8. 阴性名词词汇串显示巴利原文
8. Itthiliṅganāmikapadamālā
在阴性词中,由bhū词根所成、以ā结尾的原形词bhāvikā,其名词变格表虽亦当说明,然先来说说已广为熟知的kaññā一词的名词变格表——显示巴利原文
Atha itthiliṅgesu ākārantassa bhūdhātumayassa pakatirūpabhūtassa bhāvikāsaddassa nāmikapadamālāyaṃ vattabbāyampi pasiddhassa tāva kaññāsaddassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma –
少女、少女、少女们。少女、少女、少女们。对少女、与少女们、与少女们。对少女、属于少女们。对少女、与少女们、与少女们。对少女、属于少女们。对少女、在少女中、在少女们中。尊贵的少女啊,尊贵的少女们啊,少女们。这是我们采用的方式。显示巴利原文
Kaññā, kaññā, kaññāyo. Kaññaṃ, kaññā, kaññāyo. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāyaṃ, kaññāsu. Bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo. Ayamamhākaṃ ruci.
在此,“kaññā”一词依单数与复数形式而说,而在《词源藏》中,并无依复数形式而说的规则。正如其中仅说“saddhā tiṭṭhati, saddhāyo tiṭṭhanti. Saddhaṃ passati, saddhāyo passati”而已,并未出现“saddhā”的复数形式。虽未出现,但依“bāhā paggayha pakkanduṃ, sivikaññā samatā. Ahetu appaccayā purisassa saññā uppajjantipi nirujjhantipi”等圣典文句所示,应知bāhā、kaññā、saññā等词有复数形式。在《小词源》中,先给出“bhoti kaññe, bhoti kaññā”两个单数形式,随后又说了一个复数形式“bhotiyo kaññāyo”。而在《词源藏》中,说了单数形式“bhoti saddhā”后,又说了一个复数形式“bhotiyo saddhāyo”。然而我们在此,依“ehi bāle khamāpehi, k”……显示巴利原文
Ettha ‘‘kaññā’’ti ekavacanabahuvacanavasena vuttaṃ, niruttipiṭake bahuvacanavasena vutto nayo natthi. Tathā hi tattha ‘‘saddhā tiṭṭhati, saddhāyo tiṭṭhanti. Saddhaṃ passati, saddhāyo passatī’’ti ettakameva vuttaṃ, ‘‘saddhā’’ti bahuvacanaṃ na āgataṃ. Kiñcāpi nāgataṃ, tathāpi ‘‘bāhā paggayha pakkanduṃ, sivikaññā samāgatā. Ahetu appaccayā purisassa saññā uppajjantipi nirujjhantipī’’tiādipāḷidassanato bāhākaññā saññāsaddādīnaṃ bahuvacanatā gahetabbā. Cūḷaniruttiyaṃ ‘‘bhoti kaññe, bhoti kaññā’’ti dve ekavacanāni vatvā ‘‘bhotiyo kaññāyo’’ti ekaṃ bahuvacanaṃ vuttaṃ. Niruttipiṭake pana ‘‘bhoti saddhā’’ti ekavacanaṃ vatvā ‘‘bhotiyo saddhāyo’’ti ekaṃ bahuvacanaṃ vuttaṃ. Mayaṃ panettha ‘‘ehi bāle khamāpehi, kusarājaṃ mahabbalaṃ. Phussatī varavaṇṇābhe. Ehi godhe nivattassū’’tiādipāḷidassanato ‘‘bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo’’ti evaṃpakārāniyeva ālapanekavacanabahuvacanāni icchāma. Ettha ‘‘bhoti kaññe’’ti ayaṃ nayo ammādīsu mātādīsu ca na labbhati.
bhāvikā、bhāvikā、bhāvikāyo。bhāvikaṃ、bhāvikā、bhāvikāyo。bhāvikāya、bhāvikāhi、bhāvikābhi。bhāvikāya、bhāvikānaṃ。bhāvikāya、bhāvikāhi、bhāvikābhi。bhāvikāya、bhāvikānaṃ。bhāvikāya、bhāvikāyaṃ、bhāvikāsu。尊贵的bhāvikā啊,尊贵的bhāvikā们啊,bhāvikā们啊。显示巴利原文
Bhāvikā, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikaṃ, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāyaṃ, bhāvikāsu. Bhoti bhāvike, bhotiyo bhāvikā, bhāvikāyo.
如上所示,对于所有由bhū词根所成、以“bhāvanā vibhāvanā”等为首的以ā结尾的词,以及其他以ā结尾的词,皆应同样套用名词词形变化表。此处,其他以ā结尾的词即是saddhā等词。显示巴利原文
Evaṃ heṭṭhuddiṭṭhānaṃ sabbesaṃ bhūdhātumayānaṃ ‘‘bhāvanā vibhāvanā’’iccevamādīnaṃākārantapadānaṃ aññesañcākārantapadānaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. Etthaññāni ākārantapadāni nāma saddhādīni.
信、慧、般若、明,思、智、渴爱、贪;
欲、问、妻、幻,慈、量、学、数。
胫、臂、颈、舌,语、影、恒河、船;
睡眠、爱著、厅堂、花环;时、琵琶、乞食、紫胶。
压迫、象鼻、论诤;悲悯、女人、藤蔓;
谈论、诽谤、甘露、罗陀;习气、黄檀、饮水处。
光明、界限、堪忍、动摇,
刹帝利、砂砾、酒;
秋千、秤、石、嬉戏,
娇嗔、母羊、腰带、技艺
牝马、儿媳、鼠;箱箧、善草、方位;
鼻、月光、洞穴、渴望;滑液、集会、夜晚;
‘母论’等词,与‘具阴性词尾’等词相似者,皆同此例。
母亲们与父亲们,在某些方面彼此相同;
母亲、女儿及孙女等,则与此有别。
显示巴利原文 Saddhā medhā paññā vijjā, cintā mantā taṇhā’bhijjhā; Icchā pucchā jāyā māyā, mettā mattā sikkhā saṅkhā. Jaṅghā bāhā gīvā jivhā, vācā chāyā gaṅgā nāvā; Niddā kantā sālā mālā, velā vīṇā bhikkhā lākhā. Gāthā senā lekhā’pekkhā, āsā pūjā esā kaṅkhā; Aññā muddā khiḍḍā bhassā, bhāsā kīḷā sattā cetā. Pipāsā vedanā saññā, cetanā tasiṇā pajā; Devatā vaṭṭakā godhā, balākā vasudhā sabhā. Ukkā sephālikā sikkā, salākā vālikā sikhā; Kāraṇā visikhā sākhā, vacā vañjhā jaṭā ghaṭā. Pīḷā soṇḍā vitaṇḍā ca, karuṇā vanitā latā; Kathā nindā sudhā rādhā, vāsanā siṃsapā papā. Pabhā sīmā khamā ejā, Khattiyā sakkharā surā; Dolā tulā silā līlā, Lāle’ḷā mekhalā kalā. Vaḷavā suṇisā mūsā, mañjūsā sulasā disā; Nāsā juṇhā guhā īhā, lasikā parisā nisā; Mātikiccādayo ceva, bhāvikāpadasādisā. Ammannambā ca tātā ca, kiñcideva samā siyuṃ; Mātā dhītā panattādī, puthageva ito siyuṃ.
然而,“会众”一词的第七格形式,应配合为parisāya、parisāyaṃ、parisati、parisāsu——正如圣典所示:“一时,乔达摩尊者在托代亚婆罗门的会众中,宣说对他人的批评。”至于“ammā”(母亲)等词,则应先按照“少女”的变格方式,列出ammā、ammā、ammāyo等形式,最后再配合为bhoti amma、bhoti ammā、bhotiyo ammā、ammāyo等形式。显示巴利原文
Parisāsaddassa pana sattamīṭhāne ‘‘parisāya, parisāyaṃ, parisati, parisāsū’’ti yojetabbaṃ ‘‘ekamidaṃ bho gotama samayaṃ todeyyassa brāhmaṇassa parisati parūpārambhaṃ vattentī’’ti pāḷidassanato. Ammādīnaṃ pana ‘‘ammā, ammā, ammāyo’’tiādinā kaññānayena vatvā avasāne ‘‘bhoti amma, bhoti ammā, bhotiyo ammā, ammāyo’’tiādinā yojetabbaṃ.
“母亲”一词的格位变化如下:mātā, mātā, mātaro. mātaraṃ, mātaro. mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. mātari, mātuyā, matyā, mātuyaṃ, matyaṃ, mātūsu. bhoti mātā, bhotiyo mātā, mātaro.显示巴利原文
Mātā, mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātaro. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātari, mātuyā, matyā, mātuyaṃ, matyaṃ, mātūsu. Bhoti mātā, bhotiyo mātā, mātaro.
这里应当注意:在经典中,阴性词以s音结尾的形式,以及以ehi、ebhi、esu等结尾的复数具格与处格形式,以及以ena等结尾的形式,均未出现。因此,有些人所说的“mātussa, mātarehi”等形式,本书不予列出;其余诸词亦同此理。然而,依据经典所示:“凡我与我母所造之福,以及你的;我已得我母的许可”,可知在具格、与格、离格、属格、处格中,都使用mātuyā、matyā这两种形式。这是因为这些格的变格趋势与阴性词一致。例如在《优曼丹帝本生》中,“matyā”一词即作为第五格(离格)和第三格(具格)单数出现。正如“khattiyā”因中间元音省略而成为“khatyā”,同理,“mātuyā, mātuya”也变为“matyā, matya”。但是,此规则不适用于“女儿”等词。显示巴利原文
Ettha pana yasmā pāḷiyaṃ itthiliṅgānaṃ sakārantāni rūpāni ehi ebhi esukārantādīni ca enantādīni ca na dissanti, tasmā kehici vuttānipi ‘‘mātussa mātarehī’’tiādīni na vuttāni, esa nayo itaresupi. ‘‘Yaṃkiñcitthikataṃ puññaṃ, mayhañca mātuyā ca te. Anuññāto ahaṃ matyā’’ti pāḷidassanato pana karaṇasampadānanissakkasāmibhummavacanaṭṭhāne ‘‘mātuyā, matyā’’ti ca vuttaṃ itthiliṅgaṭṭhāne samānagatikattā tesaṃ vacanānaṃ. Tathā hi ummādantijātake ‘‘matyā’’ti padaṃ pañcamītatiyekavacanavasena āgataṃ, yathā pana ‘‘khattiyā’’ti padaṃ majjhasaralopavasena ‘‘khatyā’’ti bhavati, tathā ‘‘mātuyā mātuya’’nti ca padaṃ ‘‘matyā, matya’’nti bhavati, ayaṃ nayo dhītusaddādīsu na labbhati.
“女儿”一词的变格如下:dhītā, dhītā, dhītaro. dhītaṃ, dhītaraṃ, dhītaro. dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. dhītarā, dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. dhītari, dhītuyā, dhītuyaṃ, dhītūsu. bhoti dhītu, bhoti dhītā, bhotiyo dhītā, dhītaro. 当知。显示巴利原文
Dhītā, dhītā, dhītaro. Dhītaṃ, dhītaraṃ, dhītaro. Dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītarā, dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītari, dhītuyā, dhītuyaṃ, dhītūsu. Bhoti dhītu, bhoti dhītā, bhotiyo dhītā, dhītaro. Ettha pana.
我舍弃了儿子阇利、女儿黑皮羚羊与忠贞的玛迪妃,心中毫无顾念,唯为菩提之故。
我舍弃了儿子阇利、女儿黑皮羚羊与忠贞的玛迪妃,心中毫无顾念,唯为菩提之故。
显示巴利原文 ‘‘Jāliṃ kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddideviṃ patibbataṃ; Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti
由于圣典中出现了“dhīta”的形式,因此“dhīta”用于业格。这应视为核心范例。同样,由于圣典中出现了复合词“assamaṇī hoti asakyadhītarā”,故类似第三格单数词尾的复合词如“seṭṭhidhītarā”等,亦应作为第一格单数词尾的复合词来把握。而在《尼卢提论》中,“mātā dhītā”两词被归入‘信’的变化方式,但我们将其单独列出,因为如同“saddhāyā”一样,“mātāyā”等形式在圣典等文献中未见广泛出现。实际上,我们只在复合词中见到此类音变,例如“rājamātāya rājadhītāya seṭṭhidhītāyā”。同样,‘少女’的变化方式亦部分适用,例如圣典中有“acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte”之语,由此可知“bhoti rājamāte, bhoti rājadhīte”等形式也是适用的。其中,“nandamātā”意为难陀的母亲,“bhoti nandamāte”是其……显示巴利原文
Pāḷiyaṃ ‘‘dhīta’’nti dassanato upayogavacanaṭṭhāne ‘‘dhīta’’nti vuttaṃ, tasmā idaṃ sārato gahetabbaṃ, tathā pāḷiyaṃ ‘‘assamaṇī hoti asakyadhītarā’’ti samāsapadassa dassanato tatiyekavacanantapadasadisaṃ ‘‘seṭṭhidhītarā’’tiādikaṃ paṭhamekavacanantampi samāsapadaṃ gahetabbameva, niruttipiṭake pana ‘‘mātā dhītā’’ti padadvayaṃ saddhānaye pakkhitta, tamamhehi ‘‘saddhāyā’’ti padassa viya ‘‘mātāyā’’tiādīnaṃ pāḷiādīsu byāse adassanato visuṃ gahitaṃ samāseyeva hi īdisiṃ saddagatiṃ passāma ‘‘rājamātāya rājadhītāya seṭṭhidhītāyā’’ti. Evaṃ kaññānayopi ekadesena labbhati, tathā ‘‘acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte’’ti pāḷiyaṃ ‘‘nandamāte’’ti dassanato ‘‘bhoti rājamāte, bhoti rājadhīte’’ti evamādinayopi labbhati, tatra nandamāteti nandassa mātā nandamātā, bhoti nandamāte, evaṃ samāseyeva īdisī saddagati hoti, tasmā samāsapadatte ‘‘mātu dhītu duhitu’’iccetesaṃ pakatirūpānaṃ dve koṭṭhāsā gahetabbā paṭhamaṃ dassitarūpakoṭṭhāso ca kaññānayo rūpakoṭṭhāso cāti. Nattādīni padāni na kevalaṃ pulliṅgāniyeva honti, atha kho itthiliṅgānipi. Tathā hi ‘‘visākhāya nattā kālaṅkatā hoti. Catasso mūsikā gādhaṃ kattā, no vasitā’’tiādīni payogāni sāsane dissanti.
‘孙女’(nattā)一词的格位变化如下所示:nattā, nattā, nattāro. nattaṃ, nattāraṃ, nattāro. nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. nattu, nattuyā, nattārānaṃ, nattānaṃ, nattūnaṃ. nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. nattu, nattuyā, nattārānaṃ, nattānaṃ, nattūnaṃ. nattari, nattuyā, nattuyaṃ, nattūsu. bhoti natta, bhoti nattā, bhotiyo nattā, nattāro.显示巴利原文
Nattā, nattā, nattāro. Nattaṃ, nattāraṃ, nattāro. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ, nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattari, nattuyā, nattuyaṃ, nattūsu. Bhoti natta, bhoti nattā, bhotiyo nattā, nattāro.
同样,对于“kattā, vasitā, bhāsitā”等词,于构成复合词时,亦会产生“rājanattāya, rājanatte”等形式,正如“rājamātāya, nandamāte”等一样。显示巴利原文
Evaṃ ‘‘kattā vasitā bhāsitā’’ iccādīsupi samāsapadatte pana ‘‘rājamātāya nandamāte’’tiādīni viya ‘‘rājanattāya, rājanatte’’tiādīni rūpāni bhavanti.
这是对以ā结尾与以u结尾的阴性词原形,所作的名词词干变格分析。显示巴利原文
Savinicchayoyaṃ ākārantukārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
现在,我们以先前诸师的观点为先导,宣说“地”等词的名词词干变格——显示巴利原文
Idāni bhūmipadādīnaṃ nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –
Ratti, rattī, rattiyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattiyaṃ, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattiyo. 这是耶摩迦大长老的观点。显示巴利原文
Ratti, rattī, rattiyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattiyaṃ, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattiyo. Yamakamahātheramataṃ.
“Bhūmi, bhūmī, bhūmiyo. Bhūmiṃ, bhūmī, bhūmiyo”等,一切皆可依此推知。同样,“bhūti satti patti vutti mutti kitti khanti titti siddhi iddhi vuddhi suddhi buddhi bodhi pīti nandi mati asani vasani sati gati vuḍḍhi yuvati aṅguli bondi diṭṭhi tuṭṭhi nābhi”等名词词干的变格亦当准此搭配。再者,可见有“ratyo amoghā gacchanti. Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ. Na bhūmyā caturaṅgulo. Seti bhūmyā anutthunaṃ. Bhūmyā so patitaṃ pāsaṃ. Gīvāya paṭimuñcati. Imā ca nabhyo satarājicittitā. Sateratā”等用例。显示巴利原文
‘‘Bhūmi, bhūmī, bhūmiyo. Bhūmiṃ, bhūmī, bhūmiyo’’ti sabbaṃ neyyaṃ. Evaṃ ‘‘bhūti satti patti vutti mutti kitti khanti titti siddhi iddhi vuddhi suddhi buddhi bodhi pīti nandi mati asani vasani sati gati vuḍḍhi yuvati aṅguli bondi diṭṭhi tuṭṭhi nābhi’’ iccādīnampi nāmikapadamālā yojetabbā. Apica ‘‘ratyo amoghā gacchanti. Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ. Na bhūmyā caturaṅgulo. Seti bhūmyā anutthunaṃ. Bhūmyā so patitaṃ pāsaṃ. Gīvāya paṭimuñcati. Imā ca nabhyo satarājicittitā. Sateratā vijjurivappabhāsare’’ti evamādīnaṃ payogānaṃ dassanato ratti bhūmi nābhisaddādīnaṃ ayampi nāmikapadamālāviseso veditabbo. Kathaṃ?
