现证法者、持犍陀罗弓者等词,亦同此理。巴利
Evaṃ paccakkhadhammā gāṇḍīvadhanvāpabhutayo.
以 i 收尾的阳性名词 aggi 一字。格尾之生起:aggi 加 si,巴利
Ikāranto pulliṅgo aggisaddo. Syādyuppatti, aggi si,
而“anto, simhi, vā”此则,亦复适用。巴利
‘‘Anto, simhi, vā’’ti ca vattate.
145 “阿耆”(火)词干:以“伊”(i)音结尾的中性名词,其格位变化依“阿耆”之范例。巴利
145.Aggissini.
“阿耆”(aggi)词干在“斯明”(smiṃ)格位词尾前,末尾的“伊”(i)音变为“尼”(ini),或亦可。依“于余处省略气息声”之规,气息声省略。故作“阿耆尼”(aggini)或“阿耆”(aggi)。巴利
Aggissa anto ini hoti vā simhi vibhattimhi. ‘‘Sesato lopaṃ gasipī’’ti silopo. Aggini aggi.
于复数形式中,依“伊音类与乌音类属于伽罗音”之规,而立“伽罗音”之名——巴利
Bahuvacane ‘‘ivaṇṇuvaṇṇā jhalā’’ti jhalasaññāyaṃ –
“伽罗音之后,或可”这一规则也继续适用。巴利
‘‘Jhalato, vā’’ti ca vattate.
146 “伽帕”词干之后,复数主格词尾“优”省略。巴利
146.Ghapato ca yonaṃ lopo.
以“伽帕”为名的阴性词干、以阿音、伊音、乌音结尾的词干,以及以“伽罗”为名的词干,在这些词干之后,复数主格词尾“优”可发生省略。此为确定性的简别规则。巴利
Ghapasaññehi itthivācakehi ākārivaṇṇuvaṇṇehi, jhalasaññehi ca paresaṃ yovacanānaṃ lopo hoti vā. Vavatthitavibhāsāyaṃ.
147 在复数主格词尾“优”(yo)省略、业格词尾“阿”(a)附加,以及“尼伽罗”(nikāra)省略等情况下,词干末音延长为长音。巴利
147.Yosukatanikāralopesu dīghaṃ.
凡是词干末尾的短元音,在复数主格词尾“优”(yo)省略、业格词尾附加及“尼伽罗”省略时,都变为长音。所谓“业格词尾已附加且尼伽罗已省略者”,即指那些业格词尾已附加、尼伽罗已省略的情况。例如:“阿耆”(aggī,诸火)。巴利
Liṅgassantabhūtā sabbe rassasarā yosu katanikāralopesu dīghamāpajjante. Katā nikāralopā yesaṃ te katanikāralopā. Aggī.
从“五数等之阿他(atta)”规则中,“阿他(atta)”一词延续适用至此。巴利
‘‘Pañcādīnamatta’’nti ito ‘‘atta’’miti vattate.
148 当词干在复数主格词尾“优”(yo)之前未作短音变化时,词干末音即转为“伽”(jha)音,并变为“阿他”(atta)形式。巴利
148.Yosvakatarasso jho.
在复数主格词尾“优”(yo)之前,若未作短音变化,则词干末音转为“伽”(jha)音,并成为“阿他”(atta)。例如:“阿耆优”(aggayo,诸火)。巴利
Yosu paresu akatarasso jho attamāpajjate. Aggayo.
为何说“伽”(jha)音?例如:“罗提优”(rattiyo,诸夜)。巴利
Jhoti kiṃ? Rattiyo.
在呼格中亦是如此:“喂,火!喂,火!喂,火们!”巴利
Ālapanepevaṃ. He aggi, he aggī he aggayo.
在第二格单数中,若前面元音脱失——巴利
Dutiyekavacane pubbassaralope sampatte –
149 以 jhala 等声替代 aṃ 中的随韵。巴利
149.Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehi.
对于以 jhala 等音起始的词,其后 aṃ 词尾的随韵,以及 ma 的随韵,会被替代。例如 Aggiṃ。巴利
Jhalapaiccetehi parassa aṃvacanassa, makārassa ca niggahītaṃ ādeso hoti. Aggiṃ.
Aggī、aggayo,agginā,aggīhi、aggībhi;而在“sunaṃhisu ca”一句中,因含摄了 ca,某些地方没有长音。Aggihi、aggibhi。巴利
Aggī aggayo, agginā, aggīhi aggībhi, ‘‘sunaṃhisu cā’’ti ettha caggahaṇena katthaci dīghābhāvo. Aggihi aggibhi.
“jhala 之后 sa 变成 no”,因此是 no。例如 Aggino、aggissa,aggīnaṃ。巴利
‘‘Jhalato sassa no vā’’ti no. Aggino aggissa, aggīnaṃ.
于“smā nā”现前者,依“jhala 后加 ca”的规则亦可作nā。Agginā、aggismā、aggimhā,aggīhi、aggībhi、aggihi、aggibhi,aggino、aggissa,aggīnaṃ、agginaṃ,aggimhi、aggismiṃ,aggīsu、aggisu。巴利
‘‘Smā nā’’ti vattamāne ‘‘jhalato cā’’ti vikappena nā. Agginā aggismā aggimhā, aggīhi aggībhi aggihi aggibhi, aggino aggissa, aggīnaṃ agginaṃ, aggimhi aggismiṃ, aggīsu aggisu.
joti(光)、pāṇi(手)、gaṇṭhi(结)、muṭṭhi(拳),kucchi(腹)、vatthi(膀胱)、sāli(稻)、vīhi(米);
病、边际、菩提、和合,积聚、师子、喜、豹。
仙人、牟尼、摩尼、财、行者、山、日、诗人,
猴、剑、墨、宝藏、法、蛇、虫、主;
Hari(哈里)、ari(敌人)、timi(提米)、kali(迦利)、bali(巴利)、jaladhi(海洋)、gahapati(家主)等。
Urudhiti(宽慧)、varamati(胜思)、nirupadhi(无依)、adhipati(主宰)。巴利
Joti pāṇi gaṇṭhi muṭṭhi, kucchi vatthi sāli vīhi; Byādhi odhi bodhi sandhi, rāsi kesi sāti dīpi. Isi muni maṇi dhani yati giri ravi kavi, Kapi asi masi nidhi vidhi ahi kimi pati; Hari ari timi kali bali jaladhi gahapati, Urudhiti varamati nirupadhi adhipati.
Añjali(合掌)、sārathi(车夫)、atithi(宾客)、samādhi(定)、udadhi(海)等。巴利
Añjali sārathi atithi samādhi udadhippabhutayo.
以长音 ī 结尾的阳性名词,如 daṇḍī(持杖者)一词。巴利
Īkāranto pulliṅgo daṇḍīsaddo.
“持杖者”——此处——巴利
‘‘Daṇḍī si’’ itīdha –
当依“agho rassamekavacanayosvapi ca”(即“o”语尾、短音、单数格及“yo”等亦然)之规则理应变为短音时,此处借“亦”字之收摄,对“si”格(主格单数语尾)——虽无此条件亦已成就——作特别说明,以显限定义。巴利
‘‘Agho rassamekavacanayosvapi cā’’ti rassatte sampatte etthevāpiggahaṇena sismiṃ tadabhāve siddhe niyamatthamāha.
“短音”规则现行时——巴利
‘‘Rassa’’nti vattamāne –
150 在 si 格尾中,非中性词不短化。巴利
150.Na sismimanapuṃsakāni.
在 si 格尾中,非中性词不发生短音变化,故无短化,而有 si 语尾脱落。例如 daṇḍī tiṭṭhati(持杖者站立)。巴利
Sismiṃ napuṃsakavajjitāni liṅgāni na rassamāpajjanteti rassattābhāvo, silopo. Daṇḍī tiṭṭhati.
为何说是“非中性词”?例如:Sukhakāri dānaṃ(带来安乐的布施)。巴利
Anapuṃsakānīti kiṃ? Sukhakāri dānaṃ.
清净与不清净相之言说,二者俱离;
以是了知男等之因,故说为相。巴利
Visadāvisadākāra-vohārobhayamuttakā; Pumādijānane hetu-bhāvato liṅgamīritā.
在省略的情况下,保持着长音符号而安立。巴利
Yolope daṇḍī tiṭṭhanti.
在其他情形下,譬如依‘agho rasso’等规则使音变短时——巴利
Itaratra ‘‘agho rassa’’miccādinā rassatte kate –
又有“争斗于何处”的说法。巴利
‘‘Jhato, katarassā’’ti ca vattate.
151 yonaṃ(迦楼那)变为no;巴利
151.Yonaṃno.
当一切迦楼那(外国人)之间发生争斗时,其余诸人无干预之权,执杖者则静立一旁。巴利
Sabbesaṃ yonaṃ sālapanānaṃ jhato katarassā paresaṃ noiccādeso hoti. Daṇḍino tiṭṭhanti.
“katarassā”是什么意思?即“aggayo”。巴利
Katarassāti kiṃ? Aggayo.
