3. 作用品显示巴利原文
3. Kārakakaṇḍa
现在说明诸变格的义理差别。显示巴利原文
Atha vibhattīnamatthabhedā vuccante.
其中,将一义理依业等方式、单数等方式加以分别,故称为变格,即syā等。而它们依第一格等的差别,分为七种。显示巴利原文
Tattha ekampi atthaṃ kammādivasena, ekattādivasena ca vibhajantīti vibhattiyo, syādayo. Tā pana paṭhamādibhedena sattavidhā.
其中,第一格用于何种义理?显示巴利原文
Tattha kasmiṃ atthe paṭhamā?
283 283. 表达词干义时,用第一格。显示巴利原文
283.Liṅgatthe paṭhamā.
仅表达词干义时,即为第一格变格。显示巴利原文
Liṅgatthābhidhānamatte paṭhamāvibhatti hoti.
“词干”(liṅga)的意义,即是词干义。在这里,“liṅga”指“隐没的部分”,也就是不明显的组成部分。例如“purisa”等名词,是由词根、词缀等分析施设而成立的、具有相似词形的名位词;其中首先应安立的词干形式,由于不明显且作为组成部分,故称为“liṅga”。又或者,依随释词义,由于与三种性(liṅga)——即明显、不明显、二者俱非的形态言说——相结合的意义,以及依此而施设的前缀等意义,是隐没的,或是能作标记的,故称为“liṅga”;又依一般通称,所谓“除词根、词缀、变格之外,具有意义者即是 liṅga”,应知此处的 liṅga 即是所谓“语基”(pāṭipadika)的异名,也就是带有 syā 等变格词尾之词的原形。显示巴利原文
Liṅgassa attho liṅgattho. Ettha ca līnaṃ aṅganti liṅgaṃ, apākaṭo avayavo, purisotiādīnañhi pakatippaccayādivibhāgakappanāya nipphāditānaṃ saddappatirūpakānaṃ nāmikapadānaṃ paṭhamaṃ ṭhapetabbaṃ pakatirūpaṃ apākaṭattā, avayavattā ca liṅganti vuccati. Atha vā visadāvisadobhayarahitākāravohārasaṅkhātena tividhaliṅgena sahitatthassa, tabbinimuttassupasaggādīnamatthassa ca līnassa gamanato, liṅganato vā liṅganti anvatthanāmavasena vā ‘‘dhātuppaccayavibhattivajjitamatthavaṃ liṅga’’nti vacanato parasamaññāvasena vā liṅganti idha pāṭipadikāparanāmadheyyaṃ syādivibhatyantapadapakatirūpameva vuccatīti daṭṭhabbaṃ.
所谓“词干义”,即指:依特定相续差别而现起的色等为所依而假立、以非彼非此的方式不可言说、属于聚合与相续等差别,称为“依假施设”(upādāpaññatti)——如瓶、布等言说之义;以及地界、触等自性法,依时间、方位等差别而区分,排除异类、通于同类,依约定而成立,称为“类假施设”(tajjāpaññatti)——如坚硬性、触性等共通之相。显示巴利原文
Liṅgassattho nāma pabandhavisesākārena pavattamāne rūpādayo upādāya paññāpīyamāno tadaññānaññabhāvena anibbacanīyo samūhasantānādibhedo upādāpaññattisaṅkhāto ghaṭapaṭādivohārattho ca pathavīdhātuphassādīnaṃ sabhāvadhammānaṃ kāladesādibhedabhinnānaṃ vijātiyavinivatto sajātiyasādhāraṇo yathāsaṅketamāropasiddho tajjāpaññattisaṅkhāto kakkhaḷattaphusanādisāmaññākāro ca.
然而,此词干义有两种:与业等相杂者,以及纯粹者。其中,由于第二格等是在业等中施设的,故不与业等相杂、唯与词干和数目相关联,并且作为依此而施设的前缀等词义之本质的纯粹词义,在这里即称为“词干义”。显示巴利原文
So pana kammādisaṃsaṭṭho, suddho cāti duvidho. Tattha kammādīsu dutiyādīnaṃ vidhīyamānattā kammādisaṃsaggarahito liṅgasaṅkhyāparimāṇayutto, tabbinimuttupasaggādipadatthabhūto ca suddho saddattho idha liṅgattho nāma.
然而,由动词构词、分词构词、派生词、复合词所表达的与业等相杂之义,因自身无有应再表达的特别义理差别,故非第二格等的境域;唯因词干义的存在,方属第一格的境域。显示巴利原文
Yo pana ākhyātakitakataddhitasamāsehi vutto kammādisaṃsaṭṭho attho, sopi dutiyādīnaṃ puna attanā vattabbassa atthavisesassābhāvena avisayattā, liṅgatthamattassa sambhavato ca paṭhamāyeva visayo.
第一格用于前缀之义,以及某些不变词(nipāta)之义;
于性等之纯净表述,及于业等义中,亦被述及。
显示巴利原文 Paṭhamāvupasaggatthe, kesañcatthe nipātasaddānaṃ; Liṅgādike ca suddhe-bhihite kammādiatthepi.
有标志者,先说——此男子、这些男子;此少女、这些少女;此心、这些心。显示巴利原文
Saliṅge tāva – eso puriso, ete purisā, esā kaññā, etā kaññāyo, etaṃ cittaṃ, etāni cittāni.
有数目者:一、二。显示巴利原文
Sasaṅkhye – eko dve.
有量者:斗、斛、升。显示巴利原文
Saparimāṇe – doṇo khārī āḷhakaṃ.
于脱离性等标识、唯以“有”为义者,如“与”“或”“哈”“我”“有”“存在”“可得”等。显示巴利原文
Liṅgādivinimutte sattāmatte – ca vā ha ahaṃ atthi sakkālabbhā iccādi.
既说“于标志义为第一”,又说“于呼唤义亦为第一”:面对面而说即是呼唤,意为召唤、称呼。显示巴利原文
‘‘Liṅgatthe paṭhamā’’ti adhikicca ‘‘ālapane cā’’ti ālapanatthe ca paṭhamā, abhimukhaṃ katvā lapanaṃ ālapanaṃ, āmantanaṃ avhānanti attho.
在此,所谓招呼,是以声音令已具自性者面对;而已面对者,则依“去”等方式被连接于行为。因此,在招呼之时,由于尚无行为的连接,此词不名为“作格”。显示巴利原文
Ettha ca āmantanaṃ nāma pageva laddhasarūpassa saddena abhimukhīkaraṇaṃ, katābhimukho pana ‘‘gacchā’’tiādinā nayena kriyāya yojīyati, tasmā āmantanasamaye kriyāyogābhāvato idaṃ kārakavohāraṃ na labhati.
“以言辞令存在的事物现前,
对应作之事加以召唤,绝不说‘国王存在’这样的话。”
显示巴利原文 ‘‘Saddenābhimukhīkāro, vijjamānassa vatthuno; Āmantanaṃ vidhātabbe, natthi ‘rājā bhave’tida’’nti.
“喂,人,来!”或者“喂,人们!”“诸位,来!”显示巴利原文
Bho purisa ehi, bho purisā vā, bhavanto purisā etha.
第二格用于何种义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe dutiyā?
284 284. 于业处义中,为第二格。显示巴利原文
284.Kammatthe dutiyā.
在业处中,依 liṅga(相)而有第二格变格。显示巴利原文
Kammatthe liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti.
此规则在未另加说明时适用;而此处“在业处中,第二格以 tto 结尾”这一表述,正是令人了知此规则的依据。显示巴利原文
Anabhihite evāyaṃ, ‘‘kammani dutiyāyaṃ tto’’ti vacanañcettha ñāpakaṃ.
“凡以之而作,彼为工具(karaṇa)”——自此定义起,“或(vā)”字继续沿用。显示巴利原文
‘‘Yena vā kayirate taṃ karaṇa’’nti ito ‘‘vā’’ti vattate.
285 285. 凡所造作,彼即是业。显示巴利原文
285.Yaṃ karoti taṃ kammaṃ.
凡所造、所变、所至,其作者即名为业(kammasañña)。显示巴利原文
Yaṃ vā karoti, yaṃ vā vikaroti, yaṃ vā pāpuṇāti, taṃ kārakaṃ kammasaññaṃ hoti.
于此,性、时、数的表达并非关键。所谓“业”即是被造作。其中,能令行动成就之因,即称为“作因”(kāraka);而这作因有六种:业、作者、工具、与格、从格、处格。在此,正因业等或依自性、或依假立而存在时,才有行动,故此六种作因的称谓方得成立。显示巴利原文
Idha liṅgakālavacanamatantaṃ. Karīyatīti kammaṃ. Tattha kārakaṃ, sādhakaṃ kriyānipphattiyā kāraṇamuccate, taṃ pana kārakaṃ chabbidhaṃ kammaṃ kattā karaṇaṃ sampadānamapādānamokāso cāti. Tattha sabhāvato, parikappato vā kammādimhi satiyeva kriyābhāvato kammādīnaṃ channampi kārakavohāro siddhova hoti.
而彼业有三种:应被生起者、应被改变者、应被到达者。例如:母亲产子,食物生乐。提婆达多造瓶,烧制木炭,打造金臂钏或手镯,收割稻谷。提婆达多进入住处,看见太阳,听闻正法,亲近诸智者。显示巴利原文
Taṃ pana kammaṃ tividhaṃ nibbattanīyaṃ vikaraṇīyaṃ pāpaṇīyañcāti. Yathā – mātā puttaṃ vijāyati, āhāro sukhaṃ janayati. Ghaṭaṃ karoti devadatto, kaṭṭhamaṅgāraṃ karoti, suvaṇṇaṃ keyūraṃ, kaṭakaṃ vā karoti, vīhayo lunāti. Devadatto nivesanaṃ pavisati, ādiccaṃ passati, dhammaṃ suṇāti, paṇḍite payirupāsati.
依产生、改变与到达的差别,业被认为有三种;
作者以行动而趣向彼(业),如趣向乐、炭与住处。
显示巴利原文 ‘‘Nibbattivikatippatti-bhedena tividhaṃ mataṃ; Kattu kriyābhigammaṃ taṃ, sukhaṅgāraṃ nivesana’’nti.
在此,不依所欲、非所欲、已说、未说等差别,而以总括一切的方式说为“凡所造作,即是业”,且因排除了其他意义的分别,故于一切处唯以此称为业。显示巴利原文
Ettha ca icchitānicchitakathitākathitādibhedamanapekkhitvā sabbasaṅgāhakavasena ‘‘yaṃ karoti taṃ kamma’’nti vuttattā, atthantaravikappanavādhikārato ca sabbattha imināva kammasaññā hoti.
其中,非所欲的业,例如:踩到荆棘、吞下毒药、前往村庄时走到树根旁。显示巴利原文
Tattha anicchitakammaṃ yathā – kaṇṭakaṃ maddati, visaṃ gilati, gāmaṃ gacchanto rukkhamūlaṃ upagacchati.
未说的业,例如:婆罗门向延那达多乞求毯子。在此,“毯子”是已说的业,因为在具有双宾语的乞求动作中,它是更被想获得的;“延那达多”则是未说的业,因为它是次要的。同样地,乞求丰富的财物、领山羊到村庄去、我们向乔达摩问堕落之人、世尊对诸比丘这样说等。显示巴利原文
Akathitakammaṃ yathā – yaññadattaṃ kambalaṃ yācate brāhmaṇo. Ettha hi ‘‘kambala’’miti kathitakammaṃ dvikammikāya yācanakriyāya pattumicchitatarattā. ‘‘Yaññadatta’’miti appadhānattā akathitakammaṃ. Tathā samiddhaṃ dhanaṃ bhikkhate, ajaṃ gāmaṃ nayati, parābhavantaṃ purisaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ, bhagavā bhikkhū etadavoca iccādi.
然而,在已说的业中则不如此,例如:垫子由提婆达多所造,法为善逝所教导,延那达多为婆罗门所乞求毯子等。显示巴利原文
Abhihitakamme pana na hoti, yathā – kaṭo karīyate devadattena, sugatena desito dhammo, yaññadatto kambalaṃ yācīyate brāhmaṇena iccādi.
“第二”为章名。显示巴利原文
‘‘Dutiyā’’ti adhikāro.
286 286. 在致使态中,有gati、buddhi、bhuja、paṭha、hara、kara、say等词根。显示巴利原文
286.Gati buddhi bhuja paṭha hara kara sayādīnaṃ kārite vā.
Gamu(去)、sappa(行)表移动,budha(觉悟)表觉知或理解,bhuja(受用)表护持与受用,paṭha(读诵)表善巧与言语,hara(持)表执持,kara(作)表造作,si(躺)表躺卧——对于此类词根,在致使句中使用时,若宾语为被致使的行为主体,则该宾语可带第二格语尾。这是就恒常成就者所作的简别,因此在另一情况下用第三格。显示巴利原文
Gamu sappa gatimhi, budha bodhane, budha avagamane vā, bhuja pālanabyavaharaṇesu, paṭha byattiyaṃ vācāyaṃ, hara haraṇe, kara karaṇe, si saye iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ payoge kārite sati payojjakakattubhūte kammani liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti vā. Niccasampatte vikappatthoyaṃ, tena tassa pakkhe tatiyā hoti.
若有人去往村庄,另一人令其前往。即:人令另一人去村庄,或由人令去村庄。同样,师长令弟子觉悟法,母亲令儿子进食,师长令弟子诵习法,人令另一人持担,人令另一人作业,或由人令作业,人令另一人躺卧。如是,于一切致使句中,受使者用第二格。显示巴利原文
Yo koci puriso gāmaṃ gacchati, tamañño payojayati. Puriso purisaṃ gāmaṃ gamayati, purisena vā gāmaṃ gamayati. Evaṃ sissaṃ dhammaṃ bodheti ācariyo, mātā puttaṃ bhojanaṃ bhojayati, sissaṃ dhammaṃ pāṭheti ācariyo, puriso purisaṃ bhāraṃ hāreti, tathā puriso purisaṃ kammaṃ kārayati, purisena vā kammaṃ kārāpayati, puriso purisaṃ sayāpayati. Evaṃ sabbattha kārite kattukammani dutiyā.
问:“致使态”是何义?如人自己前往村庄。显示巴利原文
Kāriteti kiṃ? Puriso gāmaṃ gacchati.
于被动句中则非如此,如“人被另一人令去村庄”“弟子被令觉悟法”等。显示巴利原文
Abhihite na bhavati, purisena puriso gāmaṃ gamīyate, sisso dhammaṃ bodhīyate iccādi.