Ratti, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattiyaṃ ratyaṃ, ratto, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattī, rattiyo, ratyo.显示巴利原文
Ratti, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattiyaṃ ratyaṃ, ratto, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattī, rattiyo, ratyo.
在此,除去“ratto”这一形式,“bhūmi, bhūmī, bhūmiyo, bhūmyo”等一切皆可依此类推。显示巴利原文
Ettha ‘‘ratto’’ti rūpanayaṃ vajjetvā ‘‘bhūmi, bhūmī, bhūmiyo, bhūmyo’’ti sabbaṃ neyyaṃ.
Nābhi(脐)一词的变格如下:主格单数为 nābhi、nābhī,主格复数为 nābhiyo、nabhyo。宾格单数为 nābhiṃ、nābhī,宾格复数为 nābhiyo、nabhyo。工具格单数为 nābhiyā、nabhyā,工具格复数为 nābhīhi、nābhībhi。与格单数为 nābhiyā、nabhyā,与格复数为 nābhīnaṃ。夺格单数为 nābhiyā、nabhyā,夺格复数为 nābhīhi、nābhībhi。属格单数为 nābhiyā、nabhyā,属格复数为 nābhīnaṃ。处格单数为 nābhiyā、nabhyā、nābhiyaṃ、nabhyaṃ,处格复数为 nābhīsu。呼格单数为 bhoti nābhi,呼格复数为 bhotiyo nābhī、nābhiyo、nabhyo。显示巴利原文
Nābhi, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiṃ, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhiyaṃ, nabhyaṃ, nābhīsu. Bhoti nābhi, bhotiyo nābhī, nābhiyo, nabhyo.
Bodhi(菩提)一词的变格如下:主格单数为 bodhi、bodhī,主格复数为 bodhiyo、bojjho。宾格单数为 bodhiṃ、bodhiyaṃ、bojjhaṃ、bodhī,宾格复数为 bodhiyo、bojjho。工具格单数为 bodhiyā、bojjhā,工具格复数为 bodhīhi、bodhībhi。与格单数为 bodhiyā、bojjhā,与格复数为 bodhīnaṃ。夺格单数为 bodhiyā、bojjhā,夺格复数为 bodhīhi、bodhībhi。属格单数为 bodhiyā、bojjhā,属格复数为 bodhīnaṃ。处格单数为 bodhiyā、bojjhā、bodhiyaṃ、bojjhaṃ,处格复数为 bodhīsu。呼格单数为 bhoti bodhi,呼格复数为 bhotiyo bodhī、bodhiyo、bojjho。显示巴利原文
Bodhi, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiṃ, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhīsu. Bhoti bodhi, bhotiyo bodhī, bodhiyo, bojjho.
然而在此,由于可见“bujjhassu jina bodhiyaṃ. Aññatra bojjhā tapasā”等种种圣典例句,因此说这一名词词干的变格有多种方式。而这一切方式,在其他地方也应随宜配合运用。显示巴利原文
Ettha pana ‘‘bujjhassu jina bodhiyaṃ. Aññatra bojjhā tapasā’’ti vicitrapāḷinayadassanato vicitranayā nāmikapadamālā vuttā. Sabbopi cāyaṃ nayo aññatthāpi yathārahaṃ yojetabbo.
这是对以i结尾的阴性词原形所作的名词词干变格分析。显示巴利原文
Savinicchayoyaṃ ikārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
以ī结尾的tāpakatika(自然阴性),以ī结尾的tthiliṅga(语法阴性)。显示巴利原文
Ikārantatāpakatikaṃ ikārantitthiliṅgaṃ
现在,我们以前代诸师之说为先导,讲述bhūrī等词的名词词干变格:显示巴利原文
Idāni bhūrīsaddādīnaṃ nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –
“Itthī, itthī, itthiyo. Itthiṃ, itthī, itthiyo. Itthiyā, itthīhi, itthībhi. Itthiyā, itthīnaṃ. Itthiyā, itthīhi, itthībhi. Itthiyā, itthīnaṃ. Itthiyā, itthiyaṃ, itthīsu. Bhoti itthi, bhotiyo itthiyo.”此为双论大长老之见。显示巴利原文
Itthī, itthī, itthiyo. Itthiṃ, itthī, itthiyo. Itthiyā, itthīhi, itthībhi. Itthiyā, itthīnaṃ. Itthiyā, itthīhi, itthībhi. Itthiyā, itthīnaṃ. Itthiyā, itthiyaṃ, itthīsu. Bhoti itthi, bhotiyo itthiyo. Yamakamahātheramataṃ.
“Bhūrī, bhūrī, bhūriyo. Bhūriṃ, bhūrī, bhūriyo”——其变格与itthī(阴性)相同。同样地,bhūtī、bhotī、vibhāvinī等由bhū词根所成之词,以及其他以ī结尾的名词,皆应配以此名词词根变格。此处所谓其他以ī结尾的名词,即指:显示巴利原文
‘‘Bhūrī, bhūrī, bhūriyo. Bhūriṃ, bhūrī, bhūri yo’’ti itthiyā samaṃ. Evaṃ bhūtī bhotī vibhāvinī iccādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ aññesañca īkārantasaddānaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. Etthaññe īkārantasaddā nāma –
“Mātulānī ca bhaginī, bhikkhunī sāmugī ajī;
Vāpī pokkharaṇī devī, nāgī yakkhinī rājinī.
Dāsī ca brāhmaṇī muṭṭha-ssatinī sīghayāyinī;
Sākiyānī”ti cādīni, payogāni bhavanti hi.
其中“pokkharaṇī dāsī, brāhmaṇī”等词(的读法):
此外,也可随偈颂的偈体(cuṇṇi)依宜作适当变通。
诸如“Kusāvatī”等词,特指仅在偈颂中如此使用;
诸色变为别样时,依单数形式而说。
显示巴利原文 ‘‘Mātulānī ca bhaginī, bhikkhunī sāmugī ajī; Vāpī pokkharaṇī devī, nāgī yakkhinī rājinī. Dāsī ca brāhmaṇī muṭṭha-ssatinī sīghayāyinī; Sākiyānī’’ti cādīni, payogāni bhavanti hi. Tatra ‘‘pokkharaṇī dāsī, brāhmaṇi’’ccādinaṃ gati; Aññathāpi siyā gāthā-cuṇṇiyesu yathārahaṃ. ‘‘Kusāvatī’’tiādīnaṃ, gāthāsveva visesato; Rūpāni aññathā honti, ekavacanato vade. ‘‘Kāsī avantī’’iccādī, bahuvacanato vade; ‘‘Candavatī’’tiādīni, payogassānurūpato.
正如:“莲花池妥善建造,有那七百位妻妾,以及七百位婢女。我将带领童子们与婆罗门少女的随从,在诸河流淌的尼连禅河之岸,以十万为靶的住处。”显示巴利原文
Tathā hi ‘‘pokkharañño sumāpitā. Tā ca sattasatā bhariyā, dāsyo sattasatāni ca. Dārake ca ahaṃ nessaṃ , brāhmaṇyā paricārake. Najjo sandanti. Najjā nerañjarāya tīre. Lakkhyā bhava nivesanaṃ.
波罗奈城中,大王,有一位乌鸦王栖居于此;
为八万眷属所围绕,那善翼者。
显示巴利原文 Bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako; Asītiyā sahassehi, supatto parivārito.
犹如毗沙门王,在那利蓟。显示巴利原文
Rājā yathā vessavaṇo naḷiñña’’nti
由见到如是等圣典,莲花池等名词的格位词列应当依差别而配合。怎样配合呢?说出“莲花池、莲花池、诸莲花池、莲花池”等之后,在具格、为格、从格、属格的位置,应说单数形式“以莲花池、由莲花池”等;而在处格的位置,则应说单数形式“于莲花池、于莲花池、在莲花池中、在莲花池”等。一切处都应当使词形完整。同样,说出“婢女、婢女、诸婢女、婢女们。婢女、婢女、婢女、诸婢女、婢女们”之后,在具格等位置,应说单数形式“以婢女、由婢女”等;而在处格的位置,则应说单数形式“于婢女、于婢女、在婢女中、在婢女”等。一切处都应当使词形完整。然而在此,由于见到“以杖击打”、“如生于家中之婢女”、“我将触证解脱”等用例,依从“aṃ”格变为“ya”等的规则,而说为“dāsiyaṃ”。其中,在“如生于家中之婢女”这一例中,由从“aṃ”格变为“ya”的规则,也可获得其他声论之理。怎样的呢?正如“年轻女子”即被称为“dahariyā”,同样,“婢女”本身即被称为“dāsiyā”。显示巴利原文
Evamādīnaṃ pāḷīnaṃ dassanato pokkharaṇī iccādīnaṃ nāmikapadamālāyo savisesā yojetabbā. Kathaṃ? ‘Pokkharaṇī, pokkharaṇī, pokkharaṇiyo, pokkharañño. Pokkharaṇi’’ntiādinā vatvā karaṇasampadānanissakkasāmivacanaṭṭhāne ‘‘pokkharaṇiyā, pokkharaññā’’ti ekavacanāni vattabbāni. Bhummavacanaṭṭhāne pana ‘‘pokkharaṇiyā, pokkharaññā, pokkharaṇiyaṃ, pokkharañña’’nti ca ekavacanāni vattabbāni. Sabbattha ca padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Tathā ‘‘dāsī, dāsī, dāsiyo, dāsyo. Dāsiṃ, dāsiyaṃ, dāsī, dāsiyo, dāsyo’’ti vatvā karaṇavacanaṭṭhānādīsu ‘‘dāsiyā, dāsyā’’ti ekavacanāni vattabbāni. Bhummavacanaṭṭhāne pana ‘‘dāsiyā, dāsyā, dāsiyaṃ, dāsya’’nti ca ekavacanāni vattabbāni. Sabbattha padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Ettha pana ‘‘yaṭṭhiyā paṭikoṭeti, ghare jātaṃva dāsiyaṃ. Phusissāmi vimuttiya’’nti payogānaṃ dassanato aṃvacanassa yamādesavasena ‘‘dāsiya’’nti vuttaṃ. Tesu ca ‘‘ghare jātaṃva dāsiya’’nti ettha aṃvacanassa yamādesato aññopi saddanayo labbhati. Kathaṃ? Yathā daharī eva ‘‘dahariyā’’ti vuccati, evaṃ dāsī eva ‘‘dāsiyā’’ti.
然而在此,由于见到“我见此年轻女子,容貌端严之少女”以及“他们对年老者如是说,于年轻女子如此存在时”的圣典为证,为表达业格之意而说为“dāsiyaṃ”。但依此意趣,则如“少女”一词,依少女的变格规则而有名词格位词列:“dāsiyā, dāsiyā, dāsiyāyo. dāsiyaṃ, dāsiyā, dāsiyāyo. dāsiyāyā”。正如见到“对少女优波西尼”的圣典。同样,“有花者”一词,依少女规则的单数方式,而有名词格位词列:“pupphavatiyā, pupphavatiyaṃ, pupphavatiyāya, pupphavatiyāyaṃ, 尊贵的有花者啊”。显示巴利原文
Ettha pana ‘‘passāmi vohaṃ dahariṃ, kumāriṃ cārudassana’’nti ca ‘‘ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ sati’’nti ca pāḷi nidassanaṃ , upayogavacanicchāya ‘‘dāsiya’’nti vuttaṃ, imasmiṃ panādhippāye ‘‘dāsiyā, dāsiyā, dāsiyāyo. Dāsiyaṃ, dāsiyā, dāsiyāyo. Dāsiyāyā’’ti kaññānayeneva nāmikapadamālā bhavati ‘‘kumāriyā’’ti saddasseva. Tathā hi ‘‘kumāriye upaseniye’’ti pāḷi dissati. Tathā ‘‘pupphavatiyā, pupphavatiyaṃ, pupphavatiyāya, pupphavatiyāyaṃ, bhoti pupphavatiye’’ti kaññānayanissitena ekavacananayena nāmikapadamālā bhavati.
然于此中,有圣典与注疏之文为证:“过去,此波罗奈曾名有花城。有一王嗜猎,为有花城之王。从有花城之北出发。”另有一例——于“dāsiyā dahariyā kumāriyā”等中,亦应见k音转作y音之例。至于“婆罗门女”一词,先列述“婆罗门女、婆罗门女、诸婆罗门女、婆罗门女们。婆罗门女”等已,于工具格等处,应言单数形“以婆罗门女、由婆罗门女”,一切处皆当使词形完整。于“河”一词,先列述“河、河、诸河、诸河。河”等已,应言“以河、由河”及“于河、在河中”,一切处皆当使词形完整。盖于阴性词中,一见主格复数,则虽未现之业格复数亦视为已见;同理,一见业格复数,则虽未现之主格复数亦视为已见;于工具格、与格、离格、属格、处格中,一见其一,则余者亦视为已见。譬如于“奴仆们与婢女们及随从们”中,既见“婢女们”此一主格复数,则另一“婢女们”此一业格复数,因形态相同,亦视为已见。显示巴利原文
Ettha pana ‘‘atīte ayaṃ bārāṇasī pupphavatiyā nāma ahosi. Rājāsi luddakammo, ekarājā pupphavatiyāyaṃ. Uyyassu pubbena pupphavatiyāyā’’ti pāḷi ca aṭṭhakathāpāṭho ca nidassanaṃ. Aparo nayo – ‘‘dāsiyā dahariyā kumāriyā’’tiādīsu kakārassa yakārādesopi daṭṭhabbo. Brāhmaṇīsaddassa tu ‘‘brāhmaṇī, brāhmaṇī, brāhmaṇiyo, brāhmaṇyo. Brāhmaṇi’’ntiādīni vatvā karaṇavacanaṭṭhānādīsu ‘‘brāhmaṇiyā, brāhmaṇyā’’ti ekavacanāni vattabbāni, sabbattha ca padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Nadīsaddassa ‘‘nadī, nadī, nadiyo, najjo. Nadi’’ntiādinā vatvā ‘‘nadiyā, najjā’’ti ca ‘‘nadiyaṃ, najja’’nti ca vattabbaṃ, sabbattha ca padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Itthiliṅgesu hi paccattabahuvacane diṭṭheyeva upayogabahuvacanaṃ anāgatampi diṭṭhameva hoti, tathā upayogabahuvacane diṭṭheyeva paccattabahuvacanaṃ anāgatampi diṭṭhameva hoti, karaṇasampadānanissakkasāmibhummavacanānampi aññatarasmiṃ diṭṭheyeva aññataraṃ diṭṭhameva hoti. Tathā hi ‘‘dāsā ca dāsyo anujīvino cā’’ti ettha ‘‘dāsyo’’ti paccattabahuvacane diṭṭheyeva aparampi ‘‘dāsyo’’ti upayogabahuvacanaṃ taṃsadisattā diṭṭhameva hoti.
“且帝释应赐我殊胜之愿,而我应能获得彼愿;”
“或一夜或两夜,我愿成为亲近者;”
与令迷醉者(Ummādantī)共相欢好之后,他由此成为尸毗王。
显示巴利原文 ‘‘Sakko ca me varaṃ dajjā, so ca labbhetha me varo; Ekarattaṃ dvirattaṃ vā, bhaveyyaṃ abhipārako; Ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siya’’nti
在此,既然‘ummādantyā’视为工具格,则与其相似的与格、离格、属格、处格形式亦可视为已见。在‘Brāhmaṇyā paricārake’中,既然‘brāhmaṇyā’视为属格,则与其相似的工具格、与格、离格、处格形式亦可视为已见。在‘Seti bhūmyā anutthuna’及‘pathabyā cārpubbaṅgī’中,既然‘bhūmyā, pathabyā’视为第七格单数,则与其相似的工具格、与格、离格、属格形式亦可视为已见。在‘Bārāṇasyaṃ mahārājā’中,既然‘bārāṇasyaṃ’视为处格,则与其相似的其他处格形式,如‘brāhmaṇyaṃ ekādasyaṃ pañcamyaṃ’等,亦可视为已见。显示巴利原文
Ettha ‘‘ummādantyā’’ti karaṇavacane diṭṭheyeva taṃsadisāni sampadānanissakkasāmibhummavacanānipi diṭṭhāniyeva honti. ‘‘Brāhmaṇyā paricārake’’ti ettha ‘‘brāhmaṇyā’’ti sāmivacane diṭṭheyeva taṃsadisāni karaṇasampadānanissakkabhummavacanānipi diṭṭhāniyeva honti. ‘‘Seti bhūmyā anutthuna’’nti ettha ‘‘pathabyā cārupubbaṅgī’’ti ettha ca ‘‘bhūmyā, pathabyā’’ti sattamiyā ekavacane diṭṭheyeva taṃsadisāni karaṇasampadānanissakkasāmivacanānipi diṭṭhāniyeva honti. ‘‘Bārāṇasyaṃ mahārājā’’ti ettha ‘‘bārāṇasya’’nti bhummavacane diṭṭheyeva taṃsadisāni aññānipi ‘‘brāhmaṇyaṃ ekādasyaṃ pañcamya’’ntiādīni bhummavacanāni diṭṭhāniyeva honti.
