8. Uṇādi 章显示巴利原文
8. Uṇādikappa
624 624, 563.“Kattarikita.”显示巴利原文
624, 563.Kattarikita.
在表示施事者的含义时,使用kita词缀。显示巴利原文
Kattuiccetasmiṃ atthe kita paccayā honti.
工匠、制作者、制造者、厨师、作者、生产者、烹煮者、引导者。显示巴利原文
Kāru, kāruko, kārako, pācako, kattā, janitā, pacitā, netā.
625 625, 605. 在表示状态与被动的意义上,使用 kicca、tta、khattha 词缀。显示巴利原文
625, 605.Bhāvakammesu kiccatta khatthā.
在表示状态及被动这些意义上,kicca、tta、khattha 这些词缀被使用。显示巴利原文
Bhāvakammaiccetesvatthesu kicca tta khatthaiccete paccayā honti.
应当由您使受具足戒、应当由您使躺卧、应当由您做、应当由您受用饭食、应当由您进食、已由您进食、已由您躺卧、已由您烹煮、已由您所食之食、已由您所卧之卧处、已由您所煮之饭、由您少许躺卧、由您依倚而卧、由您依布而卧、由您依干物而卧。显示巴利原文
Upasampādetabbaṃ upasampādanīyaṃ bhavatā, sayitabbaṃ bhavatā, kattabbaṃ bhavatā, bhottabbo odano bhavatā, asitabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, asitaṃ bhavatā, sayitaṃ bhavatā, pacitaṃ bhavatā, asitaṃ asanaṃ bhavatā, sayitaṃ sayanaṃ bhavatā, pacito odano bhavatā, kiñcissayo, īsassayo, dussayo, sussayo bhavatā.
626 在业的意义上,从第二格变格而来的 tto 词缀。显示巴利原文
626, 634.Kammanidutiyāya tto.
在表示“业”的意义时,于第二格变格中,表示施事者的 tta 词缀被使用。显示巴利原文
Kammani iccetasmiṃ atthe dutiyāyaṃ vibhattiyaṃ kattari ttapaccayo hoti.
天授施与了布施,天授守护了戒,天授食用了饭,天授侍奉了师长。显示巴利原文
Dānaṃ dinno devadatto, sīlaṃ rakkhito devadatto, bhattaṃ bhutto devadatto, garuṃ upāsito devadatto.
627 627, 652. 在 khyā 等词根之后,可选用后缀 māna、ma 或 to。显示巴利原文
627, 652.Khyādīhi māna ma ca to vā.
对于 khī、bhī、su、ru、hu、vā、dhū、hi、lū、pī 等词根,以及 ada 等词根,可加后缀 mana;同时,其词根元音变为 a,有时也变为 o。显示巴利原文
Khi bhī su ru hu vā dhū hi lū pī adaiccevamādīhi dhātūhi mana paccayo hoti, massa ca to hoti vā.
“诸灾患于此止息”故为 khema(安稳);“应被畏惧”故为 bhema(可怖),或“他们由此畏惧”故为 bhema;“他流注光芒”故为 soma(月神);“他吼叫、行走”故为 roma(毛);“他以此祭祀、供养”故为 homa(献供);或“以逆的方式行走”故为 vāma(左、逆),或“以卑劣的方式行走、转起”故为 vāma(卑劣);“他摇动、震颤”故为 dhūma(烟);“心以此最胜状态而转起”故为 hema(黄金);“应被割”故为 loma(毛),或“他割、切肉与皮”故为 loma(毛);“喜爱”故为 pema(爱),或“应被喜爱”故为 pema(爱);“他吃、吞食乐与苦”故为 attā(我),或“他被生、老、死等吞食”故为 attā(我);以及 ātumā(我、自己)。显示巴利原文
Khīyanti upaddavā etthāti khemo, bhāyitabboti bhemo, bhāyanti etasmāti vā bhemo, raṃsiyo abhissavetīti somo, ravati gacchatīti romo, huvati juhvati etenāti homo, paṭilomavasena vāti gacchatīti vāmo, lāmakavasena vāti gacchati pavattatīti vā vāmo, dhunāti kampatīti dhūmo, seṭṭhabhāvena hinoti pavattati cittaṃ etasminti hemo, lunitabboti lomo, maṃsacammāni lunāti chindatīti vā lomo, piyanaṃ pemo, piyāyitabboti vā pemo, sukhadukkhaṃ adati bhakkhatīti attā, jātijarāmaraṇādīhi adīyate bhakkhīyateti vā attā, ātumā.
628 此意为“你应已确立(正念/正定)”。显示巴利原文
628, 653.Samādīhitha mā.
从 samu、damu、dara、raha、du、hi、si、bhī、dā、yā、sā、ṭhā、bhasa 等词根,加上 ada 等,构成后缀 tha 与 ma。显示巴利原文
Samu damu dara raha du hi si bhī dā yā sā ṭhābhasaiccevamādīhi dhātūhi tha ma paccayā honti.
