10. 三性混合名词词列
10. Liṅgattayamissakanāmikapadamālā
为具深妙智慧者,我今随力宣说;
itthī与thī是阴性,pabhā与bhā是阴性,girā与rā是阴性,pavanaṃ与vanaṃ是中性;
udakañca与dakaṃ是中性,kañca是中性,vitakko是阳性,如这些等。
bhū(阳性)、bhūmi(阴性)、araññaṃ(中性),及araññānī等;
paññā(阴性)、paññāṇaṃ(中性)、ñāṇañ ca(中性),如是等,有三种。
ko(阳性)、vi sā(阴性)、bhā(阴性)、rā(阴性)、thī(阴性)、dhī(阴性)、ku(阴性)、bhū(阳性),同样地,kaṃ(中性)。
Khaṃ(中性)、go(阳性)、mo(阳性)、mā(阴性),以及 ca、saṃ(中性)、yaṃ(中性)、taṃ(中性)等,各为一词。
Adhikūnakato ceka-kkharato ca ito paraṃ; Tīṇi liṅgāni missetvā, padamālamanākulaṃ. Nānāsukhumasaṅketa-gatesvatthesu viññunaṃ; Gambhīrabuddhicāratthaṃ, pavakkhāmi yathābalaṃ. Itthī thī ca pabhā bhā ca, girā rā pavanaṃ vanaṃ; Udakañca dakaṃ kañca, vitakko iti cādayo. Bhū bhūmi ceva araññaṃ, araññānīti cādayo; Paññā paññāṇaṃ ñāṇañca, iccādī ca tidhā siyuṃ. Ko vi sā ceva bhā rā ca, thī dhī ku bhū tatheva kaṃ; Khaṃ go mo mā ca saṃ yaṃ taṃ, kimiccādī ca ekikāti.
以上是三性混合名词词列的总说。其中,itthī(阴性·主格单数)、itthī(阴性·主格复数)、itthiyo(阴性·主格复数)。Itthiṃ(阴性·宾格单数)……(略)……bhotiyo itthiyo(阴性·主格复数)。
Ayaṃ liṅgattayamissako nāmikapadamālāuddeso. Tatra itthī, itthī, itthiyo. Itthiṃ…pe… bhotiyo itthiyo.
Thī(女人·主格单数)、thiyo(女人·主格复数);Thiṃ(女人·宾格单数)、thī(女人·主格复数)、thiyo(女人·主格复数);Thiyā(女人·具格单数)、thīhi(女人·具格复数)、thībhi(女人·具格复数);Thiyā(女人·属格单数)、thīnaṃ(女人·属格复数);Thiyā(女人·从格单数)、thīhi(女人·从格复数)、thībhi(女人·从格复数);Thiyā(女人·属格单数)、thīnaṃ(女人·属格复数);Thiyā(女人·依格单数)、thiyaṃ(女人·依格单数)、thīsu(女人·依格复数);Bhoti thi(尊贵的女人·主格单数)、bhotiyo thī(尊贵的女人·主格复数)、bhotiyo thiyo(尊贵的女人·主格复数)。在此——
Thī thī, thiyo. Thiṃ, thī, thiyo. Thiyā, thīhi, thībhi. Thiyā, thīnaṃ. Thiyā, thīhi, thībhi. Thiyā, thīnaṃ. Thiyā, thiyaṃ, thīsu. Bhoti thi, bhotiyo thī, bhotiyo thiyo. Ettha –
公鸡、珠宝与权杖,以及具足福德相的女人;
这些出现在无有罪恶、已作福德的有情身上;
女人的秘密不可信受;女人的本性难以了知。
‘‘Kukkuṭā maṇayo daṇḍā, thiyo ca puññalakkhaṇā; Uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantuno; Thiyā guyhaṃ na saṃseyya; Thīnaṃ bhāvo durājāno’’ti
以上是示例词。
Ādīni nidassanapadāni.
Pabhā(光明)、pabhā(光明)、pabhāyo(光明们)。Pabhaṃ……略……bhotiyo pabhāyo(尊贵的光明们)。
Pabhā, pabhā, pabhāyo. Pabhaṃ…pe… bhotiyo pabhāyo.
Bhā(光)、bhā(光)、bhāyo(光们)。Bhaṃ(光,业格)、bhā(光)、bhāyo(光们)。Bhāya(光,具格)、bhāhi(光们,具格)、bhābhi(光们,具格)。Bhāya(光,属格)、bhānaṃ(光们,属格)。Bhāya(光,从格)、bhāhi(光们,从格)、bhābhi(光们,从格)。Bhāya(光,属格)、bhānaṃ(光们,属格)。Bhāya(光,依格)、bhāyaṃ(光,依格)、bhāsu(光们,依格)。Bhoti bhe(尊贵的光)、bhotiyo bhā(尊贵的光们)、bhotiyo bhāyo(尊贵的光们)。此处,以‘bhākaro bhānu’等为示例词。
Bhā, bhā, bhāyo. Bhaṃ, bhā, bhāyo. Bhāya, bhāhi, bhābhi. Bhāya, bhānaṃ. Bhāya, bhāhi, bhābhi. Bhāya, bhānaṃ. Bhāya, bhāyaṃ, bhāsu. Bhoti bhe, bhotiyo bhā, bhotiyo bhāyo. Ettha ca ‘‘bhākaro bhānu’’iccādīni nidassanapadāni.
‘Girā’(言语)、‘girā’(言语)、‘girāyo’(言语们)。‘Giraṃ’……乃至……‘bhotiyo girāyo’(尊贵的言语们)。‘Vācā girā byappatho. Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso’——这些皆是‘girā’声为阴性词的示例。
Girā , girā, girāyo. Giraṃ…pe… bhotiyo girāyo. ‘‘Vācā girā byappatho. Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso’’ti imāni girāsaddassa itthiliṅgabhāve nidassanapadāni.
表示黄金的‘rā’声是阳性词,但此处表示声音的‘rā’声是阴性词。
Suvaṇṇavācako rāsaddo pulliṅgo, idha pana saddavācako rāsaddo itthiliṅgo.
‘rā’(声)、‘rā’(声)、‘rāyo’。业格:‘raṃ’、‘rā’、‘rāyo’。具格:‘rāya’、‘rāhi’、‘rābhi’。属格:‘rāya’、‘rānaṃ’。从格:‘rāya’、‘rāhi’、‘rābhi’。属格:‘rāya’、‘rānaṃ’。依格:‘rāya’、‘rāyaṃ’、‘rāsu’。呼格:‘bhoti re’、‘bhotiyo rā’、‘bhotiyo rāyo’。
Rā, rā, rāyo. Raṃ, rā, rāyo. Rāya, rāhi, rābhi. Rāya, rānaṃ. Rāya, rāhi, rābhi. Rāya, rānaṃ. Rāya, rāyaṃ, rāsu. Bhoti re, bhotiyo rā, bhotiyo rāyo.