287 287. 时间词与路程词,表无间相合。显示巴利原文
287.Kāladdhānamaccantasaṃyoge.
无间,即持续不断的结合,名为无间相合。当时间词与路程词借助实体、属性、动作表示无间相合时,这些表示时间与路程的词语须用第二格语尾。显示巴利原文
Accantaṃ nirantaraṃ saṃyogoaccantasaṃyogo. Kāladdhānaṃ dabbaguṇakriyāhi accantasaṃyoge tehi kāladdhānavācīhi liṅgehi dutiyāvibhatti hoti.
关于时间,例如:七日间饮牛乳,一月间食肉饭,一秋之间河水秀丽,一切时中欢喜园悦意,一月间诵习,三月间宣说阿毗达摩。显示巴利原文
Kāle tāva – sattāhaṃ gavapānaṃ, māsaṃ maṃsodanaṃ, saradaṃ ramaṇīyā nadī, sabbakālaṃ ramaṇīyaṃ nandanaṃ, māsaṃ sajjhāyati, tayo māse abhidhammaṃ desesi.
于距离:一由旬为林带,一由旬为长山,一俱舍为诵习。显示巴利原文
Addhāne – yojanaṃ vanarāji, yojanaṃ dīgho pabbato, kosaṃ sajjhāyati.
“无间结合”是什么意思?即月月受用饮食,由旬由旬建立住处。显示巴利原文
Accantasaṃyogeti kiṃ? Māse māse bhuñjati, yojane yojane vihāraṃ patiṭṭhāpesi.
288 288. 与业说词相应(的关系)。显示巴利原文
288.Kammappavacanīyayutte.
当与“业说词”的不变词词缀联结时,若有这些联结,则从词干之后现起第二格(对格)变化。显示巴利原文
Kammappavacanīyehi nipātopasaggehi yutte yoge sati liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti.
凡以业为所宣说者,即是“业说词”;或依他者共称,anu等词缀为业说词。显示巴利原文
Kammaṃ pavacanīyaṃ yesaṃ te kammappavacanīyā, parasamaññāvasena vā anvādayo kammappavacanīyā.
其中,anu词缀于表相、俱义及劣义时,说为业说词想。例如:pabbajitamanu pabbajiṃsu——“随出家者而出家”;nadimanvavasitā bārāṇasī——义为“与河相连而居的波罗奈城”;anu sāriputtaṃ paññavā——“随舍利弗而有慧”。显示巴利原文
Tattha anusaddassa lakkhaṇe, sahatthe, hīne ca kammappavacanīyasaññā vuttā. Yathā – pabbajitamanu pabbajiṃsu, nadimanvavasitā bārāṇasī, nadiyā saha avabaddhāti attho, anu sāriputtaṃ paññavā.
在相(lakkhaṇa)、如是状态说(itthambhūtākkhāna)、部分(bhāga)及分别(vicchā)等诸义中:‘ pati、pari、anu ’即被称为业说词。显示巴利原文
Lakkhaṇādīsu ‘‘lakkhaṇi’tthambhūtakkhānabhāga vicchāsu pati pari anavo’’ti pati pari anūnaṃ kammappavacanīyasaññā vuttā.
在‘相’的意义中:‘朝向日出’时,天界食物可能出现;月亮‘朝向树’而照耀,‘环绕树’而照耀,‘依树’而照耀。显示巴利原文
Lakkhaṇe sūriyuggamanaṃ pati dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ pari, rukkhaṃ anu.
在‘如是状态说’的意义中:提婆达多对母亲(mātaraṃ pati)是好的,对母亲(mātaraṃ pari)是好的,对母亲(mātaraṃ anu)是好的。显示巴利原文
Itthambhūtakkhāne sādhu devadatto mātaraṃ pati, mātaraṃ pari, mātaraṃ anu.
于‘部分’之中:凡于此中含有‘于我(maṃ)之pati’、‘于我之pari’、‘于我之anu’者,便应授予(彼义)。显示巴利原文
Bhāge yadettha maṃ pati siyā, maṃ pari, maṃ anu, taṃ dīyatu.
在表‘逐一’的连结中,音词依一一义而住于pati。例如:‘rukkhaṃ rukkhaṃ pati,月亮照耀于一一树’;‘rukkhaṃ rukkhaṃ pari’;‘rukkhaṃ rukkhaṃ anu’。显示巴利原文
Vicchāyoge atthamatthaṃ pati saddo nivisati, rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ rukkhaṃ pari, rukkhaṃ rukkhaṃ anu.
所谓‘Abhirabhāge’,是指将除去‘部分’(bhāga)之义的诸特征等,说为‘业处介词’之想。而所谓‘Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato’,即关于那位乔达摩尊者的这般善美名声已远扬;又如‘sādhu devadatto mātaraṃ abhi’,则是提婆达多善对其母(abhi)。显示巴利原文
‘‘Abhirabhāge’’ti abhissa bhāgavajjitesu lakkhaṇādīsu kammappavacanīyasaññā vuttā. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato, sādhu devadatto mātaraṃ abhi.
在不变词中,“dhi”用于“杀害婆罗门者”等表达式,如“micce”等。显示巴利原文
Nipāte dhi brāhmaṇassa hantāra miccevamādi.
289 第289条:有时,第二格表示第六格的意义。显示巴利原文
289.Kvaci dutiyā chaṭṭhīnamatthe.
在表达第六格的意义时,有时会使用第二格语尾变化。这出现在与“antar┓abhito”“parito”“pati”“paṭibhāti”等词的搭配中。“antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ addhānamaggappaṭipanno”意思是“正行于王舍城与那烂陀之间的道路上”,即“在王舍城与那烂陀中间”之义。“abhito gāmaṃ vasati”意为“在村落附近居住”,“parito gāmaṃ vasati”意为“在村落周围居住”。“nadiṃ nerañjaraṃ pati”意为“向着尼连禅河”,即“在尼连禅河畔”之义。“paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā”意为“纯陀,愿诸觉支现起于你”。“upamā maṃ paṭibhāti”意为“譬喻现起于我”,即“譬喻在我心中现起”之义。显示巴利原文
Chaṭṭhīnaṃ atthe kvaci dutiyāvibhatti hoti. Antarāabhito parito pati paṭibhātiyoge ayaṃ. Antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ addhānamaggappaṭipanno, rājagahassa ca nāḷandāya ca majjheti attho. Abhito gāmaṃ vasati, parito gāmaṃ vasati, nadiṃ nerañjaraṃ pati, nerañjarāya nadiyā samīpeti attho. Paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā, upamā maṃ paṭibhāti, upamā mayhaṃ upaṭṭhahatīti attho.
并且(此处)也说:“有时,第二格用于所表义。”显示巴利原文
‘‘Kvaci dutiyā, atthe’’ti ca vattate.
290 第290条:第三格与第七格亦复如是。显示巴利原文
290.Tatiyāsattamīnañca.
当表示第三格与第七格的意义时,有时从名词词干直接出现第二格语尾。显示巴利原文
Tatiyāsattamīnamatthe ca kvaci liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti.
于第三格的意义中:“sace maṃ nālapissati, tvañca maṃ nābhibhāsasi, vinā saddhammaṃ kuto sukhaṃ, upāyamantarena na atthasiddhi。”显示巴利原文
Tatiyatthe sace maṃ nālapissati, tvañca maṃ nābhibhāsasi, vinā saddhammaṃ kuto sukhaṃ, upāyamantarena na atthasiddhi.
在第七格的意义中:表示时间时、用于“upa-、anu-、adhi-、ā-、vas”等词缀的情况时、用于“adhisiṭṭhāvasāna”的情况时、在“tappānacāra”中,则为第二格。显示巴利原文
Sattamiyatthe– kāle, upānvajjhāvasassa payoge, adhisiṭṭhāvasānaṃ payoge, tappānacāre ca dutiyā.
首先,就时间格而言:“pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā”意为“于早晨时分,著衣已”,“ekaṃ samayaṃ bhagavā”意为“一时,世尊”,“imaṃ rattiṃ cattāro mahārājāno”意为“此夜,四大王”。显示巴利原文
Kāle tāva – pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā, ekaṃ samayaṃ bhagavā. Imaṃ rattiṃ cattāro mahārājāno.
在使用以“upa”等为前缀的动词词根“vas”时:“gāmaṃ upavasati”意为“近村而住”,“gāmaṃ anuvasati”意为“随村而住”,“vihāraṃ adhivasati”意为“住于精舍”,“gāmaṃ āvasati”意为“住于村庄”,“agāraṃ ajjhāvasati”意为“住于家中”。同样,“pathaviṃ adhisessati”意为“卧于地”,“gāmaṃ adhitiṭṭhati”意为“立于村”,“gāmaṃ ajjhāvasati”意为“住于村”。显示巴利原文
Upādipubbassa vasadhātussa payoge – gāmaṃ upavasati, gāmaṃ anuvasati, vihāraṃ adhivasati, gāmaṃ āvasati, agāraṃ ajjhāvasati. Tathā pathaviṃ adhisessati, gāmaṃ adhitiṭṭhati, gāmaṃ ajjhāvasati.
在“tappānacāra”的用法中:“nadiṃ pivati”意为“饮河水”,“gāmaṃ carati”意为“行于村”等。显示巴利原文
Tappānacāresu – nadiṃ pivati, gāmaṃ carati iccādi.
第三格用于什么意义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe tatiyā?
291 在作具格中为第三格。显示巴利原文
291.Karaṇe tatiyā.
在作具格的意义上,使用第三格变格。显示巴利原文
Karaṇakārake tatiyāvibhatti hoti.
292 藉以造作之物,即是工具。显示巴利原文
292.Yena vā kayirate taṃ karaṇaṃ.
作者凭借作为辅助工具的事物,无间隔地造作行为,或凭借它而改变,或凭借它而达成,这个格便称为工具格。显示巴利原文
Yena vā kattā upakaraṇabhūtena vatthunā kriyaṃ abyavadhānena karoti, yena vā vikaroti, yena vā pāpuṇāti, taṃ kārakaṃ karaṇasaññaṃ hoti.
“藉由它而造作”——因此得名工具。在此,虽然一切格皆有成就行为的作用,但特别说“凡藉由它而造作”,意在作为作者辅助工具的诸格中,唯取那最具成就力者。显示巴利原文
Karīyate anenāti karaṇaṃ, ettha ca satipi sabbakārakānaṃ kriyāsādhakatte ‘‘yena vā kayirate’’ti visesetvā vacanaṃ kattūpakaraṇabhūtesu kārakesu sādhakatamasseva gahaṇatthaṃ.
“凡依一切差别而为行为成就之因者”
“此即名为工具格。”
显示巴利原文 ‘‘Yassa sabbavisesena, kriyāsaṃsiddhihetutā; Sambhāvīyati taṃ vuttaṃ, karaṇaṃ nāma kāraka’’nti.
它又分为内在与外在两种。显示巴利原文
Taṃ pana duvidhaṃ ajjhattika bāhiravasena.
例如:用手作务,用眼见色,以心了知法。以镰刀割稻,以火烧小屋。显示巴利原文
Yathā – hatthena kammaṃ karoti, cakkhunā rūpaṃ passati, manasā dhammaṃ viññāya. Dattena vīhayo lunāti, agginā kuṭiṃ jhāpeti.
“第三”为篇章名。显示巴利原文
‘‘Tatiyā’’ti adhikāro.
293 293. 于作者(kattari)亦然。显示巴利原文
293.Kattari ca.
于作者(kattari)与作格(kārake),从词基(liṅgamhā)起,为第三格(tatiyā vibhatti)。复以 ca 字所摄者:于如是特征(itthambhūtalakkhaṇe)、于行为结束(kriyāpavagge)、于先前相似同等义(pubbasadisasamūnattha)、于争执、熟练、混合、柔和等义(kalaha nipuṇa missaka sakhilatthādi)的相应关系中,于时间、路程(kāladdhānesu),以及于个别业目的、第五格义等(paccattakammatthapañcamiyatthādīsu)中,亦为第三格。显示巴利原文
Kattari ca kārake liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti. Caggahaṇena itthambhūtalakkhaṇe, kriyāpavagge, pubbasadisasamūnattha kalaha nipuṇa missaka sakhilatthādiyoge, kāladdhānesu, paccattakammatthapañcamiyatthādīsu ca tatiyā.
294 造作行为者,即是作者。显示巴利原文
294.Yo karoti sa kattā.
凡以自我为主而造作行为者,即称为作者(kattusañño)。显示巴利原文
Yo kriyaṃ attappadhāno hutvā karoti, so kattusañño hoti.
作者有三种:纯作者、因作者、业作者。其中,若自己造作行为,是纯作者。若令有能力做却不行事的人造作行为,是因作者。例如:提婆达多有能力去,他人令其去,而说“使提婆达多去”。显示巴利原文
So tividho suddhakattā hetukattā kammakattāti. Tattha yo sayameva kriyaṃ karoti, so suddhakattā. Yo aññaṃ kātuṃ samatthaṃ akarontaṃ kammaṃ niyojeti, so hetukattā, yathā – gantuṃ samattho devadatto, tamañño payojeti ‘‘gamayati devadatta’’nti.
然而,若提婆达多处处自行前往,他人却令其去,说“使提婆达多去”,这是因义的示例,也应视为显示其能力而说。否则,若他自己就能去,又何须令作者的运作?若令那不做者强行去做,如“使石头抬起”等说法,便不能成立。显示巴利原文
Yaṃ pana tattha tattha gacchati devadatto, tamañño payojayati ‘‘gamayati devadatta’’nti hetvatthanidassanaṃ, tampi sāmatthiyadassanavasena vuttanti gahetabbaṃ. Aññathā yadi sayameva gacchati, kiṃ tattha payojakabyāpārena akarontaṃ balena kārayati, pāsāṇaṃ uṭṭhāpayatītiādikañca na sijjheyya.
“作者”一词延续。显示巴利原文
‘‘Kattā’’ti vattate.
293 293. 凡令作者造作之人,彼即是因。显示巴利原文
293.Yo kāreti sa hetu.
凡令作者造作之人,即称为‘因’,同时仍是作者,故称‘因作者’。显示巴利原文
Yo kattāraṃ kāreti, so hetusañño hoti, kattā cāti hetukattusaññā.
然而,若有人依他人的行为而成为业的载体,因其容易成就,如同自己完成一般,这便称为‘业作者’。譬如:草席自然编成,米饭自然煮熟。显示巴利原文
Yo pana parassa kriyaṃ paṭicca kammabhūtopi sukarattā sayameva sijjhanto viya hoti, so kammakattā nāma, yathā – sayaṃ karīyate kaṭo, sayameva paccate odanoti.