“他平息”,故名 samatha(止);“他调伏”,故名 damatha(调伏);或“调伏”即 damatha;“应被调伏”,故名 damatha。“他焦虑”,故名 daratha(苦恼)。“它将抓住、执取老朽状态”,故名 ratha(车);或“在诸物资中抓取、执持”,故名 ratha(车)。“它行走”,故名 duma(树);“它向上行走、增长、茂盛、运转”,故名 duma(树);又如“它在地、山等中行走、落下”,故名 hima(雪)。“以此(甘马语)于此中约束”,故名 sīmā(界);或“应被约束”,故名 sīmā。“他们由此畏惧”,故名 bhīma(可怖)。“他们以此阻止、遮止众生”,故名 dāma(绳、调御);或“它被鼠等咬啮、破坏”,故名 dāma(绳)。“他行走”,故名 yāma(行)。“他能执取他人之心”,故名 sāma(黑犬、调伏)。“他们以此站立”,故名 thāma(力)。“它说话,化为灰烬”,故名 bhasma(灰)。显示巴利原文
Sametīti samatho, damatīti damatho, damanaṃ vā damatho, damitabboti vā damatho, daratīti daratho, jiṇṇabhāvaṃ rahissati gaṇhissatīti ratho, dabbasambhāre rahati gaṇhātīti vā ratho, davati gacchatīti dumo, davati vuddhi viruḷhi gacchati pavattatīti uddhaṃ vā dumo, pathavīpabbatādīsu gacchati patatīti himo, kammavācāya bandhati etthāti sīmā. Bandhitabbāti vā sīmā. Bhāyanti etasmāti bhīmo, satte avakhaṇḍenti nivārenti etenāti dāmo, mūsikādīhi khādīyati avakhaṇḍīyatīti vā dāmo, yāti gacchatīti yāmo, paresaṃ cittaṃ gaṇhituṃ samatthetīti sāmo, tiṭṭhanti etenāti thāmo, bhasati bhasmīkarīyatīti bhasmā.
629 执取或侵扰之。显示巴利原文
629, 569.Gahassu’padhasse vā.
此词根 gaha 的中间字母 a 或变为 e。显示巴利原文
Gahaiccetassa dhātussa upadhassa akārassa etta hoti vā.
“执取诸资具故”,名为 geha(家),亦称 gaha。显示巴利原文
Dabbasambhāra gaṇhātīti gehaṃ, gahaṃ.
630 第630、654条:于词根 masu 与 asu 之后,可附加 cchara、cchera 两种后缀。显示巴利原文
630, 654.Masussasussa cchara ccherā.
此语基 masu 的 su 部分,替换为 cchara 或 cchera。显示巴利原文
Masuiccetassa pāṭipadikassa sussa ccharaccherādesā honti.
『悭吝』者,乃『吝啬』之义,此即『悭』字之解。显示巴利原文
Maccharatīti maccharo, evaṃ macchero.
631 ‘ā’加‘cara’的前缀规则也是如此。显示巴利原文
631, 655.Āpubbacarassa ca.
对于以‘ā’为前缀的此词根‘cara’,其异形有‘cchariya’、‘cchara’、‘cchera’;且前缀‘ā’的元音缩短为短音。显示巴利原文
Āpubbassa caraiccetassa dhātussa cchariyaccharaccherā desā honti, āpubbassa ca rasso hoti.
‘应当充分周遍地行走’之义,即是‘acchariya’(奇妙、不可思议)。同样地,‘acchara’与‘acchera’两种形式也是如此。显示巴利原文
Ābhuso caritabbanti acchariyaṃ. Evaṃ accharaṃ, accheraṃ.
由提及“c”,可知“masu”与“sussa”亦有“cchariya”等替代形式,例如“macchariya”。显示巴利原文
Caggahaṇena masussa sussāpi cchariyādeso hoti, macchariyaṃ.
632 【规则632、656】在词根ala、kala、sala之后,接语尾“la”。显示巴利原文
632, 656.Ala kala salehi layā.
这些词根ala、kala、sala之后,有语尾“la”。显示巴利原文
Ala kala salaiccetehi dhātūhi la yapaccayā honti.
「alati」意为「有能力」,故成「alla」;「kalitabbaṃ」意为「应被计算、应被了知」,故为「kalla」;「salati」意为「行走、进入」,故为「salla」。同样地,也有「alya」、「kalya」、「salya」的形态。显示巴利原文
Alati samatthetīti allaṃ, kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kallaṃ, salati gacchati pavisatīti sallaṃ. Evaṃ alyaṃ, kalyaṃ, salyaṃ.
633 633, 657。【规则】「yāṇa」与「lāṇa」词尾。显示巴利原文
633, 657.Yāṇalāṇā.
在这些词根kala、sala之后,可以接「yāṇa」和「lāṇa」词尾。显示巴利原文
Tehi kala salaiccetehi dhātūhi yāṇa lāṇapaccayā honti.
“应被计算、可被了知”者,即“kalyāṇa”;“从众中退避而住于此”者,即“paṭisalyāṇa”。同样,“sallāṇa”与“paṭisallāṇa”也是如此。显示巴利原文
Kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kalyāṇaṃ, gaṇato paṭikkamitvā salanti etthāti paṭisalyāṇaṃ. Evaṃ sallāṇo, paṭisallāṇo.
634 634, 658。【规则】词根“math”中的“th”变为“l”。显示巴利原文
634, 658.Mathissa thassa lo ca.
此词根“math”中的“th”变为“l”替代。“互相搅拌、扰乱”即“mallo”、“mallaṃ”。显示巴利原文
Mathaiccetassa dhātussa thassa lādesohoti. Aññamaññaṃ mathati viloḷatīti mallo, mallaṃ.
因提及c,在l之后亦有ka增音。如mallako、mallakaṃ。显示巴利原文
Caggahaṇena lato ko ca āgamo hoti. Mallako, mallakaṃ.
635 635、559。在‘派遣’、‘极度’、‘达到’、‘时间’这些意义上,为‘应作’义。显示巴利原文
635, 559.Pesātisaggapattakālesukiccā.
在‘派遣’、‘极度’、‘达到’、‘时间’这些意义上,有‘应作’缘。显示巴利原文
Pesa atisagga pattakālaiccetesvatthesu kiccapaccayā honti.
