辅音连读规则巴利 Byañjanasandhividhāna
1. 连声品解释 · 191 段
接下来说明辅音连读。巴利
Atha byañjanasandhi vuccate.
“于辅音之前”为主导规则,“母音”及“有时”亦承前继续适用。巴利
‘‘Byañjane’’ti adhikāro, ‘‘sarā, kvacī’’ti ca vattate.
37 第三十七则:延长为长音。巴利
37.Dīghaṃ.
诸母音在辅音之后,有时得延长为长音——这一长音适用于以下三种情形:令经文诵读流畅,维护偈颂格律,以及顺应诵持之需。巴利
Sarā kho byañjane pare kvaci dīghaṃ pappontīti suttasukhuccāraṇachandānurakkhaṇaṭṭhānesu dīgho.
此中言:“已舍他们已舍者,则为自有;犹如蜜,愚者执以为蜜。如是,牟尼于村落中行。忍辱是至上的苦行、安忍。我将不困惑。善说。如我。由欲生忧,由欲生怖。帝释端正且极端正。无恼害。难护持、难克胜、善护持、难得持。”巴利
Tyassa pahīnā tyāssa pahīnā, svassa svāssa, madhuva maññati bālo madhuvā maññatī bālo, tathā evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṅkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, sūrakkhaṃ, dūharatā.
“有时”者何?例如:“今日”、“他的”、“隐退”等词是也。巴利
Kvacīti kiṃ? Tyajja, svassa, patiliyyati.
世间中,或供养,或祭祀,或于声闻弟子——那些见法之人,彼即名为“称尊者”者;彼即随其品德如是成就。如是于此:巴利
Yiṭṭhaṃ vā hutaṃ vā loke, yadi vā sāvake, puggalā dhammadasā te, bhovādī nāma so hoti, yathābhāvī guṇena so itīdha –
仍属前文同一统领规则之下。巴利
Pubbasmiṃyevādhikāre –
38 第三十八则:转作短音。巴利
38.Rassaṃ.
元音后接辅音时,有时会缩短为短音;这发生在维护偈颂格律、增音及复合辅音三种情形。巴利
Sarā kho byañjane pare kvaci rassaṃ pappontīti chandānurakkhaṇe, āgame, saṃyoge ca rassattaṃ.
首先,在护持欲乐方面:世间中所谓祭祀或供奉,抑或弟子之中,那些见法之人,随其功德而被称为“尊者”。巴利
Chandānurakkhaṇe tāva yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so.
于圣典中,即此义:已被善巧宣说。巴利
Āgame yathayidaṃ, sammadakkhāto.
于连合释中:parākamo即parakkamo(精进),āsādo即assādo(味),如是则渴爱灭尽;至于获得禅那者、得自在者,则为粗重罪过。巴利
Saṃyoge parākamo parakkamo, āsādo assādo, evaṃ taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo.
所谓“某处”是为何义?即:此不应被误解;对以心而知的解脱者,依其次第,应当解说、施予、听闻。巴利
Kvacīti kiṃ? Māyidaṃ, manasā daññā vimuttānaṃ, yathākkamaṃ, ākhyātikaṃ, dīyyati, sūyyati.
此必将灭尽,他离去后不再回转——于此有偈云:巴利
Eso kho byantiṃ kāhiti, so gacchaṃ na nivattati iccatra –
即在同一章节中——巴利
Tasmiṃyevādhikāre –
39 第三十九:此处亦有ā音的脱落。巴利
39.Lopañcatatrākāro.
诸元音在辅音之前,于某些情形下会发生脱落;而在脱落之处,又有ā音的增入。这便是etasa一词末尾元音的脱落。巴利
Sarā kho byañjane pare kvaci lopaṃ papponti, tatra lutte ṭhāne akārāgamo ca hoti. Etatasaddantokārassevāyaṃ lopo.
此确将作尽灭,他去而不复还;如是,这就是法,此是已达者,彼是牟尼,彼是具戒者。巴利
Esa kho byantiṃ kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, evaṃ esa dhammo, esa pattosi, sa muni, sa sīlavā.
所谓“某处”是何义?即“此是法,彼是牟尼,彼是具戒者”。巴利
Kvacīti kiṃ? Eso dhammo, so muni, so sīlavā.
因为有ca字,etasa的词末音在某处也会脱落。例如:esa attho(此是义),esa ābhogo(此是专注),esa idāni(此是现在)。巴利
Casaddena etasaddantassa sarepi kvaci lopo. Yathā – esa attho, esa ābhogo, esa idāni.
通过变化,“从元音,辅音的”此说亦得以沿用。巴利
Vipariṇāmena ‘‘saramhā, byañjanassā’’ti ca vattate.
40 第四十:辅音重叠之处。巴利
40.Paradvebhāvo ṭhāne.
在元音之后,后续辅音于特定位置上发生重叠。所谓“二重”,即两个之状态,此即重叠。巴利
Saramhā parassa byañjanassa dvebhāvo hoti ṭhāne. Dvinnaṃ bhāvo dvibhāvo, so eva dvebhāvo.
这里的“处”,是指:从短元音之后,对以 pa、pati、paṭi、kamu、kusa、kudha、kī、gaha、juta、ñāsi、su、sambhū、sara、sasa 等为首的辅音发生重叠;对以 tika、taya、tiṃsa、vata 等为首的辅音也发生重叠;对以 vatu、vaṭudi 等结尾的辅音也发生重叠;对在 u、du、ni 等前缀以及 ta、catu、cha、santa 等词之后的辅音也发生重叠;对在非词末的 nā 等长元音之后,以及 ya 等辅音处,也发生重叠。巴利
Ettha ca ṭhānaṃ nāma rassākārato paraṃ pa pati paṭikamukusa kudha kī gaha juta ñāsi su sambhū sara sasādīnamādibyañjanānaṃ dvebhāvaṃ, tika taya tiṃsa vatādīnamādi ca, vatu vaṭudisādīnamantañca, u du ni-upasagga ta catu cha santasaddādesādiparañca, apadantā nākāradīghato yakārādi ca,
在 yavataṃ、tala 等词处有(音)替换,saya 等词亦然;
连同词根末位一起有替换,tap 等词(变为)sīsa。巴利
Yavataṃ talanādīna-mādeso ca sayādinaṃ; Saha dhātvantassādeso, sīsakāro tapādito.
为护持韵律而有:例如 ghara、jhe、dhaṃsu、bhama 等词的词首辅音重叠;在短元音之后,辅音组中的第四与第二辅音等,凡此种种。巴利
Chandānurakkhaṇe ca – ghara jhe dhaṃsu bhamādīnamādi ca, rassākārato vaggānaṃ catutthadutiyā ca iccevamādi.