“Rā”指的是音声。在《起世因本经》的复注中确实提到:“‘rā’之音于此中断、灭尽,故为‘ratti’(夜),即众生音声止息的时分。”因此,以“rattī”一词为例,说明其“rā”音表音声之义。
Rā vuccati saddo. Aggaññasuttaṭīkāyañhi ‘‘rā saddo tiyati chijjati etthāti ratti, sattānaṃ saddassa vūpasamakālo’’ti vuttaṃ. Tasmā rāsaddassa saddavācakatte ‘‘rattī’’ti padaṃ nidassanaṃ.
“Pavanaṃ”(风,单数主格/业格),“pavanāni”(风,复数主格/业格),“pavanā”(风,复数主格)。“Pavanaṃ”(风,单数业格),“pavanāni”(风,复数业格),“pavane”(风,单数依格)。
Pavanaṃ, pavanāni, pavanā. Pavanaṃ, pavanāni, pavane.
林(单数主格),林(复数主格),林(复数主格)。林(单数业格),林(复数业格),林(复数依格)。其余一切应类推。
Vanaṃ, vanāni, vanā. Vanaṃ, vanāni, vane. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ.
Pavana与vana二词,有时同义,有时异义。二者在表示“荒野”之义时相同,例如“那时我圆满诸法后,进入了pavana(荒野)。我与儿子一起进入了vana(树林)”等句中。然依次第,当分别表示“风”与“渴爱之林”之义时则不同,如“在极恶臭的pavana(风)所吹拂之处”、“断除vana(树林)与vanatha(渴爱之林),诸比丘,你们当成为nibbana(无林者)”等句中。
Pavana vanasaddā kadāci samānatthā kadāci bhinnatthā. Te hi araññavācakatte samānatthā ‘‘te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisiṃ tadā. Saputto pāvisiṃ vana’’ntiādīsu. Yathākkamaṃ pana te vāyutaṇhāvanavācakatte bhinnatthā ‘‘paramaduggandhapavanavicarite. Chetvā vanañca vanathaṃ, nibbanā hotha bhikkhavo’’tiādīsu.
水(单数主格),水(复数主格),水(复数主格)。水(单数业格),水(复数业格),水(复数依格)。
Udakaṃ, udakāni, udakā. Udakaṃ, udakāni, udake.
水(单数主格),水(复数主格),水(复数主格)。水(单数业格),水(复数业格),水(复数依格)。其余一切应类推。
Dakaṃ, dakāni, dakā. Dakaṃ, dakāni, dake. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ.
“芒果成熟之水,清凉;陆生、水生之花”等,是此处的示例词。然而,在“森林中央的深蓝色之水”“大海”“由水滴落下,水壶亦满”等巴利语段落中,仅以合成词末尾的uda-词素即表达了水的意义,正如在应说“rittassāda”之处却以“rittassa”一词表达“无味”的意义一样。因为在巴利语中,从未见过单独的uda-词;若有,则当善加注意。
‘‘Ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ. Thalajā dakajā pupphā’’tiādīnettha nidassanapadāni. ‘‘Nīlodaṃ vanamajjhato. Mahodadhi. Udabindunipātena, udakumbhopi pūratī’’ti pāḷippadesesu pana samāsantagatanāmattā udasaddeneva udakattho vutto ‘‘rittassāda’’nti vattabbaṭṭhāne ‘‘rittassa’’nti saddena rittassādattho viya. Pāḷiyañhi kevalo udasaddo na diṭṭhapubbo. Atthi ce, suṭṭhu manasi kātabbo.
谁(单数主格):kaṃ;谁(复数主格):kāni, kā。谁(单数业格):kaṃ;谁(复数业格、依格):kāni, ke。以谁:kena, kehi, kebhi。谁的:kassa, kānaṃ。谁(从格):kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi。谁的:kassa, kānaṃ。谁(处格):ke, kasmiṃ, kamhi, kesu。呼格:bho ka, bhavanto kā, bhavanto kāni。或者,应以bho一词配合复数使用,如“bho kāni, bho kā”。
Kaṃ, kāni, kā. Kaṃ, kāni, ke. Kena, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Ke, kasmiṃ, kamhi, kesu. Bho ka, bhavanto kā, bhavanto kāni. Bhosaddena vā bahuvacanaṃ yojetabbaṃ ‘‘bho kāni, bho kā’’ti.
此处,ka一词表示水、头、乐。于此应知“kantāra、kandara、kevaṭṭā、kesā、karuṇā、nāka”等用例。其中,kantāra:ka指水,依此应渡过、应越过,故kantāra意为无水之地。然而,在“贼之旷野”等用法中,应知kantāra一词亦依习惯用于指难行之处。kandara:此处ka亦指水,依此被切割、被破开,故为kandara。kevaṭṭā等:ke指在水中活动、为捕捉而活动,故为kevaṭṭā。kesā:ke指在头上存在、生起,故为kesā。karuṇā:ka指乐,阻碍乐,故为karuṇā。nāka指天界:因为ka是乐,na ka即aka,是苦,彼天界无此苦,故为nāka,应取此义。正如这里对itthī等词所作的名词词群分析,对“vitakka、vicāra、ābhā、padīpa”等词亦应如此分析。
Ettha kaṃ vuccati udakaṃ sīsaṃ sukhañca. Atra ‘‘kantāro kandaro kevaṭṭā kesā karuṇā nāko’’tiādīni payogāni veditabbāni. Tatra kantāroti kaṃ vuccati udakaṃ, tena taritabbo atikkamitabboti kantāro, nirudakappadeso. Corakantārantiādīsu pana rūḷhiyā duggamanaṭṭhānepi kantārasaddo pavattatīti daṭṭhabbaṃ. Kandaroti etthāpi kaṃ vuccati udakaṃ, tena dārito bhinnoti kandaro. Kevaṭṭātiādīsu pana ke udake vattanato gahaṇatthaṃ pavattanato kevaṭṭā. Ke sīse senti uppajjantīti kesā. Kaṃ sukhaṃ rundhatīti karuṇā. Nākoti saggo. Kanti hi sukhaṃ, na kaṃ akaṃ, dukkhaṃ, taṃ natthi etthāti nākoti attho gahetabbo . Yathettha itthīsaddādīnaṃ nāmikapadamālā yojitā, evaṃ ‘‘vitakko vicāro ābhā padīpo’’tiādīnampi yojetabbā.