若无 adhikāra 摄持,则依 yogavibhāga 规则,
yonaṃ 转为 no。
有时即便不是“katarassā”的形式,
也如同“不执取要旨者”的“no”那样。巴利
Adhikāraṃ vinā ‘‘yonaṃ, No’’ti yogavibhāgato; Kvaci akatarassāpi, No sāramatino yathā.
在呼格中,关于“ge”的规则依然适用。巴利
Ālapane ‘‘ge’’ti vattate.
152 “阇”字尾等变为短音。巴利
152.Jhalapā rassaṃ.
当后随“ge”时,“阇”字尾等词便转为短音。例如:bho daṇḍi。巴利
Jhalapaiccete rassamāpajjante ge pare. Bho daṇḍi.
虽然依“agho rassa”等规则,短音已得成立,但此处再作提出,意在加以限定。因此,对于“bho go”等情况,此规则不适用。例如:daṇḍī、daṇḍino。巴利
‘‘Agho rassa’’ntiādināva siddhepi rassatte punārambho niyamattho, tena ‘‘bho go’’tiādīsu na bhavati. Daṇḍī daṇḍino.
于第二格中作短音后,“a”之规则适用;又依“ghapato smiṃ yaṃ vā”规则,以蛙跳方式取“vā”之规则适用。巴利
Dutiyāyaṃ rassatte kate ‘‘a’’miti vattate, ‘‘ghapato smiṃ yaṃ vā’’ti ito maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.
153 以“阇”等字尾作短音时,其后代之以“naṃ”。巴利
153.Naṃ jhato katarassā.
以“阇”等字尾作短音者,其后之“aṃ”语词或变为“naṃ”。例如:daṇḍinaṃ、daṇḍiṃ;daṇḍī、daṇḍino;daṇḍinā;daṇḍīhi、daṇḍībhi;daṇḍino、daṇḍissa;daṇḍīnaṃ。巴利
Jhato katarassā parassa aṃvacanassa naṃ hoti vā. Daṇḍinaṃ daṇḍiṃ, daṇḍī daṇḍino, daṇḍinā, daṇḍīhi daṇḍībhi, daṇḍino daṇḍissa, daṇḍīnaṃ.
“jhalato ca”这一规则并不适用。daṇḍinā、daṇḍismā、daṇḍimhā;daṇḍīhi、daṇḍībhi;daṇḍino、daṇḍissa;daṇḍīnaṃ。巴利
‘‘Jhalato cā’’ti nā. Daṇḍinā daṇḍismā daṇḍimhā, daṇḍīhi daṇḍībhi, daṇḍino daṇḍissa, daṇḍīnaṃ.
“jhato katarassā”这一规则继续适用,如同先前,“vā”之规则亦继续适用。巴利
‘‘Jhato, katarassā’’ti ca vattate, pure viya ‘‘vā’’ti ca.
对于以‘阇’(jha)结尾且已作短音的单词,其后的位格语词‘smiṃ’,词首可随意替换为‘ni’。例如:daṇḍini、daṇḍismiṃ、daṇḍimhi;daṇḍīsu。巴利
Jhato katarassā parassa smiṃvacanassa niiccādeso hoti vā. Daṇḍini daṇḍismiṃ daṇḍimhi, daṇḍīsu.
具法者、具僧众者、具智者、具象者,具轮者、具翼者、具牙者、具国者;
具伞者、具花鬘者、具铠甲者、具瑜伽者,具分者、具受用者、具欲者、具主宰者。
执旗者、有众者、具兔者、患麻风者、束髻者、有车乘者、安乐者、有顶髻者;
有牙者、持咒者、有手者、施舍者、善巧者、有杵者、有力者。
作恶者、杀敌者,作花环者、长寿者
行法者、速行者,作狮子吼者、卧地者巴利
Dhammī saṅghī ñāṇī hatthī, cakkī pakkhī dāṭhī raṭṭhī; Chattī mālī vammī yogī, bhāgī bhogī kāmī sāmī. Dhajī gaṇī sasī kuṭṭhī, jaṭī yānī sukhī sikhī; Dantī mantī karī cāgī, kusalī musalī balī. Pāpakārī sattughātī, mālyakārī dīghajīvī; Dhammacārī sīghayāyī, sīhanādī bhūmisāyī –
以上等等,皆是以ī结尾的名词。巴利
Iccādīni īkārantanāmāni.
而“gāmaṇī”一词在第七格上有所变化。巴利
Gāmaṇīsaddassa tu sattamiyaṃ bhedo.
gāmaṇī(单数主格)、gāmaṇī 与 gāmaṇino(复数主格);呼格 bho gāmaṇi、bhonto gāmaṇī、bhonto gāmaṇino;gāmaṇinaṃ(属格复数)、gāmaṇiṃ(业格单数),以及 gāmaṇī、gāmaṇino(业格复数)。巴利
Gāmaṇī, gāmaṇī gāmaṇino, bho gāmaṇi, bhonto gāmaṇī bhonto gāmaṇino, gāmaṇinaṃ gāmaṇiṃ, gāmaṇī gāmaṇino.
其余部分与 daṇḍī 相同,其差别仅在于无替换音。同样地,senānī、sudhī 等词也是如此。巴利
Sesaṃ daṇḍīsamaṃ. Niādesābhāvova viseso. Evaṃ senānī sudhīppabhutayo.
bhikkhu 是以 u 结尾的阳性名词。巴利
Ukāranto pulliṅgo bhikkhusaddo.
同样地,从比丘一词中,词尾 si 脱落,便成为 bhikkhu。这就是比丘。巴利
Tatheva bhikkhusaddato si, silopo. So bhikkhu.
在复数形式中,依“gha 尾与 pa 尾之后,yo 词缀脱落”之规则,yo 脱落;再依“在 yo 诸词尾中”等规则,发生元音延长。即 te bhikkhū(那些比丘们)。巴利
Bahuvacane ‘‘ghapato ca yonaṃ lopo’’ti yolopo, ‘‘yosu kata’’iccādinā dīgho. Te bhikkhū.
若无脱落,则依“vā, yonaṃ”等规则。巴利
Lopābhāve ‘‘vā, yona’’nti ca vattate.
155 由 la 音之后转为 vo 音。巴利
155.Latovokāro ca.
以 la 音为标记之后,随后的 yo 词缀音有时转为 vo 音。因引用了 ka 字母,故 yo 词缀音并非必然发生。ca 字的引用,是为了在某些情况下予以遮止。又或者,ca 字的引用是为了延续“并非必然”这一规则,因此 jantu、sabbaññū 等词之后的 yo 词缀音亦非必然发生。vā 字表示在特定条件下的可选性。由此——巴利
Lasaññato paresaṃ yovacanānaṃ vokārādeso hoti vā. Kāraggahaṇena yonaṃ no ca hoti. Casaddaggahaṇaṃ katthaci nivattanatthaṃ. Atha vā caggahaṇaṃ noggahaṇānuvattanatthaṃ, tena jantusabbaññūādito yonaṃ no ca hoti. Vāsaddo vavatthitavibhāsattho. Tena –
从 bhikkhu 等词之后,vo 恒常必转;从 hetu 等词之后,或转或不转,悉随其意;
从 amu 等词之后,vo 与 no 俱不生起。巴利
Bhikkhuppabhutito niccaṃ, vo yonaṃ hetuādito; Vibhāsā na ca vo no ca, amuppabhutito bhave.
“attaṃ, akatarasso”等规则亦如是。巴利
‘‘Attaṃ, akatarasso’’ti ca vattate.
156 在 ve、vo 语尾中,亦可变为 la。巴利
156.Vevosu lo ca.
ve、vo 等语尾之后,只要属于 akatarasso 规则所管的情形,就可转为 la。例如:bhikkhavo(比丘们)、bho bhikkhu(比丘)、bhavanto bhikkhū(诸位比丘)。巴利
Ve voiccetesu ca paresu akatarasso lo attamāpajjate. Bhikkhavo, bho bhikkhu, bhavanto bhikkhū.
157 在“akatarassa”规则之后,对于以 la 结尾、处于呼格的 yv 词缀,可变为 ve、vo。巴利
157.Akatarassā lato yvālapanassa vevo.
对于以“akatā”为尾、处于呼格的词干,所设立的 yo 词缀可替换为 ve、vo。如 attaṃ。bhavanto bhikkhave bhikkhavo。依据“aṃ mo niggahītaṃ jhalapehī”之教示,故成随韵。巴利
Akatarassā lato parassa ālapane vihitassa yoiccetassa ve voādesā honti. Attaṃ. Bhavanto bhikkhave bhikkhavo. ‘‘Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehī’’ti niggahītaṃ.