‘以自己为精进,造作诸行,即是作者;
无论未加策励或已加策励,他皆被称为作者。’
显示巴利原文 ‘‘Attappadhāno kiriyaṃ, yo nibbatteti kārako; Appayutto payutto vā, sa kattāti pavuccati.
所谓“因作者”,显示巴利原文
Hetukattāti kathito,
所谓“业作者”,是易成就者,显示巴利原文
Kammakattāti sukaro,
Kammabhūto kathīyate’’ti.
难道不是这样吗?在‘结合生起’等表述中,过去未曾存在的事物,如何能成为生起行为的能作者?可以这样回答:词语的运用确是基于世间约定而成立的。世间人即使对不存在的事物,也视之为存在一般,以词语所指称的方式来言说。词语所表示的,实际上只是由分别心所执取的行相,而并非事物的真实本质。若非如此,便会引生这样的过失:即便通过闻所成智,也如同现量一般证得事物的本质,以及妄语、邪见等不存在之物的过失。因此,词语的运用也基于由心假立的施设而进行。所以,对于并不存在的‘结合’等,也完全可以作为生起行为的能作者。显示巴利原文
Nanu ca ‘‘saṃyogo jāyate’’tiādīsu kathaṃ pure asato jananakriyāya kattubhāvosiyāti? Vuccate – lokasaṅketasiddho hi saddappayogo, avijjamānampi hi loko saddābhidheyyatāya vijjamānaṃ viya gahetvā voharati , vikappabuddhigahitākāroyeva hi saddenābhidhīyate, na tu vatthusabhāvo, aññathā sutamayañāṇenapi paccakkhena viya vatthusabhāvasacchikaraṇappasaṅgo ca musāvāda kudiṭṭhivādādīnamabhāvappasaṅgo ca siyā, tasmā buddhiparikappitapaññattivasenapi saddappavatti hotīti asato saṃyogādissapi hoteva jananakriyāya kattukārakatāti.
词语以世俗言说为境界,并非必定是胜义;
由智慧所构想的意义,便称为彼之含义。
显示巴利原文 ‘‘Vohāravisayo saddo, nekantaparamatthiko; Buddhisaṅkappito attho, tassatthoti pavuccati. Buddhiyā gahitattā hi, saṃyogo jāyate iti; Saṃyogo vijjamānova, kattā bhavati jātiyā’’ti.
其中,第三格:由胜者所宣说的法,魔被佛陀所征服,人被蛇所咬,世间被佛陀所觉悟,寺院由具信者所建造。显示巴利原文
Tatra tatiyā jinena desito dhammo, buddhena jito māro, ahinā daṭṭho naro, buddhena bodhito loko, saddhehi kārito vihāro.
在已经说示的情况下,则不成立。提婆达多自作已作之业,或是令作。显示巴利原文
Abhihite na bhavati. Kaṭaṃ karoti devadatto, kāreti vā.
他头破血流,激起了邻人的愤怒;他以不足五处绑缚的钵,换取了另一个新钵;他见到了手持三杖的游行者。显示巴利原文
Itthambhūtassa lakkhaṇe – sā bhinnena sīsena paggharantena lohitena paṭivissakānaṃ ujjhāpesi, ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhi.
于‘完成’义中:他仅用一日便抵达波罗奈;他于九个月内建成寺院;于一由旬内学通语法;‘行为的完成’即行为的彻底完成。显示巴利原文
Apavagge – ekāheneva bārāṇasiṃ pāyāsi, navahi māsehi vihāraṃ niṭṭhāpesi, yojanena adhītaṃ byākaraṇaṃ, kriyāpavaggoti kriyāya āsuṃ pariniṭṭhāpanaṃ.
于‘前’等连结中:以月为前导;与父亲相似;与母亲相等;缺少一迦诃波那;缺少财富;因剑而起争论;行仪善巧;言说善巧;与糖相杂;与芝麻相杂;言语温和;需要宝石;需要财富;与父亲相等。显示巴利原文
Pubbādiyoge– māsena pubbo, pitarā sadiso, mātarā samo, kahāpaṇena ūno, dhanena vikalo, asinā kalaho, ācārena nipuṇo, vācāya nipuṇo, guḷena missakaṃ, tilena missakaṃ, vācāya sakhilo, maṇinā attho, dhanena attho, pitarā tulyo.
在时间与道路义:他以一月为时而食,以一由旬为路而行。显示巴利原文
Kāladdhānesu – māsena bhuñjati, yojanena gacchati.
在反身义:自己称呼自己。显示巴利原文
Paccatte – attanāva attānaṃ sammannati.
在业处义:他以芝麻种子播种于田。显示巴利原文
Kammatthe – tilehi khette vapati.
第五格(从格)的意义:我们为那位大沙门所善解脱。显示巴利原文
Pañcamiyatthe – sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena.
296 296。以及与『共』字连用之情形。显示巴利原文
296.Sahādiyoge ca.
当与“一起”(saha)、“相同”(samaṃ)、“不同”(nānā)、“无”(vinā)、“足够”(alaṃ)、“为何”(kim)等词连用时,从名词词干后产生第三格(具格)语尾;通过“ca”字,也表示“共同”之义。显示巴利原文
Saha saddhiṃ samaṃ nānā vinā alaṃ kimiccevamādīhi yoge liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti, casaddena sahatthepi.
其中,与“一起”一词的连用,可发生在动作、性质、事物之集合中。例如:与寻俱行;因子而胖;亲教师与戒师所得,与内住弟子、共住弟子一起;世尊与比丘僧团一起坐;与千等量;与一切我所爱、可意者别离、分离;僧团即使无行筹亦可举行自恣;你在此居住已足够;我一人得度,何用其他?有气力、见精进之人,何用你那些发辫,愚痴者?何用你的羊皮衣?显示巴利原文
Tattha sahasaddena yogo kriyā guṇa dabba samavāye sambhavati. Yathā – vitakkena saha vattati, puttena saha thūlo, antevāsikasaddhivihārikehi saha ācariyupajjhāyānaṃ lābho, nisīdi bhagavā saddhiṃ bhikkhusaṅghena, sahassena samaṃ mitā, sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo, saṅgho vināpi gaggena uposathaṃ kareyya, alaṃ te idha vāsena, kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā, kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā.
“共”之义:提婆达多以拘迦利迦为随行沙门,进入王舍城;与愚者共住是苦。显示巴利原文
Sahatthe– devadatto rājagahaṃ pāvisi kokālikena pacchāsamaṇena, dukkho bālehi saṃvāso.
297 297. 又于原因义中。显示巴利原文
297.Hetvatthe ca.
此处沿用“连用”这一表述。在原因义,即表原因之义时,从名词词干后生起第三格(具格)语尾。显示巴利原文
Yogaggahaṇamihānuvattate, hetvatthe, hetvatthappayoge ca liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti.
于某一结果中,见其具有令果生起之功能者即是因,此即其义。在彼原因义中:因食而住,因法而住,因明而住。显示巴利原文
Kismiñci phale diṭṭhasāmatthiyaṃ kāraṇaṃ hetu, soyeva attho, tasmiṃ hetvatthe, annena vasati, dhammena vasati, vijjāya vasati.
非因出身而为贱民,
并非因出身而成为婆罗门,
因所作之业而为贱民,
因所作之业而成为婆罗门。
显示巴利原文 Na jaccāvasalo hoti, Na jaccā hoti brāhmaṇo; Kammunā vasalo hoti, Kammunā hoti brāhmaṇo.
由布施得富足,以戒行成良家子。显示巴利原文
Dānena bhogavā, ācārena kulī.
Kena pāṇi kāmadado, kena pāṇi madhussavo; Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.
在因缘义的运用中:以何相、以何用途、以何义、以何因缘而成立。显示巴利原文
Hetvatthappayoge – kena nimittena, kena payojanena, kenaṭṭhena, kena hetunā vasati.
298 298. 又,在第七义中。显示巴利原文
298.Sattamyatthe ca.
在第七义中,由标记而有第三格。显示巴利原文
Sattamyatthe ca liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti.
第三格也用于表示时间、行程、方位等。例如:“于彼时”“适时闻法”“我灭度后,他即为你们的导师”“每月一食”“以由旬奔跑”;又如表示方位:“东方为持国天王,南方为增长天王,西方为广目天王,北方为俱毗罗”以及“人潮聚集”等;又如“往诣世尊之处”等。显示巴利原文
Kāladdhānadisādesādīsu cāyaṃ. Tena samayena, tena kālena, kālena dhammassavaṇaṃ, so vo mamaccayena satthā, māsena bhuñjati, yojanena dhāvati. Puratthimena dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako, pacchimena virūpakkho, uttarena kasivanto janoghamaparena ca, yena bhagavā tenupasaṅkami iccādi.
299 299. 也用于表示肢体的变化。显示巴利原文
299.Yenaṅgavikāro.
当通过有病的肢体,来辨别拥有该肢体者(即身体)所发生的变化时,即用第三格。此处,“肢体主”即拥有肢体者,也就是身体。例如:“以眼而盲”“以手而挛曲”“以足而跛”“以背而驼”。显示巴利原文
Yena byādhimatā aṅgena aṅgino vikāro lakkhīyate, tattha tatiyāvibhatti hoti. Ettha ca aṅgamassa atthīti aṅgaṃ, sarīraṃ. Akkhinā kāṇo, hatthena kuṇī, pādena khañjo, piṭṭhiyā khujjo.
300 300. 于限定(修饰)中亦然。显示巴利原文
300.Visesane ca.
由此应被限定、被区别,故为限定,即族姓等。于彼由族姓、名、生处、技艺、职业、功德等所表示之限定义中,为第三格,亦由“及”字与本性等。如:以族姓,瞿昙是依怙。显示巴利原文
Visesīyati visesitabbaṃ anenāti visesanaṃ, gottādi. Tasmiṃ gottanāmajātisippavayoguṇasaṅkhāte visesanatthe tatiyāvibhatti hoti, casaddena pakatiādīhi ca. Gottena gotamo nātho.
“舍利弗”是依名号,彼亦以智慧著称;
佛陀出于刹帝利种性,世间无人能及。
他说:‘当天出家成为寂静者,年仅七岁;’
连他都应当教导我,我愿以头顶受教。
显示巴利原文 Sāriputtoti nāmena, vissuto paññavā ca so; Jātiyā khattiyo buddho, loke appaṭipuggalo. Tadahu pabbajito santo, jātiyā sattavassiko; Sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake.
这位那罗迦族工匠,年约二十九,明与慧皆善巧,苦行最为殊胜,容貌如黄金般端正。显示巴利原文
Sippena naḷakāro so, ekūnatiṃso vayasā, vijjāya sādhu, paññāya sādhu, tapasā uttamo, suvaṇṇena abhirūpo.
于“本性”等词——本性上容貌端正,大多是泥土,在平地跑,在崎岖地跑,以两斗买谷物,以千数买马等等。显示巴利原文
Pakatiādīsu – pakatiyā abhirūpo, yebhuyyena mattikā, samena dhāvati, visamena dhāvati, dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti, sahassena assake kiṇāti iccādi.
在什么意义上为第四格?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe catutthī?
301 301. 在“接受者”的意义上为第四格。显示巴利原文
301.Sampadānecatutthī.
当名词词干表示接受者这一语法功能时,出现第四格语尾。显示巴利原文
Sampadānakārake liṅgamhā catutthīvibhatti hoti.
什么是“接受者”?显示巴利原文
Kiñca sampadānaṃ?
302 想给予的人、令他欢喜的人,或所持受的人,那即是接受者。显示巴利原文
302.Yassa dātukāmo rocate dhārayate vā taṃ sampadānaṃ.
若想给予他,或令他欢喜,或持物给他,那样的行为成分便称为“接受者”。“接受者”即正确地被给予他,也就是领受者。显示巴利原文
Yassa vā dātukāmo, yassa vā rocate, yassa vā dhārayate, taṃ kārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti. Sammā padīyate assāti sampadānaṃ, paṭiggāhako.
再者,依受施时的不阻止、请求、同意,接受者有三种。例如:对佛陀供花,对菩提树施水,属不阻止;对乞者施财,属请求;对比丘行布施,属同意。显示巴利原文
Taṃ pana tividhaṃ diyyamānassānivāraṇajjhesanānumativasena. Yathā – buddhassa pupphaṃ yajati, bodhirukkhassa jalaṃ dadāti. Ajjhesane – yācakānaṃ dhanaṃ dadāti. Anumatiyaṃ – bhikkhūnaṃ dānaṃ deti.
确实无有障碍、无有缺漏;
与格有三种:树、乞者、比丘。
显示巴利原文 ‘‘Anirākaraṇārādha-nābbhanuññavasena hi; Sampadānaṃ tidhā vuttaṃ, rukkha yācaka bhikkhavo’’ti.
“欲施者”是什么意思?即给予国王惩罚。显示巴利原文
Dātukāmoti kiṃ? Rañño daṇḍaṃ dadāti.
而在“rocana”(喜爱)等词中:沙门喜爱真理;愿尊者们不喜破僧;若哪位尊者容忍,耶若达多则为提婆达多持金伞。显示巴利原文
Rocanādīsu pana – samaṇassa rocate saccaṃ, māyasmantānampi saṅghabhedo ruccittha, yassāyasmato khamati, devadattassa suvaṇṇacchattaṃ dhārayate yaññadatto.
而“与格”一词亦沿用。显示巴利原文
‘‘Sampadānaṃ, vā’’ti ca vattate.
303 在 silāgha(称赞)、hanu(除去)、ṭhā、sapa、dhāra、piha、kudha、duha、issā、usūya、rādha、ikkha 等词根的用法中,在 pati-ā-pubba 的 su-savaṇa、anupati-pubba 的 gesadda 中,在 pubbakattā(前作者)与 ārocana(告知)的意义中,在 tad-attha(目的义)、tum-attha(为…义)、alam-attha(足够义)的用法中,在 maññati(认为)的用法中,在不敬和无生命的情形下,在 gatyattha(运动义)的业处中,在 āsisattha(祝愿义)的用法中,在 sammuti(认可)、bhiyya 的用法中,以及在第七格的意义中,这些业等之作者称为与格。以 ca 字所摄,在 pahiṇati、kappati、pahoti、upamā、añjalikaraṇa、phāsu、attha-seyyā 等的用法中,也同样为第四格。显示巴利原文
303.Silāgha hanu ṭhā sapa dhāra piha kudha duhi ssāsūya rādhikkha paccāsuṇa anupatigiṇapubbakattārocanatthatadattha tumatthālamattha maññānādarappāṇini gatyatthakammani āsisattha sammuti bhiyyasattamyatthesu ca.