其中,先就前缀 pa、pati、paṭi 而言:如 idha pamādo 成为 idhappamādo;同样地,有 appamādo、vippayutto、suppasanno;sammā padhānaṃ 成为 sammappadhānaṃ,以及 rassattaṃ、appativattiyo、adhipatippaccayo、suppatiṭṭhito、appaṭipuggalo、vippaṭisāro、suppaṭipanno、suppaṭipatti。巴利
Tattha pa pati paṭīsu tāva – idha pamādo idhappamādo, evaṃ appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ sammappadhānaṃ, rassattaṃ, appativattiyo, adhipatippaccayo, suppatiṭṭhito, appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipanno, suppaṭipatti.
在 kamu 等词根中:有 pakkamo、paṭikkamo、hetukkamo、ākamati、akkamati;同样地,有 parakkamati、yathākkamaṃ。巴利
Kamādidhātūsu – pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati akkamati, evaṃ parakkamati, yathākkamaṃ.
(例词:)pakkosati(召唤)、paṭikkosati(呵责)、anukkosati(随骂)、ākosati(责骂)、akkosati(骂)——这些是就词根 kam 等(kādi-dhātu)举例,说明前缀 pa、paṭi、anu、ā 与词根 kus/kos 结合时,依前条规则发生辅音重叠(如 pa+kosati→pakkosati、paṭi+kosati→paṭikkosati、anu+kosati→anukkosati、ā+kosati→ākosati、a+kosati→akkosati)。巴利
Pakkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati, akkosati.
不愤怒者、极愤怒者(或:非愤怒、过度愤怒)巴利
Akkuddho, atikkodho.
买来的(dhanakkīto)、转卖(vikkayo)、随买(anukkayo)。巴利
Dhanakkīto, vikkayo, anukkayo.
执取、分解、摄受、压制、月食、邪见执取。巴利
Paggaho, viggaho, anuggaho, niggaho, candaggaho, diṭṭhiggāho.
灯明、照耀、光明。巴利
Pajjoto, vijjotati, ujjoto.
知恩者、了知者、慧、识、许可、可意、通称。巴利
Kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anuññā, manuññā, samaññā.
依怙、依止、积聚(身)。巴利
Avassayo, nissayo, samussayo.
寡闻者,驰名者,多闻者,诸漏,随漏。巴利
Appassuto, vissuto, bahussuto, āsavā assavā.
正在轻安者,而信赖。巴利
Passambhanto, vissambhati.
高声者,发出音声,随念。巴利
Aṭṭassaro, vissarati, anussarati.
呼气者、信赖者、大呼气者、吸气、呼气。巴利
Passasanto, vissasanto, mahussasanto, āsāso assāso.
不弃舍者、弃舍者、全弃舍者、灾祸、污染、害友者、收支、取出,等等。巴利
Avissajjento, vissajjento, pariccajanto, upaddavo, upakkiliṭṭho, mittaddu, āyabbayo, udabbahi iccādi.
‘Saramhā’是什么?相应、俱生、覆盖、正在行走、摄益。巴利
Saramhāti kiṃ? Sampayutto, sampatijāto, sampaṭicchannaṃ, saṅkamanto, saṅgaho.
何为“处”?莫放逸、所执取、应防护语之忿怒,放逸者犹如已死,应防护意之忿怒,现世喜悦,来世喜悦。巴利
Ṭhāneti kiṃ? Mā ca pamādo, patigayhati, vacīpakopaṃ rakkheyya, ye pamattā yathā matā, manopakopaṃ rakkheyya, idha modati, pecca modati.
于三法等中:善三法、喜三法、因三法、受三法、三世间、三菩提、三所依;三十一、三十二、三十四;戒禁、善戒者、有喜者、具足者、一再,等等。巴利
Tikādīsu – kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ, vedanāttikaṃ, lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ. Ekattiṃsa, dvattiṃsa, catuttiṃsa. Sīlabbataṃ, subbato, sappītiko, samannāgato, punappunaṃ iccādi.
于‘vatu’‘vaṭu’等词尾,如:转起、适合、见、触等等。巴利
Vatu vaṭu disādīnamante yathā – vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso iccādi.
当前缀等后的 u、du、ni 等发生音变时:ukaṃso 成为 ukkaṃso(增上/最上),dukaraṃ 成为 dukkaraṃ(难行),nikaṅkho 成为 nikkaṅkhe(无疑/无惑)。巴利
U du ni upasaggādiparesu – ukaṃso ukkaṃso. Dukaraṃ dukkaraṃ, nikaṅkho nikkaṅkhe.
同样地,有 uggataṃ(上升)、duccaritaṃ(恶行)、nijjaṭaṃ(无结/无缠)、uññātaṃ(被轻视)、unnati(提升)、uttaro(更上)、dukkaro(难行)、niddaro(无怖)、unnato(高举)、duppañño(劣慧)、dubbalo(羸弱)、nimmalo(无垢)、uyyutto(已致力)、dullabho(难得)、nibbatto(已生)、ussāho(精勤)、dussaho(难忍)、nissāro(无坚实)等词。巴利
Evaṃ uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, uññātaṃ, unnati, uttaro, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, dubbalo, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, dussaho, nissāro.
同样地,有 takkaro(行彼者)、tajjo(由此生者)、tanninno(倾向彼者)、tappabhavo(以彼为源者)、tammayo(由彼所成者)等词。巴利
Tathā takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo.
Catukkaṃ,四支或四组;catuddisaṃ,四方;catuppādo,四足;catubbidhaṃ,四种;catussālaṃ,四厅或四柱堂。巴利
Catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppādo, catubbidhaṃ, catussālaṃ.
Chakkaṃ,六支或六组;channavuti,九十六;chappadikā,六足者;chabbassāni,六年。巴利
Chakkaṃ, channavuti, chappadikā, chabbassāni.
Sakkāro,恭敬;sakkato,被恭敬;saddiṭṭhi,正见者;sappuriso,善士;mahabbalo,大力者。巴利
Sakkāro, sakkato, saddiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo.
此处的‘处’(ṭhāne)指什么呢?Nikāyo(部类)、nidānaṃ(因缘)、nivāso(住处)、nivāto(静处)、tato(从彼)、catuvīsati(二十四)、chasaṭṭhi(六十六)。巴利
Ṭhāneti kiṃ? Nikāyo, nidānaṃ, nivāso, nivāto, tato, catuvīsati, chasaṭṭhi.
以 ya 等字母开头的则有:nīyyati(导出)、sūyyati(被听闻)、abhibhūyya(征服已)、viceyya(简择已)、vineyya(调伏已)、dheyyaṃ(应安立)、neyyaṃ(应引导)、seyyo(较胜)、jeyyo(应胜)、veyyākaraṇo(授记)。巴利
Yakārādimhi – nīyyati, sūyyati, abhibhūyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo.