应由您作的业,应由您办的事,应由您吃的食物,可由您吃的食物,应由您诵的诵文,可由您诵的诵文。显示巴利原文
Kattabbaṃ kammaṃ bhavatā, karaṇīyaṃ kiccaṃ bhavatā, bhottabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, bhojanīyaṃ bhojanaṃ bhavatā, ajjhayitabbaṃ ajjheyyaṃ bhavatā, ajjhayanīyaṃ ajjheyyaṃ bhavatā.
636 636、659。在「必须」与「负债者」的意义上,有 ṇī 缘。显示巴利原文
636, 659.Avassakā’dhamiṇesuṇī ca.
在「必须」与「负债者」这些意义上,有 ṇī 缘,以及应作缘。显示巴利原文
Avassaka adhamiṇaiccetesvatthesu ṇīpaccayo hoti, kiccā ca.
首先,以‘必定’为例——‘你必定为我造了业’、‘你必定为我担了担子’。显示巴利原文
Avassate tāva – kārīsi me kammaṃ avassaṃ hārīsi me bhāraṃ avassaṃ.
关于‘负债者’的例子——‘你欠我一百债’、‘你欠我一千债’。显示巴利原文
Adhamiṇe – dāyīsi me sataṃ iṇaṃ, dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ.
以及‘应作’的例子——‘一百债应由您偿还给我’、‘一千债应由您负担’、‘房屋应由您建造’、‘事务应由您办理’、‘床应由您制作’。显示巴利原文
Kiccā ca – dātabbaṃ me bhavatā sataṃ iṇaṃ. Dhārayitabbaṃ me bhavatā sahassaṃ iṇaṃ, kattabbaṃ me bhavatā gehaṃ, karaṇīyaṃ me bhavatā kiccaṃ, kāriyaṃ me bhavatā sayanaṃ.
637 637. 在“应供”“能”等词之后,有 tuṃ 缘。显示巴利原文
637, 0.Arahasakkādīhi tuṃ.
当“应供”“能”“堪能”等词被运用时,一切词根皆可带 tuṃ 缘。显示巴利原文
Araha sakka bhabbaiccevamādīhi payoge sati sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti.
例如:尊者应供说,尊者应供做,尊者能杀,尊者能生,能生,能存在,尊者能给,尊者能去,尊者堪能生,等等。显示巴利原文
Arahā bhavaṃ vattuṃ, arahā bhavaṃ kattuṃ, sakkā bhavaṃ hantuṃ, sakkā bhavaṃ janetuṃ, janituṃ, bhavituṃ, sakkā bhavaṃ dātuṃ, sakkā bhavaṃ gantuṃ, tabbo bhavaṃ janetuṃ iccevamādi.
638 638、660。于 vaja 等词根之后,pabbajjā 等词依 ṇippajjante 规则构成。显示巴利原文
638, 660.Vajādīhipabbajjādayonippajjante.
由 vaja 等词根,结合前缀等因缘,便构成 pabbajjā(出家)等词。显示巴利原文
Vajaiccevamādīhi dhātūhi, upasaggapaccayādīhi ca pabbajjādayo saddā nippajjante.
最初应弃离者,即 pabbajjā(出家);动摇,即 ejjā;扫除,即 samajjā;安坐,即 nisajjā;了知,即 vijjā;解答,即 visajjā;步行,即 pajjā;应杀,即 vajjhā;寻求,即 icchā;过度寻求,即 aticchā;执着,即 sajjā;卧息之处,即 seyyā;依此正摄持心,即 saddhā;所应行,即 cariyā;造作,即 kiriyā;破损,即 rucchā;足迹,即 pacchā;弃舍,即 ricchā;疗治,即 titicchā;蜷缩,即 saṃkucchā;沉醉,即 macchā;获得,即 lacchā;应护,即 racchā;撕裂或舔舐,即 vāracchā;旁生(畜生),即 tiracchā;生起,即 acchā;忍耐,即 titikkhā;俱来,即 sāgacchā;恶食,即 dobhacchā;恶怒,即 durucchā;问询,即 pucchā;昏昧,即 mucchā;居住,即 vacchā;搔抓,即 kacchā;共论,即 sākacchā;捅刺,即 tucchā;贯穿,即 vicchā;压榨,即 picchillā;鱼(受众苦乐),即 maccho;残害众生性命者,即 macco。显示巴利原文
Paṭhamameva vajitabbāti pabbajjā, iñjanaṃ ejjā, samajjanaṃ samajjā, nisīdanaṃ nisajjā, vijānanaṃ vijjā visajjanaṃ visajjā, padanaṃ pajjā, hananaṃ vajjhā, esanaṃ icchā, atiesanaṃ aticchā, sadanaṃ sajjā, sayanti etthāti seyyā, sammā cittaṃ nidheti etāyāti saddhā, caritabbā cariyā, karaṇaṃ kiriyā, rujanaṃ rucchā, padanaṃ pacchā, riñcanaṃ ricchā, tikicchanaṃ titicchā, saṃkocanaṃ saṃkucchā, madanaṃ macchā, labhanaṃ lacchā, radihabbāti racchā, radanaṃ vilekhanaṃ vāracchā, adho bhāgena gacchatīti tiracchā, tiracchāno, ajanaṃ acchā, titikkhatīti titikkhā, saha āgamanaṃ sāgacchā, duṭṭhu bhakkhanaṃ dobhacchā, duṭṭhu rosanaṃ durucchā, pucchanaṃ pucchā, muhanaṃ mucchā, vasanaṃ vacchā, kacanaṃ kacchā, saha kathanaṃ sākacchā, tudanaṃ tucchā, visanaṃ vicchā, pisanaṃ picchillā, sukhadukkhaṃ mudati bhakkhatīti maccho , sattānaṃ pāṇaṃ museti cajetīti maccu, satanaṃ saccaṃ, uddhaṃ dhunāti kampatīti uddhaccaṃ, naṭanaṃ naccaṃ, nitanaṃ niccaṃ, tathanaṃ tacchaṃ iccevamādi.