地(单数主格),二地(双数主格),诸地(复数主格)。地(单数业格),二地(双数业格),诸地(复数业格)。以地(单数具格),以二地(双数具格),以诸地(复数具格)。为地(单数与格),为诸地(复数与格)。从地(单数从格),从二地(双数从格),从诸地(复数从格)。地的(单数属格),诸地的(复数属格)。于地(单数依格),于二地(双数依格),于诸地(复数依格)。呼地(单数呼格),呼二地(双数呼格),呼诸地(复数呼格)。于此,‘生于地者’、‘护地者’、‘享用地者’、‘地面’等为示例之词。
Bhū, bhū, bhuyo. Bhuṃ, bhū, bhuyo. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhuyaṃ, bhūsu. Bhoti bhu, bhotiyo bhū, bhotiyo bhuyo. Ettha ca ‘‘bhūruho bhūpālo bhūbhujo bhūtala’’nti nidassanapadāni.
于「大地」一词,其格变化为:单数主格“大地”,双数主格“二大地”,复数主格“诸大地”。其余诸格应详细展开。
Bhūmi, bhūmī, bhūmiyo; Sesaṃ vitthāretabbaṃ;
于「阿兰若」一词,其格变化为:单数主格“阿兰若”,双数主格“二阿兰若”,复数主格“诸阿兰若”。其余诸格应详细展开。
Araññaṃ, araññāni, araññā; Sesaṃ vitthāretabbaṃ.
araññānī意为大森林,如同“gahapatānī”(家主之妻)一词,应依后缀-inī构形,且为阴性词。因为“araññānī”这一形式也见于注释书的读本中。
Araññānī vuccati mahāaraññaṃ, ‘‘gahapatānī’’ti padamiva inīpaccayavasena sādhetabbaṃ padaṃ itthiliṅgañca. ‘‘Araññānī’’ti hi aṭṭhakathāpāṭhopi dissati.
大森林(单数主格),二大森林(双数主格),诸大森林(复数主格)。大森林(单数业格),二大森林(双数业格),诸大森林(复数业格)。以大森林(单数具格),以二大森林(双数具格),以诸大森林(复数具格)。为大森林(单数与格),为诸大森林(复数与格)。从大森林(单数从格),从二大森林(双数从格),从诸大森林(复数从格)。大森林的(单数属格),诸大森林的(复数属格)。在大森林(单数依格),在二大森林(双数依格),在诸大森林(复数依格)。喂,大森林!喂,二大森林!喂,诸大森林!
Araññānī, araññānī, araññāniyo. Araññāniṃ, araññānī, araññāniyo. Araññāniyā, araññānīhi, araññānībhi. Araññāniyā, araññānīnaṃ. Araññāniyā, araññānīhi, araññānībhi. Araññāniyā, araññānīnaṃ. Araññāniyā, araññāniyaṃ, araññānīsu. Bhoti araññāni, bhotiyo araññānī, bhotiyo araññāniyo.
正如在此依增上关系而作连接,在“sabhā, sabhāya”等中也应如是连接。Sabhāya即是sabhā本身,然依三性之差别而如此表述。“应住于集会堂中或门口”这一经文,即为此处之例证。
Yathettha uttarādhikavasena yojitā, evaṃ ‘‘sabhā, sabhāya’’ntiādīsupi yojetabbā. Sabhāyanti sabhā eva , liṅgabyattayavasena pana evaṃ vuttaṃ. ‘‘Sabhāye vā dvāramūle vā vatthabba’’nti pāḷi ettha nidassanaṃ.
“慧”一词的变格:主格单数作“慧”,主格复数作“诸慧”;宾格单数作“慧”,宾格复数作“诸慧”;与格、属格单数作“慧的”。
Paññā, paññā, paññāyo. Paññaṃ, paññā, paññāyo. Paññāya.
“慧”一词的变格:主格单数作“慧”,主格复数作“诸慧”;宾格单数作“慧”,宾格复数作“诸慧”;具格单数作“以慧”。
Paññāṇaṃ, paññāṇāni, paññāṇā. Paññāṇaṃ, paññāṇāni, paññāṇe. Paññāṇena.
如“Tathā hi bhante bhagavato sīlapaññāṇaṃ. Sādhu paññāṇavā naro”等语句,即为此处所示之范例。
‘‘Tathā hi bhante bhagavato sīlapaññāṇaṃ. Sādhu paññāṇavā naro’’tiādīnettha nidassanapadāni.
智:[主格单数]智,[主格复数]诸智;[宾格单数]智,[宾格复数]诸智;[具格单数]以智。其余一切可类推。诸如“Aggi aggini gini”等,也应根据增上关系来组合名词序列。
Ñāṇaṃ, ñāṇāni, ñāṇā. Ñāṇaṃ, ñāṇāni, ñāṇe. Ñāṇena. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ. ‘‘Aggi aggini gini’’iccādīsupi uttarādhikavasena nāmikapadamālā yojetabbā.
于“ko, vī”等单音节词中,“ko”意指梵天、风与身体,因其为彼之称谓,故有如下用例。即如:
Ko vī sādīsupi ekakkharesu ko vuccati brahmā vāto ca sarīrañca, tassa tabbācakatte ime payogā. Seyyathidaṃ?
由胜者带来,施与世间无量的利益;
我敬礼彼之莲足,诸梵天以顶髻亲近敬奉。
‘‘Jinena yena ānītaṃ, lokassa amitaṃ hitaṃ; Tassa pādambujaṃ vande, kamoḷialisevitaṃ.
其中,“kamoḷialisevitaṃ”意为:诗人们认为,数百梵天在敬礼时,其顶髻为蜜蜂所亲近。而“Kakudharukkho”一词中,“ko”指风;若此风被激怒,彼树则能平息风病,因此被称为“kakudha”——诸阿阇梨如是说。“Karajakāyo”一词中,“ko”指身体,于中生起之尘名为“karaja”。那是什么?即精血。因为此尘正是“贪为尘,非谓微尘”所说贪尘之果,故以表示身体的“ka”字加以简别,依果立名而称为“karaja”。由那名为“karaja”的精血所生之身,便是“karajakāyo”——诸阿阇梨如是说。正如所说“身为父母所生”。然而在《大狮子吼经注》中说道:“被造作、被投入胎藏故为kara,即生起。从kara生故为karaja,即父母所生之义。或者依母等之安立,从kara生故为karaja,另有异说。两义皆指karajakāyo,即四相续之色。”但此义在这里不被认可,前一种解释才是此处所许,因为“ka”字更为增上。
Kakudharukkho. Karajakāyo’’ iccevamādayo. Tattha kamoḷialisevitanti vandantānaṃ anekasatānaṃ brahmānaṃ moḷibhamarasevitanti kavayo icchanti. Kakudharukkhoti ettha pana ko vuccati vāto, tassa yo kujjhati, vātarogāpanayanavasena taṃ nivāreti, tasmā so rukkho kakudhoti vuccatībhi ācariyā. Karajakāyoti ettha tu ko vuccati sarīraṃ, tattha pavatto rajo karajo. Kiṃ taṃ ? Sukkasoṇitaṃ. Tañhi ‘‘rāgo rajo, na ca pana reṇu vuccatī’’ti evaṃ vuttarāgarajaphalattā sarīravācakena kasaddena visesetvā phalavohārena ‘‘karajo’’ti vuccati. Tena sukkasoṇitasaṅkhātena karajena sambhūto kāyo karajakāyoti ācariyā. Tathā hi ‘‘kāyo mātāpettikasambhavo’’ti vutto, mahāassapūrasuttaṭīkāyaṃ pana ‘‘kariyati gabbhāsaye khipiyatīti karo, sambhavo. Karato jātoti karajo, mātāpettikasambhavoti attho. Mātuādīnaṃ saṇṭhāpanavasena karato jātoti apare, ubhayathāpi karajakāyanti catusantatirūpamāhā’’ti vuttaṃ. Ayaṃ panattho idha nādhippeto, purimoyevattho adhippeto kasaddādhikārattā.
