例如:cuddasa、coddasa、catuddasa。巴利
Gaṇane dasassādimhi ṭhitassa catuiccetassa upapadassa tusaddo lopo hoti, uttarapadādimhi ṭhitassa catūpapadassa cakārassa cu coādesā honti navā. Cuddasa, coddasa, catuddasa.
由于兼取“亦”义,即便并非近置词,在计数词中,词首的c音也可脱落,并可转为cu或co,此为可选。例如:tālīsaṃ、cuttālīsaṃ、cottālīsaṃ、cattālīsaṃ。巴利
Apiggahaṇena anupapadassāpi gaṇane padādicakārassa lopo, cu co honti navā. Yathā – tālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ, cattālīsaṃ.
“五”与“十”结合,或以五超出十之意,称为pañcadasa。依“于他们中增长”等规则,“五”之音在十与二十前,有时转为panna或paṇṇa形。例如:pannarasa、paṇṇarasa。巴利
Pañca ca dasa ca, pañcahi vā adhikā dasāti atthe pañcadasa. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā pañcasaddassa dasa vīsatīsu kvaci pannapaṇṇaādesā. Pannarasa, paṇṇarasa.
“六”与“十”结合,或以六超过十之义,即是此处所说的chadasa。巴利
Cha ca dasa ca, chahi vā adhikā dasāti atthe chadasa itīdha –
“六的”一词在此仍然适用。巴利
‘‘Chassā’’ti vattate.
257 第257条:在“十”之前,“六”恒常变为so。巴利
257.Dase so niccañca.
数词“六”,当后分是“十”时,常变为so。巴利
Chaiccetassa saṅkhyāsaddassa niccaṃ so hoti dase pare.
“计数词中”及“或”,此二语仍适用。巴利
‘‘Saṅkhyānaṃ, vā’’ti ca vattate.
258 第258条:计数词中,d音与r音可变为l音。巴利
258.La darānaṃ.
在计数词中,d音和r音可任意转变为l音。巴利
Saṅkhyānaṃ dakārarakārānaṃ lakārādeso hoti vā.
此处“拉拉纳”特指以住处变化为解释之数,因其常住处有十六,即“十六”,又分为“十三、三十四、四十三”,十与十五星数等则无此分。巴利
Laḷānamaviseso . Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena ‘‘soḷasa’’ iti niccaṃ, ‘‘teḷasa, terasa, cattālīsaṃ, cattārīsa’’miti vibhāsā, dasa pannarasādīsu na ca hoti.
七与十,或以七加于十,其义为十七(sattarasa)、十七(sattadasa)。巴利
Satta ca dasa ca, sattahi vā adhikā dasāti atthe sattarasa, sattadasa.
八与十,或八上加十,其义即为十八(aṭṭhadasa),此处即是作此理解——巴利
Aṭṭha ca dasa ca, aṭṭhahi vā adhikā dasāti atthe aṭṭhadasa itīdha ātte kate –
又,“vā(或)、dassa(十)、ra,于数词中”如是云。巴利
‘‘Vā, dassa, ra, saṅkhyāne’’ti ca vattate.
259 复有以“八”为首者。巴利
259.Aṭṭhādito ca.
以“八”开头的数词,“十”字中的d音可变为r音,如aṭṭhārasa、aṭṭhādasa。巴利
Aṭṭhādito ca dasasaddassa dakārassa rakāro hoti vā saṅkhyāne. Aṭṭhārasa, aṭṭhādasa.
“以‘八’开头者”指什么?即十四(catuddasa)。巴利
Aṭṭhāditoti kiṃ? Catuddasa.
“kati”一词为复数收尾,如“kati yo”,在此处意为“哪些人”。巴利
Katisaddo bahuvacanantova, ‘‘kati yo’’ itīdha
常带 yo 等词尾,且发生短音化:kati tiṭṭhanti,kati passasi,katihi katibhi,katinaṃ,katihi katibhi,katinaṃ,katisu。巴利
Niccaṃ yolopādi, rassattaṃ, kati tiṭṭhanti, kati passasi, katihi katibhi, katinaṃ, katihi katibhi, katinaṃ, katisu.
格尾缀安立巴利
Vibhattippaccayavidhāna
随后,将宣说被称为格尾缀者。巴利
Atha vibhattippaccayantā vuccante.
然而,由于它们为词干,且属助词,故在三性、两数中形式相同。巴利
Tesaṃ panāliṅgattā, nipātattā ca tiliṅge, vacanadvaye ca samānaṃ rūpaṃ.
“从人”、“由人们”的意义上——巴利
Purisasmā, purisehi vāti atthe –
260 有时用于表示第五格的意义。巴利
260.Kvacito pañcamyatthe.
从一切普通名词和一切代词的词干,有时会加上to词缀,表示第五格的意义。巴利
Sabbasmā suddhanāmato, sabbanāmato ca liṅgamhā kvaci topaccayo hoti pañcamyatthe.
261 以t等开头的词缀,称为格位标记。巴利
261.Tvādayo vibhattisaññā.
对于那些以t等开头、以ni结尾的词缀,它们即是t等开头词缀;这些词缀称为格位标记。由此,以它们结尾的诸词,也得以成立为有格位词尾的词。巴利
Toādi yesaṃ dānipariyantānaṃ paccayānaṃ te honti paccayā tvādayo, te paccayā vibhattisaññā honti. Tena tadantānampi vibhatyantapadattaṃ siddhaṃ hoti.
例如purisato(从人),同样还有rājato(从王)、corato(从盗贼)、aggito(从火)、gahapatito(从家主)、hatthito(从手)、hetuto(从原因)、sabbaññuto(从一切知者)、kaññato(从少女)、yuttito(从适合)、itthito(从女人)、bhikkhunito(从比丘尼)。在此,依“词缀中有时词首、词中、词末的元音有长短变化”的规则,to词缀发生短化。如yāguto(从粥)、jambuto(从蒲桃)、cittato(从心)、āyuto(从寿命)等。巴利
Purisato, evaṃ rājato vā, corato vā, aggito vā, gahapatito vā, hatthito, hetuto, sabbaññuto, kaññato, yuttito, itthito, bhikkhunito, ettha ca ‘‘kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassāpaccayesu cā’’ti topaccaye rassattaṃ. Yāguto, jambuto, cittato, āyuto iccādi.
在代词中:sabbato 表示“从一切”“由一切”之义;同样地,yato 表示“从何”,tato 表示“从此”,katarato 与 katamato 表示“从哪个”,itarato 表示“从此之外”,aññato 表示“从其他”,ekato 表示“从一”,ubhayato 表示“从两者”,pubbato 表示“从东方”,parato 表示“从彼方”,aparato 表示“从西方”,dakkhiṇato 表示“从南方”,uttarato 表示“从北方”,amuto 表示“从某处”。巴利
Sabbanāmato sabbasmā, sabbehīti vā atthe sabbato, evaṃ yato, tato, katarato, katamato, itarato, aññato, ekato, ubhayato, pubbato, parato, aparato, dakkhiṇato, uttarato, amuto.