这是四句偈。在 silāgha(称赞)、hanu(除去)、ṭhā(停止行走)、sapa(咒骂)、dhara(持)、piha(渴望)这些词根的用法中,在 kudha(忿怒)、duha(伤害)、issa(嫉妒)、usūya(显露过失)这些表示其义的词根用法中,在 rādha(伤害、成就)、ikkha(看、标记)的用法中,在 pati-ā-pubba 的 su-savaṇa 以及 anupati-pubba 的 gesadda 中,在 pubbakattā 与 ārocana 的意义中,在 tad-attha、tum-attha、alam-attha 的用法中,在 maññati 的用法中,在不敬和无生命的情形下,在 gatyattha 的业处中,在 āsisattha 的用法中,在 sammuti、bhiyya 的用法中,以及在第七格的意义中,这些业等之作者称为与格。以 ca 字所摄,在 pahiṇati、kappati、pahoti、upamā、añjalikaraṇa、phāsu、attha-seyyā 等的用法中,也同样为第四格。显示巴利原文
Catuppadamidaṃ . Silāgha katthane, hanu apanayane, ṭhā gatinivattimhi, sapa akkose, dhara dhāraṇe, piha icchāyaṃ iccetesaṃ dhātūnaṃ payoge, kudha kope, duha jighaṃsāyaṃ, issa issāyaṃ, usūya dosāvikaraṇe iccetesaṃ tadatthavācīnañca dhātūnaṃ payoge ca rādha hiṃsāsaṃrādhesu, ikkha dassanaṅkesūti imesaṃ payoge ca pati āpubbassa su savaṇeti imassa ca anupatipubbassa gesaddeti imassa ca pubbakattā ca ārocanatthappayoge, tadatthe, tumatthe, alamatthappayoge ca maññatippayoge anādare appāṇini ca gatyatthānaṃ kammani ca āsisatthappayoge ca sammuti bhiyyappayogesu ca sattamyatthe cāti taṃ kammādikārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti, casaddaggahaṇena pahiṇatikappati pahoti upamāñjalikaraṇa phāsu atthaseyyappabhutiyoge ca pure viya catutthī.
首先,以 silāgha 等词根的用法为例:‘他称赞佛陀’,‘他称赞戒师’,即是赞叹的意思。显示巴利原文
Silāghādippayoge tāva – buddhassa silāghate. Upajjhāyassa silāghate, thometīti attho.
“hanute”的意思是“对我否认”、“对你否认”,也就是推诿之义。显示巴利原文
Hanute mayhameva, hanute tuyhameva, apalapatīti attho.
木匠应侍奉释迦弟子——此处“侍奉”意为“前往”。应以水或扇子前往侍奉正在进食的比丘。显示巴利原文
Upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī, ettha ca upaṭṭhānaṃ nāma upagamanaṃ. Bhikkhussa bhuñjamānassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyya.
“对你发誓”、“对我发誓”——此处所说的“发誓”,即是立誓确证之义。显示巴利原文
Tuyhaṃ sapate, mayhaṃ sapate, ettha ca sapanaṃ nāma saccakaraṇaṃ.
在 dhārayati 这一动词的用法中,债权者即为与格。suvaṇṇaṃ te dhārayate 意为“他让你背负金子”,即“负债”之义。而我们为那位国王持守大象。显示巴利原文
Dhārayatippayoge dhanikoyeva sampadānaṃ, suvaṇṇaṃ te dhārayate, iṇaṃ dhārayatīti attho. Tassa rañño mayaṃ nāgaṃ dhārayāma.
在 piha 这一动词的用法中,所渴望的对象即为与格。例如,“诸天亦渴望那样的修行者”,“诸天亦渴望那些具足正念的正自觉者”,即渴仰、希求之义。显示巴利原文
Pihappayoge icchitoyeva, devāpi tassa pihayanti tādino, devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmataṃ, patthentīti attho.
在表示愤怒等义时,对谁生起愤怒,谁便是与格。例如:“大雄啊,请对他发怒”;又如:“若我应对他发怒”。显示巴利原文
Kodhādiatthānaṃ payoge yaṃ pati kopo, tassa kujjha mahāvīra, yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ.
云降雨润泽四方,不伤害朋友的人亦复如是。显示巴利原文
Duhayati disānaṃ megho, yo mittānaṃ na dubbhati.
外道们嫉妒沙门。显示巴利原文
Titthiyā issanti samaṇānaṃ.
恶人嫉妒有德者,智者何来嫉妒?显示巴利原文
Dujjanā guṇavantānaṃ usūyanti, kā usūyā vijānataṃ.
在“rādhikkha”的用法中,为阐明业而询问的对象,以及从“adhikaraṇa”开始的第二格。例如:“国王悦纳我”“他冒犯国王”或“他冒犯国王”“我于诸尊者有何冒犯”或“我于尊者有何冒犯”。显示巴利原文
Rādhikkhappayoge yassa vipucchanaṃ kammavikhyāpanatthaṃ, vādhikārato dutiyā ca. Ārādho me rañño, rañño aparajjhati, rājānaṃ vā aparajjhati, kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi, kyāhaṃ ayye aparajjhāmi vā.
具寿优波离长老对求受具戒的优波帝须有所期待,或对具寿有所期待。显示巴利原文
Āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso, āyasmantaṃ vā.
在“paccāsuṇa”(回应听闻)和“anupatigiṇāna”(随喜接受)的用法中,先前的行为者;在词根“suṇoti”的“paccāyoga”(回应)用法和词根“giṇa”的“anupatiyoga”(随喜)用法中,先前业的作者,称为与格。例如:“世尊对比丘们说了此语”,此处“比丘们”是未说之业,“此”是已说之业,先前语业的作者是世尊。比丘们回应世尊,比丘们听闻佛陀;同样地,比丘向众人宣说法,众人随喜那位比丘,众人接受那位比丘,意即以喝彩等方式鼓励他。显示巴利原文
Paccāsuṇa anupatigiṇānaṃ pubbakattā ca suṇotissa dhātussa paccāyoge, giṇassa ca anupatiyoge pubbassa kammuno yo kattā, so sampadānasañño hoti. Yathā – bhagavā bhikkhū etadavoca, ettha ‘‘bhikkhū’’ti akathitakammaṃ, ‘‘eta’’nti kathitakammaṃ, pubbassa vacanakammassa kattā bhagavā. Bhikkhū bhagavato paccassosuṃ, āsuṇanti buddhassa bhikkhū, tathā bhikkhu janaṃ dhammaṃ sāveti, tassa bhikkhuno jano anugiṇāti, tassa bhikkhuno jano patigiṇāti, sādhukāradānādinā taṃ ussāhayatīti attho.
Yo vadeti sa kattāti, vuttaṃ kammanti vuccati; Yo paṭiggāhako tassa, sampadānaṃ vijāniyāti.
在表告知义之用例中,对谁告知,彼即是与格。例如:‘诸比丘,我告知你们’、‘诸比丘,我向你们宣示’、‘大王,我召唤你’,或‘且召唤你,我们走吧’。此处,因‘告知’一词具言说方式之义,故于教示义等用例中亦为第四格。例如:‘我将为你们说法’、‘尊者,请世尊为比丘们说法’、‘愿世尊为我等解说’、‘我将为你开示词源’等等。显示巴利原文
Ārocanatthappayoge yassa āroceti, taṃ sampadānaṃ. Ārocayāmi vo bhikkhave, paṭivedayāmi vo bhikkhave, āmantayāmi te mahārāja, āmanta kho taṃ gacchāmāti vā. Ettha ca ārocanasaddassa kathanappakāratthattā desanatthādippayogepi catutthī. Dhammaṃ vo desessāmi, desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ, yathā no bhagavā byākareyya, niruttiṃ te pavakkhāmi iccādi.
为表达此义,而立与格之名,亦即第四格。显示巴利原文
Tadatthe sampadānasaññā, catutthī ca.
而“此后,或者”一词亦沿用至此。显示巴利原文
‘‘Ato, vā’’ti ca vattate.
304 304。此为第四类单字之释。显示巴利原文
304.Āya catutthekavacanassa tu.
对于以 a 结尾的性名词,其后的第四格单数语尾可选择替换为 āya,同时伴随元音省略等变化。显示巴利原文
Akārantato liṅgamhā parassa catutthekavacanassa āyādeso hoti vā, saralopādi.
我为佛、为法、为僧舍弃生命;我受用钵食,不为嬉戏,不为骄慢,不为装饰,不为庄严;为补足匮乏,导向利益、导向安乐、导向快乐。显示巴利原文
Buddhassatthāya dhammassatthāya saṅghassatthāya jīvitaṃ pariccajāmi, piṇḍapātaṃ paṭisevāmi neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, ūnassa pāripūriyā, atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.
表目的之用法——‘为了悲悯世间’,即‘为了悲悯世间’之义。同样,‘为了安乐住’亦然。显示巴利原文
Tumatthe – lokānukampāya, lokamanukampitunti attho. Tathā phāsuvihārāya.
alaṃ一词具有“足够”与“拒绝”之义。表足够时,如:“王位于我已然足够”“比丘,钵已足够”“沉溺赌博之人不堪扶养妻子”“力士足以对抗力士”,即“力士堪能对抗力士”。显示巴利原文
Alaṃsaddassa atthā arahapaṭikkhepā. Arahatthe – alaṃ me rajjaṃ, alaṃ bhikkhu pattassa, akkhadhutto purisapuggalo nālaṃ dārabharaṇāya, alaṃ mallo mallassa, arahati mallo mallassa.
表拒绝时,如:“你在此居住已经够了”“金银于我已然足够”“一个已渡者对我有何用”“愚痴者,你何须结发”“那四个月的苦行,于你又有何用”。显示巴利原文
Paṭikkhepe– alaṃ te idha vāsena, alaṃ me hiraññasuvaṇṇena, kiṃ me ekena tiṇṇena, kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ tettha catumaṭṭhassa.
与maññati连用时,表轻视,且只用于无生命的对象,如:“你在我看来,犹如木柴”“你在我看来,犹如薪草”“乃至不将生命视如草芥”。显示巴利原文
Maññatippayoge anādare appāṇini kammaniyeva – kaṭṭhassa tuvaṃ maññe, kaḷiṅgarassa tuvaṃ maññe, jīvitaṃ tiṇāyapi na maññamāno.
何为‘轻视’?‘我认为那是黄金。’何为‘无生命’?‘我认为你是驴。’显示巴利原文
Anādareti kiṃ? Suvaṇṇaṃ taṃ maññe. Appāṇinīti kiṃ? Gadrabhaṃ tuvaṃ maññe.
表移动义或从副词后缀而来时,亦用第二格。‘少者去天界’、‘少者去天界’;‘正前往涅槃的她’;‘应退回根本’、‘应退回根本’。显示巴利原文
Gatyatthakammani vādhikārato dutiyā ca. Appo saggāya gacchati, appo saggaṃ gacchati, nibbānāya vajantiyā, mūlāya paṭikasseyya, mūlaṃ paṭikasseyya.
表祝愿义时,唯与寿、吉祥、善等词连用——如‘愿尊者长寿’。‘totitā sasmiṃnāsū’:即将带有格尾的ntu替换为to。‘愿您吉祥’、‘愿您善乐’、‘愿您无病’、‘愿您快乐’、‘愿您得义’、‘愿您得利’、‘愿您善来’、‘愿一切众生安稳。’显示巴利原文
Āsīsanatthe āyubhaddakusalādiyogeyeva, āyasmato dīghāyu hotu, ‘‘totitā sasmiṃnāsū’’ti ntussa savibhattissa to ādeso. Bhaddaṃ bhavato hotu, kusalaṃ bhavato hotu, anāmayaṃ bhavato hotu, sukhaṃ bhavato hotu, atthaṃ bhavato hotu, hitaṃ bhavato hotu, svāgataṃ bhavato hotu, sotthi hotu sabbasattānaṃ.
表示同意的用法——‘善哉,我同意去见彼世尊。’显示巴利原文
Sammutippayoge – sādhu sammuti me tassa bhagavato dassanāya.
表示更多的用法——‘更为众多。’显示巴利原文
Bhiyyappayoge bhiyyoso mattāya.
表示第七格意义,用于显露、显现等——‘我向你显露它’,‘那时帝释天出现在我面前。’显示巴利原文
Sattamiyatthe āvikaraṇa pātubhavanādiyoge – tuyhañcassa āvikaromi, tassa me sakko pāturahosi.
以 ca 字摄持,表示在派遣等动作的关系中,以及在 phāsu(安乐)等名词的关系中——例如:tassa pahiṇeyya(应为他派遣),bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi(他派遣比丘们的使者),kappati samaṇānaṃ āyogo(沙门们的精勤是适宜的),ekassa dinnaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ pahoti(给予一人的食物足供两人、三人用),upamaṃ te karissāmi(我将为你作个譬喻),añjaliṃ te paggaṇhāmi(我向你合掌礼敬)。同样地:tassa phāsu hoti(他感到安乐),lokassattho(世间的利益),maṇinā me attho(我需要宝石),seyyo me attho(对我来说更好的利益)等等。显示巴利原文
Casaddaggahaṇena pahiṇādikriyāyoge, phāsuādināmapayoge ca – tassa pahiṇeyya, bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi, kappati samaṇānaṃ āyogo, ekassa dinnaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ pahoti, upamaṃ te karissāmi, añjaliṃ te paggaṇhāmi. Tathā tassa phāsu hoti, lokassattho, maṇinā me attho, seyyo me attho iccādi.
这称为“第四(格)”。显示巴利原文
‘‘Catutthī’’ti vattate.
305 也用于 namo(礼敬)等词的关联中。显示巴利原文
305.Namoyogādīsvapi ca.
在与namo(礼敬)一词的关联中,以及与sotthi(吉祥)、svāgata(善来)等词的关联中,从名词词干后发生第四格(与格)的语尾变化。如:礼敬你,英雄佛陀;你向龙(象/蛇)致敬;礼敬诸佛;礼敬菩提树;愿众生吉祥;善来,大王;以及你并非不善来。显示巴利原文
Namosaddayoge, sotthisvāgatādīhi ca yoge liṅgamhā catutthīvibhatti hoti. Namo te buddha vīratthu, namo karohi nāgassa, namatthu buddhānaṃ, namatthu bodhiyā, sotthi pajānaṃ, svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ.