639 阙字(elopa)及其用法。显示巴利原文
639, 585.Kvilopo ca.
阙字发生后,词得以构成。显示巴利原文
Kvilopo hoti, puna ca nippajjante.
具足种种戒等功德,故称为 vibhū;或殊胜地存在,故称为 vibhū;自己存在,故称为 sayambhū;胜伏而存在,故称为 abhibhū;善摇动,故称为 sandhū;殊胜地照耀,故称为 vibhā;遍照无余,故称为 nibhā;以种种方式照耀,故称为 pabhā;众人共语之处,故称为 sabhā;显耀光明,故称为 ābhā;以弯臂而行,故称为 bhujago(蛇);奔驰迅疾,故称为 turago(马);善掘地者,故称为 saṅkho(螺);殊胜调伏,故称为 viyo;善思量者,故称为 sumo;周遍展开,故称为 parito,等等。显示巴利原文
Vividhehi sīlādiguṇehi bhavatīti vibhū, visesena vā bhavatīti vibhū, sayaṃ attanā bhavatīti sayambhū, abhivitvā bhavatīti abhibhū, saṃ suṭṭhu dhunāti kampatīti sandhū, visesena bhāti dibbatīti vibhā, nissesena bhāti dibbatīti nibhā, pakārena bhāti dibbatīti pabhā, saha bhāsanti etthāti sabhā, ābhuso bhāti dibbatīti ābhā, bhujena kuṭilena gacchatīti bhujago, turitaturito gacchatīti turago, saṃ suṭṭhu pathaviṃ khanatīti saṅkho, visesena yamati uparamatīti viyo, suṭṭhu manati jānātīti sumo, pari samantato tanoti vitthāretīti parito iccevamādi.
640 当词根末的“sa”与“ja”出现在带“ṇā”的连缀中时。显示巴利原文
640, 0.Sacajānaṃ kagā ṇānubandhe.
对于以“sa”与“ja”结尾的词根,当其后紧跟着带“ṇā”连缀的缘(后缀)时,它们便依序转换为“ka”等替代形。显示巴利原文
Saca jānaṃ dhātūnamantānaṃ cajānaṃ kagādesā honti yathāsaṅkhyaṃ ṇānubandhe paccaye pare.
如:oko、pāko、seko、soko、viveko、cāgo、yogo、bhogo、rogo、rāgo、bhāgo、bhaṅgo、raṅgo、saṅgo。显示巴利原文
Oko , pāko, seko, soko, viveko, cāgo, yogo, bhogo, rogo, rāgo, bhāgo, bhaṅgo, raṅgo, saṅgo.
641 诸如 nudā 等词根,以及使役形式,接续 ana、ānana、aka、ānaka 等后缀。显示巴利原文
641, 572.Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi ca.
从 nuda、sūda、jana、su、lū、hu、pu、bhū、ñā、a、samu 等词根,以及 phanda、citi、āṇa 等使役形式,在主动语态与被动语态中,依序取 yuṇvūna 等缘的后缀 ana、ānana、aka、ānaka 等替代形。显示巴利原文
Nuda sūda jana su lū hu pu bhū ñā a sa samuiccevamādīhi dhātūhi, phanda citi āṇa iccevamādīhi sakāritehi ca yuṇvūnaṃ paccayānaṃ ana ānana aka ānanakādesā honti yathāsaṅkhyaṃ kattari, bhāvakaraṇesu ca.
在主动语态中:panudatīti panūdano(能驱除者)。同样地,有 sūdano(能调味者)、janano(能生起者)、savaṇo(能听闻者)、lavano(能割取者)、havano(能祭祀者)、pavano(能净化者)、bhavano(能有者)、ñāṇo(能了知者)、asano(能食者)、samaṇo(沙门)。显示巴利原文
Kattari tāva – panudatīti panūdano. Evaṃ sūdano, janano, savaṇo, lavano, havano, pavano, bhavano, ñāṇo, asano, samaṇo.
被动语态中:panudate 即 panūdanaṃ(被驱除)。依此类推:sūdanaṃ(被调味)、jananaṃ(被生起)、savaṇaṃ(被听闻)、lavaṇaṃ(被割取)、havanaṃ(被祭祀)、pavanaṃ(被净化)、bhavanaṃ(被存有)、ñāṇaṃ(被了知)、asanaṃ(被食用)、samaṇaṃ(被勤息)、sañjānanaṃ(被了知)、kuyate 即 kānanaṃ(被作为林野)。显示巴利原文
Bhāve ca – panudate panūdanaṃ. Evaṃ sūdanaṃ, jananaṃ, savaṇaṃ, lavanaṃ, havanaṃ, pavanaṃ, bhavanaṃ, ñāṇaṃ, asanaṃ, samaṇaṃ, sañjānanaṃ, kuyate kānanaṃ.
在使役情况下:被令振动,即振动之使役;被令思念,即思念之使役;被令命令,即命令之使役。显示巴利原文
Kārite ca – phandāpīyate phandāpanaṃ, cetāpīyate cetāpanaṃ, āṇāpīyate āṇāpanaṃ.