同样,“kissa, ku”的用法也适用。巴利
‘‘Kissa, ku’’iti ca vattate.
262 在 tra、to、tha 等词缀之前。巴利
262.Tratothesu ca.
“kiṃ”一词,在 tra、to、tha 等词缀之前变为 ku;在“从何”“由何”等意义上,则为 kuto。巴利
Kimiccetassa ku hoti trato thaiccetesu ca paresu. Kasmā, kehīti vā kuto.
“在 to、tha 等词缀前”这一规则继续适用。巴利
‘‘Tothesū’’ti vattate.
263 一切此类(词干),皆变为 ā。巴利
263.Sabbassetassākārovā.
于to、tha等语尾前,“一切”一词或变为a。如etasmā、etehi,或说ato。巴利
Sabbassa etasaddassa akāro hoti vā tothaiccetesu. Etasmā, etehīti vā ato.
“一切此”一语,此规则仍继续适用。巴利
‘‘Sabbassetassā’’ti ca vattate.
264 于to、tha等语尾前,亦变为e。巴利
264.E tothesu ca.
‘一切’(sabba)与‘此’(eta)二词,在to、tha等语尾前,其末音或变为e。例如:dvittaṃ、etto。巴利
Sabbassa etasaddassa ekāro hoti vā tothaiccetesu. Dvittaṃ, etto.
“一切”一词的规则继续适用。巴利
‘‘Sabbassā’’ti vattate.
265 此词(ima)在thaṃ、dāni、ha、to、dhe等语尾前,亦变为i。巴利
265.Imassi thaṃdānihatodhesu ca.
此词的所有形式,在 thaṃ、dāni、ha、to、dhe 等语尾之前,皆变为 i。例如:imasmā 变为 ito。巴利
Imasaddassa sabbasseva ikāro hoti thaṃdānihatodhaiccetesu ca. Imasmāti ito.
‘Kvaci to’这条规则,通过拆解,适用于从 ādi 等词开始的 to,表第七格(处格)义;从 anicca 等词开始的 to,则表第三格(从格)义。例如:ādito 意为‘从开始’。同样地,有 majjhato、ekato、purato、pacchato、passato、piṭṭhito、pādato、sīsato、aggato、mūlato、parato 等。巴利
‘‘Kvaci to’’ti yogavibhāgena ādippabhutīhi to sattamiyatthe. Aniccādīhi tatiyatthe ca. Yathā – ādimhībhi atthe ādito. Evaṃ majjhato, ekato, purato, pacchato, passato, piṭṭhito, pādato, sīsato, aggato, mūlato, parato iccādayo.
在第三格义中,由 anicca 而成 aniccato,即正观为 aniccato(无常想)。同样地,有 dukkhato(苦想)、rogato(病想)、gaṇḍato(疮想)等。巴利
Tatiyatthe aniccenāti aniccato, aniccato sammasati. Evaṃ dukkhato, rogato, gaṇḍato iccādayo.
“于义,某处”此语亦同。巴利
‘‘Atthe, kvacī’’ti ca vattate.
266 从一切代词后,于第七格(处格)加tra、tha语尾。巴利
266.Tratha sattamiyā sabbanāmehi.
从一切代词之后,于第七格(处格)之义,有时附加tra、tha等语尾。例如,sabbasmiṃ与sabbesu之义,即为sabbatra、sabbattha(一切处)。同样地,有yatra yattha(何处)、tatra tattha(此处)、itaratra itarattha(别处)、aññatra aññattha(他处)、ubhayatra ubhayattha(两处)、paratra parattha(他处)、kutra kuttha(何处),以及依“tratothesu ca”规则而成的kuttaṃ。依“Kissa ka ve ca”经句中ca字,发生kā的替换,而有kattha(何处)、amutra amuttha(彼处)。巴利
Sabbanāmehi parā tra thaiccete paccayā honti kvaci sattamyatthe. Sabbasmiṃ, sabbesu cāti sabbatra sabbattha. Evaṃ yatra yattha, tatra tattha, itaratra itarattha, aññatra aññattha, ubhayatra ubhayattha, paratra parattha, kutra kuttha, ‘‘tratothesu cā’’ti kuttaṃ. ‘‘Kissa ka ve cā’’ti sutte casaddena kādeso. Kattha, amutra amuttha.
“sabbassa etassa ākāro”(此词整体变为 ā)这一规则继续适用。巴利
‘‘Sabbassetassākāro’’ti vattate.
267 在 tre 之前,此变化恒常发生。巴利
267.Tre niccaṃ.
当后接 tre 后缀时,整个 etasaddassa(此词)恒常变为 ā 形。例如 atra。根据“sabbassetassākāro vā”规则得到 attaṃ,根据“e tothesu cā”规则得到 ekāro,由此形成 attha、ettha。巴利
Sabbasseva etasaddassa akāro hoti niccaṃ tre pare. Atra. ‘‘Sabbassetassākāro vā’’ti attaṃ, ‘‘e tothesu cā’’ti ekāro, attha, ettha.
“kvaci(有时)”“atthe(意义上)”“sattamiyā(第七格)”这些规则在此依然适用,用于表达“sabbasmiṃ”的意义。巴利
‘‘Kvaci, atthe, sattamiyā’’ti ca adhikāro, sabbasminti atthe –
268 一切(代词词干)之后加“dhi”。巴利
268.Sabbato dhi.
在 sabba 之后,有时会加上后缀 dhi,表示第七格(处格)的意义,例如 sabbadhi(到处)。巴利
Sabbaiccetasmā dhippaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Sabbadhi.
269 “kismā”是由“kim”加上后缀“vo”构成。巴利
269.Kismā vo.
在“kim”一词之后,若表第七格(处格)的意义,有时会加上后缀“va”。巴利
Kimiccetasmā vappaccayo hoti kvaci sattamyatthe.
270 “kissa”亦可换作“ka”和“ve”。巴利
270.Kissa ka ve ca.
当后面接 va 后缀时,kim 一词替换为 ka。根据 ca 的引述,这一替换也适用于 tha、haṃ、ādi 以及 va 后缀之前。依照“tesu vuddhi”等规则,在 ka 中,若 va 随其后,则删除 a。例如 kva gatosi tvaṃ(你去了何处?)巴利
Kimiccetassa kasaddo ādeso hoti vappaccayepare. Caggahaṇena thahamādiavappaccayepi. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā kakāre akārassa lopo ca vamhi. Kva gatosi tvaṃ.
此处仍沿用“kismā”的规则。巴利
‘‘Kismā’’ti vattate.
271 hiṃ、haṃ、hiñcanaṃ(这些词缀)。巴利
271.Hiṃhaṃhiñcanaṃ.