亦称作“时将会有”。显示巴利原文
‘‘Kāle, bhavissatī’’ti ca vattate.
306 在表达动名词意义时,使用第四格(与格)。显示巴利原文
306.Bhāvavācimhi catutthī.
在表达行为意义时,于未来时态中,使用第四格(为格)的语尾变化。bhavanaṃ 即 bhāvo(行为)。他将烹煮,或烹煮的动作即 pāko(烹煮);“为了烹煮而去”,即是为了烹煮而去的意思。同样地,为受用而去等等。显示巴利原文
Bhāvavācimhi catutthīvibhatti hoti bhavissatikāle. Bhavanaṃ bhāvo. Paccissate, pacanaṃ vā pāko, pākāya vajati, pacituṃ gacchatīti attho. Evaṃ bhogāya vajati iccādi.
在何种意义下使用第五格(从格)?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe pañcamī?
307 307.【从格】第五格用于表示“从格”的意义。显示巴利原文
307.Apādāne pañcamī.
308 依之而离开、生起恐惧或取得者,即是从格。显示巴利原文
308.Yasmādapetibhayamādatte vā tadapādānaṃ.
又,凡是从某个界限离开,或因恐惧之因生起恐惧,或讲说者从中获取知识,那个处所便成为“从格”的概念。去除之后,从此中取来,故称为从格。显示巴利原文
Yasmā vā avadhito apeti, yasmā vā bhayahetuto bhayaṃ bhavati, yasmā vā akkhātārā vijjaṃ ādadāti, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti. Apanetvā ito ādadātīti apādānaṃ.
然而,依其境界的差别,此又分为三种:已显明之境界、已摄取之境界与可推知之境界。显示巴利原文
Taṃ pana tividhaṃ visayabhedena niddiṭṭhavisayaṃ, upāttavisayaṃ, anumeyyavisayañcāti.
其中,从格想境界中某种特定的动作已被明确显现,故为“已显明之境界”。譬如:“牟尼们离开村庄”“国王出城”便是。显示巴利原文
Apādānasaññāvisayassa kriyāvisesassa niddiṭṭhattā niddiṭṭhavisayaṃ. Yathā – gāmā apenti munayo, nagarā niggato rājā.
在此,尽管如“应令心远离恶”“从恶令其止息”等句中,(身体)并无以事先的身之系缚为前置的远离,但确实存在着以事先的心之系缚为前置的远离的可能,因此这也属于从格想。显示巴利原文
Ettha ca ‘‘pāpā cittaṃ nivāraye, pāpā nivārentī’’tiādīsu yadipi kāyasaṃyogapubbakāpagamanaṃ natthi, tathāpi cittasaṃyogapubbakassa apagamanassa sambhavato iminā ca apādānasaññā.
然而,当以离开行为作为已引用、已摄入的境界而展开时,那便是已引用的境界。例如:“云中闪电”“从谷仓煮食”。在此,应补充“从云中出来”“从谷仓取出”等前行动作。显示巴利原文
Yattha pana apagamanakriyaṃ upāttaṃ ajjhāhaṭaṃ visayaṃ katvā pavattati, taṃ upāttavisayaṃ. Yathā – valāhakā vijjotate vijju, kusūlato pacatīti. Ettha ca ‘‘valāhakā nikkhamma, kusūlato apanetvā’’ti ca pubbakriyā ajjhāharīyati.
可推知的境界,例如:“摩偷罗人比巴吒厘子城人更美丽”。在此,因为凭借某种功德而被认为更优越,所以这一特殊的比较行为是可推知的。而此处,通过《远近距离等经》中对语尾变化的把握,便成立了从格想。显示巴利原文
Anumeyyavisayaṃ yathā – māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpā. Ettha hi kenaci guṇena ukkaṃsīyantīti anumeyyova kriyāviseso. Idha pana dūrantikādisutte vibhattaggahaṇena apādānasaññā.
有些境界是已指明的,同样也有已引用的境界;
以及可推知的境界——如是,从格被认为有三种。
显示巴利原文 ‘‘Niddiṭṭhavisayaṃ kiñci, upāttavisayaṃ tathā; Anumeyyavisayañcāti, apādānaṃ tidhā mata’’nti.
它又依动与不动而分为两种。显示巴利原文
Tadeva calācalavasena duvidhampi hoti.
动者,例如从奔跑的象背上坠落的持钩人。显示巴利原文
Calaṃ yathā – dhāvatā hatthimhā patito aṅkusadhārī.
不动者,例如从山上下来的林栖行者。显示巴利原文
Acalaṃ yathā – pabbatā otaranti vanacarā.
怖畏之因:因盗贼而生怖畏,因渴爱而生怖畏,因恶业而生怖畏。于宣说者处:从和尚处受持学处,从阿阇黎处学习,从阿阇黎处听闻。显示巴利原文
Bhayahetumhi – corā bhayaṃ jāyati, taṇhāya jāyatī bhayaṃ, pāpato uttasati, akkhātari – upajjhāyā sikkhaṃ gaṇhāti, ācariyamhā adhīte, ācariyato suṇāti.
‘Apādāna’(从格)者,即总领标题。显示巴利原文
‘‘Apādāna’’nti adhikāro.
309 309. 于界名、前缀结合等中,也是如此。显示巴利原文
309.Dhātunāmānamupasaggayogādīsvapi ca.
界与名合称‘界名’。当这些未特显其相的界名在运用中,以及在前缀结合和由‘等’字所含摄的不变词结合中,与之相应的格即成为从格之义。显示巴利原文
Dhātavo ca nāmāni ca dhātunāmāni, tesaṃ avihitalakkhaṇānaṃ dhātunāmānaṃ payoge, upasaggayoge ca ādisaddena nipātayoge ca taṃyuttaṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.
先就界之用法而言:与“离去”义结合时,指不可战胜者;与“生起”义结合时,指其来源;与“出生”义结合时,指正在出生者的本性。例如:诸外道败于佛陀;五大河发源于雪山;大湖发源于无热恼池;小河发源于阿致罗筏底河。忧从欲爱生起;火从其所生之处生起;儿子从母胎出生;诸根从业而生。显示巴利原文
Dhātuppayoge tāva – parājiyoge yo asayho, pabhūyoge pabhavo, janiyoge jāyamānassa pakati ca. Yathā – buddhasmā parājenti aññatitthiyā. Himavatā pabhavanti pañca mahānadiyo, anavatattamhā mahāsarā pabhavanti, aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo. Kāmato jāyatī soko, yasmā so jāyate gini, urasmā jāto putto, kammato jātaṃ indriyaṃ.
就名之用法而言,与“异”、“他”等词结合时——例如:苦不生起于苦之外者,苦灭尽亦非苦之外者;以此异业,异于此者;双方皆出身高贵之子等等。显示巴利原文
Nāmappayoge aññatthitarādīhi yutte – nāññatra dukkhā sambhoti, nāññaṃ dukkhā nirujjhati, tato aññena kammena, tato itaraṃ, ubhato sujāto putto iccādi.
在与前缀结合之词中:与表“回避”义的“阿”“波利”相结合时;与表“界限”、“遍及”义的“阿”相结合时;以及与表“代替”、“回馈”义的“波底”相结合时。例如:商人避开会堂而来——其义为“回避会堂”;同样地,天雨绕着山丘降下——其义为“回避山丘”。就“界限”义而言:田野以山丘为界。就“遍及”义而言:音声生起,上达梵天界——其义为“遍及梵天界”。就“代替”义而言:舍利弗代世尊说法三个月。就“回馈”义而言:他以酥油回馈其油,以黄金回馈其银。显示巴利原文
Upasaggayuttesuapaparīhi vajjanatthehi yoge, mariyādābhividhiatthe āyoge patinā patinidhipatidānatthena yoge ca. Yathā – apasālāya āyanti vāṇijā, sālaṃ vajjetvāti attho. Tathā paripabbatā devo vassati, pabbataṃ vajjetvāti attho. Mariyādāyaṃ – āpabbatā khettaṃ. Abhividhimhi – ābrahmalokā saddo abbhuggacchati, brahmalokaṃ abhibyāpetvāti attho. Patinidhimhi – buddhasmā pati sāriputto dhammadesanāya ālapati temāsaṃ. Patidāne – ghatamassa telasmā pati dadāti, kanakamassa hiraññasmā pati dadāti.
于不变词结合中,与 rite、nānā、vinā 等结合时——没有正法,从何处得乐?这些比丘从种种家族出家。没有正法,世间没有任何其他依护。此人与圣者分离,音声远播乃至梵天界。显示巴利原文
Nipātayuttesu rite nānā vinādīhi yoge – rite saddhammā kuto sukhaṃ labhati. Te bhikkhū nānākulā pabbajitā. Vinā saddhammā natthañño koci nātho loke vijjati. Ariyehi puthagevāyaṃ jano, yāva brahmalokā saddo abbhuggacchati.
由‘无执取’(之词),于业与从格等格之间,亦由表示时间的第五格(从格),如:猎人于半月后射鹿,即说为‘从半月后射鹿’。如是,‘从月后’受用饮食,箭射穿象。显示巴利原文
Apiggahaṇena kammāpādānakārakamajjhepi pañcamī kāladdhānehi, pakkhasmā vijjhati migaṃ luddako, ito pakkhasmā migaṃ vijjhatīti vuttaṃ hoti. Evaṃ māsasmā bhuñjati bhojanaṃ, kosā vijjhati kuñjaraṃ.
由执取 ca 字,用于“自从”等义以及其用法的示例中——“自从我,姊妹,生于圣种以来”、“自从我忆念自己以来”、“自从我达到知解以来”、“此为何等诤事”、“自从”、“从彼起”、“从彼起”等。显示巴利原文
Casaddaggahaṇena pabhutyādiatthe, tadatthappayoge ca – yatohaṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto, yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ, yatvādhikaraṇamenaṃ, yato pabhuti, yato paṭṭhāya, tato paṭṭhāya iccādi.
310 310. 于护持义中,所愿求者。显示巴利原文
310.Rakkhaṇatthānamicchitaṃ.
在诸界的用法中,若对护持义有所欲求,则该作格即成从格之义;又因‘ca’字的附加,亦可成非所欲求者。此中,护持即是阻止与防护。例如:稻谷防范乌鸦,大麦驱逐牛。显示巴利原文
Rakkhaṇatthānaṃ dhātūnaṃ payoge yaṃ icchitaṃ, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti, cakārādhikārato anicchitañca. Rakkhaṇañcettha nivāraṇaṃ, tāyanañca. Kāke rakkhanti taṇḍulā, yavā paṭisedhenti gāvo.
所谓非所欲求者,例如:‘应防止心向恶’,‘他们防止诸恶’,‘愿他们从国王、盗贼、火、水、种种怖畏、种种疾病、种种灾祸中获得保护’。显示巴利原文
Anicchitaṃ yathā – pāpā cittaṃ nivāraye, pāpānivārenti, rājato vā corato vā aggito vā udakato vā nānābhayato vā nānārogato vā nānāupaddavato vā ārakkhaṃ gaṇhantu.
此处论述‘所欲’一词。显示巴利原文
‘‘Icchita’’miti vattate.
311 311. 或者,由于不见该物而不见。显示巴利原文
311.Yena vā’dassanaṃ.
由于不见,所欲的事物正在消失;那造作者便成为从格的概念,或者即是‘在消失中’。弟子从亲教师处消失,即躲藏之义。儿子从父母处消失。显示巴利原文
Yena adassanamicchitaṃ antaradhāyantena, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti vā, antaradhānevāyaṃ. Upajjhāyā antaradhāyati sisso, nilīyatīti attho. Mātāpitūhi antaradhāyati putto.
‘或者’是什么意思?指在祇园中消失。‘由于’是什么意思?指夜叉就在那里消失。显示巴利原文
Vāti kiṃ? Jetavane antarahito. Yenāti kiṃ? Yakkho tattheva antaradhāyati.
312 312. 表远处、近处、路程计量、时间计量、tvā省略、方位关联、分别、厌离运用、纯净运用、解脱运用、原因、分离运用、计量、先行关联、束缚运用、德性表述、提问、言说、少量以及非作者等情形。显示巴利原文
312.Dūrantikaddhakālanimmānatvālopadisāyogavibhattārappayoga suddhappamocana hetu vivittappamāṇa pubbayoga bandhana guṇavacana pañha kathanathokākattūsu ca.
凡于远处义、近处义、路程计量、时间计量、tvā省略、方位关联、分别、厌离运用、纯净运用、解脱运用、原因义、分离运用、计量义、先行关联、束缚运用、德性表述、提问、言说、少量义以及非作者等情形中,作为所依之处,及作为因、业等,彼即成为从格。且由‘及’字,随宜而有第二格、第三格与第六格。显示巴利原文
Dūratthe, antikatthe, addhanimmāne, kālanimmāne, tvālope, disāyoge, vibhatte, āratippayoge, suddhatthappayoge, pamocanatthappayoge, hetvatthe, vivittatthappayoge, pamāṇatthe, pubbayoge, bandhanatthappayoge, guṇavacane , pañhe, kathane, thokatthe, akattari ca yadavadhibhūtaṃ, hetukammādibhūtañca, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti, casaddena yathāyogaṃ dutiyā, tatiyā, chaṭṭhī ca.
在此,‘dūrantika’是‘dūrantikañca dūrantikatthañcā’的略称,应当了知,这是以同体省略的方式而说。因此,在表达远处和近处之义的运用中,以及在该义上,它被视为从格(离格)。显示巴利原文
Ettha ca dūrantikañca dūrantikatthañcāti dūrantikanti sarūpekasesaṃ katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ, tena dūrantikatthappayoge, tadatthe ca apādānasañño hoti.
首先,在远处义的运用中:‘从此处到那拉迦罗村有多远?’‘据说从那里更远。’‘离村不远。’‘那些愚人远离此法与律。’‘世尊远离他们。’在远处义中:‘他们从远处便行礼敬。’‘他看见有人从远处前来。’显示巴利原文
Dūratthappayoge tāva – kīvadūro ito naḷakāragāmo, tato have dūrataraṃ vadanti, gāmato nātidūre. Ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā, ārakā tehi bhagavā. Dūratthe – dūratova namassanti, addasa dūratova āgacchantaṃ.
在近处义的运用中:‘村庄附近’、‘村庄近旁’、‘村庄邻近’,其义即‘村庄的附近’。显示巴利原文
Antikatthappayoge – antikaṃ gāmā, āsannaṃ gāmā, samīpaṃ gāmā, gāmassa samīpanti attho.