ko(谁,阳性),kā(谁,阴性)。kaṃ(谁·业格),ke(谁·复数业格)。kena(以谁),kehi, kebhi(以诸谁)。kassa(谁的),kānaṃ(诸谁的)。kā(从谁·阴性),kasmā, kamhā(从谁),kehi, kebhi(从诸谁)。kassa(于谁),kānaṃ(于诸谁)。ke(于谁·复数),kasmiṃ, kamhi(于谁),kesu(于诸谁)。呼格:bho ka, bhavanto kā。
Ko, kā. Kaṃ, ke. Kena, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Ke, kasmiṃ, kamhi, kesu. Bho ka, bhavanto kā.
在此,vi 是指鸟。正如鸟中之王金翅鸟王被称为 vi。为阐明此义,前师也曾说此偈:
Tatra vi vuccati pakkhī. Tathā hi pakkhīnaṃ issaro supaṇṇarājā vindoti kathiyati. Etamatthañhi sandhāya pubbācariyenapi ayaṃ gāthā bhāsitā –
“牟尼王,我将您无有诽谤的头顶,安置于净信者之顶;
诸天、诸龙、诸人王,皆不离彼之莲足。”
‘‘Saddhānate muddhani saṇṭhapemi, muninda nindāpagataṃ tavaggaṃ; Devindanāgindanarindavinda-na taṃ vibhinnaṃ caraṇāravinda’’nti.
在此,“vīnaṃ indo”即 vindo,意为:生于鸟类族群中的金翅鸟之王。
Tattha vīnaṃ indoti vindo, pakkhijātiyā jātānaṃ supaṇṇānaṃ rājāti attho.
其变格如下:Viṃ、vī、vayo。Viṃ、vī、vayo。Vinā、vīhi、vībhi。Vissa、vino、vīnaṃ。Vinā、vismā、vimhā、vīhi、vībhi。Vissa、vino、vīnaṃ。Vismiṃ、vimhi、vīsu。Bho vi、bhavanto vayo。
Viṃ, vī, vayo. Viṃ, vī, vayo. Vinā, vīhi, vībhi. Vissa, vino, vīnaṃ. Vinā, vismā, vimhā, vīhi, vībhi. Vissa, vino, vīnaṃ. Vismiṃ, vimhi, vīsu. Bho vi, bhavanto vayo.
此处的“sā”即指 sunakho(狗)。而在“我有母亲,她应由我奉养”等语句中,“sā”这个词被归入代名词类,指代前文提及的事物,应知它是由 tasaddo 衍生而来。关于 sā,以及 bhā、rā、thī、bhū、ka 等词的名词性词形变化表,已于前文说明。
Sā vuccati sunakho, ‘‘mātā me atthi, sā mayā posetabbā’’tiādīsu pana sāsaddo sabbanāmikapariyāpanno parammukhavacano tasaddena sambhūto daṭṭhabbo. Sāsaddassa bhā rā thī bhū kasaddānañca nāmikapadamālā heṭṭhā pakāsitā.
『智』者,慧也。此处举例如:『父啊,当知那些大臣,乃是通达义理的智者』;又如『具智者』、『有智者』、『善智者』、『善智女』、『与智相应者』等,皆为示例之词。
Dhī vuccati paññā. Ettha ca ‘‘amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide’’ti. ‘‘Dhīmā, dhīmati, sudhī, sudhinī, dhīyutta’’nti ca ādīni nidassanapadāni.
其变化形式有:Dhī, dhī, dhiyo; Dhiṃ, dhī, dhiyo; Dhiyā, dhīhi, dhībhi; Dhiyā, dhīnaṃ; Dhiyā, dhīhi, dhībhi; Dhiyā, dhīnaṃ; Dhiyā, dhiyaṃ, dhīsu; Bhoti dhi, bhotiyo dhī, bhotiyo dhiyo。
Dhī, dhī, dhiyo. Dhiṃ, dhī, dhiyo. Dhiyā, dhīhi, dhībhi. Dhiyā, dhīnaṃ. Dhiyā, dhīhi, dhībhi. Dhiyā, dhīnaṃ. Dhiyā, dhiyaṃ, dhīsu. Bhoti dhi, bhotiyo dhī, bhotiyo dhiyo.
“Ku”意谓地。如 kudālo(锄)、kumudaṃ(睡莲)、kuñjaro(象)等词即以此而名。其中,以此劈开、破开、裂开地(kuṃ)者,故称 kudālo;于地(kuyaṃ)上喜悦者,故称 kumudaṃ;磨损地(kuṃ)者,故称 kuñjaro。正如《天宫事注疏》中所说:“以其撞击磨损彼地,故称 kuñjaro。”
Ku vuccati pathavī. Ettha ca ‘‘kudālo. Kumudaṃ. Kuñjaro’’ti imāni nidassanapadāni. Tatra kuṃ pathaviṃ dālayati padāleti bhindati etenāti kudālo. Kuyaṃ pathaviyaṃ modatīti kumudaṃ. Kuṃ jaratīti kuñjaro. Tathā hi vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘kuṃ pathaviṃ tadabhighātena jarayatīti kuñjaro’’ti.