为何如此?因为此中 hiṃ、haṃ、hiñcanaṃ 等词缀,在某些情况下具有处格的意义。巴利
Kimiccetasmā hiṃ haṃ hiñcanaṃiccete paccayā honti kvaci sattamyatthe.
“何者”(属格)这一规则继续适用。巴利
‘‘Kissā’’ti vattate.
272 ku、hiṃ、haṃ、su、ca 等词缀。巴利
272.Ku hiṃhaṃsu ca.
‘ku’何以用于 hiṃ、haṃ 等词缀?由 ca 之统摄,亦用于 hiñcanaṃ、dācanaṃ 等。在表 kismiṃ(何处)义时,成为 kuhiṃ、kuhaṃ、kuhiñcanaṃ、kahaṃ,这是发生了 kā 的替换。巴利
Kimiccetassa ku hoti hiṃ haṃ iccetesu. Caggahaṇena hiñcanaṃdācanamiccādīsupi. Kisminti kuhiṃ, kuhaṃ, kuhiñcanaṃ, kahaṃ kādeso.
“hiṃ”与“ha”的用法延续。巴利
‘‘Hiṃ ha’’nti vattate.
273 于 ta 之后也是如此。巴利
273.Tamhā ca.
于代词 ta 之后,亦有 hiṃ、haṃ 等词缀,在某些情形中表处格义。表 tasmiṃ 义时,作 tahiṃ、tahaṃ。巴利
Taiccetasmā ca sabbanāmato hiṃhaṃpaccayā honti kvaci sattamyatthe. Tasminti tahiṃ, tahaṃ.
274 于 ima 之后,亦有 ha、dhā 词缀。巴利
274.Imasmā hadhā ca.
于 ima 词之后,有 ha、dhā 词缀,在某些情形中表处格义。依“imassa tha”等规则,发生 i 的替换。表 imasmiṃ 义时,作 iha、idha。巴利
Imasaddato hadhappaccayā honti kvaci sattamyatthe. ‘‘Imassi tha’’ntiādinā ikāro. Imasminti iha, idha.
275 从ya之后,加hiṃ词缀。巴利
275.Yato hiṃ.
代词ya之后,有hiṃ词缀,在某些情况下表示处格的意义。在yasmiṃ的意义上,即为yahiṃ。巴利
Yaiccetasmā sabbanāmato hiṃpaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Yasminti yahiṃ.
“时”:此为统摄词(其义贯通下文)。巴利
‘‘Kāle’’ti adhikāroyaṃ.
表示“在何时”之义。巴利
Kasmiṃ kāleti atthe
276 在“一切”、“他”、“一”等词之后,有 dā 后缀与 ku 后缀,表示时间。巴利
276.Kiṃsabbaññekayakuhidā dācanaṃ.
在“一切”、“他”、“一”等代词之后,有 dā 后缀。在 ku 后缀之后,也有 dā 等后缀,它们表示时间,有时也表第七格(处格)义。巴利
Kiṃ sabbaaññaekayaiccetehi sabbanāmehi dāpaccayo hoti. Kuiccetasmā dācanañca kāle kvaci sattamyatthe.
依“kissa ka ve cā”这一经句,以 ca 字替代 kā,而成 kadā。巴利
‘‘Kissa ka ve cā’’ti sutte casaddena kādeso, kadā.
277 “一切”一词,于“达”前,可替换为“萨”。巴利
277.Sabbassa so dāmhi vā.
“sabba”一词,当其后有 dā 后缀时,可替换为 sa 的词形。如“于一切时”,即 sadā、sabbadā。巴利
Sabbaiccetassa saddassa sasaddādeso hoti vā dāpaccaye pare. Sabbasmiṃ kāleti sadā, sabbadā.
如此,有 aññadā、ekadā、yadā。在表示“于何时”的含义中,有 kudācanaṃ;依据经文“ku hiṃhaṃsu cā”,以 ca 字构成 kuttaṃ;或者是由不变词“ku”构成。巴利
Evaṃ aññadā, ekadā, yadā, kasmiṃ kāleti kudācanaṃ, ‘‘ku hiṃhaṃsu cā’’ti sutte casaddena kuttaṃ, ‘‘ku’’iti nipātanena vā.
“dā”是此处延续讨论的主题。巴利
‘‘Dā’’ti vattate.
278 于 ta 之后,亦有 dāni 等。巴利
278.Tamhā dāni ca.
从代词ta之后,接续dāni、dā等后缀,即表示时间,有时亦表示第七格(处格)义。所谓“彼时”(tasmiṃ kāle),即是tadāni、tadā。巴利
Taiccetasmā sabbanāmato dānidāpaccayā honti kāle kvaci sattamyatthe. Tasmiṃ kāleti tadāni, tadā.
279 从ima之后,亦有rahi、dhunā、dāni等后缀。巴利
279.Imasmā rahidhunādāni ca.
从词干ima后,接续rahi、dhunā、dāni等后缀,即表示时间,有时亦表示第七格(处格)义。巴利
Imasaddato rahi dhunā dāniiccete paccayā honti kāle kvaci sattamyatthe.
且“sabbassa, imassa”这一句也得以成立。巴利
‘‘Sabbassa, imassā’’ti ca vattate.
280 在etarahi(此时)一词中。巴利
280.Etarahimhi.
当后续之缘“rahi”出现时,词干“ima”全体转变为“eta”。而“在此刻”的意思即是etarahi。巴利
Sabbassa imasaddassa etādeso hoti rahimhi paccaye pare. Imasmiṃ kāleti etarahi.
281 又在 dhunā 前亦变为 a。巴利
281.A dhunāmhi ca.
当 dhunā 后缀在后时,词干 ima 整体变为 a。如 adhunā;而词干 ima 变为 i。所谓“在此刻”即 idāni。巴利
Sabbasseva imasaddassa akāro hoti dhunāpaccaye pare. Adhunā, imasaddassa ikāro. Imasmiṃ kāleti idāni.
今当说前缀与不变词,依其性、数、格之不同而分别解说。巴利
Athāliṅgasaṅkhyāvibhattibhedā upasagganipātā vuccante.
pa、parā、ni、nī、u、du、saṃ、vi、ava、anu、pari、adhi、abhi、pati、su、ā、ati、api、apa、upa——此为二十前缀。巴利
Pa parā ni nī u du saṃ vi ava anu pari adhi abhi pati su ā ati api apa upa iti pīsati upasaggā.