而且,往昔的阿阇梨们为了构造偈颂,也会采用那样的形式。即便在教法中,此类形式亦大多出现于偈颂之中。显示巴利原文
Gaṇhanti ca tādisāni rūpāni pubbācariyāsabhāpi gāthābhisaṅkharaṇavasena. Sāsanepi pana etādisāni rūpāni yebhuyyena gāthāsu sandissanti.
拘舍婆提(Kusāvatī):业格为拘舍婆提(Kusāvatiṃ);工具格、与格、离格、属格为拘舍婆提(Kusāvatiyā 或 Kusāvatyā);处格为拘舍婆提(Kusāvatiyaṃ 或 Kusāvatyaṃ);呼格为“尊贵的拘舍婆提!”(Bhoti kusāvati)。显示巴利原文
Kusāvatī. Kusāvatiṃ. Kusāvatiyā, kusāvatyā. Kusāvatiyaṃ, kusāvatyaṃ. Bhoti kusāvati.
波罗奈(Bārāṇasī):业格为波罗奈(Bārāṇasiṃ);工具格、与格、离格、属格为波罗奈(Bārāṇasiyā 或 Bārāṇasyā);处格为波罗奈(Bārāṇasiyaṃ、Bārāṇasyaṃ 或 Bārāṇassaṃ);呼格为“尊贵的波罗奈!”(Bhoti bārāṇasi)。显示巴利原文
Bārāṇasī. Bārāṇasiṃ. Bārāṇasiyā, bārāṇasyā. Bārāṇasiyaṃ, bārāṇasyaṃ, bārāṇassaṃ iccapi, bhoti bārāṇasi.
那利尼(Naḷinī):业格为那利尼(Naḷiniṃ);工具格、与格、离格、属格为那利尼(Naḷiniyā 或 Naḷiññā);处格为那利尼(Naḷiniyaṃ 或 Naḷiññaṃ);呼格为“尊贵的那利尼!”(Bhoti naḷini)。其他词也应如此配合(Aññānipi yojetabbāni)。显示巴利原文
Naḷinī. Naḷiniṃ. Naḷiniyā, naḷiññā. Naḷiniyaṃ, naḷiññaṃ. Bhoti naḷini. Aññānipi yojetabbāni.
然而,在偈颂中,可使用如‘kusāvatimhi, bārāṇasimhi, naḷinimhi’等词形。正如圣典中,‘kusāvatimhi’等以‘mhi’结尾的阴性词形仅见于偈颂,而不见于长行。但在字学中,由于有‘nadimhā ca’等用例,此类形式并未被禁止。至于注释书的长行中,可见如‘sammādiṭṭhimhi’等阴性词形,这应视为字母颠倒所致,因为在长行中可见‘sammādiṭṭhiyaṃ paṭisandhiyaṃ sugatiyaṃ duggatiyaṃ’等用例。然而,在此善逝教法中,于偈颂及长行中,有一规则:以‘kaññā, ratti, itthī, yāgu, vadhū’这五个阴性词结尾的词,不与‘nā, sa, smā, smiṃ, mhā, mhi’这些词尾相结合。但‘mhi’词尾在偈颂中,可与以‘i’和‘u’结尾的阴性词结合。对此,有偈颂说:显示巴利原文
Gāthāvisayaṃ pana patvā ‘‘kusāvatimhi, bārāṇasimhi, naḷinimhī’’tiādinā saddarūpānipiyojetabbāni. Tathā hi pāḷiyaṃ ‘‘kusāvatimhi’’ādīni mhiyantāni itthiliṅgarūpāni gāthāsuyeva paññāyanti, na cuṇṇiyapadaracanāyaṃ. Akkharasamaye pana tādisāni rūpāni anivāritāni ‘‘nadimhā cā’’tiādidassanato. Yaṃ pana aṭṭhakathāsu cuṇṇiyapadaracanāyaṃ ‘‘sammādiṭṭhimhī’’tiādikaṃ itthiliṅgarūpaṃ dissati, taṃ akkharavipallāsavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ cuṇṇiyapadaṭṭhāne ‘‘sammādiṭṭhiyaṃ paṭisandhiyaṃ sugatiyaṃ duggatiya’’ntiādidassanato. Ayaṃ panettha niyamo sugatasāsane gāthāyaṃ cuṇṇiyapadaṭṭhāne ca ‘‘kaññā ratti itthī yāgu vadhū’’ti evaṃ pañcantehi itthiliṅgehi saddhiṃ nā sa smā smiṃ mhā mhiiccete saddā sarūpato parattaṃ na yanti. Mhisaddo pana gāthāyaṃ ivaṇṇantehi itthiliṅgehi saddhiṃ parattaṃ yāti. Tatridaṃ vuccati –
于偈颂与长行中,‘nā, sa, smā’等词尾,依其自身形,
不与以ā、i、u为尾的阴性词相结合。
而“mhi”一词在偈颂中,则与以 i、u 结尾的阴性词连用;
因与这些词结合,便有其用例。
例如:‘在鹤的胎藏中,永远没有雄性。’
拘舍婆提城中,曾有一位国王,乃大地之统御者。
显示巴利原文 ‘‘Gāthāyaṃ cuṇṇiye cāpi, nā sasmādī sarūpato; Nākārantaivaṇṇanta-itthīti parataṃ gatā. Mhisaddo pana gāthāyaṃ, ivaṇṇantitthibhī saha; Ya’to parattametassa, payogāni bhavanti hi. Yathā balākayonimhi, na vijjati pumo sadā; Kusāvabhimhi nagare, rājā āsi mahīpatī’’ti.
如此,“拘舍婆提”等词另有变化,但作为城名,它们也可有复数形式,并不像国名那样唯用复数。“迦尸、迦尸们。以迦尸们、由迦尸们。属迦尸们。在迦尸们中。尊贵的迦尸们。同样,阿宛提、阿宛提们”等,亦应依此配列名词变化系列。他处诸词,亦当如此掌握。因此,“迦尸”等词,既是国名,即便所指单数,依惯例亦恒用复数形式。显示巴利原文
Evaṃ kusāvatī iccādīni aññathā bhavanti, nagaranāmattā panekavacanānipi, na janapadanāmāni viya bahuvacanāni. ‘‘Kāsī, kāsiyo. Kāsīhi, kāsībhi. Kāsīnaṃ. Kāsīsu. Bhotiyo kāsiyo. Evaṃ avantī avantiyo’’tiādināpi nāmikapadamālā yojetabbā. Aññānipi padāni gahetabbāni. Evaṃ kāsīiccādīni janapadanāmattā rūḷhīvasena bahuvacanāneva bhavanti atthassa ekattepi.
以单数示之:“月容”“月容”(宾)“月容”(具等)“月容”(处)“尊贵的月容”;以复数示之:“月容们”“月容们”(宾)“以月容们”“由月容们”“属月容们”“在月容们中”“尊贵的月容们”。应如此了知名词的变化系列,并以此例推其余诸词。因为“月容”等词,是对一位或多位女性的施设,故当随其用法,或以单数、或以复数来配列。此理亦适用于他处。显示巴利原文
Candavatī, candavatiṃ, candavatiyā, candavatiyaṃ, bhoti candavati, evaṃ ekavacanavasena vā, candavatiyo, candavatiyo, candavatīhi, candavatībhi, candavatīnaṃ, candavatīsu, bhotiyo candavatiyo, evaṃ bahuvacanavasena vā nāmikapadamālā veditabbā, aññānipi padāni yojetabbāni. ‘‘Candavatī’’iccādīni hi ekissā bahūnañcitthīnaṃ paṇṇattibhāvato payogānurūpena ekavacanavasena vā bahuvacanavasena vā yojetabbāni bhavanti. Esa nayo aññatrāpi.
以上是对ī词尾阴性词基本形的名词变化表之决择。显示巴利原文
Savinicchayoyaṃ īkārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
以ī词尾为本性的ī词尾阴性词,已毕。显示巴利原文
Īkārantatāpakatikaṃ īkārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.
现在,由于以bhū等词根所成的u词尾阴性词不甚明了,故以另一u词尾阴性词补足名词变化表——显示巴利原文
Idāni bhūdhātumayānaṃ ukārantitthiliṅgānaṃ appasiddhattā aññena ukārantitthiliṅgena nāmikapadamālaṃ pūressāma –
粥(主格单数),粥(呼格单数),诸粥(主格复数)。粥(宾格单数),粥(呼格单数),诸粥(宾格复数)。以粥(工具格单数),以诸粥(工具格复数),由诸粥(从格复数)。属于粥(属格单数),属于诸粥(属格复数)。在粥中(处格单数),在诸粥中(处格复数)。尊贵的粥(呼格单数),尊贵的诸粥(呼格复数)。显示巴利原文
Yāgu, yāgū, yāguyo. Yāguṃ, yāgū, yāguyo. Yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyā, yāguyaṃ, yāgūsu. Bhoti yāgu, bhotiyo yāgū, yāguyo.
如是,「界、母牛、坑、癣、痒、疥、绳」等词。其中,「界」(dhātu)一词,若指血液、肉、髓、脂肪、筋、骨、骨髓、精液等所谓之「界」,为阳性;若指自性,或指善逝等之身体,或指世间界,或指眼等,则为阴性;若指 bhū、hū 等表示造作、烹饪等之音声,则为阴性或阳性。但此处取其阴性义。显示巴利原文
Evaṃ ‘‘dhātu dhenu kāsu daddu kaṇḍu kacchu rajju’’iccādīni. Tatra dhātusaddo rasarudhiramaṃsamedanhāruaṭṭhiaṭṭhimiñjasukkasaṅkhātadhātuvācako pulliṅgo, sabhāvavācako pana sugatādīnaṃ sārīrikavācako lokadhātuvācako ca cakkhādivācako ca itthiliṅgo, bhū hū karapacādisaddavācako itthiliṅgoceva pulliṅgo ca. Atra panitthiliṅgo adhippeto.
以上为以 u 为词尾的阴性名词之名词词形变化表抉择。显示巴利原文
Savinicchayoyaṃukārantitthiliṅgānaṃ nāmikapadamālāvibhāgo.
至此,以u词尾为本性的阴性u词尾词已解说圆满。显示巴利原文
Ukārantatāpakatikaṃ ukārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.
现在,我们将以古师之说为先导,宣说‘bhū’等名词的词形变化表——显示巴利原文
Idāni bhūsaddādīnaṃ nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –
阎浮(主格单数),阎浮(呼格单数),阎浮们(主格复数)。阎浮(宾格单数),阎浮(呼格单数),阎浮们(宾格复数)。以阎浮(工具格单数),以阎浮们(工具格复数),由阎浮们(从格复数)。属于阎浮(属格单数),属于阎浮们(属格复数)。在阎浮中(处格单数),在阎浮们中(处格复数)。尊贵的阎浮(呼格单数),尊贵的阎浮们(呼格复数)。此是双大长老之说。显示巴利原文
Jambū, jambū, jambuyo. Jambuṃ, jambū, jambuyo. Jambuyā, jambūhi, jambūbhi. Jambuyā, jambūnaṃ. Jambuyā, jambūhi, jambūbhi. Jambuyā , jambūnaṃ. Jambuyā, jambuyaṃ, jambūsu. Bhoti jambu, bhotiyo jambū, jambuyo. Yamakamahātheramataṃ.
此处,“阎浮”(jambū)一词的阴性,如“ambā sālā ca jambuyo”等句例所示,是众所周知的。而在“Ime te jambukā rukkhā”句中,应知是依于“树”(rukkha)一词,才以“jambukā”作阳性表述。同样,本当说“jambū”的,却说成了“jambukā”。“ke re ge”是其字根的音声。或者,若依阴性,“jambū”即是“jambukā”,而那些既是“jambukā”又是“树”的,便称为“jambukārukkhā”,如同“楞伽岛”(laṅkādīpo)的构词方式;又或者,在阳性情况下,依复合词规则本当说“jambukarukkhā”,但因偈颂体裁,为守护韵律,便将元音拉长,说成了“jambukārukkhā”,如同“saraṇāgamane kañcī”句中的情形。显示巴利原文
Ettha jambūsaddassa itthiliṅgattaṃ ‘‘ambā sālā ca jambuyo’’tiādinā pasiddhaṃ. ‘‘Ime te jambukā rukkhā’’ti ettha pana rukkhasaddaṃ apekkhitvā ‘‘jambukā’’ti pulliṅganiddeso katoti daṭṭhabbaṃ. Tathā hi jambūti kathetabbāti jambukā. Ke re ge saddeti dhātu. Atha vā itthiliṅgavasena jambū eva jambukā, jambukā ca tā rukkhā cāti jambukārukkhā, yathā laṅkādīpo, pulliṅgapakkhe vā samāsavasena ‘‘jambukarukkhā’’ti vattabbe gāthāvisayattā chandānurakkhaṇatthaṃ dīghaṃ katvā ‘‘jambukārukkhā’’ti vuttaṃ ‘‘saraṇāgamane kañcī’’ti ettha viya.
Bhū, bhū, bhuyo。Bhuṃ, bhū, bhuyo。Bhuyā, bhūhi, bhūbhi。Bhuyā, bhūnaṃ。Bhuyā, bhūhi, bhūbhi。Bhuyā, bhūnaṃ。Bhuyā, bhuyaṃ, bhūsu。Bhoti bhu, bhotiyo bhū, bhuyo。显示巴利原文
Bhū, bhū, bhuyo. Bhuṃ, bhū, bhuyo. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhuyaṃ, bhūsu. Bhoti bhu, bhotiyo bhū, bhuyo.
同样地,应当如“abhū, abhū, abhuyo。Abhuṃ, abhū, abhuyo。Abhuyā”等来搭配。此处以“abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasi”为例句。显示巴利原文
Evaṃ ‘‘abhū, abhū, abhuyo. Abhuṃ, abhū, abhuyo. Abhuyā’’tiādinā yojetabbā. Atra ‘‘abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasī’’ti nidassanapadaṃ.
“Vadhū ca sarabhū ceva, sarabū sutanū camū;”
“Vāmūrū nāganāsūrū”等,其变格方式与jambuyā相同。
显示巴利原文 ‘‘Vadhū ca sarabhū ceva, sarabū sutanū camū; Vāmūrū nāganāsūrū’’, iccādī jambuyā samā.
然而,关于这一细微之处,应善加留意。“Vadaññū, vadaññū, vadaññuyo。Vadaññuṃ, vadaññū, vadaññuyo。Vadaññuyā”应仿照jambū的变格来组合。同样地,“maggaññū dhammaññū kataññū”等也是如此。显示巴利原文
Idaṃ pana sukhumaṃ ṭhānaṃ suṭṭhu manasi kātabbaṃ. ‘‘Vadaññū, vadaññū, vadaññuyo. Vadaññuṃ, vadaññū, vadaññuyo. Vadaññuyā’’ti jambūsamaṃ yojetabbaṃ. Evaṃ ‘‘maggaññū dhammaññū kataññū’’iccādīsupi.
难道不是吗,尊者——显示巴利原文
Nanu ca bho –
“Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;”
“Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu”nti
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti
由于见到这些用例,vadaññū等词的阳性性属已为众所周知。既然如此,为何此处还要显示阴性性属的规则呢?因为vadaññū等词并非恒为阳性,它们是二性词,或者说其性属随所修饰的词而定。正如:显示巴利原文
Evamādippayogadassanato vadaññūsaddādīnaṃ pulliṅgabhāvo pasiddho, evaṃ sante kasmā idha itthiliṅganayo dassitoti? Vadaññūiccādīnaṃ ekantapulliṅgabhāvābhāvato dviliṅgāni tesaṃ vāccaliṅgattā. Tathā hi –
“我离去后,在人间,成为乐施者,离悭吝;”
“Saṅghe dānāni dassāmi, appamattā punappuna”nti ca,
显示巴利原文 ‘‘Sāhaṃ gantvā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā; Saṅghe dānāni dassāmi, appamattā punappuna’’nti ca,
“Kodhanā akataññū cā”等句中,可见许多以阴性形式使用的经文,故我们确立了这一规则。显示巴利原文
‘‘Kodhanā akataññū cā’’ti ca itthiliṅgapayogikā bahū pāḷiyo dissanti, tasmā evaṃ nīti amhehi ṭhapitā.
这是关于以“ū”结尾的阴性名词原形的名词词形变化表解析,并附有判定。显示巴利原文
Savinicchayoyaṃ ūkārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.