Ku、kū、kuyo。Kuṃ、kū、kuyo。Kuyā、kūhi、kūbhi。Kuyā、kūnaṃ。Kuyā、kūhi、kūbhi。Kuyā、kūnaṃ。Kuyā、kuyaṃ、kūsu。Bhoti ku、bhotiyo kū、bhotiyo kuyo。
Ku, kū, kuyo. Kuṃ, kū, kuyo. Kuyā, kūhi, kūbhi. Kuyā, kūnaṃ. Kuyā, kūhi, kūbhi. Kuyā, kūnaṃ. Kuyā, kuyaṃ, kūsu. Bhoti ku, bhotiyo kū, bhotiyo kuyo.
Khaṃ 称为根,Khaṃ 说为虚空;
天界之处亦称为 khaṃ,空性亦视为 khaṃ。
Kha’mindriyaṃ pakathitaṃ, kha’mākāsamudīritaṃ; Saggaṭṭhānampi khaṃ vuttaṃ, suññattampi ca khaṃ mataṃ.
其中,眼等诸根是眼识等的趣处与住处,故称为“kha”;虚空以空无之义,亦称为“kha”。天界是行善业者必定趣向之处,故称为“kha”。如说:“犹如飞鸟栖树顶,藏身枝叶间,拂触其枝”,又如“于空中化现,自生者行八百”等,此处为例。
Tatrindriyaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ gatinivāsabhāvato ‘‘kha’’nti vuccati, ākāsaṃ vivittaṭṭhena. Saggo katasucaritehi ekantena gantabbatāya ‘‘kha’’nti saṅkhaṃ gacchati. ‘‘Khago yathā hi rukkhagge, nilīyantova sākhino. Sākhaṃ ghaṭṭetī’’ti ca, ‘‘khe nimmito acari aṭṭhasataṃ sayambhū’’ti ca ādi ettha nidassanaṃ.
Khaṃ、khāni、khā。Khaṃ、khāni、khe。Khena、khehi、khebhi。Khassa、khānaṃ。Khā、khasmā、khamhā、khehi、khebhi。Khassa、khānaṃ。Khe、khasmiṃ、khamhi、khesu。Bho kha、bhavanto khāni、bhavanto khā。
Khaṃ, khāni, khā. Khaṃ, khāni, khe. Khena, khehi, khebhi. Khassa, khānaṃ. Khā, khasmā, khamhā, khehi, khebhi. Khassa, khānaṃ. Khe, khasmiṃ, khamhi, khesu. Bho kha, bhavanto khāni, bhavanto khā.
现在说明“go”(牛)一词的含义——
Gosaddassa atthuddhāro vuccate –
“go”一词,可用于牛、感官、大地、言语及智慧;
也用于太阳、光线以及水。
在这些义项中,指“牛”时为阴性与阳性,其余义项则为阳性。
Go goṇe cindriye bhūmyaṃ, vacane ceva buddhiyaṃ; Ādicce rasmiyañceva, pānīyepi ca vattate; Tesu atthesu goṇe thi-pumā ca itare pumā.
例如,在“牛群在被挤奶时行走”、“第五牛”等语句中,go一词指牛。在“gocara(所行处)”一词中,它也用于感官:因为眼等感官在此运行,故称gocara。古人曾说:“牛在此行走,故称gocara;如同gocara,即是应当常常行走之处。或者,以牛比喻眼等感官,它们所行之处便是gocara。”在古诗人所作“我礼敬具地者乔达摩”一句中,go指大地,其义为“我礼敬多智慧的正自觉者乔达摩”。同样,在《经集注》的《婆塞吒经》注释中说:“‘护牛’即指保护田地、守护耕作,因为大地称为go,其划分即是田地。”
Tathā hi ‘‘gosu duyhamānāsu gato. Gopañcamo’’tiādīsu gosaddo goṇe vattati. Gocaroti etthindriyepi vattati gāvo cakkhādīnindriyāni caranti etthāti gocaro. Tathā hi porāṇā kathayiṃsu ‘‘gāvo caranti etthāti gocaro, gocaro viya gocaro, abhiṇhaṃ caritabbaṭṭhānaṃ. Gāvovācakkhādīnindriyāni, tehi caritabbaṭṭhānaṃ gocaro’’ti. ‘‘Gomatiṃ gotamaṃ name’’ti porāṇakaviracanāyaṃ pana pathaviyaṃ vattati. ‘‘Bhūripaññaṃ gotamaṃ sammāsambuddhaṃvandāmī’’ti hi attho. Tathā suttanipātaṭṭhakathāyavāseṭṭhasuttasaṃvaṇṇanappadese ‘‘gorakkhanti khettarakkhaṃ, kasirakkhanti vuttaṃ hoti. Pathavī hi ‘‘go’’ti vuccati, tappabhedo ca khetta’’nti vuttaṃ.
然而,在“因族姓而称乔达摩”这句话中,go一词用于言语和智慧。因此古人说:“守护‘ga’者,即是gotta(族姓)。所谓乔达摩,便是守护那正在进行的‘ga’——言语与智慧,以决定性的方式守护,故名gotta。正如智慧没有所缘境便不能生起,名称没有所指之物也不能作用,因此,那称为gotta的意义保护并守护它们。那么,这gotta究竟是什么呢?应当知道:它是一种与其他家族传承不共、由该家族始祖所成就、为该家族成员所共有的通名。”正如出生于该族姓的净饭大王等人,也被称为乔达摩。世尊曾对自己的父亲净饭大王说:“乔达摩,如来已超越殊胜。”多闻天王也礼敬世尊说:“我们礼敬具足明行、已觉悟的乔达摩。”尊者婆耆舍也对尊者阿难说:“善哉,请出于悲悯,为我说寂灭之道,乔达摩。”如此,这种通名因守护“ga”而称为gotta,而它又因乔达摩族姓、迦叶族姓等而有多种。
‘‘Gottavasena gotamo’’ti ettha tu vacane buddhiyañca vattati. Tenāhu porāṇā ‘‘gaṃ tāyatīti gottaṃ. Gotamoti hi pavattamānaṃ gaṃ vacanaṃ buddhiñca tāyati ekaṃsikavisayatāya rakkhatīti gottaṃ. Yathā hi buddhi ārammaṇabhūtena atthena vinā na vattati, evaṃ abhidhānaṃ abhidheyyabhūtena, tasmā so gottasaṅkhāto attho tāni tāyati rakkhatīti vuccati. Ko pana soti? Aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasamudāgataṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpanti daṭṭhabba’’nti. Tathā hi taṃgottajātā suddhodanamahārājādayopi gotamotveva vuccanti. Bhena bhagavā attano pitaraṃ suddhodanamahārājānaṃ ‘‘atikkantavarā kho gotama tathāgatā’’ti avoca. Vessavaṇopi mahārājā bhagavantaṃ ‘‘vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’nti avoca, āyasmāpi vaṅgīso āyasmantaṃ ānandaṃ ‘‘sādhu nibbāpanaṃ brūhi, anukampāya gotamā’’ti avoca. Evaṃ idaṃ sāmaññarūpaṃ gaṃ tāyatīti gottanti vuttaṃ. Taṃ pana gotamagottakassapagottādivasena bahuvidhaṃ.