其中,pa前缀用于表示种类、起始业、殊胜、自在、内在、分离、专注、强义、存在、满足、无浊、希求等义。此pa前缀即用于上述诸义。例如:种类义——paññā(慧);起始业义——vippakata(已始作);殊胜义——paṇīta(殊胜);殊胜之殊胜——padhānatta(最胜性);自在义——pabhū ayaṃ desassa(此地区之自在主);内在义——pakkhitta(投入);分离义——pavāsī(离住者);专注义——pācariyo(尊师);强义——pavuddhakāyo(增长之身);存在义——himavatā gaṅgā pabhavati(恒河从雪山而生);满足义——pahūtamannaṃ(丰足之食);无浊义——pasannamudakaṃ(澄净之水);希求义——paṇihita(安立)。巴利
Tattha pasaddo pakārā’dikamma padhāni’ssariya’ntobhāvaviyoga tappara bhusattha sambhavatitti anāvila patthanādīsu. Paiti ayamupasaggo etesu pakārādīsu atthesu vattati, yathā – pakāre paññā, ādikamme vippakataṃ, padhāne paṇītaṃ, padhānaṃ padhānattaṃ, issariye pabhū ayaṃ desassa, antobhāve pakkhittaṃ, viyoge pavāsī, tappare pācariyo, bhusatthe pavuddhakāyo, sambhave himavatā gaṅgā pabhavati, tittiyaṃ pahūtamannaṃ, anāvile pasannamudakaṃ, patthane paṇihitaṃ.
parā前缀用于表示衰损、败北、归趣、勇行、触握等义。例如:衰损义——parābhavo(衰亡);败北义——parājito(败北者);归趣义——parāyanaṃ(归趣);勇行义——parakkamati(勇猛而行);触握义——aṅgassa parāmasanaṃ(肢节之触握)。巴利
Parāiti parihāni parājaya gativikkamā’masanādīsu. Yathā – parihāniyaṃ parābhavo, parājaye parājito, gatiyaṃ parāyanaṃ. Vikkame parakkamati, āmasane aṅgassa parāmasanaṃ.
词缀“Ni”用于表残余、出离、引出、入内、修习、遮止、离去、显现、决定、分别、比喻、近持、终结、熟练等义。在残余义中,指语言;在无余义中,指完全给予;在出离义中,指离垢;在引出义中,指引出;在入内义中,指深入;在非有义中,指无蝇的;在遮止义中,指阻止;在离去义中,指涅槃;在显现义中,指化现;在决定义中,指决断;在分别义中,指指示;在比喻义中,指显示;在近持义中,指近持;在终结义中,指完成;在熟练义中,指精妙。巴利
Niiti nissesa niggata nīharaṇa’ntopavesanā’bhāvanisedha nikkhanta pātubhāvā’vadhāraṇa vibhajana upamū’padhāraṇā’vasānachekādīsu. Nissese nirutti, niravasesaṃ deti, niggate nikkileso, niyyāti, nīharaṇe niddhāraṇaṃ, antopavesane nikhāto, abhāve nimmakkhikaṃ, nisedhe nivāreti, nikkhante nibbāno, nibbānaṃ, pātubhāve nimmitaṃ, avadhāraṇe nicchayo, vibhajane niddeso, upamāyaṃ nidassanaṃ, upadhāraṇe nisāmanaṃ, avasāne niṭṭhitaṃ, cheke nipuṇo.
词缀“Nī”用于表引出、遮蔽等义。在引出义中,意为引出;在遮蔽义中,意为盖(障碍)。巴利
Nīiti nīharaṇā’varaṇādīsu. Nīharaṇe nīharati, āvaraṇe nīvaraṇaṃ.
词缀“U”用于表高起、上行作业、勤修、分离、发生、得义、力、说真实相等义。在高起义中,指升起;在上行作业义中,指起座、举起;在勤修义中,指最上、出世间;在分离义中,指远离;在发生义中,指生起;在得义中,指生起智;在力义中,指努力前行;在说真实相义中,指开示经文。巴利
Uiti uggatu’ddhakamma padhāna viyoga sambhava atthalābhasatti sarūpakathanādīsu. Uggate uggacchati, uddhakamme āsanā uṭṭhito, ukkhepo, padhāne uttamo, lokuttaro, viyoge ubbāsito, sambhave ubbhūto, atthalābhe uppannaṃ ñāṇaṃ, sattiyaṃ ussahati gantuṃ, sarūpakathane uddisati suttaṃ.
“Du”前缀用于不善、无、恶、不成就、困难、丑陋等义。在不善义上,指恶臭;在无义上,指饥馑;在恶义上,指恶作;在不成就义上,指谷物歉收;在困难义上,指难作;在丑陋义上,指恶色、恶面。巴利
Duiti asobhanā’bhāvakucchitā’samiddhi kiccha virūpatādīsu. Asobhane duggandho, abhāve dubbhikkhaṃ, kucchite dukkaṭaṃ, asamiddhiyaṃ dussassaṃ, kicche dukkaraṃ, virūpatāyaṃ dubbaṇṇo, dummukho.
“Saṃ”前缀用于会合、正等、普遍、聚集、略、增盛、共、和合、生、面向、摄、覆、反复作、成就等义。表会合,如结合;表正等,如等至、相应;表普遍,如遍满、充满;表聚集,如会合;表略,如略摄;表增盛,如染着;表共,如共住;表和合,如和合;表生,如生起;表面向,如面前;表摄,如摄受;表覆,如覆蔽;表反复作,如奔走;表成就,如成就。巴利
Saṃiti samodhāna sammāsama samantabhāvasaṅgata saṅkhepabhusattha sahattha appattha pabhavā’bhimukhabhāva saṅgaha pidhāna punappunakaraṇa samiddhādīsu. Samodhāne sandhi, sammāsamesu samādhi , sampayutto, samantabhāve saṃkiṇṇā samullapanā, saṅgate saṅgamo, saṅkhepe samāso, bhusatthe sāratto, sahatthe saṃvāso, appatthe samaggho. Pabhave sambhavo, abhimukhabhāve sammukhaṃ, saṅgahe saṅgaṇhāti, pidhāne saṃvutaṃ, punappunakaraṇe sandhāvati, samiddhiyaṃ sampanno.
“Vi”前缀用于特异、种种、相违、离去、分离、丑陋等义。表特异,如解脱、殊胜;表种种,如疑惑、种种;表相违,如诤论;表离去,如无垢;表分离,如不相应;表丑陋,如丑陋。巴利
Viiti visesa vividha viruddha vigata viyoga virūpatādīsu. Visese vimutti visiṭṭho, vividhe vimati vicitraṃ, viruddhe vivādo, vigate vimalaṃ, viyoge vippayutto, virūpatāyaṃ virūpo.
“Ava”词缀表下方、分离、轻贱、了知、清净、决定、处所、盗取等义。表下方时,如“垂眼”;表分离时,如“脱鞋”“离杜鹃”“离林”;表轻贱时,如“轻视”“轻蔑”;表了知时,如“了知”;表清净时,如“清净”;表决定时,如“决定”;表处所时,如“机会”;表盗取时,如“盗取”。巴利
Avaiti adhobhāga viyoga paribhava jānana suddhi nicchayadesa theyyādīsu. Adhobhāge avakkhittacakkhu, viyoge omukkaupāhano avakokilaṃ vanaṃ, paribhave avajānanaṃ avamaññati, jānane avagacchati, suddhiyaṃ vodānaṃ, nicchaye avadhāraṇaṃ, dese avakāso, theyye avahāro.