以 o 结尾的阴性词中,由词根 bhū 构成者并不常见,而其他以 o 结尾的阴性词则常见。显示巴利原文
Okārantapadaṃ bhūdhātumayaṃ itthiliṅgamappasiddhaṃ, aññaṃ panokārantaṃ itthiliṅgaṃ pasiddhaṃ.
应知:以 o 结尾的阴性词,即 go 一词;
有些人说,go 一词在阳性中的词形也是如此;
显示巴利原文 Okārantaṃ itthiliṅgaṃ, gosaddoti vibhāvaye; Gosaddasseva pulliṅge, rūpamassāhu kecana;
正如有些人依照‘go, gāvo, gavo. Gāvuṃ’等方式,将阳性‘go’词的词形等同于阴性‘go’词的词形一般,在他们看来,由于词形没有差别,就像不同成色的黄金之间没有颜色差别一样,因此对‘go’词阴性性别的论证是经不起审察的。何以故?因为正如对于‘mātugāma’一词,有人按照‘mātugāmo, mātugāmā. Mātugāmaṃ’等方式列出两套词形表,说一套是阳性的词形表,一套是阴性的词形表那样,此处说法亦当同理,故而经不起审察。显示巴利原文
Tathā hi keci ‘‘go, gāvo, gavo. Gāvu’’ntiādinā nayena vuttāni pulliṅgassa gosaddassa rūpāni viya itthiliṅgassa gosaddassa rūpāni icchanti, tesaṃ mate majjhe bhinnasuvaṇṇānaṃ vaṇṇavisesābhāvo viya rūpavisesābhāvato gosaddassa itthiliṅgabhāvapaṭipādanaṃ anijjhānakkhamaṃ. Kasmāti ce? Yasmā mātugāmasaddassa ‘‘mātugāmo, mātugāmā. Mātugāma’’ntiādinā nayena dve padamālā katvā ekā pulliṅgassa padamālā, ekā itthiliṅgapadamālāti vuttavacanaṃ viya idaṃ vacanaṃ amhe paṭibhāti, tasmā anijjhānakkhamaṃ.
再者,当阴性‘go’词的词形与阳性‘go’词的词形完全相同时,‘go’词的阴性性别又如何能够成立?因为词形系列没有差别。正如‘ratti’‘aggi’‘aṭṭhi’等词虽都以‘i’音结尾,却仍可见到区分阴性、阳性、中性性别的词形系列差别。然而,正如两个分属阳性和阴性的‘dhātu’词可见词形系列差别,那些论师所认可的阴性‘go’词却不见词形系列差别。若如两个分属阳性和阴性的‘dhātu’词具有词形系列差别,则两个分属阳性和阴性的‘go’词也理应有词形系列差别;又如两个分属阳性和中性的‘āyu’词可见词形系列差别,则两个分属阳性和阴性的‘go’词也理应有词形系列差别。若没有差别,又如何能确定它们的阳性与阴性性别?又如何能有明确表达与非明确表达的区别?此义理极为精微、甚深,犹如大丛林,若非正确了知一切众生根本语言、一切知者佛陀所宣说的摩揭陀语自性语法之理、未积集智慧资粮者,任何人皆无力深入或解开。然而,依我们之见,两个‘go’词既可见词形系列差别,亦可见阳性与阴性性别的确定,亦可见明确与非明确表达方式的不同。显示巴利原文
Apica itthiliṅgassa gosaddassa rūpesu pulliṅgassa gosaddassa rūpehi samesu santesu kathaṃ gosaddassa itthiliṅgabhāvo siyā? Rūpamālāvisesābhāvato. Yathā hi ratti aggi aṭṭhisaddānaṃ ikārantabhāvena samattepi itthiliṅgapumanapuṃsakaliṅgalakkhaṇabhūto rūpamālāviseso dissati. Yathā pana dvinnaṃ dhātusaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāviseso dissati, na tathā tehācariyehi abhimatassa itthiliṅgassa gosaddassa rūpamālāviseso dissati. Yathā pana dvinnaṃ dhātusaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāviseso bhavati, yathā dvinnaṃ gosaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāvisesena bhavitabbaṃ, yathā ca dvinnaṃ āyusaddānaṃ punnapuṃsakaliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāviseso dissati, tathā dvinnaṃ gosaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāvisesena bhavitabbaṃ. Avisesatte sati kathaṃ tesaṃ pumitthiliṅgavavatthānaṃ siyā, kathañca visadāvisadākāravohāratā siyā. Idaṃ ṭhānaṃ atīva saṇhasukhumaṃ paramagambhīraṃ mahāgahanaṃ na sakkā sabbasattānaṃ mūlabhāsābhūtāya sabbaññujineritāya māgadhikāya sabhāvaniruttiyā nayaṃ sammā ajānantena akatañāṇasambhārena kenaci ajjhogāhetuṃ vā vijaṭetuṃ vā, amhākaṃ pana mate dvinnaṃ gosaddānaṃ rūpamālāviseso ceva dissati, pumitthiliṅgavavatthānañca dissati, visadāvisadākāravohāratā ca dissati, napuṃsakaliṅgassa tadubhayamuttākāravohāratā ca dissatīti daṭṭhabbaṃ.
现在,为了阐明此义,我们将于此处确立如下理则。如此,则致力于圣典教法者便能无疑无惑,不致倦乏。在此,首先为了令智者于把握义理时生起善巧,我们将解说三个名词词形表——具体是哪三个呢?显示巴利原文
Idāni imassatthassa āvibhāvatthaṃ imasmiṃ ṭhāne imaṃ nītiṃ ṭhapessāma. Evañhi sati pariyattisāsane paṭipannakā nikkaṅkhabhāvena na kilamissanti. Ettha tāva atthaggahaṇe viññūnaṃ kosalluppādanatthaṃ tisso nāmikapadamālāyo kathessāma – seyyathidaṃ?
gāvī(母牛)的名词变格表:主格单数 gāvī,复数 gāvī、gāviyo;宾格单数 gāviṃ,复数 gāvī、gāviyo;具格单数 gāviyā,复数 gāvīhi、gāvībhi;为格单数 gāviyā,复数 gāvīnaṃ;夺格单数 gāviyā,复数 gāvīhi、gāvībhi;属格单数 gāviyā,复数 gāvīnaṃ;处格单数 gāviyā、gāviyaṃ,复数 gāvīsu;呼格单数 bhoti gāvi,复数 bhotiyo gāvī、gāviyo。显示巴利原文
Gāvī, gāvī, gāviyo. Gāviṃ, gāvī, gāviyo. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāviyā, gāvīnaṃ. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāviyā , gāvīnaṃ. Gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsu. Bhoti gāvi, bhotiyo gāvī, gāviyo.
此为由词根“go”附加后缀“ī”所构成,表示女性,且以“ī”结尾的阴性名词“gāvī”的变格表。显示巴利原文
Ayaṃ gosaddato vihitassa īpaccayassa vasena nipphannassa itthivācakassa īkārantitthiliṅgassa gāvīsaddassa nāmikapadamālā.
go(牛)的名词变格表:主格单数 go,复数 gāvo、gavo;宾格单数 gāvuṃ、gāvaṃ、gavaṃ,复数 gāvo、gavo;具格单数 gāvena、gavena,复数 gohi、gobhi;为格单数 gāvassa、gavassa,复数 gavaṃ、gunnaṃ、gonaṃ;夺格单数 gāvā、gāvasmā、gāvamhā、gavā、gavasmā、gavamhā,复数 gohi、gobhi;属格单数 gāvassa、gavassa,复数 gavaṃ、gunnaṃ、gonaṃ;处格单数 gāve、gāvasmiṃ、gāvamhi、gave、gavasmiṃ、gavamhi,复数 gāvesu、gavesu、gosu;呼格单数 bho go,复数 bhavanto gāvo、gavo。显示巴利原文
Go, gāvo, gavo. Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo. Gāvena, gavena, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāvā, gāvasmā, gāvamhā, gavā, gavasmā, gavamhā, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāve, gāvasmiṃ, gāvamhi, gave, gavasmiṃ, gavamhi, gāvesu, gavesu, gosu. Bho go, bhavanto gāvo, gavo.
此为以 o 结尾的阳性词 go 的名词词形表。显示巴利原文
Ayaṃ pumavācakassa okārantapulliṅgassa gosaddassa nāmikapadamālā.
Go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ, gāvo, gāvī, gavo. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gosu. Bhoti go, bhotiyo gāvo, gāvī, gavo. 此为通用于男女、以 o 结尾的阴阳性词 go 的名词词形表。显示巴利原文
Go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ, gāvo, gāvī gavo. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gosu. Bhoti go, bhotiyo gāvo, gāvī, gavo. Ayaṃ pumitthivācakassa okārantassitthipulliṅgassa gosaddanāmikapadamālā.
然而在此处,“gāvu”一词因其为纯粹阳性词,故未予列出,应作如是解;而其纯粹阳性的性质,可从经文中得知:“在此,诸比丘,有比丘入雨安居后,有女人如是邀请:‘来,尊者,我给您金币,或给您黄金,或给您田地,或给您宅地,或给您公牛,或给您母牛。我给您男仆,或给您女仆,或给您女儿为妻,或我成为您的妻子,或我为您带来其他妻子。’”如此,从其引述的经文中可知。显示巴利原文
Ettha pana ‘‘gāvu’’nti padaṃ ekantapumavācakattā na vuttanti daṭṭhabbaṃ, ekantapumavācakattañcassa āhaccapāḷiyā ñāyati ‘‘idha pana bhikkhave vassūpagataṃ bhikkhuṃ itthī nimantesi ‘ehi bhante, hiraññaṃ vā te demi, suvaṇṇaṃ vā te demi, khettaṃ vā te demi, vatthuṃ vā te demi, gāvuṃ vā te demi, gāviṃ vā te demi. Dāsaṃ vā te demi, dāsiṃ vā te demi, dhītaraṃ vā te demi bhariyatthāya, ahaṃ vā te bhariyā homi, aññaṃ vā te bhariyaṃ ānemī’ti’’ evaṃ āhaccapāḷiyā ñāyati.
此处,“gāvu”一词指称男性,“gāvi”一词指称女性。而在这一系列以 o 结尾的阴性词形变化中,“gāvī”一词出现了四次,这正如“kaññā”一词,足以表明阴性词存在形态不明确的称谓方式。因为在其他性中,没有一个词能以相同读音出现四次。至于“gāvgāvi”等词在某些情形下通用于男性和女性,我们将在后文予以说明。我们为以 o 结尾的阴性词所制的词形表如下:“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo。Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ”等。其中,词干 go 的 yo 语尾变为 ī,aṃ 语尾变为 iṃ,由此展现了以 o 结尾的阴性词如何具有“gāvgāvgāvi”等形式。同样地,精通语法学的 Vajirabuddhācariya 在《根本略说》中,依其词源学的善巧,指出词干 go 的 yo 语尾变为 ī。正如词干 go 的 yo 语尾变为 ī,si 语尾同样变为 ī,aṃ 语尾则变为 iṃ。此处有一首阐明此理的偈颂——显示巴利原文
Ettha hi ‘‘gāvu’’nti vacanena pumā vutto, ‘‘gāvi’’nti vacanena itthī, yaṃ pana imissaṃ okārantitthiliṅgapadamālāyaṃ ‘‘gāvī’’ti padaṃ catukkhattuṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘kaññā’’ti padaṃ viya itthiliṅgassa avisadākāravohāratāviññāpane samatthaṃ hoti. Na hi itaresu liṅgesu samānasutikabhāvena catukkhattuṃ āgatapadaṃ ekampi atthi, ‘‘gāvī gāvi’’nti ca imesaṃ saddānaṃ katthaci ṭhāne itthipumesu sāmaññavasena pavattiṃ upari kathayissāma. Yā panamhehi okārantitthiliṅgassa ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāvi’’ntiādinā nayena padamālā katā, tattha gosaddato siyonaṃ īkārādeso aṃvacanassa ca iṃkārādeso bhavati, tena okārantitthiliṅgassa ‘‘gāvī gāvī gāvi’’nti rūpāni dassitāni. Tathā hi mukhamattadīpaniyaṃ saddasatthavidunā vajirabuddhācariyena niruttinaye kosallavasena gosaddato yonamīkārādeso vutto. Yathā pana gosaddato yonamīkārādeso bhavati, tathā sissīkārādeso aṃvacanassa ca iṃkārādeso bhavati. Atrimā nayaggāhaparidīpaniyo gāthā –
虽借 ī 后缀而得以成立,于“gāvgāvī”等诸形中;
在胜者教法中,于第一单数等诸语尾。
陈述时,yo 的词尾变为 ī;至于 go 词,在阴性中则——
为阐明其不明确之处,所示之理趣,是我们所认可的。
显示巴利原文 Īpaccayā siddhesvapi, ‘‘gāvī gāvī’’tiādisu; Paṭhamekavacanādi-antesu jinasāsane. Vadatā yonamīkāraṃ, gosaddassitthiyaṃ pana; Avisadattamakkhātuṃ, nayo dinnoti no ruci.
再者,诸注疏中亦说:显示巴利原文
Kiñca bhiyyo aṭṭhakathāsu ca –
在说了“gāvo”之后,又以“gāvi”一词用于阴性。
显示巴利原文 ‘‘Gāvo’’ti vatvā ‘‘gāvi’’nti-vacanena panitthiyaṃ; Avisadattamakkhātuṃ, nayo dinnoti no ruci.
诚如《一切善见》等注释书中所说:“善巧的牧牛人,用衣襟兜着石子,手持绳杖,清晨即往牛栏,击打牛背,然后坐在门闩柱顶端,对每一头行至门口的牛,投以石子,计数‘一、二’。”在这段文字中,先说“gāvo”,后用“gāvi”一词,便建立了通指雌雄、以 o 结尾的阴性词 go 的非明确性用法。因为“gāvo”一词能通指雌牛与雄牛,同样,“gāvi”一词也兼指雌牛和雄牛。如此一来,“gāvo”与“gāvi”这两个词,便由精通词源学的注释书师们,依循同性的道理,在相同的语境、同一个句子中结合使用。若在以 o 结尾、通指雌雄的阴性词 go 的词形表中,得不到“gāvī gāvi”等形式,那么注释书中在先说“gāvo”之后,便应只说“gāva”,而不应说“gāvi”。然而,注释书师们以“gāvo”一词通指雌雄一切牛之后,又针对这些牛造了“dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāviṃ”的语句,由此应知,“gāvi”一词也是通指一切牛之词。如果说这并不是通指一切牛,因为 gāvī 一词只指雌牛?并非如此,因为依据上下文,可知其另有含义。显示巴利原文
Tathā hi samantapāsādikādīsu aṭṭhakathāsu ‘‘cheko hi gopālako sakkharāyo ucchaṅgena gahetvā rajjudaṇḍahattho pātova vajaṃ gantvā gāvo piṭṭhiyaṃ paharitvā palighathambhamatthake nisinno dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāviṃ ‘eko dve’ti sakkharaṃ khipitvā gaṇetī’’ti imasmiṃ padese ‘‘gāvo’’ti vatvā ‘‘gāvi’’nti vacanena itthipumavācakassa okārantitthiliṅgassa gosaddassa avisadākāravohāratā vihitā. ‘‘Gāvo’’ti hi iminā sāmaññato itthipumabhūtā goṇā gahitā, tathā ‘‘gāvi’’nti imināpi itthibhūto pumabhūto ca goṇo. Evaṃ ‘‘gāvo’’ti ca ‘‘gāvi’’nti ca ime saddā saddasatthavidūhi aṭṭhakathācariyehi niruttinayakusalatāya samānaliṅgavasena ekasmiṃyeva pakaraṇe ekasmiṃyeva vākye piṇḍīkatā. Yadi hi itthiliṅge vattamānassa itthipumavācakassa okārantitthiliṅgassa gosaddassa padamālāyaṃ ‘‘gāvī gāvi’’miccetāni rūpāni na labbheyyuṃ, aṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāvo’’ti vatvā ‘‘gāva’’nticceva vattabbaṃ siyā, ‘‘gāvi’’nti pana na vattabbaṃ. Yathā ca pana aṭṭhakathācariyehi ‘‘gāvo’’ti itthipumavasena sabbesaṃ gunnaṃ saṅgāhakavacanaṃ vatvā teyeva gāvo sandhāya puna ‘‘dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāvi’’nti saddaracanaṃ kubbiṃsu, tasmā ‘‘gāvi’’nti idampi sabbasaṅgāhakavacanamevāti daṭṭhabbaṃ. Asabbasaṅgāhakavacanaṃ idaṃ gāvīsaddena itthiyāyeva gahetabbattāti ce? Na, pakaraṇavasena atthantarassa viditattā. Na hi sabbavajesu ‘‘itthiyoyeva vasanti, na pumāno’’ti ca, ‘‘pumānoyeva vasanti, na itthiyo’’ti ca sakkā vattuṃ. Apica ‘‘gāvimpi disvā palāyanti ‘bhikkhū’ti maññamānā’’ti pāḷi dissati, etthāpi ‘‘gāvi’’nti vacanena itthibhūto pumabhūto ca sabbo go gahitoti daṭṭhabbaṃ. Itarathā ‘‘itthibhūtoyeva go bhikkhūti maññitabbo’’ti āpajjati. Iti pāḷinayena itthiliṅge vattamānamhā itthipumavācakasmā gosaddato aṃvacanassa iṃkārādeso hotīti viññāyati.