在工具格情况下:以此推动,故为推动器;同理,调和器、产生器、听闻器、割取器、供奉器、净化器、享用器、了知器、食用器、听闻器。显示巴利原文
Karaṇe – nudanti anenāti nūdanaṃ, evaṃ sūdanaṃ, jananaṃ, savaṇaṃ, lavaṇaṃ, havanaṃ, pavanaṃ, bhaganaṃ, ñāṇaṃ, asanaṃ, savaṇaṃ.
再者,就主格(施动者)而言:推动故,名为推动者;调和故,名为调和者;产生故,名为产生者;听闻故,名为声闻;割取故,名为割取者;供奉故,名为供奉者;净化故,名为净化者;存在故,名为存在者;了知故,名为了知者;食用故,名为食用者;近侍故,名为近事男;平等故,名为平等者。显示巴利原文
Puna kattari – nudatīti nūdako, sūdatīti sūdadhakā, janetīti janako, suṇotīti sāvako, lunātīti lāvako, juhotīti hāvako, punātīti pāvako, bhavatīti bhāvako, jānātīti jānako, asatīti asako, upāsatīti upāsako, sametīti samako.
于使役格中:‘令振动’故,名为令振动者;同理,‘令命令’故,名为令命令者;‘令思念’故,名为令思念者;‘令了知’故,名为令了知者。显示巴利原文
Kārite tu – phandāpayatīti phandāpayako. Evaṃ āṇāpayako, cetāpayako, sañjānanako.
642 642, 588。以 i、ya、ta、ma、ki、e 结尾的词,其末尾元音有时变为长音;du、sa 的元音变为 guṇa;da 变为 ra;而 s 则变为 sa、kkha、ī。显示巴利原文
642, 588.I ya ta ma ki e sāna’mantassaro dīghaṃ kvaci du sa ssa guṇaṃ do raṃ sakkhī ca.
对于代词 i、ya、ta、ma、ki、e,其末尾元音变为长音;词根 dusa 的元音 u 在某些情况下增强为 guṇa,辅音 d 变为 r;词根末尾的 s 则根据情况替换为 sa、kkha、ī 等替代形式。这些词各依其名,在不违背佛陀教法的前提下,于后再度衍生。显示巴利原文
Iya ta ma ki e saiccetesaṃ sabbanāmānamanto saro dīghamāpajjate, kvaci dusaiccetassa dhātussa ukāro guṇamāpajjate, dakāro rakāramāpajjate, dhātvantassa sassa ca sa kkha īiccete ādesā honti yathāsambhavaṃ. Ete saddā sakena sakena nāmena yathānuparodhena buddhasāsane pacchā puna nippajjante.
因见其如此,故得“如此类”之名;因见其如彼,故得“如彼类”之名;因见其如那,故得“如那类”之名;因见其如我,故得“如我类”之名;因见其如何,故得“如何类”之名;因见其如是,故得“如是类”之名;因见其相同,故得“相似类”之名。复有:因见其如此,故得“如此状”之名;因见其如彼,故得“如彼状”之名;因见其如那,故得“如那状”之名;因见其如我,故得“如我状”之名;因见其如何,故得“如何状”之名;因见其如是,故得“如是状”之名;因见其相同,故得“相似状”之名。又有:因见其如此,故得“如此貌”之名;因见其如彼,故得“如彼貌”之名;因见其如那,故得“如那貌”之名;同理,得“如我貌”“如何貌”“如是貌”“相似貌”之名。另有诸形式:“如此型”“如彼型”“如那型”“如我型”“如何型”“如是型”“相似型”。显示巴利原文
Imamiva naṃ passatīti īdiso, yamiva naṃ passatīti yādiso, tamiva naṃ passatīti tādiso, mamiva naṃ passatīti mādiso, kimiva naṃ passatīti kīdiso, etamiva naṃ passatīti ediso, samānamiva naṃ passatīti sādiso . Imamiva naṃ passatīti īriso, yamiva naṃ passatīti yāriso, tamiva naṃ passatīti tāriso, mamiva naṃ passatīti māriso, kimiva naṃ passatīti kīriso, etamiva naṃ passatīti eriso, samānamiva naṃ passatīti sāriso. Imamiva naṃ passatīti īdikkho, yamiva naṃ passatīti yādikkho, tamiva naṃ passatīti tādikkho, evaṃ mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. Īdī, yādī, tādī, mādī, kīdī, edī, sādī.
通过“ca”一词的收录,说明如 iya 等词尾的末音,在某些情况下亦被说为长音。即:īdikkho、yādikkho、tādikkho、mādikkho、kīdikkho、edikkho、sādikkho;以及 idiso、sadiso、sariso、sarikkho。显示巴利原文
Caggahaṇena tesameva saddānaṃ iyaiccevamādīnamanto ca saro kvaci dīghatthamāhu. Īdikkho, yādikkho, tādikkho, mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. Idiso, sadiso, sariso, sarikkho.
643 643、635。于 bhī 等词根,以及 mati、budhi、pūjā 等词根之后,接 tta 后缀。显示巴利原文
643, 635.Bhyādīhi mati budhi pūjādīhi ca tto.
从 bhī 等词根,以及 mati、budhi、pūjā 等词根之后,以 tta 为后缀。显示巴利原文
Bhīiccevamādīhi dhātūhi, mati. Budhi pūjādito ca tta paccayo hoti.