以‘ādi’(等)一词包含 etto(从此)、ettāvatā(至此)。巴利
Ādisaddena etto, ettāvatā.
何谓“不取行相”?即如 mālāya(花鬘,具格)、dolāya(秋千,具格)、samādāya(受持)。巴利
Anākāraggahaṇaṃ kiṃ? Mālāya, dolāya, samādāya.
何谓“处”?即如 upanīyati(被带来)、sūyati(被听闻)、toyaṃ(水)。巴利
Ṭhāneti kiṃ? Upanīyati, sūyati, toyaṃ.
在 yavatam 替换的情形中:jāti andho(生盲)、vipali āso(颠倒希望)、ani āyo(无利)、yadi evaṃ(若如是)、api ekacce(或某些)、api ekadā(或有时)。此处,依“ivaṇṇo yaṃ navā”(i 类音转为 ya)的规则,对 i 字母作 ya 音转化后,……巴利
Yavatamādese – jāti andho, vipali āso, ani āyo, yadi evaṃ, api ekacce, api ekadā iccatra, ikārassa ‘‘ivaṇṇo yaṃ navā’’ti yakāre kate –
所谓“一切之或”,即依此“蛙行”中的“或”而作解说。巴利
‘‘Sabbassa so dāmhi vā’’ti ito maṇḍūkagatiyā vāti vattate.
41 舌音与齿音的辅音,皆转为腭音。巴利
41.Yavataṃ talanadakārānaṃ byañjanāni calañajakārattaṃ.
带y的舌音与齿音复合辅音,依次转为腭音,或作此说。巴利
Yakāravantānaṃ talanadakārānaṃ saṃyogabyañjanāni yathākkamaṃ calañajakārattamāpajjante vā.
举出“kāra”(音),是为了说明s、k、c、ṭ等组(sakāra、ka、ca、ṭa等)之义;同样,是为了说明t、d、ṇ等音转为ch、jh、ñ等音之义;由此,此处即有二种情形。巴利
Kāraggahaṇaṃ yavataṃ sakāra ka ca ṭa pavaggānaṃ sakārakacaṭapavaggādesatthaṃ, tathā yavataṃ ta dha ṇakārānaṃ cha jhañakārādesatthañca, tato yavatamādesassa anena dvibhāvo.
生盲、颠倒、无知,或如其所是;某些人、某些时。巴利
Jaccandho, vipallāso, aññāyo, yajjevaṃ, appekacce appekadā.
四十一、至于舌面音之声母,因发音而有动作气息。巴利
Vāti kiṃ? Paṭisanthāravutyassa, bālyaṃ, ālasyaṃ.
具有声相特征的舌面音,是由接合音与声母相合,随相应动作而产生变化的气息。巴利
Saramhāti kiṃ? Añāyo, ākāsānañcāyatanaṃ.
从tap等词根加上sim后缀——如tapassī(苦行者)、yasassī(有名声者)。巴利
Tapādito simhi – tapassī, yasassī.
于护持欲中——“不应舍弃往昔的色力,于正直者中更为殊胜,他们趣向善趣。”巴利
Chandānurakkhaṇe – nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ, ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatinti.
然而,在第四组与第二组中,于同一论题之下,也说“在另一双重性的情形中”。巴利
Vaggacatutthadutiyesu pana tasmiṃyevādhikāre ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti ca vattate.
当第四组与第二组的双重性因类似而得以成立时,为明确限定而作此说。巴利
Vaggacatutthadutiyānaṃ sadisavasena dvibhāve sampatte niyamatthamāha.
42 于组中,有声与无声的第三与第一。巴利
42.Vagge ghosāghosānaṃ tatiyapaṭhamā.
在同一组中,当浊音与清音字母失去其原有的响度时,它们便依序转为该组的第三个与第一个字母,成为二合音;所谓“位置”处,即依据位置相近的原则,在该组中它们即成为第三个与第一个字母。巴利
Saramhā parabhūtānaṃ vagge ghosāghosānaṃ byañjanānaṃ yathākkamaṃ vaggatatiya paṭhamakkharā dvibhāvaṃ gacchanti ṭhāneti ṭhānāsannavasena tabbagge tatiyapaṭhamāva honti.
于此,依所确立的规则,‘浊音与清音’这一称谓正指第四与第二个字母;若不如此,便会造成非所欲的后果。是故,在‘kataññū, tannayo, tammayo’等词中,第五组字母虽具有浊音性,也不会转成第三个字母,或可谓因‘位置’更具优势故。巴利
Ettha ca sampatte niyamattā ghosāghosaggahaṇena catutthadutiyāva adhippetā, itarathā aniṭṭhappasaṅgosiyā. Tena ‘‘kataññū, tannayo, tammayo’’tiādīsu vaggapañcamānaṃ satipi ghosatte tatiyappasaṅgona hoti, ṭhānādhikārato vā.
如‘ghara’等词,在遇到‘pa, du, ni’等前缀后的第四字母时,即有以下变化:pagharati 变为 paggharati;同理,uggharati、ugghāṭeti、dugghoso、nigghoso、eseva cajjhānaphalo、paṭhamajjhānaṃ、abhijjhāyati、ujjhāyati、viddhaṃseti、uddhaṃsito、uddhāro、niddhāro、niddhano、niddhuto、vibbhanto、ubbhato、dubbhikkhaṃ、nibbhayaṃ、tabbhāvo、catuddhā、cabhubbhi、chaddhā、saddhammo、sabbhūto、mahaddhano、mahabbhayaṃ。巴利
Gharādīsu pa u du niādiparacatutthesu tāva – pagharati paggharati, evaṃ uggharati, ugghāṭeti, dugghoso, nigghoso, eseva cajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhāyati, ujjhāyati, viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhāro, niddhano, niddhuto, vibbhanto, ubbhato, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catuddhā, cabhubbhi, chaddhā, saddhammo, sabbhūto, mahaddhano, mahabbhayaṃ.
关于‘yavata, mādesa’等词,举例如:bojjhaṅgā, āsabbhaṃ, bujjhitabbaṃ, bujjhati。巴利
Yavata mādesādīsu – bojjhaṅgā, āsabbhaṃ, bujjhitabbaṃ, bujjhati.
为何说‘在处所’?如:sīlavantassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhānaṃ, mahādhanaṃ。巴利
Ṭhāneti kiṃ? Sīlavantassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhānaṃ, mahādhanaṃ.