Vajirabuddhācariya 并未对由“go”音加上“ī”词缀作常规变化,而采用了“yonamī”(以o替换为ī)的替换。其意趣应如是:若对“go”音加上“ī”词缀,则依该词缀而成的“gāvī”一词,便如同“migī, morī, kukkuṭī”等词,唯能表女性,绝无兼表女性与男性的情况。因此,为随顺圣典中的用法,当作“yonamī”的替换。由此可知,依 Vajirabuddhācariya 之见,即是由“go”音,以“yo”替换为“ī”。显示巴利原文
Vajirabuddhācariyenapigosaddato īpaccaye kātabbepi akatvā yonamīkārādeso kato. Tassādhippāyo evaṃ siyā gosaddato īpaccaye kate sati īpaccayavasena ‘‘gāvī’’ti nipphannasaddo yattha katthaci visaye ‘‘migī morī kukkuṭī’’iccādayo viya itthivācakoyeva siyā, na katthacipi itthipumavācako, tasmā sāsanānukūlappayogavasena yonamīkārādeso kātabboti. Iti vajirabuddhācariyamate gosaddato yonaṃ īkārādeso hotīti ñāyati.
再者,由于注释师们在依“gāvo piṭṭhiyaṃ paharitvā”等模式构成,并以“dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāviṃ ‘eko dve’ti sakkharaṃ khipitvā gaṇetī”作结的词句构造中,必须施设“eko gāvī, dve gāvī”的义理连接,且可见“gāvi”一词的用法。因此可知,依注释师之见,乃由“go”音作“siyo”替换为“ī”,及由“aṃ”语基作“iṃ”替换为“ī”。故此,我等将此依“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo, gāvaṃ, gāvī”等方式建立、以o为词尾的阴性‘牛’词词干,既随顺经典,又随顺注释;即采纳 Kaccāyācariya 之见与诸造词重师之见,亦因“gāvī”一词出现四次,而证成此以o为词尾的阴性‘牛’词并非一味通用。若以智慧如实审察经等,此理极为符顺,无有丝毫过失。此处,于呼格复数处取“gāviyo”一词,于具、为、从、属格单数处取“gāviyā”一词,于从格复数处取“gāvīhi, gāvībhī”诸词,于具格和属格复数处取“gāvīn”。显示巴利原文
Kiñca bhiyyo – yasmā aṭṭhakathācariyehi ‘‘gāvo piṭṭhiyaṃ paharitvā’’tiādinā nayena racitāya ‘‘dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāviṃ ‘eko dve’ti sakkharaṃ khipitvā gaṇetī’’ti vacanapariyosānāya saddaracanāyaṃ ‘‘eko gāvī, dve gāvī’’ti atthayojanānayo vattabbo hoti, ‘‘gāvi’’nti upayogavacanañca dissati. Iti aṭṭhakathācariyānaṃ mate gosaddato siyonamīkārādeso aṃvacanassa iṃkārādeso hotīti ñāyati. Tasmāyevamhehi yā sā okārantatāpakatikassa itthiliṅgassa gosaddassa ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo, gāvaṃ, gāvi’’ntiādinā nayena padamālā ṭhapitā, sā pāḷinayānukūlā aṭṭhakathānayānukūlā kaccāyanācariyamataṃ gahetvā padanipphattijanakassa garuno ca matānukūlā, ‘‘gāvī’’ti padassa catukkhattuṃ āgatattā pana okārantitthiliṅgassa gosaddassa avisadākāravohārattañca sādheti. Iccesā pāḷinayādīsu ñāṇena sammā upaparikkhiyamānesu atīva yujjati, natthettha appamattakopi doso. Ettha pana paccattopayogālapanānaṃ bahuvacanaṭṭhāne ‘‘gāviyo’’ti padañca karaṇasampadānanissakkasāmīnamekavacanaṭṭhāne ‘‘gāviyā’’ti padañca karaṇanissakkānaṃ bahuvacanaṭṭhāne ‘‘gāvīhi gāvībhī’’ti padāni ca sampadānasāmīnaṃ bahuvacanaṭṭhāne ‘‘gāvīna’’nti padañca bhummavacanaṭṭhāne ‘‘gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsū’’ti padāni cāti imāni vitthārato soḷasa padāni ekantena īpaccayavasena siddhattā ekantitthivācakattā ca na vuttānīti daṭṭhabbaṃ.
为令听者无有疑惑,今于此宣说决断:于阴性词中,“gāvī, gāvi”等词形,可依“ī”词缀而成就,亦可依以“ī”替换“iṃ”而成就。此中,后者为此处所意许,前者则许于余处。同样,“gāvī, gāvi”等词,虽亦可依“ī”词缀成就因而多表女性,或依以“ī”替换“iṃ”成就因而亦多表女性,然于某处,亦可仅凭一字,依总摄之理而兼表女性与男性。此中同样以后者为此处所意许,以前者为余处所许。至于“Gāviyo. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāvīnaṃ. Gāviyaṃ, gāvīsu”等词,则唯依“ī”词缀成就,一切皆只表女性。正如“migī, morī, kukkuṭī”等词,世间共许其特用于雌性的鹿、孔雀、鸡等,故必定唯于雌性有情上转起。虽“nadī, mahī”等阴性词亦唯依“ī”词缀成就,然他们无情识,不可说其义转起于雌性有情;因其义无有女性、男性、非男非女之性故。然而,于阴性‘牛’词中,不见“ena”的接续形式与“esu”的用法,故未列举“gāvena, gavena, gāvesu, gavesu”等词。又,阴性‘牛’词不与阳性的“smā, smiṃ”词形结合。显示巴利原文
Ayaṃ panettha nicchayo vuccate sotūnaṃ nikkaṅkhabhāvāya – itthiliṅgapadesu hi ‘‘gāvī gāvi’’nti imāni īpaccayavasena vā īkāriṃkārādesavasena vā sijjhanti. Etesu pacchimanayo idhādhippeto, pubbanayo aññattha. Tathā ‘‘gāvī gāvi’’nti imāni īpaccayavasenapi siddhattā yebhuyyena itthivācakāni bhavanti īkāriṃkārādesavasenapi siddhattā. Katthaci ekakkhaṇeyeva sabbasaṅgāhakavasena itthipumavācakāni bhavanti. Etesupi pacchimoyeva nayo idhādhippeto, pubbanayo aññattha. ‘‘Gāviyo. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāvīnaṃ. Gāviyaṃ, gāvīsū’’ti etāni pana īpaccayavaseneva siddhattā sabbathāpi itthīnaṃyeva vācakāni bhavanti. Itthibhūtesveva godabbesu lokasaṅketavasena visesato pavattattā ekantato itthidabbesu pavattāni ‘‘migī morī kukkuṭī’’iccādīni padāni viya. Kiñcāpi pana ‘‘nadī mahī’’iccādīnipi itthiliṅgāni īpaccayavaseneva siddhāni, tathāpi tāni aviññāṇakattā tadatthānaṃ itthidabbesu vattantīti vattuṃ na yujjati. Itthipumanapuṃsakabhāvarahitā hi tadatthā. Yasmā pana itthiliṅge gosadde enayogo esukāro ca na labbhati, tasmā ‘‘gāvena gavena gāvesu gavesū’’ti padāni na vuttāni. Yasmā ca itthiliṅgena gosaddena saddhiṃ sasmāsmiṃvacanāni sarūpato parattaṃ na yanti, tasmā ‘‘gāvassa gavassa gāvasmā gavasmā gāvasmiṃ gavasmi’’nti padāni na vuttāni. Yasmā ca tattha smāvacanassa ādesabhūto ākāro ca mhākāro ca na labbhati, tasmā ‘‘gāvā gavā gāvamhā gavamhā’’ti padāni na vuttāni. Yasmā ca smiṃvacanassa ādesabhūto ekāro ca mhikāro ca na labbhati, tasmā ‘‘gāve gave gāvamhi gavamhī’’ti padāni na vuttāni. Apica ‘‘yāya tāyā’’tiādīhi samānādhikaraṇapadehi yojetuṃ ayuttattāpi ‘‘gāvena gavenā’’tiādīni itthiliṅgaṭṭhāne na vuttāni. Tathā hi ‘‘yāya tāya’’iccādīhi saddhiṃ ‘‘gāvena gavenā’’tiādīni na yojetabbāni ekantapulliṅgarūpattā.
或许有人会在此处提出异议:“你们以‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’等词形排列的、以o音结尾的阴性‘牛’字的词干,难道不就类似于所说的‘mātugāmo, itthī, mātugāmā, itthiyo’吗?”并非如此。因为‘mātugāma’与‘itthī’这两个词分属不同性别,兼有阳性和阴性,且源于不同的词根,即‘gamu’和‘isu’词根;但在此处,‘go’与‘gāvī’同属阴性,性别一致,且同样源自‘gamu’词根。如果认为:既然‘goṇa’一词由Kaccāyana通过转换‘go’的音而说,那么由于这种转换与同根的关系,也应当将其混同在一起宣说词干吗?这是不可行的,因为‘goṇa’一词绝对是阳性,且并非以o音结尾。因此,他只是单独解释那些阳性词。然而,此‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’等词干,不应视作与以o音结尾的阳性词混合而成,而应如此理解:由于存在将‘go’音对其他词的‘siyo, aṃ’语基以‘ī’替换‘iṃ’而说的词,因此只能将其判定为以o音结尾的阴性词干。显示巴利原文
Keci panettha vadeyyuṃ – yā tumhehi okārantatāpakatikassa itthiliṅgassa gosaddassa ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādinā nayena padamālā ṭhapitā, sā ‘‘mātugāmo itthī mātugāmā itthiyo’’ti vuttasadisā ca hotīti? Tanna. Mātugāmaitthīsaddā hi nānāliṅgā pumitthiliṅgabhāvena, nānādhātukā ca gamu isudhātuvasena, imasmiṃ pana ṭhāne go gāvīsaddā ekaliṅgā itthi liṅgabhāvena, ekadhātukā ca gamudhātuvasenāti. Yajjevaṃ goṇasaddassa gosaddassādesavasena kaccāyanena vuttattā tadādesattaṃ ekadhātukattañcāgamma tenāpi saddhiṃ missetvā padamālā vattabbāti? Na, goṇasaddassa accantapulliṅgattā akārantatāpakatikattā ca. Tathā hi so visuṃ pulliṅgaṭṭhāne uddiṭṭho. Ayaṃ pana ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādikā padamālā okārīkārantapadāni missetvā katāti na sallakkhetabbā, atha kho vikappena gosaddato paresaṃ si yo aṃvacanānaṃ īkāriṃkārādesavasena vuttapadavantattā okārantitthiliṅgapadamālā icceva sārato paccetabbā.
现在,我们来宣说能证成‘牛’字是阴性的经典文句与世俗用语:譬如,比丘们,就像在雨季的最后一个月,秋季时分,谷物长势茂密,牧牛人看护着牛群。他用棍杖从各处驱赶着那些牛。显示巴利原文
Idāni gosaddassa itthiliṅgabhāvasādhakāni suttapadāni lokikappayogāni ca kathayāma – ‘‘seyyathāpi bhikkhave vassānaṃ pacchime māse saradasamaye kiṭṭhasambādhe gopālako gāvo rakkheyya, tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyya.
这些母牛,是施予食物者,是施予力量者,是施予肤色者,是施予安乐者。
显示巴利原文 Annadā baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā ca tā; Etamatthaṃ vasaṃ ñatvā, nāssu gāvo haniṃsu te.
一切牛都聚集起来。‘尊者,护犊的母牛将往前行走’——这些是经文中的语句。而‘在牛群挤奶时前往’等,则是世间的惯常用法。因此,‘牛’这个词的阴性形式,也应像其阳性形式一样,从理上得到决断。显示巴利原文
Sabbā gāvo samāharati. Gamissanti bhante gāvo vacchagiddhiniyo’’ti imāni suttapadāni. ‘‘Gosu duyhamānāsu gato’’tiādīni pana lokikappayogāni. Iti gosaddassa itthiliṅgabhāvopi pulliṅgabhāvo viya sārato paccetabbo.
在此,‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’等词虽然以阴性形式被说出,但它们如同‘pajā devatā’等词一样,随其用法,实际上兼指男女。因此,当以阴性说‘sā go’或‘tā gāvo’时,应知一切雌雄牛都被包含在内。因为在这样的情形下,性别并非绝对首要,意义才是首要。当说‘vaje gāvo duhanti’时,虽然‘gāvo’一词也能用于雄性,但由于挤奶的动作无法由雄性完成,故依意义可知是指雌性。然而,当说‘gāvī duhanti’时,由于从性和义两方面都已明确表述,智者怎会再生疑惑?当说‘tā gāvo caranti’时,因其以阴性表述,那一刻有人或许会疑:‘难道只是雌性吗?’但若以阳性说‘te gāvo caranti’,则毫无疑惑,雌雄皆可被了知,因为阳性复数在某些情况下可以通指雌雄。又如‘athetha sīhā byagghā ca’等例所示,当说‘gāvī carati’及‘gāviṃ passati’时,可知是指雌性,因为‘gāvī’一词即应被理解为指雌性。实际上,在世俗之中显示巴利原文
Tatra ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādīni kiñcāpi itthiliṅgabhāvena vuttāni, tathāpi yathāpayogaṃ ‘‘pajā devatā’’tipadāni viya itthipurisavācakāneva bhavanti, tasmā itthiliṅgavasena ‘‘sā go’’ti vā ‘‘tā gāvo’’ti vā vutte itthipumabhūtā sabbepi goṇā gahitāti veditabbā. Na hi īdise ṭhāne ekantato liṅgaṃ padhānaṃ, atthoyeva padhāno. ‘‘Vajegāvo duhantī’’ti vutte kiñcāpi ‘‘gāvo’’ti ayaṃ saddo pumepi vattati, tathāpi duhanakriyāya pume asambhavato atthavasena itthiyo ñāyante. ‘‘Gāvī duhantī’’ti vutte pana liṅgavasena atthavasena ca vacanato ko saṃsayamāpajjissati viññū. ‘‘Tā gāvo carantī’’ti vutte itthiliṅgavasena vacanato kadāci kassaci saṃsayo siyā ‘‘nanu itthiyo’’ti, pulliṅgavasena pana ‘‘te gāvo carantī’’ti vutte saṃsayo natthi, itthiyo ca pumāno ca ñāyante pulliṅgabahuvacanena katthaci itthipumassa gahitattā. ‘‘Athettha sīhā byagghā cā’’tiādīsu viya ‘‘gāvī caratī’’ti ca ‘‘gāviṃ passatī’’ti ca vutte itthī viññāyate gāvīsaddena itthiyā gahetabbattā . Lokikappayogesu hi sāsanikappayogesu ca gāvīsaddena itthī gayhati. Ekaccaṃ pana sāsanikappayogaṃ sandhāya ‘‘gāvī’’ti, ‘‘gāvi’’nti ca ‘‘itthipurisasādhāraṇavacanamavocumha. Tathā hi ‘‘seyyathāpi bhikkhave dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assā’’ti pāḷi dissati. Aṭṭhakathāsu ca ‘‘gāvo’’ti itthipumasādhāraṇaṃ saddaracanaṃ katvā puna tadeva itthipumaṃ sandhāya ‘‘dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāvi’’nti racitā saddaracanā dissati.
此处,凡属牛类的雌性与雄性皆可称“gāvī”。然而,“gāvī”特指雌性。正如诸巴利经文段落中所见:“世尊离去不久,一头带着幼犊的母牛冲向婆醯迦·达如支利耶,夺去其命”,以及“我给你一头公牛或一头母牛”,还有“如草狮、鸽色母牛一般”,由此可知是指雌性。但从“goduhanaṃ, gadduhanaṃ, gokhīraṃ, godhano, gorūpāni”等用法可见,“go”一词既可指雌性,亦可指雄性。显示巴利原文
Ettha hi gojātiyaṃ ṭhitā itthīpi pumāpi ‘‘gāvī’’ti saṅkhaṃ gacchati. Visesato pana ‘‘gāvī’’ti idaṃ itthiyā adhivacanaṃ. Tathā hi tattha tattha pāḷippadesādīsu ‘‘acirapakkantassa bhagavato bāhiyaṃ dārucīriyaṃ gāvī taruṇavacchā adhipatitvā jīvitā voropesī’’ti, ‘‘gāvuṃ vā te demi, gāviṃ vā te demī’’ti ca ‘‘tiṇasīho kapotavaṇṇagāvīsadiso’’ti ca payogadassanato itthī kathiyatīti vattabbaṃ. Gosaddena pana ‘‘goduhanaṃ. Gadduhanaṃ. Gokhīraṃ godhano gorūpāni cā’’ti dassanato itthīpi pumāpi kathiyatīti vattabbaṃ.