“比丘”一词的诸格变化形式列举如下:bhikkhuṃ、bhikkhū bhikkhavo、bhikkhunā、bhikkhūhi bhikkhūbhi bhikkhuhi bhikkhubhi、bhikkhuno bhikkhussa、bhikkhūnaṃ bhikkhunaṃ、bhikkhunā bhikkhusmā bhikkhumhā、bhikkhūhi bhikkhūbhi bhikkhuhi bhikkhubhi、bhikkhuno bhikkhussa、bhikkhūnaṃ bhikkhunaṃ、bhikkhumhi bhikkhusmiṃ、bhikkhūsu bhikkhusu。巴利
Bhikkhuṃ, bhikkhū bhikkhavo, bhikkhunā, bhikkhūhi bhikkhūbhi bhikkhuhi bhikkhubhi, bhikkhuno bhikkhussa, bhikkhūnaṃ bhikkhunaṃ, bhikkhunā bhikkhusmā bhikkhumhā, bhikkhūhi bhikkhūbhi bhikkhuhi bhikkhubhi, bhikkhuno bhikkhussa, bhikkhūnaṃ bhikkhunaṃ, bhikkhumhi bhikkhusmiṃ, bhikkhūsu bhikkhusu.
同样地,setu、ketu、rāhu、bhānu、paṅgu、ucchu、veḷu、maccu、sindhu、bandhu、neru、meru、sattu、kāru、hetu、jantu、ruru、paṭu 等词也是如此。巴利
Evaṃ setu ketu rāhu bhānu paṅgu ucchu veḷu maccu sindhu bandhu neru meru sattu kāru hetu jantu ruru paṭu iccādayo.
hetu 与 jantu 等词,在第一变格和第二变格中有所区别。巴利
Hetujantusaddānaṃ paṭhamādutiyāsu viseso.
hetu 的诸形为 hetu、hetū、hetavo、hetuyo;呼格为 bho hetu,复数呼格为 bhonto hetū、hetave、hetavo;业格为 hetuṃ,复数业格为 hetū、hetavo、hetuyo。其余部分与 bhikkhu 相同。巴利
Hetu, hetū hetavo hetuyo, bho hetu, bhonto hetū hetave hetavo, hetuṃ, hetū hetavo hetuyo. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.
jantu、jantū、jantavo。因摄入了kāra(字母a)之故,无yonaṃ等形式。jantuno、jantuyo、bho jantu、jantū、jantave、jantavo、jantuṃ、jantū、jantavo、jantuno、jantuyo等等。巴利
Jantu, jantū jantavo. Kāraggahaṇena yonaṃ no ca hoti. Jantuno jantuyo, bho jantu, jantū jantave jantavo, jantuṃ, jantū jantavo jantuno jantuyo iccādi.
‘satthu’一词的区分。‘satthu si’——此处:巴利
Satthusaddassa bhedo. ‘‘Satthu si’’itīdha –
此处‘anto’(词尾)即指此义。巴利
‘‘Anto’’ti vattate.
158 199, 158。对于 satthu、pitu 等词,在以 ā 及 si、smiṃ 结尾时,其 si 词尾会省略。巴利
158.Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ca.
satthu、pitu、mātu、bhātu、dhītu、kattu 等词的词尾,在 si 语尾前变为 ātta,并发生 silopa(语尾省略),例如 satthā。巴利
Satthu pitu mātu bhātu dhītu kattuiccevamādīnamanto āttamāpajjate sismiṃ, silopo ca hoti. Satthā.
‘satthu pitādīnaṃ’标示本规则的适用范围。巴利
‘‘Satthu pitādīna’’nti adhikāro.
159 在其他情况下,则变为“āratta”。巴利
159.Aññesvārattaṃ.
因它是尊师、父亲等词的词尾,故在其他词语中会变为“āratta”。而以“āratta”这一词干作说明,意在显示,此变化在某些情形下并无固定规则。巴利
Satthu pitādīnamanto sivacanato aññesu vacanesu ārattamāpajjate. Ārattamitibhāvaniddesena katthaci aniyamaṃ dasseti.
此处仍沿用“āra”这一表述。巴利
Āraggahaṇamanuvattate.
160 此后,词尾 yo 变成 no。巴利
160.Tato yonamo tu.
此后,由于 āra 等音,所有词尾 yo 都变成 okāra。巴利
Tato ārādesato sabbesaṃ yonaṃ okārādeso hoti.
同样如“tu”所示,在 catu、ubha、nadī、go 等其他词中,词尾 yo 也变成 okāra,并伴有元音省略等变化。例如 satthāro。巴利
Tuggahaṇena aññehipi catuubhanadīgavādīhi yonamokāro hoti, saralopādi. Satthāro.
在呼格中,以 aka、pitā 等结尾的词,依规则词末转为 ā。依“出现 ge 时变为短音”的规则,再依“或转为 ākāra”的选项,变为短音,并发生省略。例如:bho sattha、bho satthā、bhavanto satthāro、satthāraṃ、satthāre、satthāro。巴利
Ālapane ‘‘akārapitādyantānamā’’ti āttaṃ. ‘‘Ge rassa’’nti adhikicca ‘‘ākāro vā’’ti vikappena rassattaṃ, valopo. Bho sattha bho satthā, bhavanto satthāro, satthāraṃ, satthāre satthāro.
“tato”一词仍继续沿用。巴利
‘‘Tato’’ti ca vattate.
161 词尾 nā 转为 ā。巴利
161.Nā ā.
此后,由āra等音故,nā语尾转为ākāra。satthārā、satthunā——后者依‘āratta’词干之说明而得成立。satthārehi、satthārebhi。巴利
Tato ārādesato nāvacanassa ākārādeso hoti. Satthārā, satthunāti ārattamitibhāvaniddesena siddhaṃ. Satthārehi satthārebhi.
自“vā naṃmhi”句起,“vā”一词继续适用。巴利
‘‘Vā naṃmhī’’ti ito ‘‘vā’’ti vattate.
162 于us词干中,亦省略s。巴利
162.Usasmiṃ salopo ca.
satthu、pitu 等词,当后接 sasmiṃ 等词尾时,词末有时变为 utta,并发生 s 脱落。这是对 āra 替换规则的例外。如 satthu;在其余处以词干形式说明时,则不发生 āra 替换,如 satthussa、satthuno。巴利
Satthu pituiccevamādīnamantassa uttaṃ hoti vā sasmiṃ, salopo ca hoti. Ārādesāpavādoyaṃ. Satthu, aññattha bhāvaniddesenārābhāvo. Satthussa satthuno.
“Āratta”一词随后仍适用。巴利
‘‘Āratta’’nti vattate.
163 或在属格语尾。巴利
163.Vā naṃmhi.
satthu、pitu 等词干的末音,在属格语尾时,或变为 āratta 形式。例如:satthārānaṃ。巴利
Satthu pituādīnamanto ārattamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi. Satthārānaṃ.
在ārā的情形中,仍然沿用“或在属格语尾”这一规则。巴利
Ārābhāve ‘‘vā naṃmhī’’ti vattate.
164 以及 satthu 词干的 atta 形式。巴利
164.Satthunattañca.
导师的词干末,以及父亲等词的词干末,在属格语尾变化中有时也会变为 atta;再次提及导师是为了规定导师一词的固定形式。例如:satthānaṃ。巴利
Satthusaddantassa, pitādīnamantassa ca attaṃ hoti vā naṃmhi vibhattimhi, puna satthuggahaṇaṃ satthuno niccavidhānatthaṃ. Satthānaṃ.
根据“在 amha、tumha、antu、rāja、brahma、atta、sakha、satthu、pitu 等词之后,离格语尾以 nā 替代”这一规则,离格语尾被 nā 取代。例如:satthārā, satthārehi satthārebhi, satthu satthuno satthussa, satthārānaṃ satthānaṃ。巴利
‘‘Amhatumhanturājabrahmattasakhasatthupitādīhi smā nāvā’’ti smāvacanassanābhāvo. Satthārā, satthārehi satthārebhi, satthu satthuno satthussa, satthārānaṃ satthānaṃ.
“Ārato”一词的意义在此继续沿用。巴利
‘‘Ārato’’ti vattate.
165 从该形式之后,在处格语尾。巴利
165.Tato smimi.
从该 āra 替代形式之后,处格语尾 smiṃ 发生 i 音替代。再次提及“此后”(tato),是为了说明在其他情形下处格语尾 smiṃ 也发生 i 音替代。例如:bhuvi, divi。巴利
Tato ārādesato smiṃvacanassa ikārādeso hoti. Puna tatoggahaṇena aññasmāpi smiṃvacanassa ikāro. Yathā – bhuvi, divi.
166 在 i 音之前,ā 音变为短音。巴利
166.Ārorassamikāre.
后接i音时,ā的替代形式变为短音,例如:satthari, satthāresu。巴利
Ārādeso rassamāpajjate ikāre pare, satthari, satthāresu.