在短元音之后,对于第二组字母:pañca khandhā 成为 pañcakkhandhā,同样地,rūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo。Setachattaṃ 成为 setacchattaṃ,同样地,sabbacchannaṃ, vicchinnaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo。Tatra ṭhito 成为 tatraṭṭhito,同样地,thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, adhiṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito, suppaṭṭhāno。Yasatthero, yattha, tattha, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ。巴利
Rassākāratoparaṃ vaggadutiyesu – pañca khandhā pañcakkhandhā, evaṃrūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. Setachattaṃ setacchattaṃ, evaṃ sabbacchannaṃ, vicchinnaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. Tatra ṭhito tatraṭṭhito, evaṃ thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, adhiṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito, suppaṭṭhāno. Yasatthero, yattha, tattha, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ, catuttho, kuttha. Papphoṭeti, mahapphalaṃ, nipphalaṃ, vipphāro, paripphuseyya, madhupphāṇitaṃ.
就元音而言:ākhāto 变为 ākkhāto,同样,taṇhākkhayo、āṇākkhettaṃ、saññākkhandho 亦如是;āchādayati 变为 ācchādayati,同样,ācchindati、nāvāṭṭhaṃ、āttharati、āpphoṭeti 亦如是。巴利
Ākārato – ākhāto ākkhāto, evaṃ taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho, āchādayati, ācchādayati, evaṃ ācchindati, nāvāṭṭhaṃ, āttharati, āpphoṭeti.
“从有声音者”指什么?即:saṅkhāro, taṅkhaṇe, sañchannaṃ, taṇṭhānaṃ, santhuto, tamphalaṃ。巴利
Saramhāti kiṃ? Saṅkhāro, taṅkhaṇe, sañchannaṃ, taṇṭhānaṃ, santhuto, tamphalaṃ.
“于位置处”指什么?例如:pūvakhajjakaṃ, tassa chaviyādīni chinditvā, yathā ṭhitaṃ, kathaṃ, kammaphalaṃ。巴利
Ṭhāneti kiṃ? Pūvakhajjakaṃ, tassa chaviyādīni chinditvā, yathā ṭhitaṃ, kathaṃ, kammaphalaṃ.
nikamati、nipatti、nicayo、nicarati、nitaraṇaṃ——在“do dhassa cā”这一规则中,“ca”字具多重含义,故依其用法可有多样替换形式。巴利
Nikamati, nipatti, nicayo, nicarati, nitaraṇaṃ iccatra – ‘‘do dhassa cā’’ti ettha caggahaṇassa bahulatthattā tena caggahaṇena yathāpayogaṃ bahudhā ādeso siyā.
例如:前缀“ni”之后的kamu、pada、ci、cara、tara等词根的首个字母,依此规则变为第二组字母的二合音:nikkhamati、nipphatti、nicchayo、niccharati、nittharaṇaṃ。巴利
Yathā – ni upasaggato kamu pada ci cara tarānaṃ paṭhamassa vaggadutiyo iminā dvittaṃ, nikkhamati, nipphatti, nicchayo, niccharati, nittharaṇaṃ.
同样地,对于“bo”及kuva、diva、siva、vaja等词根,其二合形式中的双“va”变为双“ba”,例如:kubbanto;同样地,kubbāno、kubbanti,此乃词根末尾音替换后的二合。divati变为dibbati,同样地,dibbanto、sibbati、sibbanto;pavajati变为pabbajati、pabbajanto;nivānaṃ变为nibbānaṃ;nibbuto、nibbindati、udabbayaṃ等等。巴利
Tathā bo vassa kuva diva siva vajādīnaṃ dvirūpassāti vakāradvayassa bakāradvayaṃ, yathā – kubbanto, evaṃ kubbāno, kubbanti, sadhātvantayādesassa dvittaṃ. Divati dibbati, evaṃ dibbanto, sibbati, sibbanto, pavajati pabbajati, pabbajanto, nivānaṃ nibbānaṃ, nibbuto, nibbindati, udabbayaṃ iccādi.
有时,以“lo”替换“ra”,用于“taruṇa”(年轻的)等词。例如:“paripanna”(已陷入的)变为“palipanna”;同理,“palibodha”(障碍)、“pallaṅka”(床座)、“taruṇa”变为“taluṇa”、“mahāsāla”(大娑罗树)、“māluta”(风)、“sukhumāla”(柔嫩的)。巴利
Lo rassa pari taruṇādīnaṃ kvaci. Paripanno palipanno, evaṃ palibodho, pallaṅkaṃ, taruṇo taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo.
有时,以“ṭo”替换“ta”,用于“dukkata”(恶行)等词。例如:“dukkataṃ”(恶行)变为“dukkaṭaṃ”;同样,“sukaṭaṃ”(善行)、“pahaṭo”(被击打的)、“patthaṭo”(被铺开的)、“uddhaṭo”(被拔出的)、“visaṭo”(被散布的)等。巴利
Ṭo tassa dukkatādīnaṃ kvaci. Yathā – dukkataṃ dukkaṭaṃ, evaṃ sukaṭaṃ, pahaṭo, patthaṭo, uddhaṭo, visaṭo iccādi.
有时,以“ko”替换“ta”,用于“niyata”(确定的)等词。例如:“niyato”(确定的)变为“niyako”。巴利
Ko tassa niyatādīnaṃ kvaci. Niyato niyako.
有时,以‘yo’替换‘ja’,用于‘nija’(自己的)等词。例如:nijaṃ puttaṃ(自己的儿子)变为 niyaṃ puttaṃ。巴利
Yo jassa nijādissa vā, nijaṃputtaṃ niyaṃputtaṃ.
有时,以‘ko’替换‘ga’,用于‘kulūpaga’(常去某家者)等词。例如:kulūpago(常去某家者)变为 kulūpako。巴利
Ko gassa kulūpagādīnaṃ, kulūpago kulūpako.
同样地,有时以‘ṇo’替换‘na’,用于以‘pa’、‘pari’等开头的词。例如:panidhānaṃ(誓愿)变为 paṇidhānaṃ;同样,paṇipāto(礼拜)、paṇāmo(敬礼)、paṇītaṃ(殊胜的)、pariṇato(成熟的)、pariṇāmo(转变)、ninnayo(决定)变为 niṇṇayo;同理,uṇṇato(高举的)、oṇato(低下的)等。巴利
Tathā ṇo nassa pa pariādito. Panidhānaṃ paṇidhānaṃ, evaṃ paṇipāto, paṇāmo, paṇītaṃ, pariṇato, pariṇāmo, ninnayo niṇṇayo, evaṃ uṇṇato, oṇato iccādi.
例如:patiaggi(逆火)、patihaññati(被反击)——此处所示。巴利
Patiaggi, patihaññati itīdha –
43 有时,以“paṭi”代替“pati”。巴利
43.Kvaci paṭi patissa.
此前缀“pati”,当其后接元音或辅音时,有时变为“paṭi”,且其前之元音消失。例如:paṭaggi(逆火)、paṭihaññati(被反击)。巴利
Patiiccetassa upasaggassa sare vā byañjane vā pare kvaci paṭiādeso hoti pubbassaralopo. Paṭaggi, paṭihaññati.