“Anu”词缀表随行、不断、后义、增盛、相似、劣义、第三义、相状、如是状态、部分、照耀等义。表随行时,如“随行”;表不断时,如“随眠”;表后义时,如“随贪”;表增盛时,如“随染”;表相似时,如“随顺”。表劣义时,如“智者随顺胜者”;表第三义时,如“军队依河而住”;表相状时,如“闪电随照树”;表如是状态时,如“善提婆达多随顺母亲”;表部分时,如“此中属我之分应予给予”;表照耀时,如“月亮随照一一树”。巴利
Anuiti anugatā’nupacchinna pacchattha bhusattha sādissa hīnatatiyattha lakkhaṇi’tthambhūtakkhāna bhāga vicchādīsu. Anugate anveti, anupacchinne anusayo, pacchāsaddatthe anurathaṃ, bhusatthe anuratto, sādisse anurūpaṃ. Hīne anusāriputtaṃ paññavanto, tatiyatthe nadimanvavasitā senā, lakkhaṇe rukkhaṃ anu vijjotate vijju, itthambhūtakkhāne sādhu devadatto mātaraṃ anu, bhāge yadettha maṃ anusiyā taṃ dīyatu, vicchāyaṃ rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando.
“Pari”词缀表周遍、界限、避开、拥抱、穿着、供养、饮食、轻贱、呵责、相状等义。表周遍时,如“围绕”;表界限时,如“应遍知”;表避开时,如“避开”;表拥抱时,如“拥抱”;表穿着时,如“穿衣”;表供养时,如“侍奉”;表饮食时,如“供食于比丘”;表轻贱时,如“轻贱”;表呵责时,如“呵责”;表相状等时,如“闪电周照诸树”。巴利
Pariiti samantatobhāva pariccheda vajjanā’liṅgana nivāsanapūjābhojanā’vajānana dosakkhāna lakkhaṇādīsu. Samantatobhāve parivuto, paricchede pariññeyyaṃ, vajjane pariharati , āliṅgane parissajati, nivāsane vatthaṃ paridhassati, pūjāyaṃ pāricariyā, bhojane bhikkhuṃ parivisati. Avajānane paribhavati, dosakkhāne paribhāsati, lakkhaṇādīsu rukkhaṃ pari vijjotate vijjuiccādi.
在“更上”等义中为增上戒,在“主宰”义中为主,在“于梵授王之上”义中为般遮罗人,在“上方”义中为上升,在“躺卧其上”义中为躺卧于地,在“征服”义中为战胜,在“诵读”义中为学习语法,在“决意”义中为决意令地动等,在“决断”义中为胜解,在“获得”义中为获得财蕴。巴利
Adhiiti adhiki’ssa’rūparibhāvā’dhibhavanajjhāyanā’dhiṭṭhānanicchayapāpuṇanādīsu. Adhike adhisīlaṃ, issare adhipati, adhi brahmadatte pañcālā, uparibhāve adhirohati, pathaviṃ adhisessati, adhibhavane adhibhavati, ajjhāyane byākaraṇamadhīte, adhiṭṭhāne bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti, nicchaye adhimokkho, pāpuṇane bhogakkhandhaṃ adhigacchati.
恐惧是面对、直面之相;显著的、超越的,施为、行动;家族、族属;相像、类同及敬礼表示等的特征,皆属此类的停顿现象。在面对现象时,主动接近;于显著属性中,居于上位;于升起行动,向上攀登;在家族中,生于其属;于相似形貌,具形状;于敬礼中,表示恭敬;于特征等各处则同前所述。巴利
Abhiiti abhimukhabhāva visiṭṭhā’dhi ku’ddhakamma kula sāruppavandana lakkhaṇi’tthambhūtakkhāna vicchādīsu. Abhimukhabhāve abhimukho abhikkamati, visiṭṭhe abhidhammo, adhike abhivassati, uddhakamme abhiruhati, kule abhijāto, sāruppe abhirūpo, vandane abhivādeti, lakkhaṇādīsu purimasamaṃ.
依附、投归是归向、逆流皈依、归向匮乏、阻止逆转、容易、可归者、给予、承受、明达等特征,皆属停顿现象。归向时朝向正面;逆流如逆水流;归于依止,是依赖师长;给予时,如点油于罐中;阻止即反对妨碍;逆转则返回;容易时如便利形;给予行为是回报;受纳时接纳;明了时有理解;依赖时是条件;特征上同前述。巴利
Patiiti patigata paṭilomapatinidhi patidāna nisedhanivattana sādissa patikaraṇā’dāna patibodha paṭicca lakkhaṇi’tthambhūtakkhāna bhāgavicchādīsu. Patigate paccakkhaṃ, paṭilome patisotaṃ, patinidhimhi ācariyato pati sisso, patidāne telatthikassa ghataṃ pati dadāti, nisedhe paṭisedhanaṃ, nivattane paṭikkamati, sādisse patirūpakaṃ, patikaraṇe patikāro, ādāne patiggaṇhāti, patibodhe paṭivedho, paṭicce paccayo, lakkhaṇādīsu purimasamaṃ.
“su”用于美好、完全正确、圆满、利益等义。于美好义,如“sugandho”(好香);于完全正确义,如“sugato”(善逝),亦指“sammā gato”(正确地到达)即“sugato”;于圆满义,如“subhikkhaṃ”(丰足);于利益义,如“sukaro”(易行)。巴利
Suiti sobhana suṭṭhusammā samiddhi sukhatthādīsu. Sobhane sugandho, suṭṭhusammādatthesu suṭṭhu gato sugato, sammā gatotipi sugato, samiddhiyaṃ subhikkhaṃ, sukhatthe sukaro.
“ā”用于面对、向上行为、界限、遍及、获得、欲求、拥抱、开始行为、执取、住处、附近、称呼等义。于面对义,如“āgacchati”(来);于向上行为义,如“ārohati”(登上);于界限义,如“āpabbatā khettaṃ”(直至山边的田地);于遍及义,如“ākumāraṃ yaso kaccāyanassa”(迦旃延的声誉遍及童子);于获得义,如“āpattimāpanno”(犯戒);于欲求义,如“ākaṅkhā”(期望);于拥抱义,如“āliṅganaṃ”(拥抱);于开始行为义,如“ārambho”(开始);于执取义,如“ādīyati, ālambati”(取、执);于住处义,如“āvasatho”(住所);于附近义,如“āsannaṃ”(近);于称呼义,如“āmantesi”(呼唤)。巴利
Āiti abhimukhabhāvu’ddhakamma mariyādā’bhividhi patti’cchāparissajana ādikammaggahaṇa nivāsa samīpa’vhānādīsu. Abhimukhabhāve āgacchati, uddhakamme ārohati, mariyādāyaṃ āpabbatā khettaṃ, abhividhimhi ākumāraṃ yaso kaccāyanassa, pattiyaṃ āpattimāpanno, icchāyaṃ ākaṅkhā, parissajane āliṅganaṃ, ādikamme ārambho, gahaṇe ādīyati ālambati, nivāse āvasatho, samīpe āsannaṃ, avhāne āmantesi.