其变格如下:kattā, kattāro;呼格bho katta, bho kattā, bhavanto kattāro;kattāraṃ(业格);kattāre, kattāro;kattārā(具格);kattārehi, kattārebhi。已说“于u中,sa脱落”,故sa脱落。又有:kattu, kattuno, kattussa;kattārānaṃ, kattānaṃ, kattūnaṃ, kattunaṃ;kattārā;kattārehi, kattārebhi;kattu, kattuno, kattussa;kattārānaṃ, kattānaṃ, kattūnaṃ, kattunaṃ;于作者(位格),于诸作者中,于ārābhāva(词义)中,于作者中,于作中。巴利
Evaṃ kattā, kattāro, bho katta bho kattā, bhavanto kattāro, kattāraṃ, kattāre kattāro, kattārā, kattārehi kattārebhi. ‘‘U sasmiṃ salopo cā’’ti uttaṃ, salopo ca. Kattu kattuno kattussa, kattārānaṃ kattānaṃ kattūnaṃ kattunaṃ, kattārā, kattārehi kattārebhi, kattu kattuno kattussa, kattārānaṃ kattānaṃ kattūnaṃ kattunaṃ, kattari, kattāresu, ārābhāve kattūsu kattusu.
“丈夫”、“说者”、“引导者”、“听者”,“知者”、“胜者”、“断者”、“破者”。“施者”、“持者”、“舞者”、“觉者”,“令知者”等亦复如是。巴利
Bhattu vattu netu sotu, ñātu jetu chettu bhettu. Dātu dhātu nattu boddhu, viññāpetu ādayopi.
“于u中,sa音脱落”,此为通则。巴利
‘‘U sasmiṃ salopo cā’’ti vattate.
167 sakamandhātā(己顶生王)等之(规则)。巴利
167.Sakamandhātādīnañca.
像“己界”等这些词的词尾,当它后面接 u 时,会变成最上级,并伴有 sa 音节的脱落,这是由于始终要进行再分析。正如“己界”意指这位国王的威势,其余情况也同样。像“大界”等词也是如此。巴利
Sakamandhātuiccevamādīnamanto ca uttamāpajjate sasmiṃ, salopo ca, niccaṃ punabbidhānā. Sakamandhātu viya assa rājino vibhavo, sesaṃ samaṃ. Evaṃ mahāmandhātuppabhutayo.
“pitu(父)”这个词的音声分析:在第七格的情况下,变为 āttaṃ(即以 ā 替换),并伴有 si 音节的脱落,从而形成 pitā(父)。巴利
Pitusaddassa bhedo. Simhi āttaṃ, silopo, pitā.
当后面接 Yo 时,“以 ā 替换”和“缩短”的规则也同样适用。巴利
Yomhi ‘‘āro, rassa’’nti ca vattate.
168 Pitā等词,在非第七格中。巴利
168.Pitādīnamasimhi.
Pitā等词,在非第七格词尾中,发生ā替换并变为短音。虽然第七格词尾中并无ā替换,但说“非第七格”是为了借此额外言说以表明别义;因此在to等词尾前,Pitā等词亦变成i。例如:pitito,mātito,bhātito,dhītito,pitipakkho,mātipakkho。巴利
Pitādīnamārādeso rassamāpajjate asimhi vibhattimhi. Sismiṃ ārādesābhāvepi asimhīti adhikavacanamatthantaraviññāpanatthaṃ, tena toādimhi pitādīnamikāro ca. Yathā – pitito, mātito, bhātito, dhītito, pitipakkho, mātipakkhoti.
Pitaro(诸父),其余变化与施动者(阳性a词干)相同。呼格:bho pita,bho pitā;呼格复数:bhavanto pitaro;业格单数:pitaraṃ;业格复数:pitare、pitaro;具格单数:pitarā、pitunā;具格复数:pitarehi、pitarebhi。依状态(bhāva)的说明,在无ā替换时,有pitūhi、pitūbhi、pituhi、pitubhi(具格复数);属格单数:pitu、pituno、pitussa;属格复数:pitarānaṃ、pitānaṃ、pitūnaṃ;无长音时,亦作pitunaṃ;体格复数:pitarā;离格复数:pitarehi、pitarebhi、pitūhi、pitūbhi、pituhi、pitubhi;离格单数:pitu、pituno、pitussa;属格复数:pitarānaṃ、pitānaṃ、pitūnaṃ、pitunaṃ;位格单数:pitari;位格复数:pitaresu、pitūsu、pitusu。巴利
Pitaro, sesaṃ kattusamaṃ. Bho pita bho pitā, bhavanto pitaro, pitaraṃ, pitare pitaro, pitarā pitunā, pitarehi pitarebhi. Bhāvaniddesena ārādesābhāve pitūhi pitūbhi pituhi pitubhi, pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitānaṃ pitūnaṃ, dīghābhāve pitunaṃ vā, pitarā, pitarehi pitarebhi pitūhi pitūbhi pituhi pitubhi, pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitānaṃ pitūnaṃ pitunaṃ, pitari, pitaresu pitūsu pitusu.
同样地,bhātā(兄弟)、bhātaro(兄弟的复数形式)等亦然。巴利
Evaṃ bhātā, bhātaro iccādi.
以 ū 为尾音的阳性名词 abhibhū。巴利
Ūkāranto pulliṅgo abhibhūsaddo.
同样地,生起 syādi 语尾后省略。其单数形式为 abhibhū;进行 y 省略时,复数形式为 abhibhū。巴利
Tatheva syādyuppatti, silopo. So abhibhū, yolope kate te abhibhū.
依“agho rassa”等规则发生短化,并插入 v 音。由于某种短化,故无 atta 形式。Abhibhuvo、bho abhibhu、bhavanto abhibhū abhibhuvo。巴利
‘‘Agho rassa’’ntiādinā rassattaṃ, vokāro. Katarassattā attābhāvo. Abhibhuvo, bho abhibhu, bhavanto abhibhū abhibhuvo.
由于这种短化,不出现 ve 形式。其余变化与 bhikkhu 一词相同,唯短化有别。如:abhibhuṃ、abhibhū abhibhuvo、abhibhunā、abhibhūhi abhibhūbhi、abhibhuno abhibhussa、abhibhūnaṃ 等。巴利
Katarassattā veādeso na hoti. Sesaṃ bhikkhusaddasamaṃ, rassattameva viseso. Abhibhuṃ, abhibhū abhibhuvo , abhibhunā, abhibhūhi abhibhūbhi, abhibhuno abhibhussa, abhibhūnaṃ iccādi.
同样地,sayambhū、vessabhū、parābhibhū、sahabhū 等也是如此。sahabhū 一词,仅以 no 替换 yonaṃ 而有不同。如:sahabhū、sahabhū sahabhuvo sahabhuno 等。巴利
Evaṃ sayambhū, vessabhū, parābhibhū, sahabhūādayo. Sahabhūsaddassa yonaṃ noādesova viseso. Sahabhū, sahabhū sahabhuvo sahabhuno iccādi.
同样地,sabbaññū 一词唯 yo 为其差别。彼为 sabbaññū,他们为 sabbaññū;当 yo 不省略时,则转为短音;于“lato vokāro ca”句中,由把握 kāra 之义,而作 yonaṃ 之 no 替代。因 vā 章节乃决定不定故,亦不转为 v 增音。Sabbaññuno, bho sabbaññu, bhonto sabbaññū sabbaññuno, sabbaññuṃ, sabbaññū sabbaññuno 等等。巴利
Tathā sabbaññūsaddassa yosveva viseso. So sabbaññū te sabbaññū, yolopābhāve rassattaṃ, ‘‘lato vokāro cā’’ti ettha kāraggahaṇena yonaṃ noādeso. Vādhikārassa vavatthitavibhāsattā na ca vokāro. Sabbaññuno, bho sabbaññu, bhonto sabbaññū sabbaññuno, sabbaññuṃ, sabbaññū sabbaññuno iccādi.
同样地,道知者、法知者、义知者、时知者、夜知者、量知者、恩知者、实知者、有识者、明者、吠陀通者、彼岸到者等等,随行于此。巴利
Evaṃ maggaññū dhammaññū atthaññū kālaññū rattaññū mattaññū kataññū tathaññū viññū vidū vedagū pāragū iccādayo.
以 e 为结尾者,其用例甚少。巴利
Ekāranto appasiddho.
以 o 结尾的阳性词“go”。巴利
Okāranto pulliṅgo gosaddo.
从此生起 syādi 等语尾,经历省略;go 行进。巴利
Tato syādyuppatti, silopo, go gacchati.
“牛”之义:自此开始“go”章,且“āvā”亦继续适用。巴利
‘‘Gāva se’’ti ito ‘‘go’’ti adhikāro, ‘‘āvā’’ti ca vattate.
169 于复数主格等诸格位中。巴利
169.Yosu ca.
“go”一词的此“o”音,于复数主格等格位中变为“āv”音。由“ca”字摄持,在具格、从格、处格等格位亦复如是。在“tato yonamo tū”此句中,因“tu”字摄持,复数主格的“o”音便发生元音省略等变化。诸牛站立。巴利
Goiccetassa okārassa āvādeso hoti yosu. Casaddena nā smā smiṃsuiccetesu ca. ‘‘Tato yonamo tū’’ti ettha tuggahaṇena yonamokāro, saralopādi. Gāvo tiṭṭhanti.
170 于宾格单数中。巴利
170.Avaṃmhica.
“go”一词中的“o”音,在宾格单数语尾中变为“āva”与“ava”等替代形式。以“se”字,在复数主格、具格、单数主格、从格、处格等格位中亦变为“ava”替代形式。诸牛行走,喂!牛!喂!诸牛!巴利
Goiccetassa okārassa āva avaiccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi. Seddena yo nā sa smāsmiṃsuiccetesu ca avādeso hoti. Gavo gacchanti, he go, he gāvo he gavo.