‘Kvacīti’(有时)是何义?指paccattaṃ(各自)、patilīyati(退缩)。巴利
Kvacīti kiṃ? Paccattaṃ, patilīyati.
例如,puthajano(凡夫)变为puthabhūtaṃ(凡夫),在此处,‘anto’规则依然适用。巴利
Puthajano puthabhūtaṃ itīdha ‘‘anto’’ti vattate.
44 在辅音前,‘putha’有时变为‘puthu’。巴利
44.Puthassubyañjane.
当后面有辅音时,此处的末音 sara 变为 ukāra,并生起二重音。例如:puthujjano(凡夫)、puthubhūtaṃ(广大的)。巴利
Puthaiccetassa anto saro ukāro hoti byañjane pare, dvittaṃ. Puthujjano, puthubhūtaṃ.
为何提及‘辅音’?即 putha ayaṃ 这样的情况。虽然‘puthassa a putha’这一复合词本身即可成立,但由于末音取受的规则,有些情况下,即便不是 putha 的末音,在元音前也会发生 utta 变化。巴利
Byañjaneti kiṃ? Putha ayaṃ. ‘‘Puthassa a putha’’iti samāseneva siddhe puna antaggahaṇādhikārena kvaci aputhantassāpi uttaṃ sare.
mano aññaṃ 变为 manuññaṃ,evaṃ imaṃ 变为 evumaṃ,此中发生了辅音脱落;iti evaṃ 变为 itvevaṃ,则是 ukāra 转为 vakāra。巴利
Mano aññaṃ manuññaṃ, evaṃ imaṃ evumaṃ, paralopo, iti evaṃ itvevaṃ, ukārassa vakāro.
avakāso(机会)、avanaddho(被系缚)、avavadati(教诫)、avasānaṃ(终结)——即此处所说。巴利
Avakāso, avanaddho, avavadati, avasānamitīdha –
“在某些辅音前”这一规则,亦同样适用。巴利
‘‘Kvaci byañjane’’ti ca vattate.
45 有关“ava”的规则。巴利
45.O avassa.
前缀 ava 在某些辅音前,其末音变为 okāra。例如:okāso(机会)、onaddho(被绑缚)、ovadati(教导)、osānaṃ(终结)。巴利
Avaiccetassa upasaggassa okāro hoti kvaci byañjane pare. Okāso, onaddho, ovadati, osānaṃ.
为什么说“在某些情况下”?例如:avasānaṃ(终结)、avasussatu(愿干涸)。巴利
Kvacīti kiṃ? Avasānaṃ, avasussatu.
为什么说“辅音”?例如:avayāgamanaṃ(不离去)、avekkhati(观察)。巴利
Byañjaneti kiṃ? Avayāgamanaṃ, avekkhati.
avagate sūriye(在日落时)、avagacchati(理解)、avagahetvā(理解后)——此即此处之义。巴利
Avagate sūriye, avagacchati, avagahetvā itīdha –
“ava”这一规则以及 oggahaṇa(摄持)也同样相续适用。巴利
‘‘Avasse’’ti vattate oggahaṇañca.
46 当有与此相反意义的前置词、后接辅音时,亦同。巴利
46.Tabbiparītūpapade byañjane ca.
当‘ava’音处于前置词(upapada)位置时,其音素‘o’会转化为相对的形式,且后接辅音。巴利
Avasaddassa upapade tiṭṭhamānassa tassokārassa viparīto ca hoti byañjane pare.
‘tassa viparīto’即‘它的相反形式’,‘tabbiparīto’即‘彼之相反形式’;被前置于此而发出的词称为‘upapadaṃ’;‘okāraviparīto’是对‘u音转为相反形式’的专门指称。句中‘ca’字在某些处有遮止之义,且双写。如‘Uggate sūriye’(太阳已升起时)、‘uggacchati’(上升)、‘uggahetvā’(已升起后)。巴利
Tassa viparīto tabbiparīto, upoccāritaṃ padaṃ upapadaṃ, okāraviparītoti ukārassetaṃ adhivacanaṃ. Casaddo katthaci nivattanattho, dvittaṃ. Uggate sūriye, uggacchati, uggahetvā.
首先,‘atippakho’、‘parasataṃ’、‘parasahassaṃ’这些词,在此处的含义是:巴利
Atippakho tāva, parasataṃ, parasahassaṃ itīdha –
此处所说为‘āgamo’(增音)。巴利
‘‘Āgamo’’ti vattate.
47 有时在辅音前增入“o”音。巴利
47.Kvaci o byañjane.
当后面为辅音时,有时会增入‘o’音。因此,在‘atippa’与‘parasa’等词中,依‘yavamada’等经句中的‘ca’字,不仅于‘atippa’后增入‘o’音,亦增入‘ga’音。巴利
Byañjane pare kvaci okārāgamo hotīti atippa parasaddehi okārāgamo ‘‘yavamada’’iccādisutte casaddena atippato gakārāgamo ca.
‘atippago’、‘parosataṃ’、‘parosahassaṃ’——其中,依‘sarā sare lopa’(元音相遇时前元音省略)的规则,前面元音删去。巴利
Atippago kho tāva, parosataṃ, parosahassaṃ, ettha ‘‘sarā sare lopa’’nti pubbassaralopo.
‘manamayaṃ’、‘ayamayaṃ’——此处,‘manogaṇādīnaṃ’这一规则仍在沿用。巴利
Manamayaṃ, ayamayaṃ itīdha ‘‘manogaṇādīna’’nti vattate.
48 这些词词尾脱落之时。巴利
48.Etesamo lope.
当删除格位词尾时,这些‘manogaṇa’等词的末尾会变为‘o’音。巴利
Etesaṃ manogaṇādīnamanto ottamāpajjate vibhattilope kate.
例如‘manomayaṃ’、‘ayomayaṃ’,同样地,‘manoseṭṭhā’、‘ayopatto’、‘tapodhano’、‘tamonudo’、‘siroruho’、‘tejokasiṇaṃ’、‘rajojallaṃ’、‘ahorattaṃ’、‘rahogato’。巴利
Manomayaṃ, ayomayaṃ, evaṃ manoseṭṭhā, ayopatto, tapodhano, tamonudo, siroruho, tejokasiṇaṃ, rajojallaṃ, ahorattaṃ, rahogato.
由‘ādi’一词,亦包含‘āpodhātu’、‘vāyodhātu’。巴利
Ādisaddena āpodhātu, vāyodhātu.
由于“vā”的统摄(adhikāra)如狮行般〔延续〕,此处不发生;manamattena manacchaṭṭhānaṃ,ayakapallaṃ,tamavinodano,manaāyatanaṃ。巴利
Sīhagatiyā vādhikārato idha na bhavati, manamattena manacchaṭṭhānaṃ, ayakapallaṃ, tamavinodano, manaāyatanaṃ.