“ati”用于超越、过去、殊胜、极度等义。于超越义,如“atirocati amhehi”(他比我们更闪耀)、“atīto”(已过去的)、“accantaṃ”(极度的);于殊胜义,如“atikusalo”(极善巧);于极度义,如“atikkodho”(极怒)、“ativuddhi”(极增长)。巴利
Atiiti abhikkamanā’tikkantā’tisaya bhusatthādīsu. Atikkamane atirocati amhehi, atīto, atikkante accantaṃ, atisaye atikusalo, bhusatthe atikkodho ativuddhi.
“api”用于纵使、期望、合集、呵责、疑问等义。在纵使义中,如“api dibbesu kāmesu”(纵使在天界欲乐中)、“merumpi vinivijjhitvā gaccheyya”(纵使穿透须弥山而去);在期望义中,如“ayampi dhammo aniyato”(此法亦不定);在合集义中,如“itipi arahaṃ”(如此,阿拉汉)、“antampi antaguṇampi ādāya”(连同边际与边际功德);在呵责义中,如“api amhākaṃ paṇḍitaka”(哼!我们这位聪明人);在疑问义中,如“api bhante bhikkhaṃ labhittha”(尊者,您得到食物了吗?)。巴利
Apiiti sambhāvanā’pekkhā samuccaya garaha pañhādīsu. Sambhāvanāyaṃ api dibbesu kāmesu, merumpi vinivijjhitvā gaccheyya, apekkhāyaṃ ayampi dhammo aniyato, samuccaye itipi arahaṃ, antampi antaguṇampi ādāya, garahe api amhākaṃ paṇḍitaka, pañhe api bhante bhikkhaṃ labhittha.
“apa”用于离去、呵责、回避、尊敬、过失等义。在离去义中,如“apamāno apeto”(轻蔑已离去);在呵责义中,如“apagabbho”(无惭);在回避义中,如“apasālāya āyanti vāṇijā”(商人们避开厅堂而来);在尊敬义中,如“vuddhāpacāyī”(尊敬长者);在过失义中,如“aparajjhati”(犯错)。巴利
Apaiti apagata garaha vajjana pūjā padussanādīsu. Apagate apamāno apeto, garahe apagabbho, vajjane apasālāya āyanti vāṇijā, pūjāyaṃ vuddhāpacāyī, padussane aparajjhati.
“upa”用于靠近、附近、往生、相似、超过、上方、禁食、指责、名称、前行、供养、现起相、极度等义。在靠近义中,如“nisinnaṃ vā upanisīdeyya”(或靠近坐着的人而坐);在附近义中,如“upanagaraṃ”(近城);在往生义中,如“saggaṃ lokaṃ upapajjati”(往生天界);或者,“upapatti”指理趣,如“upapattito ikkhatīti upekkhā”(由理趣而观,故为舍);在相似义中,如“upamā”(譬喻)、“upamānaṃ”(喻依);在超过义中,如“upa khāriyaṃ doṇo”(一斗超过一箩);在上方义中,如“upasampanno”(具足);在禁食义中,如“upavāso”(斋戒);在指责义中,如“paraṃ upavadati”(指责他人);在名称义中,如“upadhā, upasaggo”(前缀);在前行义中,如“upakkamo, upakāro”(努力、帮助);在供养义中,如“buddhupaṭṭhāko”(侍奉佛陀者等)。巴利
Upaiti upagamana samīpū’papatti sādissā’dhikū’paribhāvā’nasana dosakkhāna saññā pubbakamma pūjā gayhākāra bhusatthādīsu. Upagamane nisinnaṃ vā upanisīdeyya, samīpe upanagaraṃ, upapattiyaṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati, atha vā upapatti yutti, yathā – upapattito ikkhatīti upekkhā, sādisse upamānaṃ upamā, adhike upa khāriyaṃ doṇo, uparibhāve upasampanno, anasane upavāso, dosakkhāne paraṃ upapadati, saññāyaṃ upadhā upasaggo, pubbakamme upakkamo upakāro, pūjāyaṃ buddhupaṭṭhāko, mātupaṭṭhānaṃ, gayhākāre soceyyapaccupaṭṭhānaṃ, bhusatthe upādānaṃ, upāyāso, upanissayoti. Iti anekatthā hi upasaggā.
“ 前缀、不变词与接尾词,此三者。”
以种种义理为对境——词源学者如是说。巴利
‘‘Upasagga nipātā ca, paccayā ca ime tayo; Nekenekatthavisayā, iti neruttikābravu’’nti.
其中,前缀作为名词和动词的修饰成分,当被视为名词性时,本应随宜而有单数等语尾变化;然而,由于它们本身没有数目、业等区分,因此前缀只以单数第一格形式出现。巴利
Tattha upasaggānaṃ nāmākhyātavisesakattā liṅgasaññāyaṃ aniyamena syādimhi sampatte tesaṃ saṅkhyākammādibhedābhāvā tehi paṭhamekavacanameva bhavati.
“Lopa”,即消失或废止之义。巴利
‘‘Lopa’’nti vattamāne
282 221,282。与所有 āvuso 等词、前缀及不变词等连用时,亦同此理。巴利
282.Sabbāsamāvusopasagganipātādīhi ca.
以“āvuso”为例:在其与由前缀及不变化词构成的词中,其后所有格位语尾皆发生省略。而“ādi”一词则表示,有时亦依经句用词等方式省略。此处将“āvuso”单独列出,应理解为是为了表明它兼有数的含义。巴利
Āvusosaddato, upasagganipātehi ca sabbāsaṃ parāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hoti. Ādisaddena kvaci suttapadādīhi ca. Ettha ca āvusotimassa visuṃ gahaṇaṃ sasaṅkhyattadīpanatthanti daṭṭhabbaṃ.
近义相着故,pa等前缀名近置;
落于词首中末,ca等诸词名投落。巴利
Upeccatthaṃ sajjantīti, upasaggā hi pādayo; Cādī padādimajjhante, nipātā nipatantiti.
“巴哈拉纳”(打击的动作)即是“巴哈罗”(打击)。同样,“巴拉巴哈罗”(衰败)、“尼瓦索”(居住)、“尼哈罗”(引出)、“伍哈罗”(提举)、“杜哈罗”(难以承担)、“桑哈罗”(收摄)、“维哈罗”(住止)、“阿瓦哈罗”(取走)、“阿努哈罗”(随取)、“巴利哈罗”(照料守护)、“阿底哈罗”(超越运送)、“阿毗哈罗”(带近、奉献)、“巴帝哈罗”(反运、折回)、“苏哈罗”(善取、易取)、“阿哈罗”(食物、摄取)、“阿帝哈罗”(过度取用)、“阿毗哈罗”(附近取用)、“阿巴哈罗”(去除、带走)、“伍巴哈罗”(献呈、奉上)等也应如此理解。“巴哈拉帝”(打击)、“巴拉巴哈瓦帝”(遭受衰败)、“尼瓦萨帝”(居住)、“尼哈拉帝”(引出)、“伍达哈拉帝”(提举)等,当以此类推。巴利
Paharaṇaṃ pahāro, evaṃ parābhavo, nivāso, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro , upahāro. Paharati, parābhavati, nivasati, nīharati, uddharati iccādi yojetabbaṃ.