应被畏惧,故称畏惧者;应被睡眠,故称睡眠者;应被亲近、应被滋润,故称朋友;应被尊敬,故称受尊敬者;应被妥善尊敬、应被供养,故称受尊敬者;应被敬重,故称受敬重者;应被思惟,故称被思惟者;思惟已,故称被思惟者;应被成就,故称被成就者;成就已,故称被成就者;应被确定,故称被确定者;确定已,故称被确定者;应被觉悟、应被了知,故称佛陀;应被学习、应被前往,故称已去;应被了知、应被知晓,故称被了知者;应被推理,故称被推理者;应被供养,故称被供养者;供养已,故称被供养者;应被恭敬,故称被恭敬者;应被尊敬、应被供养,故称被尊敬者;应被尊重,故称被尊重者;应被礼敬,故称被礼敬者;礼敬已,故称被礼敬者;应被恭敬,故称被恭敬者;恭敬已,故称被恭敬者。显示巴利原文
Bhāyitabboti bhīto, supitabboti sutto, mijjitabbo sinehetabboti mitto, sammannitabboti sammato, saṃ suṭṭhu mānitabbo pūjetabboti sammato, sammānīyitthāti sammato, saṃkappīyateti saṅkappito , saṃkappīyitthāti saṅkappito, sampādīyateti sampādito, sampādīyitthāti sampādito, avadhārīyateti avadhārito, avadhārīyitthāti avadhārito, bujjhitabbo ñātabboti buddho, ajjhayitabboti ito, etabbo gantabboti ito, viditabbo ñātabboti vidito, takkīyateti takkito, pūjīyateti pūjito, pūjīyitthāti pūjito, apacāyitabboti apacāyito, mānitabbo pūjetabboti mānito, apacīyateti apacito, vandīyateti vandito, vandīyitthāti vandito, sakkarīyateti sakkārito, sakkarīyitthāti sakkārito.
644 644, 661。从‘vepu’、‘sī’、‘dava’、‘vamu’、‘ku’、‘dā’、‘bhū’等归属 hvādi 类的词根,依义加 thu、ttima、ṇima 等后缀,表‘所生’之义。显示巴利原文
644, 661.Vepu sī dava vamu ku dā bhū hvādīhi thu ttima ṇimā nibbatte.
从‘vepu’、‘sī’、‘dava’、‘vamu’、‘ku’、‘dā’、‘bhū’、‘huicceva’等词根,随应可有 thu、ttima、ṇima 等后缀,表‘所生’之义。显示巴利原文
Vepu sī dava vamu ku dā bhū huiccevamādīhi dhātūhi yathāsambhavaṃ thu ttima ṇimapaccayā honti nibbattatthe.
‘vepana’(颤动)即是‘vepo’,由此所生为‘vepathu’;‘sayana’(躺卧)即是‘sayo’,由此所生为‘sayathu’;‘davana’(林)即是‘davo’,由此所生为‘davathu’;‘vamana’(呕吐)即是‘vamo’,由此所生为‘vamathu’;‘kutti’(制作)即是‘karaṇa’,由此所生为‘kuttima’;‘dā’(施)即是‘dāna’,由此所生为‘dattima’;‘bhū’(存在)即是‘bhavana’,由此所生为‘bhottima’;‘avahuti’(奉献)即是‘avahana’,由此所生为‘ohāvima’。显示巴利原文
Vepanaṃ vepo, tena nibbatto vepathu, sayanaṃ sayo, tena nibbatto sayathu, davanaṃ davo, tena nibbatto davathu. Vamanaṃ vamo, tena nibbatto vamathu. Kutti karaṇaṃ, tena nibbattaṃ kuttimaṃ. Dāti dānaṃ, tena nibbattaṃ dattimaṃ. Bhūti bhavanaṃ, tena nibbattaṃ bhottimaṃ. Avahuti avahanaṃ, tena nibbattaṃ ohāvimaṃ.
645 645, 662. 在“akkosena”(以骂詈)一词中,含有“mhi”(于……中)等。显示巴利原文
645, 662.Akkosenamhāni.
当表示“akkosa”(骂詈)等义,且“na”(不)具禁止、遮止之义时,于词根后加后缀“āṇi”。显示巴利原文
Akkosaiccetasmiṃ atthe namhi paṭisedhayutte ānipaccayo hoti dhātūhi.
“不应去”即“agamāni”,例如:“汝等贱民,不应去彼处”;“不应作”即“akarāṇi”,例如:“汝等贱民,不应作彼业”。显示巴利原文
Na gamitabbaṃ agamāni te jamma desaṃ, na kattabbaṃ akarāṇi te jamma kammaṃ.
此处说“Namhī”是何义?例如“vipatti te jamma”(贱民,你有灾祸)、“vikati te jamma”(贱民,你有变形)。显示巴利原文
Namhīti kimatthaṃ? Vipatti te jamma, vikati te jamma.
此处说“akkose”是何义?例如“na gantabbā agati te”(不应往,于汝无归处)。显示巴利原文
Akkoseti kimatthaṃ? Na gantabbā agati te.
646 646, 419. 从“eka”(一)等词起,表示“saki”(一次)之义时,加后缀“kkhattuṃ”(次)。显示巴利原文
646, 419.Ekādito sakissa kkhattuṃ.
从‘eka’(一)等开始,在表示‘saki’(一次)的意义时,加上后缀‘kkhattuṃ’(次)。显示巴利原文
Ekādito sakissa kkhattuṃ hoti.
一个意义发生一次,为‘ekakkhattuṃ’(一次);两个意义发生一次,为‘dvikkhattuṃ’(两次);三个意义发生一次,为‘tikkhattuṃ’(三次);如是乃至‘catukkhattuṃ’(四次)、‘pañcakkhattuṃ’(五次)、‘chakkhattuṃ’(六次)、‘sattakkhattuṃ’(七次)、‘aṭṭhakkhattuṃ’(八次)、‘navakkhattuṃ’(九次)、‘dasakkhattuṃ’(十次)。这些词应当如此组合。显示巴利原文
Ekassa padatthassa sakiṃ vāraṃ ekakkhattuṃ, dvinnaṃ padatthānaṃ sakiṃ vāraṃ dvikkhattuṃ, tiṇṇaṃ padatthānaṃ sakiṃ vāraṃ tikkhattuṃ, evaṃ catukkhattuṃ, pañcakkhattuṃ, chakkhattuṃ, sattakkhattuṃ, aṭṭhakkhattuṃ, navakkhattuṃ, dasakkhattuṃ. Iccevamādayo saddā yojetabbā.