第二格与第三格:“从远处来到村庄”、“从远处以村庄而来”、“从远处由村庄而来”含义相同;或者作“从远处与村庄”。“从近处来到村庄”,或者“从近处与村庄”;“邻近村庄”,或者“邻近与村庄”等等。显示巴利原文
Dutiyā, tatiyā ca, dūraṃ gāmaṃ āgato, dūrena gāmena āgato, dūrato gāmā āgatoti attho. Dūraṃ gāmena vā. Antikaṃ gāmaṃ āgato, antikaṃ gāmena vā, āsannaṃ gāmaṃ, āsannaṃ gāmena vā iccādi.
在路程与时间的计量中,所谓“计量”即指范围。当表述该范围时:从此处至摩偷罗,四由旬处是桑迦萨;从王舍城,四十五由旬处是舍卫城。显示巴利原文
Addhakālanimmāne nimmānaṃ nāma parimāṇaṃ, tasmiṃ gamyamāne – ito mathurāya catūsu yojanesu saṅkassaṃ, rājagahato pañcacattālīsayojanamatthake sāvatthi.
在时间计量中——从此处回溯九十一劫,毗婆尸世尊出现于世间;从此再经一千年之后,将有佛陀出现于世间。显示巴利原文
Kālanimmāne – ito ekanavutikappamatthake vipassī bhagavā loke udapādi, ito vassasahassaccayena buddho loke uppajjissati.
所谓“tvāpaccayantassa lopo”,指即使该词义存在,其词形也不显现。当该 tvā 词尾被省略时,在行为与处所的例子中——“pāsādā saṅkameyya”意为登上殿堂后下来(pāsādaṃ abhiruhitvā saṅkameyya)。“hatthikkhandhā saṅkameyya”亦然(从象肩下来)。“abhidhammā pucchanti”意为听闻阿毗达摩后提问(abhidhammaṃ sutvā),“abhidhammā kathayanti”意为诵读阿毗达摩后讲说(abhidhammaṃ paṭhitvā)。“āsanā vuṭṭhaheyya”意为从座位起身(āsane nisīditvā)。显示巴利原文
Tvāpaccayantassa lopo nāma tadatthasambhavepi avijjamānatā, tasmiṃ tvālope kammādhikaraṇesu – pāsādā saṅkameyya, pāsādaṃ abhiruhitvā saṅkameyyāti attho . Tathā hatthikkhandhā saṅkameyya, abhidhammā pucchanti, abhidhammaṃ sutvā vā, abhidhammā kathayanti, abhidhammaṃ paṭhitvā vā, āsanā vuṭṭhaheyya, āsane nisīditvā vā.
在与表示方位的词连用时,以及在方位义中——“ito sā purimā disā”意为从此处(望去),那是东方;“ito sā dakkhiṇā disā”意为从此处,那是南方;“ito sā pacchimā disā”意为从此处,那是西方;“ito sā uttarā disā”意为从此处,那是北方。“avīcito uparibhavaggā”意为从无间地狱到有顶天;“uddhaṃ pādatalā”意为脚底以上;“adho kesamatthakā”意为发梢以下,等等。在方位义中——“puratthimato dakkhiṇato”等,意为从东方、从南方。然而在此处,第七格(从格)义中也会有 topaccaya(tas 后缀)。显示巴利原文
Disatthavācīhi yoge, disatthe ca – ito sā purimā disā, ito sā dakkhiṇā disā, ito sā pacchimā disā, ito sā uttarā disā, avīcito uparibhavaggā, uddhaṃ pādatalā, adho kesamatthakā iccādi. Disatthe – puratthimato dakkhiṇatotiādi. Ettha pana sattamiyatthe topaccayopi bhavissati.
所谓“vibhattaṃ”,指自身已分别的事物,通过与其他事物的功德相比较而作分别。在分别的用法中——“yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi”(没有比那更殊胜或更卓越的),“attadanto tato varaṃ”(已调御自我者,比那更胜)。“Kiñcāpi dānato sīlameva varaṃ”(虽然布施中戒为最胜),“tato mayā sutā assutameva bahutaraṃ”(我所听闻中,未闻者更多),“sīlameva sutā seyyo”(所闻中戒为最胜)。以及第六格:“channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayo”(九十六种外道中,最胜者即是此善逝的律法)。显示巴利原文
Vibhattaṃ nāma sayaṃ vibhattasseva tadaññato guṇena vibhajanaṃ, tasmiṃ vibhatte – yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi, attadanto tato varaṃ. Kiñcāpi dānato sīlameva varaṃ, tato mayā sutā assutameva bahutaraṃ, sīlameva sutā seyyo. Chaṭṭhī ca, channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayo.
所谓“āratippayogo”,即指表达远离、禁戒之义的用词。其中——“asaddhammā ārati”(远离非法)、“virati pāpā”(禁戒诸恶)、“pāṇātipātā veramaṇī”(离杀生)、“adinnādānā paṭivirato”(离不与取)、“appaṭivirato musāvādā”(未离妄语)。显示巴利原文
Āratippayogo nāma viramaṇatthasaddappayogo. Tattha – asaddhammā ārati, virati pāpā, pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā paṭivirato, appaṭivirato musāvādā.
在清净义的用法中——“lobhanīyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho”(于可贪染之法清净不杂)、“mātito ca pitito ca suddho”(从母系与父系皆清净)、“anupakkuṭṭho agarahito”(无讥嫌、无可指责)。显示巴利原文
Suddhatthappayoge – lobhanīyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho, mātito ca pitito ca suddho anupakkuṭṭho agarahito.
在解脱义的用法中——“parimutto dukkhasmāti vadāmi”(我说:已从苦中解脱)、“mutto mārabandhanā”(已从魔缚中解脱)、“na te muccanti maccunā”(他们不能从死亡中解脱)、“muttohaṃ sabbapāsehi”(我已从一切束缚中解脱)。显示巴利原文
Pamocanatthappayoge– parimutto dukkhasmāti vadāmi, mutto mārabandhanā, na te muccanti maccunā, muttohaṃ sabbapāsehi.
在因由义中,由于已把握了同形异义,故在因由义的运用上,从一切名词来看——例如‘kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare’(为何你们的幼者不死)、‘kasmā idheva maraṇaṃ bhavissati’(为何死亡即在于此)、‘kasmā hetunā’(以何为因)、‘yasmā ca kammāni karonti’(因为造作诸业)、‘yasmā tiha bhikkhave’(诸比丘,因为此)、‘tasmā tiha bhikkhave evaṃ sikkhitabbaṃ’(诸比丘,因此应如是学)、‘tasmā buddhosmi brāhmaṇa’(婆罗门,因此我是佛)、‘yasmā kāraṇā’(由于何因)、‘tasmā kāraṇā’(因此因)、‘kiṃ kāraṇā’(以何为因)等。第二格与第六格的例子有:‘kiṃ kāraṇaṃ’(何因)、‘taṃ kissa hetu’(那是何因)、‘kissa tumhe kilamatha’(你们为何疲劳)。显示巴利原文
Hetvatthe, sarūpekasesassa gahitattā hetvatthappayoge ca sabbanāmato – kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare, kasmā idheva maraṇaṃ bhavissati, kasmā hetunā, yasmā ca kammāni karonti, yasmā tiha bhikkhave, tasmā tiha bhikkhave evaṃ sikkhitabbaṃ, tasmā buddhosmi brāhmaṇa, yasmā kāraṇā, tasmā kāraṇā, kiṃ kāraṇā. Dutiyā, chaṭṭhī ca, kiṃ kāraṇaṃ, taṃ kissa hetu, kissa tumhe kilamatha.
‘kena hetunā’(以何因)、‘kena kāraṇena’(以何缘)、‘yena midhekacce sattā’(以此因缘,此处某些众生)、‘tena nimittena’(以此相)、‘tena vuttaṃ’(因此说)等等,这些都是在‘因由义中’使用第三格的例子。显示巴利原文
Kena hetunā, kena kāraṇena, yena midhekacce sattā, tena nimittena, tena vuttamiccādīsu ‘‘hetvatthe cā’’ti tatiyā.
所谓‘vivittaṃ’,意为远离、隔离。在其意义的运用上,如‘vivitto pāpakā dhammā’(远离恶法)、‘vivicceva kāmehi’(确实远离诸欲)、‘vivicca akusalehi dhammehi’(远离不善法)所示。显示巴利原文
Vivittaṃ nāma vivecanaṃ, tadatthappayoge – vivitto pāpakā dhammā, vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi.
在量度义中为第三格:‘āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ’(从长度与宽度各一由旬),‘gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ’(从深度与广度各一由旬),‘candabhāgāya parimāṇaṃ’(以旃陀跋伽河为量),‘parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimapadeso’(从周长量,中国为九百由旬)。显示巴利原文
Pamāṇatthe tatiyā ca, āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ, gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ candabhāgāya parimāṇaṃ, parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimapadeso.
从长度而言,应以善逝拃为标准,制成九拃。显示巴利原文
Dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā pamāṇikā kāretabbā.
在此处,从“smā hi smiṃ na”等规则开始,在表述“smā”与“so,或者”的场合中显示巴利原文
Ettha ca ‘‘smāhismiṃna’’miccādito ‘‘smā’’ti ca ‘‘so, vā’’ti ca vattamāne
313 Dīghorehi。显示巴利原文
313.Dīghorehi.
“Dīgha oraiccete”等:这是指 smā 语尾可有 so 的替代形式。显示巴利原文
Dīgha oraicceteti smāvacanassa soādeso hoti vā.
Dīghaso、dīghamhā,或 [oraso、oramhā],以及第三格:长一由旬、宽一由旬、高一由旬的芥子堆。显示巴利原文
Dīghaso, dīghamhā vā, [oraso, oramhā vā] tatiyā ca, yojanaṃ āyāmena, yojanaṃ vitthārena, yojanaṃ ubbedhena sāsaparāsi.
与表示“第一”义的前置词“pubba”相结合,称为前结合。这里应当了知,举出“pubba”一词,是为了标示对表示“等”义的前置词“pubba”等的采用;由此,与“para”等词的结合也是如此。例如:“诸比丘,在我正觉之前”、“在此之前曾有”、“从此以后边地诸国”、“从界与性别之后诸缘”、“从此以后另一时”、“从此更上”等。显示巴利原文
Paṭhamatthavācakena pubbasaddena yogo pubbayogo, ettha ca pubbaggahaṇaṃ adisatthavuttino pubbādiggahaṇassupalakkhaṇanti daṭṭhabbaṃ, tena parādiyogepi. Yathā – pubbeva me bhikkhave sambodhā, ito pubbenāhosi, tato paraṃ paccantimā janapadā, dhātuliṅgehi parā paccayā, tato aparena samayena, tato uttarimpi iccādi.
在表达系缚目的的应用中,对于作为系缚之因的债务,可用第五格,也可用第三格。如:“那人因一百而被国王系缚”,或“那人以一百而被系缚”。显示巴利原文
Bandhanatthappayoge bandhanahetumhi iṇe pañcamī, tatiyā ca hoti, satasmā baddho naro raññā, satena vā baddho naro.
对作为成就之因的功德所作的说明,称为功德说明。在功德说明中,可用第五格,也可用第三格。例如:“国王以主权保护人民”或“以主权”(保护);“他们依戒称赞他”或“依戒”(称赞);“以智慧而心得解脱”等。显示巴利原文
Phalasādhanahetubhūtassa guṇassa vacanaṃ guṇavacanaṃ, tasmiṃ guṇavacane pañcamī, tatiyā ca, issariyā janaṃ rakkhati rājā, issariyena vā, sīlato naṃ pasaṃsanti, sīlena vā, paññāya vimuttimano iccādi.
在问答论中:“你从哪里来?”“尊者从哪里来?”“从华氏城来。”在此,“论”即是回答。显示巴利原文
Pañhakathanesu – kutosi tvaṃ, kuto bhavaṃ, pāṭaliputtato. Ettha ca kathanaṃ nāma vissajjanaṃ.
在少许义中,于非存在之说,具格亦可用作第三格。例如:从少许解脱,或以少许解脱;从极少解脱,或以极少解脱;从困难解脱,或以困难解脱。显示巴利原文
Thokatthe asatvavacane karaṇe tatiyā ca, thokā muccati, thokena muccati vā, appamattakā muccati, appamattakena vā, kicchā muccati, kicchena vā.
在非作者、非作因的使知因中:“由于业已作、已积集、已增盛、已广大,眼识生起。然而此名色并非无因,因为并非于一切处、一切时、一切人都具有同一性故。”显示巴利原文
Akattariakārake ñāpakahetumhi – kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā uppannaṃ hoti cakkhuviññāṇa, na tāvidaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ sabbattha sabbadā sabbesañca ekasadisabhāvāpattito.
由已生而灭故,是谓无常;以生灭为逼恼故,
是谓苦;因不得自主故,是谓无我。此即三相。
显示巴利原文 Hutvā abhāvato niccā, udayabbayapīḷanā; Dukkhā avasavattittā, anattāti tilakkhaṇaṃ.
名为“第五种”。显示巴利原文
‘‘Pañcamī’’ti vattate.
314 于因缘义中。显示巴利原文
314.Kāraṇatthe ca.
能作自果者,名为因,即作因(能生因)。于因缘义中,亦用第五格(从格),此是替代用法,以因义中已规定用第三格故。由对四圣谛不如实知、不通达、不证悟,便如是长时流转、轮回。以无明为缘,则有行;以行为缘,则有识;……而无明无余离贪灭尽故,行灭;行灭故,识灭;识灭故,……等等。显示巴利原文
Karoti attano phalanti kāraṇaṃ, kārakahetu [janakahetu], tasmiṃ kāraṇatthe ca pañcamīvibhatti hoti, vikappenāyaṃ, hetvatthe tatiyāya ca vihitattā, ananubodhā appaṭivedhā catunnaṃ ariyasaccānaṃ yathābhūtaṃ adassanā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ, avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā iccādi.
第六格的意义何在?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe chaṭṭhī?
315 在所属之义中,即为第六格。显示巴利原文
315.Sāmismiṃ chaṭṭhī.
那么,什么是所属者呢?显示巴利原文
Ko ca sāmī?
316 凡持有某物者,便被称为所属者。显示巴利原文
316.Yassa vā pariggaho taṃ sāmī.
“被执取”即是执取。凡是对某人而言被执取、所属、相关联的事物,相对于那人,此义便称为“所属义”。又,通过“vā”一词的摄持,也适用于与所属者、所忍受者、疾病等相应的关系中。显示巴利原文
Pariggayhatīti pariggaho, yo yassa pariggaho āyatto sambandhī, taṃ pati so attho sāmisañño hoti. Vāggahaṇena sāmitabba rujādiyogepi.