在第二格中,“aṃmhi”仍适用。巴利
Dutiyāyaṃ ‘‘aṃmhī’’ti vattate.
171 “āva”中的“u”音可有可无。巴利
171.Āvassu vā.
对于以“āva”结尾的词干(例如“gāva”),当其位于宾格单数语尾前时,词干末尾元音可变为“u”。“āva”中的“a”即指“āva”,亦即此词之末尾。依“aṃmo”等规则附上随韵,即成:gāvuṃ、gāvaṃ、gavaṃ(宾格单数“牛”);gāvo、gavo(主格复数“牛”)。巴利
Āvaiccetassa gāvādesassa antasarassa ukārādeso hoti vā aṃmhi vibhattimhi. Āvassa a āva, tassa āvasaddantassa. ‘‘Aṃmo’’tiādinā niggahītaṃ. Gāvuṃ gāvaṃ gavaṃ, gāvo gavo.
“goṇa”亦可选用,此规则继续适用。巴利
‘‘Goṇa, vā’’ti vattate.
172 在“su”、“hi”、“nā”等语尾之前。巴利
172.Suhināsu ca.
在su、hi、nā等格位中,整个“go”词可选择变为“goṇa”替代形式。以“ca”字,其余格位亦然。依次为:牛(单数主格)、牛(复数主格)、喂牛(单数呼格)、喂诸牛(复数呼格)、牛(单数宾格)、牛(复数宾格)、牛(单数具格)、牛(复数具格)、牛(单数属格)。巴利
Su hi nāiccetesu sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā. Casaddena sesesu ca. Goṇo, goṇā, he goṇa he goṇā, goṇaṃ, goṇe, goṇena, goṇehi goṇebhi, goṇassa.
173 在naṃ格位中,“go”词可选择变为“goṇa”。巴利
173.Goṇa naṃmhi vā.
在naṃ语尾(即属格复数)前,整个“go”词可选择变为“goṇa”形式。例如:goṇānaṃ(属格复数)、goṇā / goṇasmā / goṇamhā(从格单数)、goṇehi / goṇebhi(具格复数)、goṇassa(属格单数)、goṇānaṃ(属格复数)、goṇe / goṇasmiṃ / goṇamhi(处格单数)、goṇesu(处格复数)。巴利
Sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi. Goṇānaṃ, goṇā goṇasmā goṇamhā, goṇehi goṇebhi, goṇassa, goṇānaṃ, goṇe goṇasmiṃ goṇamhi, goṇesu.
若无“goṇa”的替换形式,则以“gāvena”或“gavena”作为具格单数,以“gohi”或“gobhi”作为具格复数。巴利
Goṇādesābhāve gāvena gavena, gohi gobhi.
174 第一七四条规则:关于词根“go”在属格单数语尾“se”前的语法变化。巴利
174.Gāvase.
“go āva se”是一条由三词构成的规则。即:“go”字的元音“o”在属格单数语尾“se”前,替换为“āva”,因而得到“gāvassa”或“gavassa”(属格单数)。巴利
‘‘Go āva se’’iti tipadamidaṃ. Gossa o go, gosaddokārassa āvādeso hoti se vibhattimhi. Gāvassa gavassa.
在属格复数的“naṃ”语尾处,前文针对“go”与“avā”的规定仍然适用。巴利
Naṃmhi ‘‘go, avā’’ti ca vattate.
175 第77、175条。此后,当‘pati’一词位于后位,且复合词不脱落时,‘naṃ’发生脱落。巴利
175.Tato namaṃ patimhālutte ca samāse.
于“牛”字之后,当后接“pati”且构成不省略格语尾的复合词时,属格复数语尾“naṃ”变为“aṃ”,同时“牛”字的元音“o”变为“ava”。句中“ca”字表示,此变换于非复合词中同样发生。例如长老憍梵波提(Gavaṃpati)之名中的“gavaṃ”即是此例。巴利
Tato gosaddato parassa naṃvacanassa aṃādeso hoti, gosaddokārassa avādeso ca patimhi pare alutte ca samāse. Casaddena asamāsepi aṃ avādesā. Gavaṃpatissa therassa, gavaṃ.
在“suhināsu cā”这条规则中,“ca”字表示在词尾“naṃ”处还要加上“gu”的替换形式;而在“no ca dvādito naṃmhī”这条规则中,“ca”字则表示同时增入“n”音。因此得到“gunnaṃ”或“gonaṃ”(属格复数)。巴利
‘‘Suhināsu cā’’ti ettha casaddena naṃmhi guādeso. ‘‘No ca dvādito naṃmhī’’ti sutte casaddena nakārāgamo ca. Gunnaṃgonaṃ vā.
从格单数有:gāvā、gāvamhā、gāvasmā、gavā、gavamhā、gavasmā;具格复数有:gohi、gobhi;属格单数有:gāvassa、gavassa;属格复数有:gavaṃ、gunnaṃ、gonaṃ;处格单数有:gāve、gāvamhi、gāvasmiṃ、gave、gavamhi、gavasmiṃ;处格复数有:gāvesu、gavesu、gosu。巴利
Gāvā gāvamhā gāvasmā gavā gavamhā gavasmā, gohi gobhi, gāvassa gavassa, gavaṃ gunnaṃ gonaṃ, gāve gāvamhi gāvasmiṃ gave gavamhi gavasmiṃ, gāvesu gavesu gosu.
男子、具德者、国王,犬、火、持杖者与比丘;
导师、胜者、遍知者,牛——如是总摄阳性词。巴利
Puriso guṇavā rājā, sā’ggi daṇḍī ca bhikkhu ca; Satthā’bhibhū ca sabbaññū, goti pulliṅgasaṅgaho.
asmā、nasmā、tasmā、namhā、tamhā 为从格;nehi、nebhi、tehi、tebhi 为具格;assa、nassa、tassa 为与格;nesaṃ、tesaṃ、nesānaṃ、tesānaṃ 为属格;asmiṃ、nasmiṃ、tasmiṃ、namhi、tamhi 为处格;nesu、tesu 亦为处格。巴利
Asmā nasmā tasmā namhā tamhā, nehi nebhi tehi tebhi, assa nassa tassa, nesaṃ tesaṃ nesānaṃ tesānaṃ, asmiṃ nasmiṃ tasmiṃ namhi tamhi, nesu tesu.
于阴性词中,“tā si”——此处伴有词尾音节的替代与删略。sā kaññā(那位女子),此为 nattaṃ(非自性)。nā tā、nāyo tāyo,naṃ taṃ,nā tā、nāyo tāyo,nāya tāya,nāhi tāhi、nābhi tābhi。巴利
Itthiyaṃ ‘‘tā si’’ itīdha sādesasilopā. Sā kaññā, nattaṃ. Nā tā nāyo tāyo, naṃ taṃ, nā tā nāyo tāyo, nāya tāya, nāhi tāhi nābhi tābhi.
“etimāsamī”一语,引自 etimā 的取用,而“tassā vā”一语则引自 ta 的取用,二者皆依第五格(从格)的语基运作,且带有“vā”(或)字。巴利
‘‘Etimāsamī’’ti ito etimāggahaṇañca ‘‘tassā vā’’ti ito taggahaṇañca pañcamiyantavasena vattate ‘‘vā’’ti ca.
215 此后,sassa 变为 ssāya。巴利
215.Tato sassa ssāya.
此后,在 tā、etā、imā 这些词之后,属格格尾 sassa 可替换为 ssāya。巴利
Tato tā etā imāto parassa sassa vibhattissa ssāyādeso hoti vā.
“saṃsāsvekavacanesu ca, i”这一规则也适用。巴利
‘‘Saṃsāsvekavacanesu ca, i’’iti ca vattate.
216 【彼(女性)或】巴利
216.Tassā vā.
当“彼”(tā-)一词用作女性,且处于属格单数与复数的变格中时,其词尾可替换为“i”。其形式如下——属格单数:tissāya、tassāya、assāya、nassāya、assā、nassā、tissā、tassā、nāya、tāya;属格复数:nāsaṃ、tāsaṃ。巴利
Tāiccetassa itthiyaṃ vattamānassa antassa ikāro hoti vā saṃ sāsvekavacanesu vibhattādesesu. Tissāya tassāya assāya nassāya assā nassā tissā tassā nāya tāya, nāsaṃ tāsaṃ.
第五格(离格)和第六格(属格)的形式,与第三格(工具格)、第四格(与格)相同。第七格(位格)的单数形式为:assaṃ、nassaṃ、tissaṃ、tassaṃ、nāyaṃ、tāyaṃ;复数形式为:nāsu、tāsu。巴利
Pañcamīchaṭṭhīsu tatiyācatutthīsamaṃ. Sattamiyaṃ assaṃ nassaṃ tissaṃ tassaṃ nāyaṃ tāyaṃ, nāsu tāsu.