有些前缀违背词根之义,有些前缀则随顺其义;
另有一种前缀则对词根义作特别区分。前缀的运用方式共有三类。巴利
Dhātvatthaṃ bādhate koci, koci tamanuvattate; Tamevañño viseseti, upasaggagatī tidhā.
不变化词(助词)是不表实体义的词,用于表示集合、选择、否定、补充等意义。巴利
Samuccayavikappanapaṭisedhapūraṇādiatthaṃ asatvavācakaṃ nepātikaṃ padaṃ.
其中,“ca”用于表示集合、追加、交互结合、总集、限定等义。巴利
Tatra caiti samuccayā’nvācaye’tarītarayogasamāhārā’vadhāraṇādīsu.
“vā”用于表示选择、譬喻、集合、确定、可选等义。巴利
Vāiti vikappanū’pamāna samuccaya vavatthitavibhāsāsu.
“na”“no”“m┓a”“alaṃ”“halaṃ”等词,用于表示否定义。巴利
Na no mā a alaṃ halaṃ iccete paṭisedhanatthe.
在教理与庄严修饰方面已足够。巴利
Alaṃ pariyatti bhūsanesu ca.
充实有二种:义之充实与词之充实。巴利
Pūraṇatthaṃ duvidhaṃ atthapūraṇaṃ padapūraṇañca.
其中,atha、khalu、vata、vatha、atho、assu、yagghe、hi、carahi、naṃ、taṃ、vā、ca、tuva、vo、pana、have、kīva、ha、tato、yathā、sudaṃ、kho、ve、haṃ、enaṃ、seyyathidaṃ 等,是语句中的填充词。巴利
Tattha atha khalu vata vatha atho assu yagghe hi carahi naṃ taṃ vā ca tuva vo pana have kīva ha tato yathā sudaṃ kho ve haṃ enaṃ seyyathidaṃ iccevamādīni padapūraṇāni.
其中,atha 可用于表示疑问、相续、增上等义。巴利
Tattha – athaiti pañhā’nantariyā’dhikārādīsu ca.
khalu 可用于表示遮止、决定、成就等义。巴利
Khaluiti paṭisedhā’vadhāraṇa pasiddhīsu ca.
“vata”用于表示决定、疲倦、怜悯与思惟等义。巴利
Vataiti ekaṃsa khedā’nukampasaṅkappesu ca.
“atho”用于回指等义。巴利
Athoiti anvādese ca.
“hi”用于表示因由与决定等义。巴利
Hiiti hetu avadhāraṇesu ca.
tu 表差别、因由、回转等义。巴利
Tuiti visesa hetu nivattanādīsu ca.
pana 同样表差别。巴利
Panaiti visesepi.
have 与 ve,此二者亦表决定义。巴利
Have, veiccete ekaṃsatthepi.
haṃ一词用于表达沮丧、慌乱等义。巴利
Haṃiti visāda sambhamesupi.
“譬如说”即“那是什么”之义。巴利
Seyyathidanti taṃ katamanti atthepi.
义理的补充有两种:带语尾变化者与不带语尾变化者。巴利
Atthapūraṇaṃ duvidhaṃ vibhattiyuttaṃ, avibhattiyuttañca.
“有”“能够”“可获得”等词用于第一格。巴利
Atthi sakkā labbhā iccete paṭhamāyaṃ.
“贤友”“喂”“嗨”“嗬”“哎”“哎呀”“喂”等词用于呼格。巴利
Āvuso ambho hambho re are hare jeiccete āmantane.
“白天”“更多”“礼敬”等词用于第一格和第二格。巴利
Divā bhiyyo namo iccete paṭhamāyaṃ, dutiyāyañca.
“自己”“亲自”“正确地”“为何”等词用于第三格,以及以‘soto’等为后缀的词,如“依经”“依句”“从无常”“从苦”“以一种方式”“以两种方式”等。巴利
Sayaṃ sāmaṃ saṃ sammā kinti iccete tatiyatthe, soto dhāpaccayantā ca. Suttaso padaso aniccato dukkhato ekadhā dvidhā iccādi.
以‘tave’和‘tuṃ’为后缀的词用于第四格,如“为了作”“为了施”“作”“令作”“施”“令施”等。巴利
Tave tuṃpaccayantā catutthiyā, kātave dātave kātuṃ kāretuṃ dātuṃ dāpetuṃ iccādi.
以“so”为后缀的词用于第五格的意义,如“从长度”“从胸膛”“从国王”“从盗贼”等。巴利
So topaccayantā pañcamiyatthe, dīghaso oraso rājato vā corato vā iccādi.
“to”亦用于第七格义,以及以“tra”“tha”等为后缀之词。如:一处、前、后、侧、背后、足、头、顶、根,乃至何处、何处、何处、彼处、彼处、彼处、此处等。巴利
To sattamyatthepi, trathādipaccayantā ca. Ekato purato pacchato passato piṭṭhito pādato sīsato aggato mūlato yatra yattha yahiṃ tatra tattha tahiṃ tahaṃ iccādi.
周围、附近、四周、两边、从四周、一处、一边、下方、上方、上、下、横向、面向、背向、显露、隐藏、越过、高、低、内、中间、内在、外部、外面、外、此岸、彼岸、远、远离、后、前、他世、死后——这些皆用于第七格。巴利
Samantā sāmantā parito abhito samantato ekajjhaṃ ekamantaṃ heṭṭhā upari uddhaṃ adho tiriyaṃsammukhāparammukhā āvi raho tiro uccaṃ nīcaṃ anto antarā ajjhattaṃ bahiddhā bāhirā bāhiraṃ bahi oraṃ pāraṃ ārā ārakā pacchā pure huraṃ pecca iccete sattamiyā.
“现在”“未来”“今日”“后天”“大后天”“明天”“后天”“大后天”“昨天”“前天”“立即”“傍晚”“早晨”“适时”“白天”“夜晚”“常”“恒常”“屡屡”“频频”“瞬间”“片刻”“往昔”“以前”“何时”“那时”“这时”等是时间第七格。如此是带语尾变化的。巴利
Sampati āyati ajja aparajju parajja suve sve parasuve hiyyo pare sajju sāyaṃ pāto kālaṃ kallaṃ divā nattaṃ niccaṃ satataṃ abhiṇhaṃ abhikkhaṇaṃ muhuṃ muhuttaṃ bhūtapubbaṃ purā yadā tadā kadā iccādayo kālasattamiyā. Iti vibhattiyuttāni.