在此,由于与行为没有直接关联,故不成立行为者的关系。因为所属关系是作为行为与行为者关系的果而被理解的。正如说“国王的人”时,因为国王给予、人接受,所以被理解为“国王的人”。同样地,凡是以侍从等关系、或物品关系,或以邻近、集合、部分、变化、所作、状态、种类、性质、行为等方式归属于某人,于这一切中,作为关联基础、处于简别地位、通过三种方式而来的意义,都应被理解为名为“所属者”。显示巴利原文
Ettha ca kriyābhisambandhābhāvā na kārakatā sambhavati. Sāmibhāvo hi kriyākārakabhāvassa phalabhāvena gahito, tathā hi ‘‘rañño puriso’’ti vutte yasmā rājā dadāti, puriso ca patiggaṇhāti, tasmā ‘‘rājapuriso’’ti viññāyati. Evaṃ yo yassa āyatto sevakādibhāvena vā bhaṇḍabhāvena vā samīpa samūhāvayavavikāra kāriyaavatthā jāti guṇa kriyādivasena vā, tassa sabbassāpi so sambandhādhārabhūto visesanaṭṭhānī āgamīvasena tividhopi attho sāmī nāmāti gahetabbo.
‘‘Kriyākārakasañjāto, Assedaṃ bhāvahetuko;
所谓‘关系’,所指的正是这个含义,显示巴利原文
Sambandho nāma so attho,
就所依、所住、所趣而言,
而非从所差别者等方面来说。”
显示巴利原文 Tattha chaṭṭhī vidhīyate. Pāratantyañhi sambandho, Tattha chaṭṭhī bhavetito; Upādhiṭṭhānā gamito, Na visesyādito tito’’ti.
首先从能差别者来说:例如“国王的人”。在此,“国王”将此人从其他主人那里区别开来、予以排除,故为能差别者;此人由此被区别,故为所差别者。如此,在一切处,当与所差别者相关时,第六格正是从能差别者而有。显示巴利原文
Visesanato tāva – rañño purisoti, ettha ca rājā purisaṃ aññasāmito viseseti nivattetīti visesanaṃ, puriso tena visesīyatīti visesitabbo, evaṃ sabbattha visesitabbayoge visesanatova chaṭṭhī.
以物品为关系:例如“我有大量财富,帝释,这是他的份额”、“比丘的钵与衣”。显示巴利原文
Bhaṇḍena sambandhe – pahūtaṃ me dhanaṃ sakka, etassa paṭivīso, bhikkhussa pattacīvaraṃ.
以邻近为关系:例如“芒果林的不远处”、“涅槃的附近”。显示巴利原文
Samīpasambandhe – ambavanassa avidūre, nibbānasseva santike.
以集合为关系:例如“黄金的堆”、“比丘们的集合”。显示巴利原文
Samūhasambandhe– suvaṇṇassa rāsi, bhikkhūnaṃ samūho.
从部分与整体的关系而言——如“人的头”、“树的枝”。显示巴利原文
Avayavasambandhe – manussasseva te sīsaṃ, rukkhassa sākhā.
从变化的关系而言——如“黄金的制品”、“炒谷的粉末”。显示巴利原文
Vikārasambandhe – suvaṇṇassa vikati, bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu.
从因果关系而言——如大麦的芽、云的声响、他的众多儿子、以及诸业的果报与异熟。显示巴利原文
Kāriyasambandhe – yavassa aṅkuro, meghassa saddo, puttāpi tassa bahavo, kammānaṃ phalaṃ vipāko.
在状态关系中——诸蕴的显现、诸蕴的老化、诸蕴的坏灭。显示巴利原文
Avatthāsambandhe – khandhānaṃ pātubhāvo, khandhānaṃ jarā, khandhānaṃ bhedo.
在出生关系中——人的存在、人的出生。显示巴利原文
Jātisambandhe – manussassa bhāvo, manussānaṃ jāti.
在属性关系中——如黄金的色泽、如来的色泽不会耗尽、佛陀的功德音声、花的香、果的味、心的触、工匠们的技艺、没有百数、一把芝麻、它们的结合、关节的解脱、关于如来的智慧巴拉密、或过去行、你的乐、你的苦、心的思虑生起、智慧的显现、色的轻快性、色的柔软性、色的积集。显示巴利原文
Guṇasambandhe – suvaṇṇassa vaṇṇo, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa, buddhassa guṇaghoso, pupphānaṃ gandho, phalānaṃ raso, cittassa phusanā, sippikānaṃ sataṃ natthi, tilānaṃ muṭṭhi, tesaṃ samāyogo, sandhino vimokkho, tathāgatassa paññāpāramiṃ ārabbha, pubbacariyaṃ vā, sukhaṃ te, dukkhaṃ te, cetaso parivitakko udapādi, paññāya paṭubhāvo, rūpassa lahutā, rūpassa mudutā, rūpassa upacayo.
在动作关系中:脚的抬起或放下、手的弯曲、脚的伸展、诸界的移动、诸界的停留、坐或卧。同样地,他的名姓等、他的原因、他的父母、在他面前出现、在他后面、城的南方、雨季的第三个月、无他的譬喻、财神的供品等。显示巴利原文
Kriyāsambandhe – pādassa ukkhipanaṃ, pādassa avakkhepanaṃ vā, hatthassa samiñjanaṃ, pādānaṃ pasāraṇaṃ, dhātūnaṃ gamanaṃ, dhātūnaṃyeva ṭhānaṃ, nisajjā, sayanaṃ vā. Tathā tassa nāmagottādi, tassa kāraṇaṃ, tassa mātāpitaro, tassa purato pāturahosi, tassa pacchato, nagarassa dakkhiṇato, vassānaṃ tatiye māse, na tassa upamā, kuverassa bali iccādi.
从位置而言,此处的替换是:o 变为 ava。显示巴利原文
Ṭhānito– yamedantassādeso, o avassa.
从增音而言,如 puthassa 的增音等。显示巴利原文
Āgamito – puthassāgamo iccādi.
在主人关系中——如‘诸天的帝释’、‘众兽之王’。显示巴利原文
Sāmiyoge – devānamindo, migānaṃ rājā.
在应被……等关系中——应被大统帅们激怒、应被哀嚎、应被叫喊,对提婆达多感到痛苦,他的病生起,给染衣工布,对妄语的羞愧等。显示巴利原文
Tabba rujādiyoge – mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikanditabbaṃ viravitabbaṃ, devadattassa rujati, tassa rogo uppajjati, rajakassa vatthaṃ dadāti, musāvādassa ottappaṃ iccādi.
此外,还有‘在某些地方,第三格与第七格’的规则。显示巴利原文
‘‘Kvaci, tatiyāsattamīna’’nti ca vattate.
317 第六格也是如此。显示巴利原文
317.Chaṭṭhī ca.
有时,第六格被用来表示第三格和第七格的意义。显示巴利原文
Tatiyāsattamīnamatthe kvaci chaṭṭhīvibhatti hoti.
在表示祭祀所用的工具时——如“以花供佛”或“以花献供”,“以酥供火”或“以酥献供”。显示巴利原文
Yajassa karaṇe – pupphassa buddhaṃ yajati, pupphena vā, ghatassa aggiṃ juhoti.
「顺利善法的修习」——将谷类粥煮熟盛满,此处『粥』之意即是如此。正是这种饱满的身体,观照着不同的污秽,饱满如同黄金与璀璨的金子,而愚痴者却充满恶意。显示巴利原文
Suhitatthayoge – pattaṃ odanassa pūretvā, odanenāti attho. Imameva kāyaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati, pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa, pūrati bālo pāpassa.
接下来是同义及无垢等之义:等同于父亲,或被父亲视为等同;相似于母亲,或被母亲视为相似。他因何而满足?即以彼而满足的意思。对他而言,这样的满足便已足够。显示巴利原文
Tulyatthakimalamādiyoge – pitussa tulyo, pitarā vā tulyo, mātu sadiso, mātarā sadiso vā, kiṃ tassa ca tuṭṭhassa, kiṃ tena tuṭṭhenāti attho. Alaṃ tassa ca tuṭṭhassa.
于作者及过去分词之义:如「迦旃延之腰美」,或由迦旃延(而美);国王所认可,或被国王所认可;同样地,国王所敬奉、国王所礼敬、国王所恭敬、国王所尊重。「诸比丘,若人未受用身至念,即未受用不死。」等。显示巴利原文
Kattari kitappaccayayoge – sobhanā kaccāyanassa kati, kaccāyanena vā, rañño sammato, raññā vā, evaṃ rañño pūjito, rañño sakkato, rañño apacito, rañño mānito, amataṃ tesaṃ bhikkhave aparibhuttaṃ, yesaṃ kāyagatāsati aparibhuttā iccādi.
第七格之义及“善”等词之关联——善于歌舞的四类女子,你善于车的支分与随支,善于道,善于非道。尊者,确有殊胜的夜叉,对世尊有净信,一日三次,或于一日中三次,一月二次等。显示巴利原文
Sattamiyatthe kusalādiyoge – kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo, kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ, kusalo maggassa, kusalo amaggassa, santi hi bhante uḷārā yakkhā bhagavato pasannā, divasassa tikkhattuṃ, divase tikkhattuṃ vā, māsassa dvikkhattuṃ iccādi.
有时亦说为第六格。显示巴利原文
‘‘Kvaci, chaṭṭhī’’ti ca vattate.
318 以及第二格与第五格的。显示巴利原文
318.Dutiyāpañcamīnañca.
在表达第二格与第五格的意义时,有时亦使用第六格变位。显示巴利原文
Dutiyāpañcamīnamatthe ca kvaci chaṭṭhīvibhatti hoti.
在第二格的意义以及与及物动词的过去分词相关联时——他们成为他的宣说者,业的猛然作者,不死的施与者,破裂者的连结者,和合者的促成者,众生的觉悟者;无有业的造作者,亦无有果的受者;不欺诳世间;不作诸恶即是乐;由四大种所成之净色;无统治者而贪著衣服,稀有;无牧牛人而挤牛乳,稀有。显示巴利原文
Dutiyatthe kammani kitakayoge – tassa bhavanti vattāro, sahasā kammassa kattāro, amatassa dātā, bhinnānaṃ sandhātā, sahitānaṃ anuppadātā, bodhetā pajāya, kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako, avisaṃvādako lokassa, pāpānaṃ akaraṇaṃ sukhaṃ, catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo, acchariyo arajakena vatthānaṃ rāgo, acchariyo agopālakena gāvīnaṃ doho.
同样,在sari等词的宾语意义上——“忆念母亲”可用属格,亦可用宾格;无任何人忆念他们;诸有情以业为缘;“欲求儿子”可用属格,亦可用宾格。显示巴利原文
Tathā saricchādīnaṃ kammani – mātu sarati, mātaraṃ sarati, na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammappaccayā, puttassa icchati, puttamicchati.
对于karoti等词作对格之义——对格指“行”,“水回流”,“回流于水”,“茎回流”,“回流于茎”。显示巴利原文
Karotissapatiyatane ca – patiyatanaṃ abhisaṅkhāro, udakassa patikurute, udakaṃ patikurute, kaṇḍassa patikurute, kaṇḍaṃ patikurute.
第五格(从格)表示衰退、怖畏之义——不听闻法者从法衰退,我岂会怖畏彼乐?一切悉畏杖,一切悉畏死,怖畏四种毒蛇等。显示巴利原文
Pañcamiyatthe parihānibhayatthayoge – assavanatā dhammassa parihāyanti, kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno, bhīto catunnaṃ āsivisānaṃ iccādi.
“某处”之义为何?即:深奥论说之作者,适时说法者,随喜他人功德者,觉悟诸谛者,造作席垫者,宰杀牲畜者。显示巴利原文
Kvacīti kiṃ? Gambhīrañca kathaṃ kattā, kālena dhammiṃ kathaṃ bhāsitā hoti, paresaṃ puññāni anumoditā, bujjhitā saccāni, kaṭaṃ kārako, pasavo ghātako.
同样地,在陈述完成等情形时也是如此——例如:“为求安乐而造了住处”、“已造车的人”、“已作车的人”、“已编了席垫后”、“正在编席垫”、“正在被造的席垫”、“正被制作的席垫”等等。显示巴利原文
Tathā na niṭṭhādīsu ca – sukhakāmī vihāraṃ kato, rathaṃ katavanto, rathaṃ katāvī, kaṭaṃ katvā, kaṭaṃ karonto, kaṭaṃ karāno, kaṭaṃ kurumāno iccādi.
第七转声应把握何义?显示巴利原文
Kasmiṃ atthe sattamī?
319 319. 位格表处所义。显示巴利原文
319.Okāse sattamī.
处所作格为第七种格变化。显示巴利原文
Okāsakārake sattamīvibhatti hoti.
320 凡能承载彼者,即是彼之处所。显示巴利原文
320.Yodhāro tamokāsaṃ.
“依托”即“依止于此”之义,也就是处所、所依。对于与作者、业相联系的坐、煮等行为,以作为其立足处之义而成为依托者,此即称为处所的行为格。显示巴利原文
Ādhārīyati asminti ādhāro, adhikaraṇaṃ. Kattukammasamavetānaṃ nisajjapacanādikriyānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena yo ādhāro, taṃ kārakaṃ okāsasaññaṃ hoti.
例如:“提婆达多坐于席上”、“在锅中煮饭”。在这里,由于席与锅承载了作者提婆达多和作为业的米,因此说它们承载了与之相关的坐与煮的行为。显示巴利原文
Kaṭe nisīdati devadatto, thāliyaṃ odanaṃ pacati. Ettha hi devadattataṇḍulānaṃ kattukammānaṃ dhāraṇato taṃsamavetaṃ āsanapacanasaṅkhātaṃ kriyaṃ dhāreti nāma.
而此处所又有四种:遍满处所、近依处所、邻近处所、范围处所。显示巴利原文
So panāyamokāso catubbidho byāpiko opasilesiko sāmīpiko vesayikoti.
其中,“遍满”者,指整个依处为所依物所遍满,而所依物亦遍入、安住其中。例如:“芝麻中有油”、“谷粒中有水”、“凝乳中有酥油”。显示巴利原文
Tattha byāpiko nāma yattha sakalopi ādhārabhūto attho ādheyyena patthaṭo hoti, yasmiñca ādheyyabhūtaṃ kiñci byāpetvā tiṭṭhati, taṃ yathā – tilesu telaṃ atthi, khīlesu jalaṃ, dadhimhi sappīti.