647 词干‘suna’(狗)有‘unassa’、‘oṇa’、‘vāna’、‘uvāna’、‘ūna’、‘unakha’、‘una’、‘ā’、‘ānā’等替换形式。显示巴利原文
647, 663.Sunassunassoṇa vānuvānūnunakhunānā.
对于词干‘suna’(狗),有‘unassa’、‘oṇa’、‘vāna’、‘uvāna’、‘ūna’、‘unakha’、‘una’、‘ā’、‘ānā’等替换形式。显示巴利原文
Sunaiccetassa pāṭipadikassa unassa oṇa vāna uvāna ūna unakha una ā ānādesā honti.
‘听懂主人的声音’故名为 soṇo,‘听懂主人的声音’亦名 svāno;同理,有 suvāno、sūno、sunakho、suno、sā、sāno。显示巴利原文
Sāmikassa saddaṃ suṇātīti soṇo, sāmikassa saddaṃ suṇātīti svāno, evaṃ suvāno, sūno, sunakho, suno, sā, sāno.
648 648, 664. 对于‘年轻的’(taruṇassa),亦有替代形式 susu。显示巴利原文
648, 664.Taruṇassa susu ca.
词干 taruṇa 有替代形式 susu。显示巴利原文
Taruṇaiccetassa pāṭipadikassa susu ādeso hoti.
susu:年轻的黑发者。显示巴利原文
Susu kāḷakeso.
649 词干 yuva 有 uva、ssu、uvāna、unūna 等替代形式。显示巴利原文
649, 665.Yuvassuvassuvuvānunūnā.
就词干 yuva 而言,有其替代形式 uva、ssu、uvāna、unūna 等。显示巴利原文
Yuvaiccetassa pāṭipadikassa uvassa uvauvāna unaūnādesā honti.
yuvā(青年)、yuvāno(青年们)、yuno(青年的)、yūno(青年的)。显示巴利原文
Yuvā, yuvāno, yuno, yūno.
650 于现在时与过去时中,有 ṇvā 等词缀。显示巴利原文
650, 651.Kāle vattamānātīte ṇvādayo.
于现在时与过去时之义,则有 ṇu、yu、ta 等词缀。显示巴利原文
Kāle vattamānatthe ca atītatthe ca ṇu yu tapaccayā honti.
Akāsi(已作),作(karoti)者,名为 kāru(作者);agacchi(已行),行(gacchati)者,名为 vāyu(行者);abhavi(已有),有(bhavati)者,名为 bhūtaṃ(有者)。显示巴利原文
Akāsi, karotīti kāru, agacchi, gacchatīti, vāyu, abhavi, bhavatīti bhūtaṃ.
651 651, 647。于 tavissi(彼威力)、tiga(三)、gama(行)等词根之后,附加词缀 ṇī 或 ghiṇa,以构成相应之派生词。显示巴利原文
651, 647.Tavissatigamādīhi ṇī ghiṇa.
在表达未来时的意义上,可从 gamu(去)、bhaja(分享)、su(听)、ṭhā(住)等词根,构成 ṇī、ghiṇa 等词缀。显示巴利原文
Bhavissatikālatthe gamu bhaja su ṭhāiccevamādīhi dhātūhi ṇī ghiṇa paccayā honti.
若一者有未来当行之习性,即名为‘gāmī’;若一者有未来当亲近之习性,即名为‘bhājī’;若一者有未来当令见之习性,即名为‘passāvi’;若一者有未来当安立之习性,即名为‘paṭṭhāyi’。显示巴利原文
Āyatiṃ gamituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti gāmī, āyatiṃ bhajituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti bhājī, āyatiṃ passāpituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti passāvi, āyatiṃ paṭṭhāyituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti paṭṭhāyi.
652 652, 648。于动作义中,用 ṇvu 与 tavo [词缀]。显示巴利原文
652, 648.Kriyāyaṃ ṇvu tavo.
在动作义中,词缀 ṇvu 与 tu 表未来时。显示巴利原文
Kriyāyamatthe ṇvu tuiccete paccayā honti bhavissatikāle.
‘将作’者,即作者前往;‘将食’者,即食者前往。显示巴利原文
‘‘Karissa’’nti kārako vajati, ‘‘bhuñjissa’’nti bhottā vajati.
653 653, 306。在状态义中,用第四格。显示巴利原文
653, 306.Bhāvavācimhi catutthī.
在表达状态之义时,未来时使用第四格变格。显示巴利原文
Bhāvavācimhi catutthīvibhatti hoti bhavissatikāle,
‘将煮’:煮或所煮,为煮而前往。‘将食’:食或所食,为食而前往。‘将舞’:舞或所舞,为舞而前往。显示巴利原文
Pacissate, pacanaṃ vā pāko, pākāya vajati. Bhuñjissate, bhojanaṃ vā bhogo, bhogāya vajati. Naccissate, naccanaṃ vā naccaṃ, naccāya vajati.
654 654, 649。在业格时,使用词缀 ṇa。显示巴利原文
654, 649.Kammaniṇo.