今为令智者生起善巧,将依经教传承等理趣,宣说以“o”结尾的阴性词“go”在词形变化表中的义理关联规则:显示巴利原文
Idāni okārantassa itthiliṅgassa gosaddassa padamālāyaṃ pāḷinayādinissito atthayuttinayo vuccate viññūnaṃ kosallajananatthaṃ –
那头母牛去,那头母牛去,那些母牛们去。他看到那头母牛,他看到那些母牛们。由那些母牛们所做。他给那些母牛们。从那些母牛们离开。那些母牛们的角。在那些母牛们之中安立。善女人,牛啊,你站着;善女人们,牛们啊,你们站着。显示巴利原文
Sā go gacchati, sā gāvī gacchati, tā gāvo, gāvī, gavo gacchanti. Taṃ gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ passati, tā gāvo, gāvī, gavo passati. Tāhi gohi, gobhi kataṃ. Tāsaṃ gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ deti. Tāhi gohi, gobhi apeti. Tāsaṃ gavaṃ , gunnaṃ, gonaṃ siṅgāni. Tāsu gosu patiṭṭhitaṃ. Bhoti go tvaṃ tiṭṭha, bhotiyo gāvo gāvī, gavā tumhe tiṭṭhatha.
另有一词形变化表被宣说:显示巴利原文
Aparopi vuccate –
那头正在渡河的母牛去了;那头正在渡河的母牛去了;那些正在渡河的母牛们去了。他看见那头正在渡河的母牛;他看见那些正在渡河的母牛们。由那些正在渡河的母牛们所造。他施与那些正在渡河的母牛们。从那些正在渡河的母牛们离开。属于那些正在渡河的母牛们之物。在那些正在渡河的母牛们之中安立。显示巴利原文
Sā go nadiṃ tarantī gacchati, sā gāvī nadiṃ tarantī gacchati, tā gāvo, gāvī, gavo nadiṃ tarantīyo gacchanti. Taṃ gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ nadiṃ tarantiṃ passati, tā gāvo, gāvī, gavo nadiṃ tarantiyo passati. Tāhi gohi, gobhi nadiṃ tarantīhi kataṃ. Tāsaṃ gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ nadiṃ tarantīnaṃ deti. Tāhi gohi, gobhi nadiṃ tarantīhi apeti. Tāsaṃ gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ nadiṃ tarantīnaṃ santakaṃ. Tāsu gosu nadiṃ tarantīsu patiṭṭhitanti.
在此,那个依“go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo”等建立的、以“o”结尾的阴性“go”词的词形变化表,相较于依“go, gāvo, gavo”等宣说的、以“o”结尾的阳性“go”词的词形变化表,其差别在于:于体格、业格及呼格之位,如同四个“kaññā”词,宣说了“gāvī”等词形。然而,正因有此差别,所以当知:此以“o”结尾的阴性“go”词,其形态表达,既不似其他阴性词那般清晰,不似阳性词那般清晰,亦不似中性词那般离于二者而清晰。于此,有一首确定性的偈颂被宣说:显示巴利原文
Tatra yā sā ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādinā okārantassitthiliṅgassa gosaddassa padamālā ṭhapitā, sā ‘‘go, gāvo gavo’’tiādinā vuttassa okārantapulliṅgassa gosaddassa padamālāto savisesā paccattopayogālapanaṭṭhāne catunnaṃ kaññāsaddānaṃ viya gāvīsaddānaṃ vuttattā. Yasmā panāyaṃ viseso, tasmā imassa okārantitthiliṅgassa gosaddassa aññesamitthiliṅgānaṃ viya avisadākāravohāratā sallakkhetabbā, na pulliṅgānaṃ viya visadākāravohāratā, nāpi napuṃsakaliṅgānaṃ viya ubhayamuttākāravohāratā sallakkhetabbā. Ettha nicchayakaraṇī gāthā vuccati –
正如两种词根词所显现的差别;
同样,两种‘go’词的差别也应被认可。
显示巴利原文 Duvinnaṃ dhātusaddānaṃ, yathā dissati nānatā; Gosaddānaṃ tathā dvinnaṃ, icchitabbāva nānatā.
确实,依阳性和阴性,两种词根词显示出差别。具体是怎样的呢?显示巴利原文
Tathā hi pumitthiliṅgavasena dvinnaṃ dhātusaddānaṃ viseso dissati. Taṃ yathā?
Dhātu, dhātū, dhātavo. Dhātuṃ, dhātū, dhātavo. Dhātunā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmā, dhātumhā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmiṃ, dhātumhi, dhātūsu. 此为阳性名词的变格差异。显示巴利原文
Dhātu , dhātū, dhātavo. Dhātuṃ, dhātū, dhātavo. Dhātunā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmā, dhātumhā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmiṃ, dhātumhi, dhātūsu. Ayaṃ pulliṅgaviseso.
Dhātu, dhātū, dhātuyo. Dhātuṃ, dhātū, dhātuyo. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātuyaṃ, dhātūsu. 此为阴性名词的变格差异。显示巴利原文
Dhātu, dhātū, dhātuyo. Dhātuṃ, dhātū, dhātuyo. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātuyaṃ, dhātūsu. Ayaṃ itthiliṅgassa viseso.
正如两种“界”(dhātu)词的差别得以了知,两种“go”词的差别也同样得以了知。又如阳性和中性两种“āyu”词,通过“āyu, āyū, āyavo”等以及“āyu, āyū, āyūnī”等形式,其差别得以了知;两种“go”词的差别也同样得以了知。因此,形态分明者称为阳性,形态不分明者称为阴性,兼具二者形态者称为中性。显示巴利原文
Yathā ca dvinnaṃ dhātusaddānaṃ viseso paññāyati, tathā dvinnampi gosaddānaṃ viseso paññāyateva. Yathā ca punnapuṃsakaliṅgānaṃ dvinnaṃ āyusaddānaṃ ‘‘āyu, āyū, āyavo’’tiādinā, ‘‘āyu, āyū, āyūnī’’tiādinā ca viseso paññāyati, yathā dvinnampi gosaddānaṃ viseso paññāyateva. Tathā hi visadākāravohāro pulliṅgaṃ, avisadākāravohāro itthiliṅgaṃ, ubhayamuttākāravohāro napuṃsakaliṅgaṃ.
现在,为使此义更臻明了,兹略说如下:‘purisa’(男人)是对清晰形态的称谓,‘kaññā’(少女)是对不清晰形态的称谓,‘rūpa’(色)是兼具二者形态的称谓。‘puriso tiṭṭhati’(男人站立),‘kaññā tiṭṭhati’(少女站立),‘kaññā tiṭṭhanti’(少女们站立),‘kaññā passati’(看见少女),‘bhotiyo kaññā tiṭṭhatha’(诸位少女请站立)——此中一词有别,四词相同。‘purisā tiṭṭhanti’(男人们站立),‘purisā nissaṭaṃ’(男人们已出),‘bhavanto purisā gacchatha’(诸位男人请去)。‘kaññāyo tiṭṭhanti’(少女们站立),‘kaññāyo passati’(看见少女们),‘bhotiyo kaññāyo gacchatha’(诸位少女请去)——各三词相同。‘purisaṃ passati’(看见男人),‘kaññaṃ passati’(看见少女)显示巴利原文
Idāni imamevatthaṃ pākaṭataraṃ katvā saṅkhepato kathayāma – purisoti visadākāravohāro, kaññāti avisadākāravohāro, rūpanti ubhayamuttākāravohāro. Puriso tiṭṭhati, kaññā tiṭṭhati, kaññā tiṭṭhanti, kaññā passati, bhotiyo kaññā tiṭṭhatha, etthekapadamasamaṃ, cattāri samāni. Purisā tiṭṭhanti, purisā nissaṭaṃ, bhavanto purisā gacchatha. Kaññāyo tiṭṭhanti, kaññāyo passati, bhotiyo kaññāyo gacchatha, tīṇi tīṇi samāni. Purisaṃ passati, kaññaṃ passati, dve asamāni. Purise passati, purise patiṭṭhitaṃ, dve samāni. Tena purisena kataṃ, tāya kaññāya kataṃ, tāya kaññāya deti, tāya kaññāya apeti, tāya kaññāya santakaṃ, tāya kaññāya patiṭṭhitaṃ, ekamasamaṃ, pañca samāni. Evaṃ pulliṅgassa visadākāravohāratā dissati, itthiliṅgassa avisadākāravohāratā dissati. Napuṃsakaliṅgassa pana ‘‘rūpaṃ, rūpāni, rūpā. Rūpaṃ, rūpāni, rūpe. Bho rūpa, bhavanto rūpāni, rūpā’’ti evaṃ tīsu paccattopayogālapanaṭṭhānesu sanikārāya visesāya rūpamālāya vasena ubhayamuttākāravohāratā dissati, pumitthiliṅgānaṃ tīsu ṭhānesu sanikārāni rūpāni sabbadā na santi, iti visadākāravohāro pulliṅgaṃ, avisadākāravohāro itthiliṅgaṃ, ubhayamuttākāravohāro napuṃsakaliṅganti veditabbaṃ.
这一道理,在‘saddhā sati hirī, yā itthī saddhā pasannā, te manussā saddhā pasannā, pahūtaṃ saddhaṃ paṭiyattaṃ, saddhaṃ kula’等具有相同词干的词中,也可依词列而得。再者,所谓阴性具不清晰形态之称呼,于某些数词中亦可获得。正如以vīsati(二十)乃至navuti(九十)结尾的词,被说为以单数结尾的阴性词。于此,‘vīsatiyā’当说五次;同样,以‘tiṃsāyā’等乃至‘navutiyā’结尾的词亦是如此。由此可知,vīsati等词获得了与kaññā词相同的不清晰形态之称。既然如此,ti(三)与catu(四)等词又当如何呢?然而,ti与catu等词,依各自的形式如‘tayo tisso tīṇi, cattāro caturo catasso cattārī’,随所表之性而转,依各自之性,与‘purisā kaññāyo cittāni’等具清晰、不清晰、两者皆无的形态称显示巴利原文
Ayaṃ nayo ‘‘saddhā sati hirī, yā itthī saddhā pasannā, te manussā saddhā pasannā, pahūtaṃ saddhaṃ paṭiyattaṃ, saddhaṃ kula’’ntiādīsu samānasutikasaddesupi padamālāvasena labbhateva. Yā ca pana itthiliṅgassa avisadākāravohāratā vuttā, sā ekaccesupi saṅkhyāsaddesu labbhati. Tathā hi vīsatiādayo navutipariyantā saddā ekavacanantā itthiliṅgāti vuttā, ettha ‘‘vīsatiyā’’ti pañcakkhattuṃ vattabbaṃ, tathā ‘‘tiṃsāyā’’tiādīnaṃ ‘‘navutiyā’’ti padapariyantānaṃ, evaṃ vīsatiādīnaṃ kaññāsaddasseva avisadākāravohāratā labbhatīti avagantabbaṃ. Yadi evaṃ ticatusaddesu kathanti? Ticatusaddā pana yasmā ‘‘tayo tisso tīṇi, cattāro caturo catasso cattārī’’ti attano attano rūpāni abhidheyyaliṅgānugabhattā yathāsakaliṅgavasena ‘‘purisā kaññāyo cittānī’’tiādīhi visadāvisadobhayarahitākāravohārasaṅkhātehi saddehi yogaṃ gacchanti, tasmā paccekaliṅgavasena visadāvisadobhayarahitākāravohārāti vattumarahanti.
在代词中,由形式差别的关联,亦可获得这三种形态。如何得之?于阳性和中性场合,‘tassa kassa’等所有代词形式成为第四、第六格结尾;于阴性场合,‘tassā kassā’等代词形式成为第三、第四、第五、第六、第七格结尾。因此,纵是代词,阴性之不清晰形态称谓亦应全然接受。此处,我们不举出易得的第四、第六格形式,而将极为难得的第三、第五、第七格形式从教法中举出,以使听者无疑地获得极为微细、极为精深的智慧,得以契入世尊之言教。即如:‘Āyasmā udāyī yena sā kumārikā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā tassā kumārikāya saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammanīye nisajjaṃ kappesī’(具寿优陀夷前往那位少女处,至已,与那位少女一对一共坐于隐秘、遮蔽、堪能行事的座位)。在此,‘tassā’为第三格形式;既见‘tassā’此第三格形式,显示巴利原文
Sabbanāmesupi ayaṃ tividho ākāro labbhati rūpavisesayogato. Kathaṃ? Punnapuṃsakavisaye ‘‘tassa kassa’’ iccādīni sabbāni sabbanāmikarūpāni catutthīchaṭṭhiyantāni bhavanti, itthiliṅgavisaye ‘‘tassā kassā’’ iccādīni sabbanāmikarūpāni tatiyācatutthīpañcamīchaṭṭhīsattamiyantāni bhavanti, tasmā sabbanāmattepi itthiliṅgassa avisadākāravohāratā ekantato sampaṭicchitabbā. Ettha pana sulabhāni catutthīchaṭṭhīrūpāni anāharitvā sudullabhabhāvena tatiyāpañcamīsattamīrūpāni sāsanato āharitvā dassessāma bhagavato pāvacane nikkaṅkhabhāvena sotūnaṃ paramasaṇhasukhumañāṇādhigamatthaṃ. Taṃ yathā? ‘‘Āyasmā udāyī yena sā kumārikā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā tassā kumārikāya saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammanīye nisajjaṃ kappesī’’ti. Ettha ‘‘tassā’’ti tatiyāya rūpaṃ, ‘‘tassā’’ti tatiyāya rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni tatiyārūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipidiṭṭhāniyeva nāma tesaṃ aññamaññasamānagatikattā, diṭṭhena ca adiṭṭhassapi yuttassa gahetabbattā. ‘‘Kassāhaṃ kena hāyāmī’’ti ettha ‘‘kassā’’ti pañcamiyā rūpaṃ, ‘‘kassā’’ti pañcamiyā rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni pañcamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāma. ‘‘Aññataro bhikkhu vesāliyaṃ mahāvane makkaṭiṃ āmisena upalāpetvā tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. Aññataro bhikkhu aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī’’ti ca ettha ‘‘tassā aññatarissā’’ti ca sattamiyā rūpaṃ, tasmiṃ diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni sattamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāmāti.
难道不是这样吗,贤者?在“tassā kumārikāya saddhiṃ”这句中,“tassā”是因格位颠倒而说的,因为它的意思是“tāya”(与那位);同样,“kassāhaṃ kena hāyāmi”这句也是因格位颠倒而说的,因为它的意思是“kāya”(从何者)。在“aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto”这句中,“aññatarissā”也是因格位颠倒而说的,因为它的意思是“aññatarissa”(对某位)?实则不然。因为在散文句的领域里,格位颠倒并不被认可。难道不是这样吗,贤者?即使在散文句的领域中,诸师也说在“saṅghe gotami dehī”等句中,存在“saṅghassa”(对僧团)的格位颠倒之义?确实如此,然而在那些情形中,具有两种意图,因为依处格与接受者格的意义上,处格与为格是被认可的。正如想要表达“saṅghassa dethā”(给与僧团)的人,却说成“saṅghe dethā”(在僧团中给与)并不相违,反是合理的;同样地,想要表达“saṅghassa”(对僧团)的人也……显示巴利原文
Nanu ca bho ‘‘tassā kumārikāya saddhi’’nti ettha ‘‘tassā’’ti idaṃ vibhattivipallāsena vuttaṃ, ‘‘tāyā’’ti hissa attho, tathā ‘‘kassāhaṃ kena hāyāmī’’ti idampi vibhattivipallāsena vuttaṃ. ‘‘Kāyā’’ti hissa attho. ‘‘Aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto’’ti etthāpi ‘‘aññatarissā’’ti idaṃ vibhattivipallāsena vuttaṃ. ‘‘Aññatarissa’’nti hissa atthoti? Tanna, īdisesu cuṇṇiyapadavisayesu vibhattivipallāsassa anicchitabbattā. Nanu ca bho cuṇṇiyapadavisayepi ‘‘saṅghe gotami dehī’’tiādīsu ‘‘saṅghassā’’ti vibhattivipallāsatthaṃ vadanti garūti? Saccaṃ, tathāpi tādisesu ṭhānesu dve adhippāyā bhavanti ādhārapaṭiggāhakabhāvena bhummasampadānānamicchitabbattā. Tathā hi ‘‘saṅghassa dethā’’ti vattukāmassa sato ‘‘saṅghe dethā’’ti vacanaṃ na virujjhati, yujjatiyeva. Tathā ‘‘saṅghe dethā’’ti vattukāmassapi sato ‘‘saṅghassa dethā’’ti vacanampi na virujjhati, yujjatiyeva, yathā pana alābu lābusaddesu visuṃ visuṃ vijjamānesupi ‘‘lābūni sīdanti silā plavantī’’ti ettha chandānurakkhaṇatthaṃ akāralopo hotīti akkharalopo buddhiyā kariyati. Tathā ‘‘saṅghe gotami dehī’’tiādīsupi buddhiyā vibhattivipallāsassa parikappanaṃ katvā ‘‘saṅghassā’’ti vipallāsatthamicchanti ācariyā. Tasmā ‘‘saṅghe gotami dehi. Vessantare varaṃ datvā’’tiādīsu vibhattivipallāso yutto ‘‘tassā kumārikāyā’’tiādīsu pana na yutto, vibhattivipallāso ca nāma yebhuyyena ‘‘neva dānaṃ viramissa’’ntiādīsu gāthāsu icchitabbo.