在中性词中,由于主格格尾s等的缺失,故为nattaṃ。Naṃ taṃ,nāni tāni,naṃ taṃ,nāni tāni,nena tena等形式,与阳性相同。巴利
Napuṃsake simhisādesābhāvā nattaṃ. Naṃ taṃ, nāni tāni, naṃ taṃ, nāni tāni, nena tena iccādi pulliṅgasamaṃ.
eta词干在主格单数时,依“etatesaṃ to”规则而以sakāra形式替现。Eso puriso(这位男子),ete,etaṃ,ete等,与sabba一词的变格相同。巴利
Eta si, ‘‘etatesaṃ to’’ti sakārādeso. Eso puriso, ete, etaṃ, ete iccādi sabbasaddasamaṃ.
在阴性中,这些词以 etā 取代 sā,发生相应的语尾变化。例如:esā kaññā(这位少女);etā, etāyo(这些);etaṃ(这个);etā, etāyo(这些);etāya(以此);etāhi, etābhi(以这些)。巴利
Itthiyaṃ etā si, sādeso. Esā kaññā, etā etāyo, etaṃ, etā etāyo, etāya, etāhi etābhi.
而当 sa 出现在 smiṃ 等中时,则沿用“saṃsāsvekavacanesu ca”这一规则。巴利
Sa smiṃsu pana ‘‘saṃsāsvekavacanesu cā’’ti vattate.
217 etimāsa 等词。巴利
217.Etimāsami.
出于对后词的期待而用属格。etā与imā——这些词的词末元音i变为a,发生在同格单数的语尾变化中。由于属于sā替换的范畴,在ssāya等替换中也同样适用。又因ca字而增补,故añña等词及词末亦发生此变化。巴利
Antāpekkhāyaṃ chaṭṭhī, etā imāiccetesamanto saro ikāro hoti saṃsāsvekavacanesu vibhattādesesu. Sādesagatikattā ssāyādesepi. Casaddādhikārato aññekāsaddādīnamantassa ca.
etissāya、etissā、etāya;etāsaṃ、etāsānaṃ;etāya;etāhi、etābhi;etissāya、etissā、etāya;etāsaṃ、etāsānaṃ;etissaṃ、etāyaṃ;etāsu。巴利
Etissāya etissā etāya, etāsaṃ etāsānaṃ, etāya, etāhi etābhi, etissāya etissā etāya, etāsaṃ etāsānaṃ, etissaṃ etāyaṃ, etāsu.
由ca字类推,aññissā、aññāya;aññissaṃ、aññāyaṃ。ekissā、ekāya;ekissaṃ、ekāyaṃ。itarissā、itarāya;itarissaṃ、itarāyaṃ,等等。巴利
Casaddato aññissā aññāya, aññissaṃ aññāyaṃ. Ekissā ekāya, ekissaṃ ekāyaṃ. Itarissā itarāya, itarissaṃ itarāyaṃ iccādi.
于中性,则作 etaṃ、etāni;etaṃ、etāni。余者应知。巴利
Napuṃsake etaṃ, etāni, etaṃ, etāni, sesaṃ ñeyyaṃ.
ima 词的区分如下。ima 在 si 变格中——巴利
Imasaddassa bhedo. Ima si –
依“sabbassimassā”的规则类推。巴利
‘‘Sabbassimassā’’ti vattate.
218 非中性词在 simhi 语尾时变为 ayaṃ。巴利
218.Anapuṃsakassāyaṃ simhi.
ima 词的所有非中性形式,在 simhi 语尾时替换为 ayaṃ,且 si 省略。如:ayaṃ puriso(这位男子),ime(这些),imaṃ(这位),ime(这些)。巴利
Imasaddassa sabbasseva anapuṃsakassa ayaṃādeso hoti simhi vibhattimhi, silopo. Ayaṃ puriso, ime, imaṃ, ime.
219 且在 animināmhi 时也是如此。巴利
219.Animināmhi ca.
此词的一切形式,在名词格位中皆替换为 ana、imi 等。这仅就非阴性词干而言,如 anena、iminā。巴利
Imasaddassa sabbasseva ana imiādesā honti nāmhi vibhattimhi. Anitthiliṅgassevetaṃ gahaṇaṃ. Anena iminā.
“Sunaṃhisū”这一形式于此沿用。巴利
‘‘Sunaṃhisū’’ti vattate.
220 或者,指“一切此”(sabbassa imasse)的情况。巴利
220.Sabbassimasse vā.
此词(imasaddassa)的一切形式,在 su、naṃ、hi 等语词之前,有时变为 e 音。巴利
Sabbassa imasaddassa ekāro hoti vā su naṃ hiiccetesu vacanesu.
以带 āp 后缀之词未予指明,“一切处”(sabbattha)亦未言及;
故此中唯取非阴性词干,即所谓“imassa”者是。巴利
Āppaccayantāniddesā, sabbatthāti avuttato; Anitthiliṅgassevettha, gahaṇañhi imassiti.
ehi、ebhi、imehi、imebhi 这些词形。巴利
Ehi ebhi imehi imebhi.
“sabbassa、vā、sabbattha、sasmāsmiṃsaṃsāsvatta”等词形亦延续如此。巴利
‘‘Sabbassa, vā, sabbattha, sasmāsmiṃsaṃsāsvatta’’nti ca vattate.
221 以及 imasaddassa 一词。巴利
221.Imasaddassa ca.
此词(imasaddassa)的一切形式,在 sa、smā、smiṃ、saṃ、sā 这些语词之前,在一切处、一切性中,有时变为 atta。巴利
Imasaddassa ca sabbasseva attaṃ hoti vā sa smā smiṃsaṃ sāiccetesu vacanesu sabbattha liṅgesu.
assa、imassa;esaṃ、esānaṃ、imesaṃ、imesānaṃ;asmā、imasmā、imamhā;ehi、ebhi、imehi、imebhi;assa、imassa;esaṃ、esānaṃ、imesaṃ、imesānaṃ;asmiṃ、imasmiṃ、imamhi;esu、imesu。巴利
Assa imassa, esaṃ esānaṃ imesaṃ imesānaṃ, asmā imasmā imamhā, ehi ebhi imehi imebhi, assa imassa, esaṃ esānaṃ imesaṃ imesānaṃ, asmiṃ imasmiṃ imamhi, esu imesu.
在阴性中,imā 加上 si(主格单数词尾),是 ayam 的替换形式,且词尾被省略。巴利
Itthiyaṃ imā si, ayamādesasilopā.
这是阴性词“kaññā”(女)的变格示例:主格单数“ayaṃ”,主格复数“imā、imāyo”;业格单数“imaṃ”,业格复数“imā、imāyo”;具格单数“imāya”,具格复数“imāhi、imābhi”。与格:词干“a”变为“ā”并加“ya”替换,故有“assāya、imissāya”,或“assā、imissā、imāya”;复数“imāsaṃ、imāsānaṃ”。处格单数:“assaṃ、imissaṃ”或“imissā”,亦可依‘于他们中增音与省略’等规则对“smiṃ”格词尾作替换,得“imāyaṃ”;复数“imāsu”。余格类推可知。巴利
Ayaṃ kaññā, imā imāyo, imaṃ, imā imāyo, imāya, imāhi imābhi. Catutthiyaṃ attaṃ, ikāra- ssāyādesā ca, assāya imissāya assā imissā imāya, imāsaṃ imāsānaṃ. Sattamiyaṃ assaṃ imissaṃ imissā vā, ‘‘tesu vuddhilopā’’dinā smiṃvacanassa vā sādeso. Imāyaṃ, imāsu. Sesaṃ ñeyyaṃ.
于中性词中,“ima”加格尾“si”,且“带格尾者,或”这一规则亦适用。巴利
Napuṃsake ima si, ‘‘savibhattissa, vā’’ti ca vattate.
222 于非阳性(中性)中,“ima”有“idaṃ”“aṃ”“si”等格尾。巴利
222.Imassidamaṃsisu na puṃsake.
用于中性时,整个“ima”词干连同其格尾,在“si”等其余格尾前,变为“idaṃ”或“aṃ”,或者整体不变。巴利
Napuṃsake vattamānassa sabbasseva imasaddassa savibhattissa idaṃ hoti vā aṃ sisu paresu.
“idaṃ cittaṃ virocati(此心照耀)”“imaṃ, imāni”“idaṃ pupphaṃ passasi(见此花)”“imaṃ, imāni”“anena, imin┓ehi, ebhi, imehi, imebhi”等,应如阳性词那样了知。巴利
Idaṃ cittaṃ virocati, imaṃ, imāni, idaṃ pupphaṃ passasi, imaṃ, imāni, anena iminā, ehi ebhi imehi imebhi iccādi pulliṅge viya ñeyyaṃ.
“amu”词的语尾变化。当“amu”词干加上格尾“si”时——巴利
Amusaddassa bhedo. Amu si –
对于非中性词,在si与mhī之前,规则“或”亦适用。巴利
‘‘Vā, anapuṃsakassa, simhī’’ti ca vattate.
223 在“amu”当中,“m”转变为“s”。巴利
223.Amussa mo saṃ.