鼻音符号连声规则巴利
Niggahītasandhividhāna
其次,说明鼻音连读。巴利
Atha niggahītasandhi vuccate.
如“作渴爱者”“舍战斗者”“安立者”“持光辉者”“共死者”等,于此即是“鼻音”的增补,在“辅音”中相续。巴利
Taṇhaṃ karo, raṇaṃ jaho, saṃ ṭhito, jutiṃ dharo, saṃ mato itīdha ‘‘niggahīta’’nti adhikāro, ‘‘byañjane’’ti vattate.
49 “节终”或作“节终处”。巴利
49.Vaggantaṃ vā vagge.
在属于同一辅音组的辅音之后,若紧接着的下一音节为阻塞音、或为该辅音组的末尾(鼻音),此处即成为该辅音组的第五个(鼻音)——这是依标志附加音与随韵(anusvāra)处所邻近的关系而说的。此处的“或”(vā)一词,是“限定分别”之义。因此,在“taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammato”等词中,此(鼻音)是常恒的。巴利
Vaggabhūte byañjane pare niggahītaṃ kho vaggantaṃ vā pappotīti nimittānusvarānaṃ ṭhānāsannavasena tabbaggapañcamo hoti. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena ‘‘taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammato’’tiādīsu niccaṃ.
“taṅkaroti”即“taṃ karoti”,“taṅkhaṇaṃ”即“taṃ khaṇaṃ”,“saṅgaho”即“saṃ gaho”,“taṅghataṃ”即“taṃ ghataṃ”。“dhammañcare”即“dhammaṃ care”,“tañchannaṃ”即“taṃ channaṃ”,“tañjātaṃ”即“taṃ jātaṃ”,“taññāṇaṃ”即“taṃ ñāṇaṃ”。“taṇṭhānaṃ”即“taṃ ṭhānaṃ”,“taṇḍahati”即“taṃ ḍahati”。“tantanoti”即“taṃ tanoti”,“tanthiraṃ”即“taṃ thiraṃ”,“tandānaṃ”即“taṃ dānaṃ”,“tandhanaṃ”即“taṃ dhanaṃ”,“tanniccutaṃ”即“taṃ niccutaṃ”。“tampatto”即“taṃ patto”,“tamphalaṃ”即“taṃ phalaṃ”,“tesambodho”即“tesaṃ bodho”,“sambhūto”即“saṃbhūto”,“tammittaṃ”即“taṃ mittaṃ”。“kiṅkato”即“kiṃ kato”,“dātuṅgato”即“dātuṃ gato”,如此等等,皆依变通规则(而作连读)。巴利
Taṅkaroti taṃ karoti, taṅkhaṇaṃ taṃkhaṇaṃ, saṅgaho saṃgaho, taṅghataṃ taṃ ghataṃ. Dhammañcare dhammaṃ care, tañchannaṃ taṃ channaṃ, tañjātaṃ taṃ jātaṃ, taññāṇaṃ taṃ ñāṇaṃ. Taṇṭhānaṃ taṃ ṭhānaṃ, taṇḍahati bhaṃ ḍahati. Tantanoti taṃ tanoti, tanthiraṃ taṃ thiraṃ, tandānaṃ taṃ dānaṃ, tandhanaṃ taṃ dhanaṃ, tanniccutaṃ taṃ niccutaṃ. Tampatto taṃ patto, tamphalaṃ taṃ phalaṃ, tesambodho tesaṃ bodho, sambhūto saṃbhūto, tammittaṃ taṃ mittaṃ. Kiṅkato kiṃ kato, dātuṅgato dātuṃ gatoti evamādīsu vikappena.
此处不成立,如“所作之业不善”、“我皈依”等。巴利
Idha na bhavati, na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, saraṇaṃ gacchāmi.
若上方有取词,或于间隔中有取词,此处取词之作法,是为了令知他义。由此,对于随韵及带前缀的阳性词,其l音增为ll音。例如:paṭisaṃlīno 成为 paṭisallīno,同样有 paṭisallāṇo、sallakkhaṇā、sallekho、sallāpo;puṃliṅgaṃ 成为 pulliṅgaṃ。巴利
Sati copari vāggahaṇe vijjhantare vā idha vāggahaṇakaraṇamatthantaraviññāpanatthaṃ, tena niggahītassa saṃupasaggapumantassa le lakāro. Yathā – paṭisaṃlīno paṭisallīno, evaṃ paṭisallāṇo, sallakkhaṇā, sallekho, sallāpo, puṃliṅgaṃ pulliṅgaṃ.
自各如是,彼如是,彼之彼即彼,汝等亦如是——此处为“或”之章节。巴利
Paccattaṃ eva, taṃ eva, tañhi tassa, evañhi vo itīdha ‘‘vā’’ti adhikāro.
当后接字母e时,随韵确实变为ñ音;或者,在e音前,ñ的替代形式则发生双倍化。巴利
Ekārahakāre pare niggahītaṃ kho ñakāraṃ pappoti vā, ekāre ñādesassa dvibhāvo.
Paccattaññeva即paccattaṃ eva;taññeva即taṃ eva;tañhi tassa即tañhi tassa;evañhi vo即evañhi vo。巴利
Paccattaññevapaccattaṃ eva, taññeva taṃ eva, tañhi tassa tañhi tassa, evañhi vo evañhi vo.
‘vā’字具有限定和分别的意义,所以除了在不变词‘eva’之后,它不会在其他地方以这种含义出现。例如:evametaṃ、evaṃ hoti。巴利
Vavatthitavibhāsattā vāsaddassa evahinipātato aññattha na hoti, yathā – evametaṃ, evaṃ hoti.
saṃyogo、saṃyojanaṃ、saṃyato、saṃyācikāya、yaṃ yadeva、ānantarikaṃ yamāhu——在这些词中,所说的正是‘ña’。巴利
Saṃyogo, saṃyojanaṃ, saṃyato, saṃyācikāya, yaṃ yadeva, ānantarikaṃ yamāhu itīdha ‘‘ña’’miti vattate.
51 Sa ye ca.巴利
51.Sa ye ca.
当随韵后接 y 音时,它确会与 y 音一同转变为 ñ 音,又或者,ñ 的替代形式会发生双写。巴利
Niggahītaṃ kho yakāre pare saha yakārena ñakāraṃ pappoti vā, ñādesassa dvittaṃ.
如 saññogo 即是 saṃyogo;saññojanaṃ 即是 saṃyojanaṃ;saññato 即是 saṃyato;saññācikāya 即是 saṃyācikāya;yaññadeva 即是 yaṃ yadeva;ānantarikaññamāhu 即是 ānantarikaṃ yamāhu。巴利
Saññogo saṃyogo, saññojanaṃ saṃyojanaṃ, saññato saṃyato, saññācikāya saṃyācikāya, yaññadeva yaṃ yadeva, ānantarikaññamāhu ānantarikaṃ yamāhu.