所谓“近依”者,即种种各自成就的法,在某处依近依而相接近,且所依者于中附着、安住。例如:“僧团坐于座上”、“在锅中煮饭”、“罐中有水”、“立于远处”、“立于近处”。显示巴利原文
Opasilesiko nāma paccekasiddhānaṃ bhāvānaṃ yattha upasilesena upagamo hoti, yasmiñca ādheyyo upasilissati allīyitvā tiṭṭhati, taṃ yathā – āsane nisinno saṅgho, thāliyaṃ odanaṃ pacati, ghaṭesu udakaṃ atthi, dūre ṭhito, samīpe ṭhitoti.
所谓“邻近依止”,是指以邻近之名称说邻近之处,借以表明其依于彼处而安立的依处义。例如:“声音住在恒河边”,意思是声音在恒河附近;“世尊住在舍卫城祇园”,意思是世尊在舍卫城附近。显示巴利原文
Sāmīpiko nāma yattha samīpe samīpivohāraṃ katvā tadāyattavuttitādīpanatthaṃ ādhārabhāvo vikappīyati, taṃ yathā – gaṅgāyaṃ ghoso vasati, gaṅgāya samīpe vajo vasatīti attho. Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane, sāvatthiyā samīpeti attho.
所谓“领域依止”,是指因为在别处不存在,或者被限定于某一范围,而假立为依止的状态。例如:鸟飞于空中,人行于地上,鱼游于水中,倒于脚下,心乐于恶,净信于佛教,以智慧为善,精通于律,于母亲善,于父亲精通等等。显示巴利原文
Vesayiko nāma yattha aññatthābhāvavasena, desantarāvacchedavasena vā ādhārabhāvo parikappo, taṃ yathā – ākāse sakuṇā pakkhanti, bhūmīsu manussā caranti, jalesu macchā, pādesu patito, pāpasmiṃ ramatī mano, pasanno buddhasāsane, paññāya sādhu, vinaye nipuṇo, mātari sādhu, pitari nipuṇo iccādi.
而且,应知这所有的依止,不论就主要方面而言,还是就假立方面而言,都是行为的立足处,因此都称为“处所”。显示巴利原文
Sabbopi cāyamādhāro padhānavasena vā parikappitavasena vā kriyāya patiṭṭhā bhavatīti okāsotveva vuttoti veditabbo.
行为、作者与所作,
凡于其处得安立;
此即名为‘处所’。
遍满者,喻如芝麻油等,
近触者,喻如席垫;
若论邻近依止,则如恒河等;
虚空被视作其领域。
显示巴利原文 ‘‘Kiriyā kattukammānaṃ, Yattha hoti patiṭṭhitā; ‘Okāso’ti pavutto so, Catudhā byāpikādito. Byāpiko tilakhīrādi, Kaṭo opasilesiko; Sāmīpiko tu gaṅgādi, Ākāso visayo mato’’ti.
这是‘第六、第七’所摄的范围。显示巴利原文
‘‘Chaṭṭhī, sattamī’’ti ca adhikāro.
321 当与 sāmī(主人)、issara(主宰)、adhipati(统领)、dāyāda(继承人)、sakkhi(见证人)、patibhū(担保人)、pasūta(牧者)、kusala(善巧者)这些词连用时。显示巴利原文
321.Sāmissarādhipatidāyādasakkhīpatibhūpasūtakusalehi ca.
当与 sāmī(主人)、issara(主宰)、adhipati(统领)、dāyāda(继承人)、sakkhi(见证人)、patibhū(担保人)、pasūta(牧者)、kusala(善巧者)等词连用时,既可用第六格变格,也可用第七格。两种格均可使用。显示巴利原文
Sāmī issara adhipati dāyāda sakkhipatibhū pasūta kusalaiccetehi yoge chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca. Ubhayatthaṃ vacanaṃ.
牛的主人(gavaṃ sāmi)与牛群中的主人(gosu sāmi);牛的主宰(gavaṃ issaro)与牛群中的主宰(gosu issaro);牛的统领(gavaṃ adhipati)与牛群中的统领(gosu adhipati);牛的继承人(gavaṃ dāyādo)与牛群中的继承人(gosu dāyādo);牛的见证人(gavaṃ sakkhi)与牛群中的见证人(gosu sakkhi);牛的担保人(gavaṃ patibhū)与牛群中的担保人(gosu patibhū);牛的牧者(gavaṃ pasūto)与牛群中的牧者(gosu pasūto);牛的善巧者(gavaṃ kusalo)与牛群中的善巧者(gosu kusalo)。显示巴利原文
Gavaṃ sāmi, gosu sāmi, gavaṃ issaro, gosu issaro, gavaṃ adhipati, gosu adhipati, gavaṃ dāyādo, gosu dāyādo, gavaṃ sakkhi, gosu sakkhi, gavaṃ patibhū, gosu patibhū, gavaṃ pasūto, gosu pasūto, gavaṃ kusalo, gosu kusalo.
322 在简别(niddhāraṇa)义中亦然。显示巴利原文
322.Niddhāraṇe ca.
取出而持立,即是简别。即依种类、性质、作用、名称等,从集合中将一部分区分出来。当此简别义被领会时,从表示该集合的词语词干,可有第六格变格,亦有第七格。显示巴利原文
Nīharitvā dhāraṇaṃ niddhāraṇaṃ, jāti guṇa kriyā nāmehi samudāyato ekadesassa puthakkaraṇaṃ, tasmiṃ niddhāraṇatthe gamyamāne tato samudāyavāciliṅgamhā chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca.
例如:众人中,刹帝利最为英勇(manussānaṃ khattiyo sūratamo),在众人中,刹帝利最为英勇(manussesu khattiyo sūratamo);诸牛中,黑牛乳最丰(kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā),在诸牛中,黑牛乳最丰(kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā);诸行人中,奔跑者最快(addhikānaṃ dhāvanto sīghatamo),在诸行人中,奔跑者最快(addhikesu dhāvanto sīghatamo);尊者阿难是诸阿罗汉中的一位(āyasmā ānando arahataṃ aññataro ahosi),或在诸阿罗汉中(arahantesu vā),等等。显示巴利原文
Manussānaṃ khattiyo sūratamo, manussesu khattiyo sūratamo, kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā, kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā, addhikānaṃ dhāvanto sīghatamo, addhikesu dhāvanto sīghatamo, āyasmā ānando arahataṃ aññataro ahosi, arahantesu vā iccādi.
323 在不尊敬(anādara)义中亦然。显示巴利原文
323.Anādare ca.
当表达不顾义时,从表示行为主体的词干,可加第六格变格,亦可加第七格。例如:不顾不愿出家的父母在哭泣而出家(akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji);或在父母哭泣时出家(mātāpitūsu rudantesu pabbaji)。显示巴利原文
Anādare gamyamāne bhāvavatā liṅgamhā chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca. Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji, mātāpitūsu rudantesu pabbaji.
Ākoṭayanto so neti, Sivirājassa pekkhato; Maccu gacchati ādāya, Pekkhamāne mahājane.
324 第324条:第七格用于表示业、作、因、相等意义。显示巴利原文
324.Kammakaraṇanimittatthesu sattamī.
在表示业、作、因、相等意义时,名词词干后加第七格语尾。显示巴利原文
Kammakaraṇanimittaiccetesvatthesu liṅgamhā sattamīvibhatti hoti.
表示“业”的意义:向比丘们敬礼,亲吻头顶后,抓住男子的手臂后。显示巴利原文
Kammatthe – bhikkhūsu abhivādenti, muddhani cumbitvā, purisassa bāhāsu gahetvā.
具格之义——用手乞食,用钵乞食,沿道路行,他也应当教导我,我以顶接受。显示巴利原文
Karaṇatthe – hatthesu piṇḍāya caranti, pattesu piṇḍāya caranti, pathesu gacchanti, sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake.
因相之义——豹因皮而被杀,象因牙而被杀;于微细过失中见怖畏者;故意妄语犯波逸提。妄语之相即是妄语之缘,这是其意义。显示巴利原文
Nimittatthe– dīpi cammesu haññate, kuñjaro dantesu haññate, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, sampajānamusāvāde pācittiyaṃ, musāvādanimittaṃ musāvādappaccayāti attho.
“第七格”是总标。显示巴利原文
‘‘Sattamī’’ti adhikāro.
325 第三百二十五条:亦表与格。显示巴利原文
325.Sampadāne ca.
表与格的意义时,名词词干后也可使用第七格语尾。如:施予僧团有大果报;乔达弥!你施予僧团吧;当你施予僧团时,我也同样受到恭敬。显示巴利原文
Sampadānatthe ca liṅgamhā sattamīvibhatti hoti. Saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ, saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi.
有一女子,将稻草制成的花环,供养于塔庙后;
她获得了金制的花环,以及觉支花环。
显示巴利原文 Yā palālamayaṃ mālaṃ, nārī datvāna cetiye; Alattha kañcanamayaṃ, mālaṃ bojjhaṅgikañca sā.
326 326. 在从格的意义上。显示巴利原文
326.Pañcamyatthe ca.
在从格的意义上,从词干生起第七格语尾。例如:在芭蕉林里,人们保护象群。显示巴利原文
Pañcamyatthe ca liṅgamhā sattamīvibhatti hoti. Kadalīsu gaje rakkhanti.
327 327. 在时间与状态的意义上也是如此。显示巴利原文
327.Kālabhāvesu ca.
所谓时间,即指瞬间、刹那、片刻、须臾、上午等;所谓状态,即指动作。而此处所说的状态,特指以其他动作为其特征。在时间义、状态特征义和状态本身义中,从名词词干生起第七格语尾。显示巴利原文
Kālo nāma nimesa khaṇa laya muhutta pubbaṇhādiko, bhāvo nāma kriyā, sā cettha kriyantarūpalakkhaṇāva adhippetā, tasmiṃ kālatthe ca bhāvalakkhaṇe bhāvatthe ca liṅgamhā sattamīvibhatti hoti.
就时间义而言:上午时去,傍晚时来;非时下雨,应时不雨;从普沙月过后三月为卫塞月;由此劫过十万劫时,具眼者出现于世。显示巴利原文
Kāle – pubbaṇhasamaye gato, sāyanhasamaye āgato, akāle vassati tassa, kāle tassa na vassati, phussamāsamhā tīsu māsesu vesākhamāso, ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā.
就‘状态’的特征而言:于比丘众进食时前往,食毕即归;于母牛挤乳时前往,挤毕即归。舍利弗,当菩萨诞生时,此一万世界震动、大震动、剧烈震动。显示巴利原文
Bhāvenabhāvalakkhaṇe– bhikkhusaṅghesu bhojīyamānesu gato, bhuttesu āgato, gosu duyhamānāsu gato, duddhāsu āgato, jāyamāne kho sāriputta bodhisatte ayaṃ dasasahassilokadhātu saṃkampi sampakampi sampavedhi.
石块、砂砾、碎瓦、树桩与荆棘,
当世间导师行走时,一切道路皆自避开。
显示巴利原文 Pāsāṇā sakkharā ceva, kaṭhalā khāṇukaṇṭakā; Sabbe maggā vivajjenti, gacchante lokanāyake.
此有故彼有,等等。显示巴利原文
Imasmiṃ sati idaṃ hoti iccādi.
328 328. 在表示‘近’、‘殊胜’、‘自在’的词语中。显示巴利原文
328.Upājhādhikissaravacane.
此规则由两部分组成。与表示‘殊胜’义及‘自在’义的‘upa’、‘adhi’等词连用时,若表达‘殊胜’、‘自在’之义,则名词词干后生起第七格语尾。显示巴利原文
Dvipadamidaṃ. Adhikatthe, issaratthe ca vattamānehi upaadhiiccetehi yoge adhikissaravacane gamyamāne liṅgamhā sattamīvibhatti hoti.
在‘殊胜’义中——‘upa khāriyaṃ doṇo’,意为‘一桶比一箩更殊胜’。同样,‘upa nikkhe kahāpaṇaṃ’;‘adhi devesu buddho’,意为‘佛陀比诸天更殊胜’,即较之三种天——世间天、化生天、清净天,一切知佛陀更为殊胜。显示巴利原文
Adhikavacane – upa khāriyaṃ doṇo, khāriyā doṇo adhikoti attho. Tathā upa nikkhe kahāpaṇaṃ, adhi devesu buddho, sammutiupapattivisuddhidevasaṅkhātehi tividhehipi devehi sabbaññū buddhova adhikoti attho.
在‘自在’义中——‘adhi brahmadatte pañcālā’,意为‘般阇罗人以梵授为自在主’。显示巴利原文
Issaravacane – adhi brahmadatte pañcālā, brahmadattissarā pañcālāti attho.
329 329. 于‘装饰’及‘热切’之义,用第三格。显示巴利原文
329.Maṇḍitussukkesu tatiyā ca.
当要表达“装饰”与“热切”这些含义时,从名词词干生起第三格和第七格。此处,maṇḍita一词表“清净”义,ussukka一词表“热切”义。以智而清净、于智中清净,以智而热切、于智中热切的善士。显示巴利原文
Maṇḍitaussukkaiccetesvatthesu gamyamānesu liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti, sattamī ca. Maṇḍitasaddo panettha pasannatthavācako, ussukkasaddo saīhattho. Ñāṇena pasanno, ñāṇasmiṃ pasanno, ñāṇena ussukko, ñāṇasmiṃ ussukko sappuriso.
作因有六种,依名称而立,则有二十六种;
业有七种分类,作者有五种。
“工具”有两种,“给予对象”则许为三种;
“来源”有五种,“处所”则有四种。
显示巴利原文 Kārakaṃ chabbidhaṃ saññā-vasā chabbīsatīvidhaṃ; Pabhedā sattadhā kammaṃ, kattā pañcavidho bhave. Karaṇaṃ duvidhaṃ hoti, sampadānaṃ tidhā mataṃ; Apādānaṃ pañcavidhaṃ, ādhāro tu catubbidho.
而“格”依主格等,共有八种。如所说:显示巴利原文
Vibhattiyo pana paccattavacanādivasena aṭṭhavidhā bhavanti. Yathāha
体格、对格、工具格、与格、
从格、属格、处格,以及第八呼格。
显示巴利原文 ‘‘Paccattamupayogañca, karaṇaṃ sampadāniyaṃ; Nissakkaṃ sāmivacanaṃ, bhummālapanamaṭṭhama’’nti.