即便如此,他或许会反驳道:你们所引用的“tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī”这段圣典,并非依处格来使用。因为“tassā”是属格词,其意义可以理解为“tassā makkaṭiyā aṅgajāte methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī”(在那母猴的生殖器上行淫法)?并非如此,因为注释书中明确说到:“tassā是处格”。况且,正是在注释书中,于“tassā ca sikkhāya sikkhaṃ paripūrento sikkhati, tasmiñca sikkhāpade avītikkamanto sikkhatī”这段文中,也将“tassā”解说为处格。难道不是这样吗,贤者?在那里,“tassā”也是依格位颠倒之力,以属格形式来表达处格的意义?您对格位颠倒之理实在过于精通,简直可称为“格位颠倒者”!您既逾越了结集诸长老所说的圣典,也逾越了注释书的解释。我们将再为您引述圣典作为解说。若您是智者,自会了悟;若非智者,则只会固持己见而不能理解。请怀着对教法的恭敬,用心聆听。显示巴利原文
Tathāpi vadeyya yā sā tumhehi ‘‘tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī’’ti pāḷi ābhatā, na sā sattamīpayogā. ‘‘Tassā’’ti hi idaṃ chaṭṭhiyantapadaṃ ‘‘tassāmakkaṭiyāaṅgajāte methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī’’ti atthasambhavatoti? Tanna, aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tassāti bhummavacana’’nti vuttattā. Kiñca bhiyyo – aṭṭhakathāyaṃyeva ‘‘tassā ca sikkhāya sikkhaṃ paripūrento sikkhati, tasmiñca sikkhāpade avītikkamanto sikkhatī’’ti imasmiṃ padese ‘‘tassā’’ti bhummavacanaṃ niddeso katoti. Nanu ca bho tatthāpi ‘‘tassā’’ti idaṃ vibhattivipallāsavasena bhummatthe sāmivacananti? ‘‘Ativiya tvaṃ vibhattivipallāsanaye kusalosi, vibhattivipallāsiko nāmā’’ti bhavaṃ vattabbo. Yo tvaṃ dhammasaṅgāhakattherehi vuttapāḷimpi ullaṅghasi, aṭṭhakathāvacanampi ullaṅghasi, aparampi te niddesapāḷiṃ āharissāma. Sace tvaṃ paṇḍitajātiko, saññattiṃ gamissasi. Sace apaṇḍitajātiko, attano gāhaṃ amuñcantoyeva saññattiṃ na gamissati, sāsane cittiṃ katvā suṇohīti. ‘‘Tasmā hi sikkhetha idheva jantū’’ti imissā pāḷiyā atthaṃ niddisantena pabhinnapaṭisambhidena satthukappena aggasāvakena dhammasenāpatinā āyasmatā sāriputtena ‘‘idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme’’ti evaṃ ‘‘imissā’’ti padaṃ bhummavacanavasena vuttaṃ. Tañhi ‘‘idhā’’ti padassa atthavācakattā sattamiyā rūpanti viññāyati. Iti ‘‘imissā’’ti sattamiyā rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni sattamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāma.
我们将再为您引述一段由那位悲悯一切世间、一切知者所亲说的圣典,请恭敬谛听:“aṭṭhānametaṃ bhikkhave anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā apubbaṃ acarimaṃ dve arahanto sammāsambuddhā uppajjeyyuṃ”(诸比丘,这是无有是处、绝无可能的:即在一个世界界中,无前无后地出现两位阿罗汉、正自觉者)。在此,“ekissā”是处格的形式。如此,当见到“ekissā”确为处格形式时,诸如“sabbassā katarissā”等词,即便在圣典中未曾出现,也实则已被视为处格形式了。因为并非一切世间言语都会按其形式出现在圣典等之中,有些会出现,有些则确实不会。于此,有一首偈颂说道:显示巴利原文
Aparampi te sabbalokānukampakena sabbaññunā āhaccabhāsitaṃ pāḷiṃ āharissāma, cittiṃ katvā suṇohi, ‘‘aṭṭhānametaṃ bhikkhave anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā apubbaṃ acarimaṃ dve arahanto sammāsambuddhā uppajjeyyu’’nti ettha ‘‘ekissā’’ti idaṃ sattamiyā rūpaṃ. Evaṃ ‘‘ekissā’’ti sattamiyā rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni sattamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāma. Na hi sabbathāpi vohārā sarūpato pāḷiādīsu dissanti, ekacce dissanti, ekacce na dissantiyeva. Atridaṃ vuccati –
智者当知,“tassā”等词与“tāya”等词相似,亦适用于第三格等五种格位。
显示巴利原文 ‘‘Tassā’’iccādayo saddā, ‘‘tāya’’iccādayo viya; Ñeyyā pañcasu ṭhānesu, tatiyādīsu dhīmatā. Tiṇṇannaṃ pana nādīnaṃ, hoti sabyapadesato;
经文用语是:“牧人把所有的牛集合起来,诸位比丘,这些牛将去到各自牛犊母那里。”而“那些牛被驱赶”等则是世俗用语。因此,牛的阴性和阳性标志,其体性应作区分辨识。显示巴利原文
‘‘Tassā kassā’’tiādīni, bhavanti tatiyādisu.
在此,有圣典理趣的阐明与注释书理趣的阐明:tassā kaññāya saddhiṃ gacchati(与那位少女同行),tassā kaññāya kataṃ(由那位少女所作),tassā kaññāya deti(给与那位少女),tassā kaññāya apeti(从那位少女离开),tassā kaññāya ayaṃ kaññā hīnā(这位少女比那位少女低劣),tassā kaññāya ayaṃ kaññā adhikā(这位少女比那位少女殊胜),tassā kaññāya santakaṃ(属于那位少女所有),tassā kaññāya patiṭṭhita(依止那位少女而住立)。这些理趣极为难得,应善加恭敬修学,以令教法久住。如是,依一切圣典与注释书之理趣,应知阴性词的非清晰形式之用例。显示巴利原文
Atra panāyaṃ pāḷinayavibhāvanā aṭṭhakathānayavibhāvanā ca – tassā kaññāya saddhiṃ gacchati, tassā kaññāya kataṃ, tassā kaññāya deti, tassā kaññāya apeti, tassā kaññāya ayaṃ kaññā hīnā, tassā kaññāya ayaṃ kaññā adhikā, tassā kaññāya santakaṃ, tassā kaññāya patiṭṭhitanti. Dullabhāyaṃ nīti sādhukaṃ cittiṃ katvā pariyāpuṇitabbā sāsanassa ciraṭṭhitatthaṃ. Evaṃ sabbathāpi pāḷiaṭṭhakathānayānusārena itthiliṅgassa avisadākāravohāratā ñātabbā.
如此了知之后,智者应当得出这样的结论:两个‘牛’词(go-sadda)由于词形序列的差异而有性别上的不同。因为‘牛’(go-sadda)一词,不像‘purisa(男人)、mātugāma(女人)、orodha(后宫)、āpo(水)、satthā(导师)’等那样,属于必然形态清晰的称呼;也不像‘kaññā(少女)、ratti(夜晚)、itthī(女人)’等那样,属于必然形态不清晰的称呼。实际上,此词在阳性时,如同‘dhātu(界/元素)’一词,是清晰形态的称呼;在阴性时,则是不清晰形态的称呼。为了向听众阐明此义,使其获得极为微细、精妙的智慧,故以‘go, gāvī gāvo. Gāviṃ, gavo’等,开示了以‘o’结尾的阴性‘牛’词(go-sadda)特有的名词词形序列。然而在此序列中,‘gāvī’出现一次,‘go gohī’等出现两次,‘gāvo gāvī gāva’出现三次,‘gāviyā’出现五次。如是以出现五次的词形来看,可见不清晰形态,因此应知此为阴性。若舍此理,则别无。显示巴利原文
Evaṃ pana ñatvā viññujātinā ‘‘dvinnaṃ gosaddānaṃ rūpamālāvisesena liṅganānattaṃ hotī’’ti niṭṭhametthāvagantabbaṃ. Gosaddo hi ‘‘puriso mātugāmo orodho āpo satthā’’tiādayo viya na niyogā visadākāravohāro, nāpi ‘‘kaññā ratti itthī’’tiādayo viya niyogā avisadākāravohāro. Tathā hi ayaṃ pulliṅgabhāve dhātusaddo viya visadākāravohāro, itthiliṅgabhāve avisadākāravohāro . Iti imassa atthassa sotūnaṃ ñāpanena paramasaṇhasukhumañāṇappaṭilābhattaṃ ‘‘go, gāvī gāvo. Gāviṃ, gavo’’tiādinā okārantassa itthiliṅgassa gosaddassa āveṇikā nāmikapadamālā vuttā. Ettha pana ‘‘gāvi’’nti ekakkhattumāgataṃ, ‘‘go gohī’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘gāvo gāvī gāva’’nti tikkhattuṃ, ‘‘gāviyā’’ti pañcakkhattuṃ, evamettha pañcakkhattuṃ āgatapadānaṃ vasena avisadākāro dissatīti idaṃ itthiliṅganti gahetabbaṃ. Imañhi nayaṃ muñcitvā natthi añño nayo yena gosaddo itthiliṅgo siyā. Tasmā idameva amhākaṃ mataṃ sārato paccetabbaṃ. Pumitthiliṅgasaṅkhātānaṃ dvinnaṃ gosaddānaṃ rūpamālāya nibbisesataṃ vadantānaṃ pana ācariyānaṃ mataṃ pulliṅge vattamānena gosaddeni’tthiliṅge vattamānassa gosaddassa rūpamālāya sadisatte sati mātugāmasaddassa nāmikapadamālāyo samaṃ yojetvā pumitthiliṅgabhāvaparikappanaṃ viya hotīti na sārato paccetabbaṃ.
此处,我们略作性别的对照:如前所述,在以“o”结尾的阳性“牛”词的名词词形序列中,“gāvuṃ、gāvaṃ、gāvena”等形式出现一次,“go、gohī”等形式出现两次,而“gāvo、gavo、gava”等形式则如同“satthā(导师)、rājā(国王)”等一样出现三次;在此序列中并无出现四次或五次的词形。由于不存在这些情况,因此形态清晰。在“purisa(男人)”一词的名词词形序列中,“puriso、purisa”等出现一次,“purise”等出现两次,“purisā”出现三次,如此形态清晰。然而,在以“ā”结尾的阴性词中,“kaññā”等出现一次,“kaññāhī”等出现两次,“kaññāyo”等出现三次,“kaññā”一词出现四次,而“kaññāyā”一词出现五次,如此形态则不清晰。至于以“ā”结尾的阳性词,“sattharī”等出现一次,“satthū”等出现两次,“satthā”等出现三次,如此形态清晰。依此类推,于一切阳性与阴性的词形序列中,应明了清晰形态与不清晰形态。显示巴利原文
Ettha pana kiñci liṅgasaṃsandanaṃ kathayāma – heṭṭhā niddiṭṭhassa okārantapulliṅgassa gosaddassa nāmikapadamālāyaṃ ‘‘gāvuṃ gāvaṃ gāvenā’’tiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘go gohī’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘gāvo gavo gava’’nti imāni pana ‘‘satthā rājā’’tiādīni viya tikkhattuṃ, catukkhattuṃ vā panettha pañcakkhattuṃ vā āgatapadāni na santi. Tadabhāvato visadākāro dissati. Purisasaddassa nāmikapadamālāyampi ‘‘puriso purisa’’ntiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘purise’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘purisā’’ti tikkhattuṃ. Evaṃ visadākāro dissati. Ākārantitthiliṅgassa pana ‘‘kañña’’ntiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘kaññāhī’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘kaññāyo’’tiādīni tikkhattuṃ, ‘‘kaññā’’ti idaṃ catukkhattuṃ, ‘‘kaññāyā’’ti idaṃ pana pañcakkhattuṃ. Evaṃ avisadākāro dissati. Ākārantapulliṅgassatu ‘‘sattharī’’tiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘satthū’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘satthā’’tiādīni tikkhattuṃ, evaṃ visadākāro dissati. Iminā nayena sabbāsupi pumitthiliṅgapadamālāsu visadākāro ca avisadākāro ca veditabbo. Napuṃsakaliṅgassa pana nāmikapadamālāyaṃ ‘‘cittenā’’tiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘citta’’ntiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘cittānī’’ti idaṃ tikkhattuṃ āgataṃ. Aṭṭhi āyusaddādīsupi eseva nayo. Ettha ubhayamuttākāro dissati. Kiñcāpettha catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ vā āgatapadānaṃ abhāvato visadākāro upalabbhamāno viya dissati, tathāpi yasmā ‘‘cittaṃ aṭṭhi āyū’’tiādīni napuṃsakāni ‘‘gacchaṃ aggi bhikkhū’’tiādīnaṃ pulliṅgānaṃ nayena appavattanato visadākārañca, ‘‘ratti yāgū’’tiādīnaṃ itthiliṅgānaṃ nayena appavattanato avisadākārañca ubhayamanupagamma visesato ‘‘cittaṃ, cittāni, cittā. Cittaṃ, cittāni, citte’’tiādinā sanikārāya rūpamālāya rūpavantāni bhavanti, tasmā tesamākāro ubhayamuttoti daṭṭhabbo.
这种三分的形态,在梵语等语言中并不存在,因此,在所有语法论典中均未被提及。然而,在一切众生的根本语言——由胜者所宣说的摩揭陀语(巴利语)的自性语法中,却可得见。正如在《语法宝箧》中所说:显示巴利原文
Tividhopāyaṃ ākāro sakkaṭabhāsāsu na labbhati. Tenesa sabbesupi byākaraṇasatthesu na vutto. Sabbasattānaṃ pana mūlabhāsābhūtāya jineritāya māgadhikāya sabhāvaniruttiyā labbhati. Tathā hi ayaṃ niruttimañjūsāyaṃ vutto –
那么,所谓的“性”究竟是什么呢?首先,有些人这样说:显示巴利原文
Kiṃ panetaṃ liṅgaṃ nāma? Keci tāva vadanti –
“有乳房与头发者为女性,有胡须者为男性;介于二者之间者,为双非性(中性)。”据说,因为拥有特殊的乳房、头发等特征,故名为“性”。但此说并非在一切情况下都适用,因为恒河、厅堂、树木等并没有乳房等的关联。显示巴利原文
‘‘Thanakesavatī itthī, massuvā puriso siyā. Ubhinnamantaraṃ etaṃ, itaro’bhayamuttako’ti
另一些人则说:“从究竟意义上来说,并无任何所谓的‘性’存在,它只是基于世间约定俗成的称呼,名为‘性’。”这便是此处的定论。同一个词可以通三性,例如 taṭaṃ(岸,中性)、taṭī(岸,阴性)、taṭo(岸,阳性)。如果“性”在究竟意义上存在,这些相互矛盾的性如何能共处于同一事物?因此当知:对于任何事物,其形态不清晰者称为阴性,形态清晰者称为阳性,双非形态者称为中性。显示巴利原文
Vuttattā visiṭṭhā thanakesādayo liṅga’’nti, etaṃ na sabbattha, gaṅgāsālārukkhādīnaṃ thanādinā sambandhābhāvato.
然而,在此应知:所谓不清晰形态等的称呼,是依名为名词词形序列的集合而确立,并非依单个词而确立。事实上,如 kaññā(少女)、puriso(男人)、cittaṃ(心)以及 kaññāyo(少女们)、purisā(男人们)、cittānī(诸心)等,单个词的不清晰形态等称呼并不可见。然而,由于依集合体而成就清晰形态等称呼时,单个词作为整体的一部分,其不清晰形态等称呼也自然得以成就。显示巴利原文
Apare vadanti – ‘‘na liṅgaṃ nāma paramatthato kiñci atthi, lokasaṅketarūḷho pana vohāro liṅgaṃ nāmā’’ti. Idamettha sanniṭṭhānaṃ. Sabbaliṅgikopi saddo hoti taṭaṃ taṭī taṭoti. Yadi ca paramatthato liṅgaṃ nāma siyā, kathaṃ aññamaññaviruddhānaṃ tesaṃ ekattha samāveso bhavati, tasmā yassa kassaci atthassa avisadākāravohāro itthiliṅgaṃ, visadākāravohāro pulliṅgaṃ, ubhayamuttākāravohāro napuṃsakaliṅganti veditabbanti.
在此,应知所谓“形貌不清晰的称谓”等,是依名为“名词词形序列”的集合体而安立的,并非依单个词而安立。事实上,像“kaññā(少女)、puriso(男人)、cittaṃ(心)”以及“kaññāyo(少女们)、purisā(男人们)、cittānī(诸心)”等,单个词上并不见有“形貌不清晰的称谓”等。然而,当依集合体而成就清晰的形貌称谓等时,单个词作为该整体的一部分,其形貌不清晰的称谓等也便自然得以成就。显示巴利原文
Ettha pana nāmikapadamālāsaṅkhātapabandhavaseneva avisadākāravohārāditā gahetabbā, na ekekapadavasena. Tathā hi ‘‘kaññā puriso citta’’nti ca, ‘‘kaññāyo purisā cittānī’’ti ca evamādikassa ekekapadassa avisadākāravohārāditā na dissati. Yasmā pana pabandhavasena visadākāravohārādibhāve siddheyeva samudāyāvayavattā ekekapadassapi avisadākāravohārāditā sijjhateva.