同样,go一词也用于太阳。古诗人所作“我礼敬乔达摩,族姓为乔达摩者”即是例证,其义为:“我礼敬日种、乔达摩、正自觉者。”因为太阳也生于乔达摩族姓,世尊亦然,如此由于同族姓的缘故,各处可见以“日种”等赞叹世尊,如:“我问你,日种,远离与寂静之道,大仙。”又如:“我恒常礼敬祇园,日亲之住处。”还有:“世间唯一亲、不死之友伴。”而在“uṇhagū”一词中,go指光线:uṇhā gāvo(热牛)即是光线,拥有光线者即uṇhagū(具热牛),此指太阳。古师也在诗律论中解释了此义。
Tathā gosaddo ādicce vattati. ‘‘Gogottaṃ gotamaṃ name’’ti porāṇakaviracanā ettha nidassanaṃ, ādiccabandhuṃ gotamaṃ sammāsambuddhaṃ vandāmīti attho. Ādiccopi hi gotamagotte jāto bhagavāpi, evaṃ tena samānagottatāya tattha tattha ‘‘ādiccabandhū’’tiādinā bhagavato thomanā dissati ‘‘pucchāmi taṃ ādiccabandhu, vivekaṃ santipadañca mahesī’’ti ca, ‘‘vande jetavanaṃ niccaṃ, vihāraṃ ravibandhuno’’ti ca, ‘‘lokekabandhu’maravindasahāyabandhu’’nti ca. ‘‘Uṇhagū’’ti ettha pana gosaddo rasmiyaṃ vattati. Uṇhā gāvo rasmiyo etassāti uṇhagū, sūriyo. Pubbācariyāpi hi chandovicitisatthe imamevatthaṃ byākariṃsu.
在“牛凉檀香”(Gosītacandana)一词中,go指水,因为go一词即表示水。此檀香清凉如水,若将灶上取下的沸油投入其中,那油瞬间变得极为清凉。
‘‘Gosītacandana’’nti ettha pānīye vattati. Gosaddena hi jalaṃ vuccati. Go viya sītaṃ candanaṃ, tasmiṃ pana uddhanato uddharitapakkuthitatelamhi pakkhitte taṅkhaṇaññeva taṃ telaṃ susītalaṃ hoti.
在此,有些人问道:“诸位说,表牛义的go一词既是阴性又是阳性,又说它用于感官、大地、言语、智慧、太阳、光线、水等义时为阳性,这是为何?在这些义项中,用于太阳义时可为阳性,但用于感官、言语、水义时,go一词难道不应是中性吗?用于大地、智慧、光线义时,难道不应是阴性吗?因为表示感官等义的indriya等词为中性,表示大地等义的pathavī等词为阴性。”答:并非如此,因为没有固定不变的规则。即使用于阴性事物,有些词也可见以阳性表述,如“orodha”(后宫);即使用于阳性事物,有些词也可见以阴性表述,如“夜叉,你欲我利,女神,你欲我益”。而有些词不专用于阴性或阳性事物,在表示同一智慧等义时,却可以阴性、阳性、中性三种形式出现,如“paññā(慧)、amoha(无痴)、ñāṇa(智)”,以及“taṭaṃ、taṭī、taṭo(岸)”。同样地,虽非阴性,一种树也可获得“mātulā”这样的阴性名称,由此城也得其名。因此,《转轮王经复注》中说:“‘mātulā’是以阴性形式得名的一种树,因建于其附近,城也以此得名。”
Ettheke vadanti ‘‘kasmā bho ‘gopadatthe vattamāno gosaddo itthiliṅgo ceva pulliṅgo cā’ti vadatha, kasmā ca pana ‘indriyapathavīvacanabuddhisūriyarasmipānīyesu vattamāno pulliṅgo’ti vadatha, etesu sūriyatthe vattamāno pulliṅgo hotu, nanu indriyavacanapānīyesu vattamānena pana gosaddena napuṃsakaliṅgena bhavitabbaṃ, pathavībuddhirasmīsu vattamānena itthiliṅgena bhavitabbaṃ indriyādipathavādipadatthesu vattamānānaṃ indriyasaddādipathavīsaddādīnaṃ napuṃsakitthiliṅgavasena niddesassa dassanato’’ti? Tanna, niyamābhāvato. Itthipadatthe vattamānassāpi hi sato kassaci saddassa pulliṅgavasena niddeso dissati yathā ‘‘orodho’’ti. Purisapadatthe vattamānassāpi ca sato kassaci itthiliṅgavasena niddeso dissati, yathā ‘‘atthakāmosi me yakkha, hitakāmāsi devate’’ti. Itthipurisapadatthesu pana avattamānānampi sataṃ kesañci saddānaṃ ekasmiṃyeva ñāṇādiatthe vattamānānaṃ itthipumanapuṃsakaliṅgavasena niddeso dissati yathā ‘‘paññā amoho ñāṇa’’nti, ‘‘taṭaṃtaṭītaṭo’’ti ca. Tathā hi anitthibhūtopi samāno ‘‘mātulā’’ti itthiliṅgavasena rukkhopi nāmaṃ labhati, tabbasena nagarampi. Tenāha cakkavattisuttaṭīkāyaṃ ‘‘mātulāti itthiliṅgavasena laddhanāmo eko rukkho, tāya āsannappadese māpitattā nagarampi ‘mātulā’tveva paññāyittha. Tena vuttaṃ mātulāyanti evaṃnāmake nagare’’ti.
有关go词的各种名词形式,已在下文说明。
Gosaddassa nāmikapadamālā heṭṭhā pakāsitā.
“mo”意为月亮。然而注释书中可见“mā意为月亮”这种以ā音结尾的读法,但应以o音结尾的读法为准——依据梵语单音节词汇集,取“mo sivo candimā cevā”一句中以o音结尾的用法而说。在此,以o音结尾的“ma”词表示月亮之义,其例证词为“puṇṇamī”与“puṇṇamā”。其中“puṇṇamī”意为“月圆之夜在此”,同样“puṇṇamā”亦然,二者皆为以夜晚为所依的阴性词。此处的例证是:“在毗舍佉满月之夜的初夜分,忆念宿住”。于此,若有疑问:“puṇṇamā”一词乃是以夜晚为所依的阴性词——
Mo vuccati cando, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘mā vuccati cando’’ti ākārantapāṭho dissati, okārantapāṭhena tena bhavitabbaṃ sakkaṭabhāsāya ekakkharakosato nayaṃ gahetvā ‘‘mo sivo candimā cevā’’ti okārantavasena vattabbattā. Ettha ca okārantavasena vuttassa masaddassa candavācakatte ‘‘puṇṇamī, puṇṇamā’’ti ca nidassanapadāni. Tattha puṇṇo mo etthāti puṇṇamī, evaṃ puṇṇamā, rattāpekkhaṃ itthiliṅgavacanaṃ. Ettha pana ‘‘visākhapuṇṇamāya rattiyā paṭhamayāmepubbenivāsaṃ anussarī’’ti idaṃ nidassanaṃ. Ettha siyā – yadi ‘‘puṇṇamā’’ti ayaṃsaddo rattāpekkho itthiliṅgo.