正是因为 vā 字具有限定与区分的意味,以及为了达成语义的圆满,在所有名词后接 ya 音时,随韵便不会发生其他的音变。例如:etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, saraṇaṃ yanti。巴利
Vāsaddassa vavatthitavibhāsattāva saṃpadantato ca sabbanāmayakāraparato ca niggahītā aññattha na hoti. Yathā – etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, saraṇaṃ yanti.
在此,本应说‘saha ye ca’,却说‘sa ye ca’,应视为为了在经典中便于发音而作的摄略音。由此便形成了paṭisaṅkhāya yoniso即paṭisaṅkhā yoniso,sayaṃ abhiññāya sacchikatvā即sayaṃ abhiññā sacchikatvā,pariyesanāya即pariyesanā等语形。巴利
Ettha ca ‘‘saha ye cā’’ti vattabbe ‘‘sa ye cā’’ti vacanato suttantesu sukhuccāraṇatthamakkharalopopīti daṭṭhabbaṃ, tena paṭisaṅkhāya yoniso paṭisaṅkhā yoniso, sayaṃ abhiññāya sacchikatvā sayaṃ abhiññā sacchikatvā, pariyesanāya pariyesanātiādi sijjhati.
诸如Taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva——在此,这些均为比量智所缘的诸法。巴利
Taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva iccatra –
52 第五十二项:Madā sare。巴利
52.Madā sare.
当随韵被抑制时,确实会出现以m音或d音替代后随元音的情况。在此,由于“vā”字所指范围具有限定与分别的特性,因此d音仅出现在“yata”“eta”等词之后。巴利
Niggahītassa kho sare pare makāradakārādesā honti vā. Ettha ca vāsaddādhikārassa vavatthitavibhāsattā dakāro yatetasaddato parasseva.
当知:“此为无常”者即“此为无我”;“此”即“此所言”之义——如此乃以正智正念,反复深思,亲证正见,深究其义而了知。巴利
Tamahaṃ brūmi, yamāhu, dhanameva, kimetaṃ, ninditumarahati, yadaniccaṃ, tadanattā, etadavoca, etadeva.
我于此言—彼言乃财物;彼言何以成为可非议者?当言:此为无常,此为无我,此即此欲言之义也——巴利
Vāti kiṃ? Taṃ ahaṃ, etaṃ eva, akkocchi maṃ avadhi maṃ.
在此,由于连声的分别,m音亦可出现于辅音之前。由此,“buddhama saraṇama gacchāmī”(我皈依佛)等表达方得成立。巴利
Ettha ca madāti yogavibhāgena byañjanepi vā makāro. Tena ‘‘buddhama saraṇama gacchāmī’’tiādi sijjhati.
“于她们近旁,我是智者之首,我给予他”——在此处,这便说为“sare”(用于元音前)。巴利
Tāsaṃ ahaṃ santike, vidūnaṃ aggaṃ, tassa adāsiṃ ahaṃ itīdha ‘‘sare’’ti vattate.
53 于某些处,则有省略(脱落)。巴利
53.Kvaci lopaṃ.
确实,随韵点(ṃ)在元音前,为守护诵习习惯及便于发音,于某些情况下会发生省略。前元音省略时,后一音节若不以辅音连缀结尾,则变为长音。巴利
Niggahītaṃ kho sare pare lopaṃ pappoti kvaci chandānurakkhaṇe sukhuccāraṇaṭṭhāne. Pubbassaralopo, parassa asaṃyogantassa dīgho.
诸如“于她们近旁”“智者之首”“我给予他”“我即如来”“我如是说”“我何作”——于这些语中。巴利
Tāsāhaṃ santike, vidūnaggaṃ, tassa adāsāhaṃ, tathāgatāhaṃ, evāhaṃ, kyāhaṃ.
“某些情况”是指什么?即如“他如是”“我何作”等语。巴利
Kvacīti kiṃ? Evamassa, kimahaṃ.
“见圣谛,此即诸佛之教,染着、贪着、骄慢、不调和、久客、欲去、想去”——于此处,即属“某些情况下的省略(脱落)”。巴利
Ariyasaccānaṃ dassanaṃ, etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ, saṃratto, saṃrāgo, saṃrambho, avisaṃhāro, ciraṃ pavāsiṃ, gantuṃ kāmo, gantuṃ mano itīdha ‘‘kvaci lopa’’nti vattate.
随韵(ṃ)在辅音前,于某些情况下确实会发生省略,如为守护韵律等而省略。在 r 音与 h 音之前,前缀末尾的元音变为长音。巴利
Niggahītaṃ kho byañjane ca pare lopaṃ pappoti kvaci chandānurakkhaṇādimhi. Rakārahakāresu upasaggantassa dīgho.
“见圣谛”,此即诸佛之教;“染着”、“贪着”、“骄慢”、“不努力”、“久客”、“二分”、“欲去”、“想去”。巴利
Ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, sāratto, sārāgo, sārambho, avisāhāro, cirappavāsiṃ, dvittaṃ, gantukāmo, gantumano.
“某处”是何义?这便是最上的吉祥。巴利
Kvacīti kiṃ? Etaṃ maṅgalamuttamaṃ.
诸如“已作”、“何故”、“欣喜”,如“炽热”、“轮”,“今之失利”、“今之何”、“你是”、“此亦”、“更上亦”、“能施亦”、“相似”——在这些词中,即说为“随韵音的失落”。巴利
Kataṃ iti, kiṃ iti, abhinanduṃ iti, uttattaṃ iva, cakkaṃ iva, kaliṃ idāni, kiṃ idāni, tvaṃ asi, idaṃ api, uttariṃ api, dātuṃ api, sadisaṃ eva itīdha ‘‘niggahītamhā, lopa’’nti ca vattate.
55 后随的元音可失落。巴利
55.Paro vā saro.
随韵音之后的元音可失落;随韵音转为相应的组音。巴利
Niggahītamhā paro saro lopaṃ pappoti vā. Niggahītassa vaggantattaṃ.
例如:“已作”“何故”“欣喜”,又如“炽热”、如“轮”,或“今之失利”“今之何”“你是”“此亦”“更上亦”“能施亦”“相似”。巴利
Katanti, kinti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kalindāni, kindāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva.
所谓“或”是何义?如“已作”“何故”“能施亦”“自己即”。巴利
Vāti kiṃ? Kataṃ iti, kimiti, dātumapi, sāmaṃ eva.
又,这个[连音]也因 vā(或)一词的限定性可选性,只在 iti、īdāni、idha、api、eva 等(词例)之后[选择性地发生];在其他场合则不发生。例如:ahaṃ ettha(我在此)、etaṃ ahosi(此事已发生)。巴利
Ayampi vāsaddassa vavatthitavibhāsattā itīvīdānisīpevādito aññattha na hoti. Yathā – ahaṃ ettha, etaṃ ahosi.