对于非中性词“amu”,当其后的si音出现时,其尾音m可随意转变为s。例如:asu rājā(那位王)。巴利
Anapuṃsakassa amusaddassa makāro sakāramāpajjate vā simhi pare. Asu rājā.
而且,“或,从一切代名词”的规则亦适用。巴利
‘‘Sabbanāmato, vā’’ti ca vattate.
224 在一切(代名词)词基之后,加“ka”。巴利
224.Sabbato ko.
在一切代名词词基之后,或可加“ka”词缀。又,因“一切”的总摄,在“hīna”等词基之后亦可加“ka”。依“amussa mo sa”(amu中m变为s)的规则结合时,“ka”中亦有s音的替代。巴利
Sabbato sabbanāmato paro kaiccayamāgamo hoti vā. Puna sabbatoggahaṇena hīnāditopi ko. ‘‘Amussa mo sa’’nti vinādhikārena yogena kakārepi sādeso.
Asuko(阳性)、asukā(阴性)、asukaṃ(中性)。若没有sādesa(替换形式),则是amuko(阳性)、amukā(阴性)、amukaṃ(中性)等。巴利
Asuko , asukā, asukaṃ. Sādesābhāve amuko, amukā, amukaṃ iccādi.
在复数中,依经句“lato vokāro cā”,由随转的vā(或)一词的摄持,不产生vokāra(o变为u);而y的删除和元音延长则是常法。巴利
Bahuvacane ‘‘lato vokāro cā’’ti sutte anuvattamānavāggahaṇena vokāro na hoti, niccaṃ yolopo, dīgho ca.
amū purisā(那些人们,主格复数)、amuṃ(那人,宾格单数)、amū(那些,宾格复数)、amunā(以那人,具格单数)、amūhi amūbhi amuhi amubhi(以那些,具格复数)、amussa(那人的,属格单数)。依“amussāduṃ”规则,以vinādhikāra(无独立章节)的方式结合,产生aduṃ等替换形式:adussa(那人的,属格单数)、amūsaṃ amūsānaṃ amusaṃ amusānaṃ(那些人的,属格复数)、amusmā amumhā(从那人,离格单数)、amūhi amūbhi amuhi amubhi(以那些,具格复数)、amussa adussa(那人的,属格单数)、amūsaṃ amūsānaṃ amusaṃ amusānaṃ(那些人的,属格复数)、amusmiṃ amumhi(于那人,处格单数)、amūsu amusu(于那些,处格复数)。巴利
Amū purisā, amuṃ, amū, amunā, amūhi amūbhi amuhi amubhi, amussa. ‘‘Amussādu’’nti vinādhikārena yogena aduṃādeso, adussa, amūsaṃ amūsānaṃ amusaṃ amusānaṃ, amusmā amumhā, amūhi amūbhi amuhi amubhi, amussa adussa, amūsaṃ amūsānaṃ amusaṃ amusānaṃ, amusmiṃ amumhi, amūsu amusu.
在阴性中,si(主格单数)语尾前有sādesa替换等。巴利
Itthiyaṃ simhi sādesādi.
阴性词“那女子”的变格如下:主格单数asu kaññā、asukā或amukā;主格复数amū、amuyo;宾格单数amuṃ;宾格复数amū、amuyo;具格单数amuyā;具格复数amūhi、amūbhi;属格单数amussā、amuyā;属格复数amūsaṃ、amūsānaṃ;离格单数amuyā;离格复数amūhi、amūbhi;处格单数amussaṃ、amuyaṃ、amuyā;处格复数amūsu。巴利
Asu kaññā asukā amukā vā, amū amuyo, amuṃ, amū amuyo, amuyā, amūhi amūbhi, amussā amuyā, amūsaṃ amūsānaṃ, amuyā, amūhi amūbhi, amussā amuyā, amūsaṃ amūsānaṃ, amussaṃ amuyaṃ amuyā, amūsu.
中性词中为amusu(于那些,处格复数)。“savibhattissa”(连同语尾的)、“imassidamiccādito”(从此词的idaṃ等开始)及“aṃsisu napuṃsake”(于中性的aṃ与si语尾前)等规则依然适用。巴利
Napuṃsake amusi. ‘‘Savibhattissa’’, imassidamiccādito ‘‘aṃsisu napuṃsake’’ti ca vattate.
225 amussāduṃ:amussa变为aduṃ。巴利
225.Amussāduṃ.
运用于中性时,整个amu词连同其所有语尾,在aṃ、si等语尾之前,皆变为aduṃ。例如:aduṃ pupphaṃ(那朵花,主格/宾格单数)、amū amūni(那些花,主格/宾格复数),其中aduṃ亦作宾格单数,amū amūni为复数,amunā为具格单数;其余变化与阳性相同。巴利
Napuṃsake vattamānassa sabbasseva amusaddassa savibhattissa aduṃ hoti aṃsisu paresu. Aduṃ pupphaṃ, amū amūni, aduṃ, amū amūni, amunā iccādi pulliṅgasamaṃ.
kiṃ词的解析。此处“kiṃ si”——巴利
Kiṃsaddassa bhedo. ‘‘Kiṃ si’’ itīdha –
从“kissa ka ve cā”这条规则起,“kissa”与“ka”这两个形式继续适用。巴利
‘‘Kissa ka ve cā’’ti ito ‘‘kissa, ka’’iti ca vattate.
226 226.其余诸格亦同。巴利
226.Sesesu ca.
此 kiṃ 词的 ka 词形(kasadda),在除 vā 词缀以外的其余诸格语尾变化中成为替换形式。在此,由于“kissa ka ve cā”这条经句中,ca 一词已摄取了除 vā 词缀外的 thaṃ 等词缀,因此以“sesa”(其余)一词只摄持诸语尾。而 ca 一词的摄持在某些情形下是为了排除,由此成就“kissa”“kismiṃ”等形态。“so”是 si 的 o 形,再经过元音删除等操作。巴利
Kimiccetassa kasaddo ādeso hoti vappaccayato sesesu vibhattibhedesu. Ettha ca ‘‘kissa ka ve cā’’ti sutte casaddena vappaccayāvasiṭṭha thamādippaccayānaṃ gahitattā sesaggahaṇena vibhattiyova gayhante. Caggahaṇaṃ katthaci nivattanatthaṃ, tena ‘‘kissa, kismi’’ntiādi ca sijjhati. ‘‘So’’ti sissa o, saralopādi.
谁(单数主格)、谁们(复数主格)、谁(单数宾格)、谁们(复数宾格)、由谁(单数具格)、由谁们(复数具格)、之谁(单数属格/与格)、随鼻音脱落等变化、诸谁之(复数属格)、诸谁之们(复数属格扩展形)、从谁(单数离格)、从谁处(单数离格替换形)、由谁们(复数具格/离格)、之谁(单数属格/与格替换形)、诸谁之(复数属格)、诸谁之们(复数属格扩展形)、于谁(单数处格)、于谁处(单数处格替换形)、于谁处(单数处格第三形)、于谁处(单数处格第四形)、于诸谁(复数处格)。巴利
Ko eso, ke, kaṃ, ke, kena, kehi kebhi, kassa kissa, niggahītalopādi, kesaṃ kesānaṃ, kasmā kamhā, kehi kebhi, kassa kissa, kesaṃ kesānaṃ, kasmiṃ kismiṃ kamhi kimhi, kesu.
于阴性词中,此处“kiṃ si”等诸格,当后续词尾转为 kā 时,依“阴性后加 ā”的规则,中间插入 ā 词缀,且 si 脱落。巴利
Itthiyaṃ ‘‘kiṃ si’’itīdha ‘‘sesesu cā’’ti vibhattiyaṃ parāyaṃ kādese kate ‘‘itthiyamato āppaccayo’’ti majjhe āppaccayo, silopo.
阴性疑问代词的变格:主格单数 kā,如 kā esā kaññā(“这是哪位少女?”);主格复数 kā 或 kāyo;业格单数 kaṃ;业格复数 kā 或 kāyo;余者类推,与“sabba”(一切)的变格相同。巴利
Kā esā kaññā, kā kāyo, kaṃ, kā kāyo iccādi sabbāsaddasamaṃ.
对于中性词,kiṃ si,由于脱落规则更强,先发生si的脱落,之后因格尾不再随后出现,或依“不违背彼”的释经原则,便不发生kā替换。如kiṃ etaṃ(这是什么)、kāni(哪些)。巴利
Napuṃsake kiṃ si, lopavidhissa balavatarattā paṭhamaṃ silope kate puna vibhattiparattābhāvā, ‘‘tadanuparodhenā’’ti paribhāsato vā kādesābhāvo. Kiṃ etaṃ, kāni.