如满月之夜,月亮清净光耀;
同样地,你如满月,照耀十千世界。
每半月,于十五满月布萨之日,
登上象乘,前来布施。”
‘‘Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati; Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ. Anvaddhamāse pannarase, puṇṇamāye uposathe; Paccayaṃ nāgamāruyha, dānaṃ dātumupāgami’’nti
问:在“puṇṇamāye”等词中,“puṇṇamāye”一语如何构成?答:由 ya 音转为 ye 音的方式。因为法主世尊本应说“puṇṇamāyā”,却诵为“puṇṇamāye”,即以 ye 音代 ya 音而读诵,恰如阴性语境中以 tte 音代 ttā 音、以 ne 音代 nī 音。
Ādīsu kathaṃ ‘‘puṇṇamāye’’ti padasiddhīti? Yakārassa yekārādesavasena. Dhammissarena hi bhagavatā ‘‘puṇṇamāyā’’ti vattabbe ‘‘puṇṇamāye’’ti vadatā yakārassa ṭhāne yekāro paṭhito itthiliṅgavisaye ttākārassa ṭhāne ttekāro viya, nīkārassa ṭhāne nekāro viya ca. Tathā hi yathā ‘‘abyayataṃ vilapasi viratte kosiyāyane’’ti imasmiṃ rādhajātake ‘‘virattā’’ti vattabbe ‘‘viratte’’ti vadantena ttākārassa ṭhāne ttekāro paṭhito, ‘‘kosiyāyanī’’ti ca vattabbe ‘‘kosiyāyane’’ti vadantena nīkārassa ṭhāne nekāro paṭhito. Evaṃ ‘‘puṇṇamāyā’’ti vattabbe ‘‘puṇṇamāye’’ti vadatā yakārassa ṭhāne yekāro paṭhito. Yathā ca ‘‘dakkhitāye aparājitasaṅgha’’nti imasmiṃ mahāsamayasuttappadese ‘‘dakkhitāyā’’ti vattabbe ‘‘dakkhitāye’’ti vadatā yakārassa ṭhāne yekāro paṭhito, evamidhāpi. Yathā pana ‘‘sabhāye vā dvāramūle vā’’ti ettha ‘‘sabhāya’’nti liṅgabyattayavasena sabhā vuttā, na tathā idha ‘‘puṇṇamāya’’nti liṅgabyattayena puṇṇamā vuttā, atha kho ‘‘puṇṇamā’’ti ākārantitthiliṅgavasena vuttā. Tathā hi ‘‘puṇṇamāyo’’ti padaṃ yakāraṭṭhāne yekāruccāraṇavasena sambhūtaṃ bhummavacananti daṭṭhabbaṃ.
“mā”意为吉祥。正如《智者面庄严疏》解释“mālinī”一词之义时说:“mā,谓吉祥;alinī,谓蜜蜂。”而“lakkhī”与“sirī”同义,因此我们认同“mā意为吉祥”之义。古德亦曾开示:“持守、护卫我此吉祥者,即曼陀达王。”因此,“mālinī”与“曼陀达”此二词,便是此处所举的例证词。其中,先就阳性“ma”词而言,其名词词形如下:
Mā vuccati sirī. Tathā hi vidvamukhamaṇḍanaṭīkāyaṃ ‘‘mālinī’’ti padassatthaṃ vadatā ‘‘mā vuccati lakkhī, alinī bhamarī’’ti vuttaṃ. Lakkhīsaddo ca sirīsaddena samānattho, tena ‘‘mā vuccati sirī’’ti attho amhehi anumato, tathā porāṇehipi ‘‘maṃ siriṃ dhāreti vidadhāti cāti mandhātā’’ti attho pakāsito, tasmā ‘‘mālinī mandhātā’’ti ca imānettha nidassanapadāni. Tatra pulliṅgassa tāva masaddassa ayaṃ nāmikapadamālā –
Mo, mā. Maṃ, me. Mena, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Mā, masmā, mamhā, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Me, masmiṃ, mamhi, mesu. Bho ma, bhavanto mā.
Mo, mā. Maṃ, me. Mena, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Mā, masmā, mamhā, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Me, masmiṃ, mamhi, mesu. Bho ma, bhavanto mā.
此是阴性“mā”词的名词词形表:
Ayaṃ pana itthiliṅgassa māsaddassa nāmikapadamālā –
mā, mā, māyo;maṃ, mā, māyo;māya, māhi, mābhi;māya, mānaṃ;māya, māhi, mābhi;māya, mānaṃ;māya, māyaṃ, māsu;bhoti me, bhotiyo māyo。
Mā, mā, māyo. Maṃ, mā, māyo. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māyaṃ, māsu. Bhoti me, bhotiyo māyo.
在此,表吉祥之义的“mā”词与表声音之义的“rā”词,二者性质相同,因为它们都是单音节、常以ā音结尾的根本词,且为阴性。
Ettha pana sirīvācako māsaddo ca saddavācako rāsaddo cāti ime samānagatikā ekakkharattā niccamākārantapakatikattā itthiliṅgattā ca.