“Evaṃ assa te āsavā”(如是,彼诸漏[将现起])、“pupphaṃ assā uppajjati”(花将从她而生):在此等处,当后面的元音脱落时,由于形态变化(vipariṇāmena),也就沿用“parasmiṃ sare lutte”(当后面的元音脱落时)这一措辞。巴利
Evaṃ assa te āsavā, pupphaṃ assā uppajjati itīdha sare pare lutte vipariṇāmena ‘‘parasmiṃ, sare, lutte’’ti ca vattate.
56 56. 辅音,且离系合。巴利
56.Byañjanoca visaññogo.
当随韵后的元音被省略时,若辅音为系合,便转为不系合——即系合中前一辅音之消失。巴利
Niggahītamhā parasmiṃ sare lutte byañjano saññogo ce, visaññogova hotīti saṃyogekadesassa purimabyañjanassa lopo.
二辅音同处而立,名为系合;此处前音以相系缚,故为系合;后音以系合已离,故为不系合。巴利
Dvinnaṃ byañjanānamekatra ṭhiti saññogo, idha pana saṃyujjatīti saññogo, purimo vaṇṇo, vigato saññogo assāti visaññogo, paro.
若释此例,如“其有邪染,花朵因缘而生”,此形初成,后因缘中生法相反转,谓之“彼处、此处、反转处”三种状态之区别。巴利
Evaṃ sa te āsavā, pupphaṃsā uppajjati.
“Lutteti”是什么意思?就是如此。巴利
Lutteti kiṃ? Evamassa.
以“ca”字,可使三个辅音的同形相连转为离散。例如:agyāgāraṃ(火祠堂)、vutyassa(其偈)。巴利
Casaddena tiṇṇaṃ byañjanānaṃ sarūpasaṃyogopi visaññogo hoti. Yathā – agyāgāraṃ, vutyassa.
此处,“眼生起”(cakkhu udapādi)、“低头”(ava siro)、“诸比丘,只要在此”(yāvacidha bhikkhave)、“粗细”(aṇuthūlāni)、“彼相应”(ta sampayuttā)等词中,“于元音、增音、某处、于辅音”(sare, āgamo, kvaci, byañjane)等规则适用。巴利
Cakkhu udapādi, ava siro, yāvacidha bhikkhave, aṇuthūlāni, ta sampayuttā ibhīdha ‘‘sare, āgamo, kvaci, byañjane’’ti ca vattate.
57 以及随韵(niggahita)。巴利
57.Niggahitañca.
随韵(niggahīta)亦成增音,或在元音前,或在辅音前,于某些易发音处。因随韵带有短音特性,故于此视为短音。巴利
Niggahītañca āgamo hoti sare vā byañjane vā kvaci sukhuccāraṇaṭṭhāne. Niggahītassa rassānugatattā rassatoyevāyaṃ.
“cakkhuṃ udapādi”为眼生起,“avaṃsiro”为低头,“yāvañcidha bhikkhave”为诸比丘,只要在此,“aṇuṃthūlāni”为粗细,“taṃsampayuttā”为彼相应,“evaṃ taṅkhaṇe”为如是于彼刹那,“taṃsabhāvo”为彼自性。巴利
Cakkhuṃ udapādi, avaṃsiro, yāvañcidha bhikkhave, aṇuṃthūlāni, taṃsampayuttā, evaṃ taṅkhaṇe, taṃsabhāvo.
为何说“某处”(kvaci)?因为并非由这些,而只是在此处。巴利
Kvacīti kiṃ? Na hi etehi, idha ceva.
这样说时,(他说:)“善哉!”一时,世尊如同扇火一般;在此(经)中,每逢省略、替换等情形,多半是为遮止这些而说的。巴利
Evaṃ vutte, taṃ sādhu, ekaṃ samayaṃ bhagavā, aggiṃva sanamaṃ itīdha lopādesakāriye sampatte yebhuyyena tadapavādatthamāha.
58 在辅音前,随韵转为“aṃ”。巴利
58.Aṃbyañjane niggahītaṃ.
随韵在后续辅音前,确实变为“aṃ”。巴利
Niggahītaṃ kho byañjane pare aṃiti hoti.
字母“a”用于发音,或者依照“saralopo”等规则,省略前面的元音。巴利
Akāro uccāraṇattho, ‘‘saralopo’’tiādinā pubbassaralopo vā.
如此说已,善哉!一时,世尊犹如吹火。巴利
Evaṃ vutte, taṃ sādhu, ekaṃ samayaṃ bhagavā, aggiṃva sandhamaṃ.
在此,对于未特别说明者,也依已说之理加以类推而说。巴利
Idha avuttavisesānampi vuttanayātidesatthamatidesamāha.
59 未特别指明者,依已说之关联。巴利
59.Anupadiṭṭhānaṃ vuttayogato.
此处凡我们未曾特别指明的接头词、不变词等,应当依其已说的关联、依已说的方式,并随顺自音连声等处所说的办法,了知词形的成立。巴利
Ye idha amhehi visesato na upadiṭṭhā upasagganipātādayo, tesaṃ vuttayogato vuttanayena sarasandhādīsu vuttanayānusārena rūpasiddhi veditabbā.
因此,在‘do dhassa ca’这一经句中,由‘ca’字表示,pari等前缀中的r、ha等音,会随ya、va等而发生变易。例如:pariyudāhāsi, payirudāhāsi;ariyassa, ayirassa;bahvābādho, bavhābādho;na abhineyya, anabhineyya。巴利
Tena ‘‘do dhassa cā’’ti sutte casaddena pariyādīnaṃ rahanādivaṇṇassa vipariyayo yavādīhi, yathā – pariyudāhāsi payirudāhāsi, ariyassa ayirassa, bahvābādho bavhābādho, na abhineyya anabhineyya.
在‘taṃ imināpi jānātha’此句中,当‘paro vā saro’所涉的元音被删除时,依‘tatrākāro’的瑜伽分别,鼻音转为‘a’音及‘d’音,即成‘tadamināpi jānātha’等,应如此了知。巴利
‘‘Taṃ imināpi jānāthā’’ti ettha ‘‘paro vā saro’’ti sare lutte ‘‘tatrākāro’’ti yogavibhāgena akāro niggahītassa dakāro, tadamināpi jānātha iccādi.
名相安立,即元音连读之则;
遮止,即辅音连读之则。
凡于连声规则之中,鼻音之善抉择,
我亦已于此宣说。巴利
Saññāvidhānaṃ sarasandhi sandhi, Nisedhanaṃ byañjanasandhi sandhi; Yo niggahītassa ca sandhikappe, Sunicchayo sopi mayettha vutto.
1 2 3