在不带语尾变化的词中,“或许”“或许名为”“是否”这些用于疑惑的意义。巴利
Avibhattiyuttesu ca appeva appevanāma nu iccete saṃsayatthe.
确实、必定、真正、当然、必然、亲自——这些词都用于单一、确定的意义。巴利
Addhā aññadatthu taggha jātu kāmaṃ sasakkaṃiccete ekaṃsatthe.
Evaṃ 一词用于表示决定。巴利
Evaiti avadhāraṇe.
Kacci、nu、kin nu、nanu、kathaṃ、kiṃ su、kiṃ——这些词用于表示疑问。巴利
Kaccinu’kinnunanukathaṃ kiṃsu kiṃiccete pucchanatthe.
Evaṃ、iti、itthaṃ——这些词用于举例说明。巴利
Evaṃ iti itthaṃ iccete nidassane.
Iti一词也用于表示原因和句子的收束。巴利
Iti hetu vākyaparisamattīsu ca.
Yāva、tāva、yāvatā、tāvatā、kittāvatā、ettāvatā、kīva——这些词用于表示限定范围的意义。巴利
Yāva tāva yāvatā tāvatā kittāvatā ettāvatā kīva iccete paricchedanatthe.
Evaṃ、sāhu、lahu、opāyikaṃ、patirūpaṃ、āma、sādhu,以及iti——这些词用于表示接受与认可的意义。巴利
Evaṃ sāhu lahu opāyikaṃ patirūpaṃ āma sādhu iti sampaṭicchanatthe.
Yathā、tathā、yathā eva、tathā eva、evaṃ、evam eva、evam evaṃ、evam pi、yathā pi、seyyathā pi、seyyathā pi nāma、viya、iva、yathā iva、tathā iva、yathā nāma、tathā nāma、yathā hi、tathā hi、yathā ca tathā ca——这些词用于比喻、相似的意义。巴利
Yathā tathā yatheva tatheva evaṃ evameva evamevaṃ evampi yathāpi seyyathāpi seyyathāpināma viya iva yathariva tathariva yathānāma tathānāma yathāhi tathāhi yathācatathāca iccete paṭibhāgatthe.
Yathā 一词还用于表示合适、遍及、不逾越词义以及举例说明等意义。巴利
Yathāiti yoggatā vicchā padatthānativattanidassanesu ca.
Evaṃ 一词亦用于教导、提问等场合。巴利
Evaṃiti upadesa pañhādīsu ca.
Kiñcāpi 一词表示让步之意。巴利
Kiñcāpiiti anuggahatthe.
“Aho”者,用于责备、称赞与希求。巴利
Ahoiti garaha pasaṃsana patthanesu ca.
“名称”者,即责备、赞赏、询问等时所使用的称谓。巴利
Nāmaiti garaha pasaṃsana saññā pañhesu ca.
“善哉”者,用于赞赏与请求等场合。巴利
Sādhuiti pasaṃsana yācanesu ca.
“喂”、“来吧”等词,用于表达催促。巴利
Iṅgha handa iccete codanatthe.
“好”、“善哉”、“正是如此”,用于表达随喜。巴利
Sādhu suṭṭhu evametanti anumodane.
“据说”一词,指在不可信之事中的传闻。巴利
Kiraiti anussavaṇa assaddheyyesu.
“想必”一语,用于推测、回忆与思虑。巴利
Nūnaiti anumānā’nussaraṇa parivitakkanesu.
“何故”一语,用于询问原因。巴利
Kasmāiti kāraṇapucchane.
“因为”“所以”“正是如此”“以此”,这些词语用以断除原因。巴利
Yasmā tasmā tathāhi tena iccete kāraṇacchedanatthe.
“与”“一起”“相同”“同等”,表示共同进行某一行动。巴利
Saha saddhiṃ samaṃ amāiti samakriyāyaṃ.
“无”“除”,表示分离。巴利
Vinā riteiti vippayoge.
“种种”“各个”,表示多种类别。巴利
Nānā puthu bahuppakāre.
释为“各个”、“各别”,又指不聚合的状态。巴利
Puthu visuṃ asaṅghāte ca.
于厌恶处。巴利
Duṭṭhu ku jigucchāyaṃ.
又,于第一义处。巴利
Puna appaṭhame.
于难作之处。巴利
Kathañci kicchatthe ca.
于数量与分别之处。巴利
Dhā kkhattuṃ sakiñca saṅkhyāvibhāge.
于缓慢处。巴利
Saṇikaṃ mandatthe.
于速疾处:迅速地、轻捷地、轻快地、迅疾地、不久地。巴利
Khippaṃ araṃ lahu āsuṃ tuṇṇaṃ aciraṃ sīghatthe.
于长时间处:长久地、历时久远地。巴利
Ciraṃ cirassaṃ dīghakāle.
表示犹豫之处:若、如果、假使。巴利
Ce yadi saṅkāvaṭṭhāne.
表示确定之处:稳固地、坚定地执持。巴利
Dhuvaṃ thirāvadhāraṇesu.
表示沮丧之处:舍弃、断绝。巴利
Hā visāde.
在不说话时:默然。巴利
Tuṇhī abhāsane.
虚妄、颠倒、不实,意指非真实。巴利
Musā micchā alikaṃ asacce.
“愿吉祥”等,表祝福之义。巴利
Suvatthi āsīsatthe iccādi.
以 tunā、tvāna、tvā 为后缀者,表精勤之义。巴利
Tuna tvāna tvāpaccayantā ussukkanatthe bhavanti.
例如:为了看、看了、看后、看了、见了、见后、使见后、为了给、给了、给后、取了、使给后、使知后、简择后、调伏后、折伏后、等至后、近至后、依止后、来后,等等。巴利
Yathā – passituna passiya passitvāna passitvā disvā disvānadassetvā dātuna datvāna datvā upādāya dāpetvā viññāpetvā viceyya vineyya nihacca samecca apecca upecca ārabbha āgamma iccādi.
如此,凡脱离了名词、动词与前缀、具有不变词特征者,应知皆为小品词。巴利
Evaṃ nāmākhyātopasaggavinimuttaṃ yadabyayalakkhaṇaṃ, taṃ sabbaṃ nipātapadanti veditabbaṃ.
“ 由脱三类词故,遂落于其间;
彼具不变相者,斯名小品词。”巴利
‘‘Muttaṃ padattayā yasmā, tasmā nipatatyantarā; Nepātikanti taṃ vuttaṃ, yaṃ abyaya salakkhaṇa’’nti.
阳性、阴性,以及中性;
三性、无性,名词安立为五种。巴利
Pulliṅgaṃ itthiliṅgañca, napuṃsakamathāparaṃ; Tiliṅgañca aliṅgañca, nāmikaṃ pañcadhā ṭhitaṃ.
1 2 3