然而,有些人并不去把握名为“名词系列”的连贯文句,只依一个个单词来寻求名词的“形貌不清晰的称谓”等,应对他们说:“如果仅仅是单个词具有‘形貌不清晰的称谓’等,那么,像‘kaññā purisā satthā guṇavā rājā’等词,由于听到的是‘ā’音;像‘puriso satthāro kaññāyo’等词,由于听到的是‘o’音;像‘cittaṃ purisaṃ kaññaṃ’等词,由于听到的是‘aṃ’音,它们彼此之间便会产生完全相同的读音,又如何会有‘形貌不清晰的称谓’等呢?”如果他们这样说:“确实会有,但它的差别难以通达。”应对他们说:“不要这样说,连更难通达的涅槃,人们都能凭借善巧解说者的教导而了知,因此你们应当好好审察之后再说话。”这样说了之后,还应进一步问他们:“‘bodhi’这个词和‘āyu’这个词是什么性?”他们如果知道,便会这样说:“‘bodhi’这个词既是阴性也是阳性,而‘āyu’这个词既是中性也是阳性,这两个词都是二性词。”应对他们说:“如果‘bodhi’这个词和……显示巴利原文
Keci pana nāmikapadamālāsaṅkhātaṃ pabandhaṃ aparāmasitvā ekekapadavaseneva avisadākāravohārādikaṃ icchanti, te vattabbā ‘‘yadi ekekapadasseva avisadākāravohārāditā siyā, evaṃ sante ‘kaññā purisā satthā guṇavā rājā’tiādīnaṃ padānaṃ ākārasutivasena, ‘puriso satthāro kaññāyo’tiādīnaṃ pana okārasutivasena, ‘cittaṃ purisaṃ kañña’ntiādīnaṃ anusārasutivasena aññamaññaṃ samānasutisambhavā kathaṃ avisadākāravohārāditā siyā’’ti? Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘‘siyā eva, nānattaṃ pana tesaṃ duppaṭivedha’’nti. Te vattabbā ‘‘mā tumhe evamavacuttha, dujjānatarampi nibbānaṃ kathanasamatthaṃ puggalaṃ nissāya jānanti, tasmā suṭṭhu upaparikkhitvā vadethā’’ti. Evañca pana vatvā tato uttari te pañhaṃ pucchitabbā ‘‘bodhisaddo āyusaddo ca kataraliṅgo’’ti. Te jānantā evaṃ vakkhanti ‘‘bodhisaddo itthiliṅgo ceva pulliṅgo ca, āyusaddo ca pana napuṃsakaliṅgo ca pulliṅgo cāti dviliṅgā ete saddā’’ti. Te vattabbā ‘‘yadi bodhisaddo ca āyusaddo ca dviliṅgā ete saddā, evaṃ sante dvinnaṃ bodhisaddānaṃ ekapadabhāvena vavatthitānaṃ accantasamānasutikānaṃ kathaṃ avisadākāravohāratā ca visadākāravohāratā ca siyā, kathañca pana dvinnaṃ āyusaddānaṃ ekapadabhāvena vavatthitānaṃ accantasamānasutikānaṃ ubhayamuttākāravohāratā ca visadākāravohāratā ca siyā’’ti? Evaṃ vuttā te addhā kiñci uttari apassantā niruttarā bhavissanti. Saddasatthavidū pana saddasatthato nayaṃ gahetvā vadanti –
“这是‘这个’、‘这个女人’、‘这个’”,
世间共许的那些意义,
称之为‘阴性、阳性、中性’,
这些名词即如是称谓。
显示巴利原文 ‘‘Ese’sā eta’miti ca, Pasiddhi atthesu yesu lokassa; ‘Thīpumanapuṃsakānī’ti, Vuccante tāni nāmānī’’ti.
据说,他们的意图是:世间对“这个男人”“这个女人”“这个国王”“这棵蔓藤”“这个中性物”“这颗心”等事物,有“这个、这个女人、这个”的公认用法;在这些意义上,那些名词被称作“阳性、阴性、中性”,并通过这一门径,其他名词也是如此称呼。他们虽这样说,却未能显示“以如此这般形态,被称为‘这个、这个女人、这个’的名词及其他名词,为何获得阳性等名称”这一差别。然而,通达正法理趣的语法家们,则以“凡是意义具有不清晰形貌的称呼,为阴性”等方式加以说明。显示巴利原文
Tesaṃ kira ayamadhippāyo – ‘‘eso puriso, eso mātugāmo, eso rājā, esā itthī, esā latā, etaṃ napuṃsakaṃ, etaṃ citta’’nti evaṃ purisādīsu yesu atthesu lokassa ‘‘eso esā eta’’nti ca pasiddhi hoti, tesu atthesu tāni nāmāni ‘‘pumitthinapuṃsakaliṅgānī’’ti vuccanti, taṃdvārena aññānipīti. Evaṃ vadantehi tehi ‘‘iminā nāma ākārena ‘eso esā eta’nti nāmāni aññāni ca pulliṅgādināmaṃ labhantī’’ti ayaṃ viseso na dassito, saddhammanayaññūhi pana neruttikehi dassito ‘‘yassa kassaci atthassa avisadākāravohāro itthiliṅga’’ntiādinā.
然而,有些人主张:“凡表达意义形貌不清晰的称呼,即是阴性”等等,这种说法不应采信。因为,若表达意义形貌不清晰的称呼为阴性,那么“母亲、妻子、荆棘、灌木丛”等词,因其意义形貌不清晰,都应当成为阴性。若表达意义形貌清晰的称呼为阳性,那么“天神、信心、智慧”等词,因其意义形貌清晰,也应当成为阳性。又,若表达意义形貌不清晰的称呼为阴性,而形貌清晰的为阳性,则对于同一意义,在同一时刻,就不应以两种性来表述了——显示巴利原文
Keci pana ‘‘avisadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro itthiliṅga’’ntiādīni vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Yadi hi avisadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro itthiliṅgaṃ, evaṃ sante mātugāmakalattakantakaṇṭakagumbādayopi vohārā itthiliṅgāni siyuṃ avisadākārattā tadatthānaṃ. Yadi pana visadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro pulliṅgaṃ, evaṃ sante ‘‘devatā saddhā ñāṇa’’miccādayopi vohārā pulliṅgāni siyuṃ visadākārattā tadatthānaṃ. Atha vā yadi avisadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro itthiliṅgaṃ, visadākārānaṃ panatthānaṃ vācako vohāro pulliṅgaṃ, evaṃ sante ekassevatthassa ekakkhaṇe dvīhi liṅgehi na vattabbatā siyā –
夜叉,您希求我的利益,天神,您希求我的福祉;我遵循您的话语,您便是我的老师。
显示巴利原文 ‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmāsi devate;
而且,如果表达两者皆离之形貌的意义的称呼是中性,那么,对于草、树等具有两者皆离之形貌的意义,由于没有“这是名为……”的限定,性的表述就会相违。再者,以“慧宝、舍利弗与目犍连一双弟子”等中性性的表述,也会说那些意义具有两者皆离之形貌。而且,同一个河岸,也不应以“taṭaṃ, taṭī, taṭo”三种性来表述;同一个智慧,也不应以“paññāṇaṃ, paññā, pajānanā, amoho”等三种性来表述。因此,不采取那种理趣,而应采纳如前所说的理趣。显示巴利原文
Karomi te taṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti.
若表达“离两者”之相义的称呼为中性,则草、树等具有“离两者”之相义的事物,由于缺乏“此名为……”的限定,性的表述便成相违。再者,以“慧宝”“舍利弗与目犍连一双弟子”等中性词,也会用来表述那些具有“离两者”之相的意义。而且,同一处河岸不应以“taṭaṃ, taṭī, taṭo”三种性来表述,同一种智慧也不应以“paññāṇaṃ, paññā, pajānanā, amoha”等三种性来表述。因此,不取彼理趣,而应采纳如前所述的理趣。显示巴利原文
Yadi ca ubhayamuttākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro napuṃsakaliṅgaṃ, evaṃ sante ubhayamuttākārānaṃ atthānaṃ tiṇarukkhādīsu ‘‘idaṃ nāmā’’ti niyamābhāvato liṅgavacanaṃ viruddhaṃ siyā. Apica ‘‘paññāratanaṃ. Sāriputtamoggallānaṃ sāvakayuga’’nti ca ādinā napuṃsakaliṅgavacanena tadatthānampi ubhayamuttākāratā vuttā siyā. Apica ekampi tīraṃ ‘‘taṭaṃ taṭī taṭo’’ti tīhi liṅgehi na vattabbaṃ siyā. Ekampi ca ñāṇaṃ ‘‘paññāṇaṃ paññā pajānanā amoho’’tiādinā tīhi liṅgehi na vattabbaṃ siyā, tasmā taṃ nayaṃ aggahetvā yathāvuttoyeva nayo gahetabbo.
于世间,女性的下半身是分明的,上半身则不那么分明,胸肉不分明,行走等姿态也不分明。因为女性行走时,其行姿不分明;站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食时,其进姿亦不分明。当见到男性有不分明的姿态时,人们会说:“他行走、站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食像个女人。”如此,如同女性大多具有不分明的特征一般,凡有识或无识的事物,其惯用名称若大多具有不分明的特征,那些便被称作阴性,例如:“少女”“女神”“玩偶”“茅草”“信”“夜晚”“女人”“粥”“新娘”等。而男性的下半身则不分明,上半身是分明的,胸肉分明,行走等姿态也分明。因为男性行走时,其行姿分明;站立、躺卧、坐下、咀嚼、进食时,其进姿亦分明。当见到女性做出分明的行走等姿态时,人们会说:“她像男人一样行走”等。如此,如同男性大多具有分明的特征一般,凡有识或无识的事物,其惯用名称若大多具有分明的特征,那些便被称作阳性,例如:“男人”“女人”“内宫”“水”“树”“痴”“师”等。又如,中性具有脱离两者的特征,凡有识或无识的事物,其惯用名称若具有脱离两者的特征,那些便被称作中性,例如:“心”“色”“女宫”“妻”“舞者”“宝”“智”“骨”等。显示巴利原文
Lokasmiñhi itthīnaṃ heṭṭhimakāyo visado hoti, uparimakāyo avisado, uramaṃsaṃ avisadaṃ, gamanādīnipi avisadāni . Itthiyo hi gacchamānā avisadaṃ gacchanti, tiṭṭhamānā nipajjamānā nisīdamānā khādamānā bhuñjamānā avisadaṃ bhuñjanti. Purisampi hi avisadaṃ disvā ‘‘mātugāmo viya gacchati tiṭṭhati nipajjati nisīdati khādati bhuñjatī’’ti vadanti. Iti yathā itthiyo yebhuyyena avisadākārā, tathā yassa kassaci saviññāṇakassa vā aviññāṇakassa vā atthassa ye vohārā yebhuyyena avisadākārā, teyeva itthiliṅgāni nāma bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Kaññā devatā dhītalikā dubbā saddhā ratti itthī yāgu vadhū’’ iccevamādīni. Purisānaṃ pana heṭṭhimakāyo avisado hoti, uparimakāyo visado, uramaṃsaṃ visadaṃ, gamanādīnipi visadāni honti. Purisā hi gacchamānā visadaṃ gacchanti, tiṭṭhamānā nipajjamānā nisīdamānā khādamānā bhuñjamānā visadaṃ bhuñjanti. Itthimpi hi gamanādīni visadāni kurumānaṃ disvā ‘‘puriso viya gacchatī’’tiādīni vadanti. Iti yathā purisā yebhuyyena visadākārā, tathā yassa kassaci saviññāṇakassa vā aviññāṇakassa vā atthassa ye vohārā yebhuyyena visadākārā, teyeva pulliṅgāni nāma bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Puriso mātugāmo orodho āpo rukkho moho satthā’’ iccevamādīni. Yathā ca pana napuṃsakā ubhayamuttākārā, tathā yassa kassaci saviññāṇakassa vā aviññāṇakassa vā atthassa ye vohārā ubhayamuttākārā, teyeva napuṃsakaliṅgāni nāma bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Cittaṃ rūpaṃ itthāgāraṃ kalattaṃ nāṭakaṃ ratanaṃ ñāṇaṃ aṭṭhi āyu’’iccevamādīni. Iccevaṃ nāmikānaṃ sabbesampi vohārānaṃ –
Visadāvisadākārā, ākāro’bhayamuttako; Liṅgassa lakkhaṇaṃ etaṃ, ñeyyaṃ syādippabandhato.
此处甚为难解,犹如大丛林,今已除去荆棘、解开缠结而作开示,应善加注意。如是,一切名词依于词尾组合,凭不清晰等特征的习惯用法而成立阴性等性别;是故,两种“牛”声亦应依于词尾组合,凭不清晰等特征的习惯用法,各各了知其阴性等性别。显示巴利原文
Idaṃ ṭhānaṃ dubbinivijjhaṃ mahāvanagahanaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā dassitaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ. Iti sabbesaṃ nāmikapadānaṃ pabandhanissitena avisadākāravohārādibhāvena itthiliṅgādibhāvassa sambhavato dvinnampi gosaddānaṃ pabandhanissitena avisadākāravohārādibhāvena yathāsakaṃ itthiliṅgādibhāvo veditabbo.
此是带‘o’词尾阴性名词词群之决断分别。显示巴利原文
Savinicchayoyaṃ okārantitthiliṅgassa nāmikapadamālāvibhāgo.
以‘o’词尾为自性的带‘o’词尾阴性名词已竟。显示巴利原文
Okārantatāpakatikaṃ okārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.
如是,依ā词尾、i词尾、u词尾及o词尾,六种阴性名词已无遗余悉皆摄尽。然其中某些ā词尾与ī词尾之词,于某些处以‘e’替代体格单数词尾所显之差别,今当说之。即如下:显示巴利原文
Evaṃ sabbathāpi ākāranta ivaṇṇanta uvaṇṇantokārantavasena chabbidhāni itthiliṅgāni niravasesato gahitāni bhavanti. Etesu pana kesañci ākārantānaṃ īkārantānañca katthaci paccattekavacanassa ekārādesavasena yo pabhedo dissati, so idāni vuccati. Tathā hi –
罗陀,你竟不知,夜半尚未来临;
你语无伦次,对着离欲的拘私耶尼。
显示巴利原文 ‘‘Na tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate; Abyayataṃ vilapasi, viratte kosiyāyane’’ti
在《罗陀本生》中,本应以‘ā’词尾说为‘virattā’,此处却代之以体格单数词尾‘e’而说为‘viratte’。同样,本应以‘ī’词尾说为‘kosiyāyanī’,此处也代之以体格单数词尾‘e’而说为‘kosiyāyane’。因此,注疏师解释说:‘viratte kosiyāyane’意思是‘我们的母亲拘私耶尼婆罗门女,已离欲,于我们的父亲生起无爱’。若问:难道仅因在圣典中见到了‘viratte’和‘kosiyāyane’这样的体格单数形式,就应承认有以‘e’为词尾的阴性名词吗?答:不应承认,因为那些词形只是包含于‘ā’词尾和‘ī’词尾中的特殊形式。它们是由替换而成的,故并不存在独立的以‘e’为词尾的阴性名词。因此,阴性名词应仅如前所述为六种。显示巴利原文
Imasmiṃ rādhajātake ‘‘virattā’’ti ākārantavasena vattabbe paccattavacanassa ekārādesavasena ‘‘viratte’’ti vuttaṃ. Tathā ‘‘kosiyāyanī’’ti īkārantavasena vattabbe paccattavacanassa ekārādesavasena ‘‘kosiyāyane’’ti vuttaṃ. Tena aṭṭhakathācariyo ‘‘viratte kosiyāyaneti mātā no kosiyāyanī brāhmaṇī virattā amhākaṃ pitari nippemā jātā’’ti atthaṃ saṃvaṇṇesi. Nanu ca bho pāḷiyaṃ ‘‘viratte’’ti, ‘‘kosiyāyane’’ti ca paccattavacanassa dassanato ‘‘ekārantampi itthiliṅgaṃ atthī’’ti vattabbanti? Na vattabbaṃ ākārīkārantogadharūpavisesattā tesaṃ rūpānaṃ. Ādesavasena hi siddhattā visuṃ ekārantaṃ itthiliṅgaṃ nāma natthi, tasmā itthiliṅgānaṃ yathāvuttā chabbidhatāyeva gahetabbā.
如此,阴性的词群,具足种种理趣;
我此词列已作分别,为自存者教法之故。
具足种种决择光辉之簇
能除疑惑与黑暗
谁的慧莲不绽放?
显示巴利原文 Iccevaṃ itthiliṅgānaṃ, pakiṇṇanayasālinī; Padamālā vibhattā me, sāsanatthaṃ sayambhuno. Saddanītisūriyoyaṃ, Anekasuvinicchayarasmikalāpo; Saṃsayandhakāranudo, Kassa matipadumaṃ na vikāse.