在第二格单数中,依“有时脱落”而发生鼻音脱落,又依“aṃ于jh、la、pe等前变为鼻音”而成为鼻音。kiṃ、kāni等,与阳性变格相同。巴利
Dutiyekavacane ‘‘kvaci lopa’’nti niggahītalope kate ‘‘aṃmo niggahītaṃ jhalapehī’’ti niggahītaṃ. Kiṃ, kāni iccādi pulliṅgasamaṃ.
eka一词,可表数词、相似、无伴、其他等义。用作数词时,一切处皆以单数形式结尾;其他义时,亦可以复数形式结尾。eko、ekā、ekaṃ等,一切处变格与sabba相同,唯在复合词中有别。巴利
Ekasaddo saṅkhyātulyāsahāyaññavacano. Yadā saṅkhyāvacano, tadā sabbatthekavacanantova, aññattha bahuvacanantopi. Eko, ekā, ekaṃ iccādi sabbattha sabbasaddasamaṃ. Saṃsāsveva viseso.
‘ubha’是‘dvi’的同义词,始终以复数形式结尾。巴利
Ubhasaddo dvisaddapariyāyo, sadā bahuvacanantova.
在‘ubha yo’这一规则中,依‘此后yo、na、mo等变为ū’,由‘tu’的摄持,有时yo、na、mo变为o。例如:ubho purisā 或 ubhe(两位男子),ubho purise 或 ubhe(两位男子,宾格)。在su、hi等词尾前,依‘于他们中增长’等规则,有时元音a变为o,形成:ubhohi、ubhobhi、ubhehi、ubhebhi(由两者)。巴利
‘‘Ubha yo’’ itīdha ‘‘tato yonamo tū’’ti ettha tuggahaṇena kvaci yonamokāro. Ubho purisāubhe vā, ubho purise ubhe. Su hisu ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā kvaci ekārassokāro. Ubhohi ubhobhi ubhehi ubhebhi.
227 在ubha等词之后,naṃ变为innaṃ。巴利
227.Ubhādito naminnaṃ.
从ubha等词开始,词尾naṃ即变为innaṃ。巴利
Ubhaiccevamādito naṃvacanassa innaṃ hoti.
ubhinnaṃ(两者之),ubhohi、ubhobhi、ubhehi、ubhebhi(由两者),ubhinnaṃ(两者之),ubhosu、ubhesu(于两者中)。巴利
Ubhinnaṃ, ubhohi ubhobhi ubhehi ubhebhi, ubhinnaṃ, ubhosu ubhesu.
“二”等数词兼表数量与所数之物,因其意指多者,故常以复数语尾结尾。巴利
Dviādayo saṅkhyāsaṅkhyeyyavacanā, bahūnaṃ vācitattā sadā bahuvacanantāva.
此处为“dvi yo”之规则,以及“带格语尾”与“阴性、阳性、中性数词”的统摄范围。巴利
‘‘Dvi yo’’itīdha ‘‘savibhattissa, itthipumanapuṃsakasaṅkhya’’nti ca adhikāro.
228 第228条:于 yo 复数主格语尾之前,dvi 变为 dve 及 duve。巴利
228.Yosu dvinnaṃ dve ca.
此数词 dvi,当用于阴性、阳性、中性且带有格语尾时,在 yo 复数主格语尾之前变为 dve。由 ca 字,亦有 duve;在某些情形中,于 naṃ 语尾前则变为 duvi。此处标出复数形式,意在表明:dvi 一词唯构成复数。例如:dve dhammā(二法)、dve itthiyo(二女人)、dve rūpāni(二色),或 duve;同样,在宾格中也是如此;在具格中则为 dvīhi 或 dvībhi。巴利
Dviiccetassa saṅkhyāsaddassa itthipumanapuṃsake vattamānassa savibhattissa dveiccādeso hoti yosu paresu. Casaddena duve ca, kvaci duvi ca naṃmhi. Bahuvacanuccāraṇaṃ dvisaddato bahuvacanameva hotīti ñāpanatthaṃ. Dve dhammā, dve itthiyo, dve rūpāni, duve vā, evaṃ dutiyāyampi, dvīhi dvībhi.
于 naṃ 语尾前,当长音将至时——巴利
Naṃmhi dīghe sampatte –
229 第229条:以 dvi 等开头的数词,于 naṃ 语尾前不加插 n。巴利
229.No ca dvādito naṃmhi.
以 dvi 等开头的数词,于 naṃ 语尾前插入辅助音 n。又,依 ca 字所摄义,在阴性及从 ti 等词时,于 naṃ 语尾前插入辅助音 s。例如:dvinnaṃ 或 duvinnaṃ(二之属格)、dvīhi 或 dvībhi(二之具格)、dvinnaṃ 或 duvinnaṃ(二之属格)、dvīsu(二之处格)。巴利
Dviiccevamādito saṅkhyāto nakārāgamo hoti naṃmhi vibhattimhi. Casaddaggahaṇena itthiyaṃ ti ca tusaddato ssañcāgamo naṃmhi vibhattimhi. Dvinnaṃ duvinnaṃ vā, dvīhi dvībhi, dvinnaṃ duvinnaṃ, dvīsu.
关于“ti”字的分别。此处“ti yo”规则——巴利
Tisaddassa bhedo. ‘‘Ti yo’’itīdha
当“yo”语尾省略时——巴利
Yolope sampatte
“在 yo 的复数主格语尾前”这一规则继续适用。巴利
‘‘Yosū’’ti vattate.
230 第230条:三和四的数词,在复数主格词尾 -yo 之前,依次变为 tisso、catasso、tayo、cattāro、tīṇi、cattāri。巴利
230.Ti catunnaṃ tisso catasso tayocattārotīṇi cattāri.
三和四的数词,用于女性、男性、中性并带有各格语尾时,在复数主格词尾 -yo 之前,依次变为 tisso、catasso、tayo、cattāro、tīṇi、cattāri。例如:tayo purisā(三个男子)、tayo purise passa(观看那三个男子)、具格形式为 tīhi 或 tībhi。巴利
Ti catunnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tisso catasso tayo cattārotīṇi cattāriiccete ādesā honti yosu paresu. Tayo purisā, tayo purise passa, tīhi tībhi.
“na”这一规则继续适用。巴利
‘‘Na’’miti vattate.
231 第87、231条:iṇṇa与iṇṇanna用于三数。巴利
231.Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi.
“ti”:此数词后接naṃ语尾时,iṇṇa、iṇṇanna为其替代形式,并发生元音省略等变化。如tiṇṇaṃ、tiṇṇannaṃ,tīhi、tībhi,tiṇṇaṃ、tiṇṇannaṃ,tīsu。巴利
Tiiccetasmā saṅkhyāsaddā parassa naṃvacanassa iṇṇaṃ iṇṇannaṃiccete ādesā honti, saralopādi. Tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīhi tībhi, tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīsu.
在阴性中为tisso,例如tisso itthiyo(三个女人);另有tisso、tīhi、tībhi等形式;在naṃ语尾前,增入ssa,成为tissannaṃ;由于被ssa所间隔,故不出现iṇṇa替代;其余相同。巴利
Itthiyaṃ tisso itthiyo, tisso, tīhi tībhi, naṃmhi ssañcāgamo, tissannaṃ, ssaṃbyavadhānato iṇṇābhāvo, sesaṃ samaṃ.
中性形式为 tīṇi、tīṇi,其余词形与阳性相同。巴利
Napuṃsake tīṇi, tīṇi. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
同样,对于“四”这个词,在体格复数等语尾前,如“ticatunna”等处所示,有前述的替代形式;而在“tato yonamo tū”这一句中,以 tu 音表示某些情形下也出现 o 音。其形式为 cattāro 或 caturo,cattāro、caturo,catūhi、catūbhi、catubbhi,catunnaṃ,其中插入了 nakāra。再有 catūhi、catūbhi、catubbhi,catunnaṃ,catūsu。巴利
Tathā catusaddassapi yosu ‘‘ticatunna’’ntiādinā yathāvuttādeso, ‘‘tato yonamo tū’’ti ettha tusaddena kvaci okāro ca. Cattāro caturo vā, cattāro caturo, catūhi catūbhi catubbhi, catunnaṃ, nakārāgamo. Catūhi catūbhi catubbhi, catunnaṃ, catūsu.
阴性形式为 catasso、catasso;在属格复数 naṃ 语尾前加插 ssa,且依“tesu vuddhī”等规则,将 catu 中的 u 替换为 a,构成 catassannaṃ。其余部分相同。巴利
Itthiyaṃ catasso, catasso, naṃmhi ssañcāgamo, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā caturukārassa akāro. Catassannaṃ. Sesaṃ samaṃ.
中性词形为cattāri、cattāri。其余与阳性相同。巴利
Napuṃsake cattāri, cattāri. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.
如蓝等性德之名,及多财释复合词与二级派生词;
凡表普遍、过去等义之kit结尾词,其性随所修饰之词而定。巴利
Nīlādiguṇanāmañca, bahubbīhi ca taddhitaṃ; Sāmaññavutyatītādi-kitantaṃ vāccaliṅgikaṃ.
对此,如是说:巴利
Etthedaṃ vuccate –
世间于诸义共许“此即是彼”
之说。
即所谓阴性、阳性、中性,
这些便叫作名词。巴利
Ese’so etamiti ca, Pasiddhi atthesu yesu lokassa; Thīpunnapuṃsakāniti, Vuccante tāni nāmāni.
1 2 3