其中,“saṃ”指具有寂静心的人。世间所称的“善士”、“圣者”、“智者”,其同义语即是此“saṃ”。因此,表示善士、圣者、智者之义的“saṃ”词,以主格形式表存在时,有“sameti asatā asaṃ”这一例句为证。在此,通过“na saṃ asaṃ”的复合词分析,善士与非善士之义由“saṃ”与“asaṃ”二词所表,故不应认为善士之义未以主格形式的“saṃ”词表示。那些说“没有”的人,其言不可取。而名词词形表,已如前以“saṃ, santaṃ, sante”等所示。若为中性,“saṃ”指财富,如“manussassaṃ, Parassaṃ, Sabbassaṃ, Sabbassaharaṇaṃ, Parassaharaṇaṃ”等为此处例证词。其中,manussassa saṃ成manussassaṃ。同理,parassa saṃ成parassaṃ,sabbassa saṃ成sabbassaṃ。对其的夺取即parassaharaṇaṃ、sabbassaharaṇaṃ,如此复合。
Tatra saṃ vuccati santacitto puriso. Yaṃ loke ‘‘sappuriso’’ti ca, ‘‘ariyo’’ti ca, ‘‘paṇḍito’’ti ca vadanti, tassetaṃ adhivacanaṃ yadidaṃ ‘‘sa’’nti. Evaṃ sappurisāriyapaṇḍitavācakassa saṃsaddassa paccattavacanavasena atthibhāve ‘‘sameti asatā asa’’nti idaṃ payoganidassanaṃ. Ettha hi ‘‘na saṃ asa’’nti samāsacintāya sappurisāsappurisapadatthā saṃ asaṃsaddehi vuttāti ñāyanti, tasmā ‘‘sappurisapadattho paccattavacanena saṃsaddena vutto natthī’’ti vacanaṃ na vattabbaṃ. Ye ‘‘natthī’’ti vadanti, tesaṃ vacanaṃ na gahetabbaṃ. Nāmikapadamālā panassa ‘‘saṃ, santaṃ, sante’’tiādinā heṭṭhā pakāsitā. Napuṃsakaliṅgatte saṃ vuccati dhanaṃ, ‘‘manussassaṃ. Parassaṃ. Sabbassaṃ. Sabbassaharaṇaṃ. Parassaharaṇa’’ntiādīnettha nidassanapadāni. Tattha manussassa saṃ manussassaṃ. Evaṃ parassa saṃ parassaṃ. Sabbassa saṃ sabbassaṃ. Tassa haraṇaṃ parassaharaṇaṃ sabbassaharaṇanti samāso. Tathā saṃ vuccati sukhaṃ santi ca. Vuttañhi tabbācakattaṃ porāṇakaviracanāyaṃ –
天中之天,请消除我等疑惑,莫令我等劣于诸天;
已断堕落轮回者,祈请赐予众生精髓。”
‘‘Devadevo saṃdehī no, hīno devātidehato; Hatopapātasaṃsāro, sāro saṃ detu dehina’’nti.
因此,此处的偈颂——‘sakalalokasaṅkaro dīpaṅkaro’中的‘saṅkaro’一词,即为呼格之例。应依前文所说‘saṃ, sāni, sā. Saṃ, sāni, se. Sena’等规则理解。在此,为令听众于善逝的胜妙教法中得生善巧,我们将词末的saṃ音转成完整的名词词根形式而作如下解说:
Tasmā ayamettha gāthā, ‘‘sakalalokasaṅkaro dīpaṅkaro’’ti ettha ‘‘saṅkaro’’ti padañcanidassanaṃ. ‘‘Saṃ, sāni, sā. Saṃ, sāni, se. Sena’’iccādi pubbe pakāsitanayena ñeyyaṃ. Ettha ca sotūnaṃ sugatamatavare kosallajananatthaṃ samāsantagatassa saṃsaddassa nāmikapadamālaṃ paripuṇṇaṃ katvā kathayāma –
词干 manussa 加 -saṃ 构成阳性单数主格,加 -sāni 构成复数主格,另有一形式 -sā 亦为单数主格。单数业格:-saṃ;复数业格:-sāni 或 -se。单数具格:-senā;复数具格:-sehi 或 -sebhi。单数属格:-sassa;复数属格:-sānaṃ。单数为格:-sā,亦可作 -sassa;单数从格:-samhā;复数从格:-sehi 或 -sebhi。单数属格:-sassa;复数属格:-sānaṃ。单数处格:-se,亦作 -ssmiṃ 或 -smhi;复数处格:-sesu。
Manussassaṃ, manussassāni, manussassā. Manussassaṃ, manussassāni, manussasse. Manussassena, manussassehi, manussassebhi. Manussassassa, manussassānaṃ. Manussassā, manussassasmā, manussassamhā, manussassehi, manussassebhi. Manussassassa, manussassānaṃ. Manussasse, manussassasmiṃ, manussassamhi, manussassesu. Bho manussassa, bhonto manussassāni, manussassā. Esa nayo ‘‘parassaṃ sabbassa’’ntiādīsupi, sabbānetāni padāni abhidheyyaliṅgānīti gahetabbāni.
关于“kiṃ”与“iti”等音声,其名词词根如下:
我将在名词分类中,依三性加以阐明。
Yaṃ taṃ kimitisaddānaṃ, nāmamālaṃ panattari; Sabbanāmaparicchede, pakāsissaṃ tiliṅgato.
如是,上述连同名词词根及释义词句已作解说。其中,性别的判定如下:
Iccevaṃ heṭṭhā uddiṭṭhānaṃ ko vi sādīnaṃ nāmikapadamālā saddhiṃ atthantaranidassanapadehi vibhattā. Tatridaṃ liṅgavavatthānaṃ –
ko、vi、sā 属阳性;bhā、rā、thī、dhī、ku、bhū 属阴性;
kaṃ、khaṃ 属中性;go、tu 则兼具阳、阴二性。
mo 用于阳性,mā 用于阴性,saṃ 用于阳性和中性。
yaṃ、taṃ、kiṃ、iti 等词,在一切处皆随各自的性别而转起。
Ko vi sā honti pulliṅge, bhā rā thī dhī ku bhū thiyaṃ; Kaṃ khaṃ napuṃsake go tu, pume cevitthiliṅgake. Mo pume itthiliṅge mā, saṃ pume ca napuṃsake; Yaṃ taṃ kimiti sabbatra, liṅgesveva pavattare.
此外,其余单字亦当审察而后受持。
Ito aññānipi ekakkharāni upaparikkhitvā gahetabbāni.
如此,为令智者、通达理趣者,于声论构造之领域获得极清净、广大的智慧,于极微细、柔和的运用中不迷惑,犹如金地上狮子王舒展身姿一般,亦为于三藏佛语中以智慧舒展而舒展,更依增减字母之理,混合三种性以解析诸名词。
Evaṃ viññūnaṃ nayaññūnaṃ saddaracanāvisaye paramavisuddhavipulabuddhipaṭilābhatthaṃ paramasaṇhasukhumatthesu payogesu asammohatthaṃ suvaṇṇatale sīhavijambhanena kesarīsīhassa vijambhanamiva tepiṭake buddhavacane ñāṇavijambhanena vijambhanatthañca adhikūnekakkharavasena liṅgattayaṃ missetvā nāmikapadamālā vibhattā.
有些人于声善巧,却于义不善巧;
有些人于义善巧,却于声不善巧。
Sadde bhavanti kusalā na tu keci atthe, Atthe bhavanti kusalā na tu keci sadde. Kosallameva paramaṃ dubhayattha tasmā, Yogaṃ kareyya satataṃ matimā varanti.