当业格所依词出现时,词缀 ṇa 用于未来时。显示巴利原文
Kammani upapade ṇapaccayo hoti bhavissatikāle.
“他将造城”的造城者前往;“他将割稻”的割稻者前往;“他将播种谷物”的播种者前往;“他将施财”的施财者前往;“他将饮河水”的饮河水者前往。显示巴利原文
Nagaraṃ karissati nagarakāro vajati, sāliṃ lāvissati sālilāvo vajati, dhaññaṃ vapissati dhaññavāpo vajati, bhogaṃ dadissati bhogadāyo vajati, sindhuṃ pivissati sindhupāyo vajati.
655 655, 650。在其余情形中,使用词缀 ssaṃ、ntu、māna、āna。显示巴利原文
655, 650.Sese ssaṃ ntumānānā.
在其余的意义中,当有业格所依词存在时,这些词缀 ssaṃ、ntu、māna、āna 用于未来时。显示巴利原文
Sesaiccetasmiṃ atthe ssaṃ ntu māna āna iccete paccayā honti bhavissatikāle kammūpapade.
他将作业,我将作业,如此,作业者而行,正在作业者而行,使作业者而行。他将食用食物,我将食用食物,如此,食用食物者而行,正在食用食物者而行,使食用食物者而行。他将嚼食硬食,我将嚼食硬食,如此,嚼食硬食者而行,正在嚼食硬食者而行,使嚼食硬食者而行。他将行路,我将行路,如此,行路者而行,正在行路者而行,使行路者而行。他将乞食,我将乞食,如此,乞食者而行,正在乞食者而行,使乞食者而行。显示巴利原文
Kammaṃ karissati kammaṃ karissaṃ, evaṃ kammaṃ karonto, kammaṃ kurumāno, kammaṃ karāno vajati. Bhojanaṃ bhuñjissati bhojanaṃ bhuñjissaṃ, evaṃ bhojanaṃ bhuñjanto, bhojanaṃ bhuñjamāno, bhojanaṃ bhuñjāno vajati. Khādanaṃ khādissati khādanaṃ khādissaṃ, evaṃ khādanaṃ khādanto, khādanaṃ khādamāno, khādanaṃ khādāno vajati. Maggaṃ carissati maggaṃ carissaṃ, evaṃ maggaṃ caranto, maggaṃ caramāno, maggaṃ carāno vajati. Bhikkhaṃ bhikkhissati bhikkhaṃ bhikkhissaṃ, evaṃ bhikkhaṃ bhikkhanto, bhikkhaṃ bhikkhamāno, bhikkhaṃ bhikkhāno vajati.
656 656, 666。在 cha 等词根之后,接续 ti、ta、tra、ṇa 等后缀。显示巴利原文
656, 666.Chavādītitatraṇa.
cha、da、ci、ti、su、nī、vi、da、pada、tanu、yata、ada、mada、yuja、vatu、mida、mā、pu、ka、la、vara、ve、pu、gupa、dā 等词根,可依相应情况添加 tra、ṇa 等后缀。显示巴利原文
Cha da ci ti su nī vi da pada tanu yata ada mada yuja vatumida mā pu ka la vara ve pu gupa dā iccevamādīhi dhātūhi tatraṇa iccete paccayā honti yathāsambhavaṃ.
因能遮蔽热,故有 chattaṃ、chatraṃ 之称。因能思惟所缘,故有 cittaṃ、citraṃ 之称;或因相应诸法以此而思惟,故有 cittaṃ、citraṃ 之称。因能令义理流出,故有 suttaṃ、sutraṃ 之称;或因能指示义理,故有 suttaṃ、sutraṃ 之称。因能引导众生,故有 nettaṃ、netraṃ 之称;或因以此引导众生至所欲之处,故有 nettaṃ、netraṃ 之称。因能以种种方式了知,故有 pavittaṃ、pavitraṃ 之称;因能以种种方式净化、涤除恶与不善,故有 pavittaṃ、pavitraṃ 之称;或因达到清净状态,故有 pavittaṃ、pavitraṃ 之称。因能行进、到达,故有 patto、patro 之称;因食物在此器中落下,故有 pattaṃ、patraṃ 之称;或因行进、转起,故有 pattaṃ、patraṃ 之称。因能延展、广布,故有 tantaṃ、tantraṃ 之称;或因应当被延展、广布,故有 tantaṃ、tantraṃ 之称。因能努力,故有 yattaṃ、yatraṃ 之称;或因以此而努力、作精进,故有 yattaṃ、yatraṃ 之称。显示巴利原文
Ātapaṃ chādetīti chattaṃ, chatraṃ. Ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ, citraṃ. Cintenti sampayuttadhammā ethenāti vā cittaṃ, citraṃ. Atthe abhissavetīti suttaṃ, sutraṃ. Atthe sūcetīti vā suttaṃ, sutraṃ. Satte netīti nettaṃ, netraṃ. Satte icchitaṭṭhānaṃ nenti etenāti vā nettaṃ, netraṃ. Pakārena vidatīti pavittaṃ, pavitraṃ. Vividhena ākārena maṅga pāpaṃ punāti, sodhetīti pavittaṃ, pavitraṃ. Sucibhāvaṃ vā pāpuṇātīti pavittaṃ, pavitraṃ. Padati pāpuṇātīti patto, patro. Āhārā patanti ettha bhājaneti pattaṃ, patraṃ. Padati pavattatīti vā pattaṃ, patraṃ. Tanoti vitthāretīti tantaṃ, tantraṃ, tanitabbaṃ vitthāretabbanti vā tantaṃ, tantra. Yatatīti yattaṃ, yatraṃ. Yatati vīriyaṃ karoti etenāti vā yattaṃ, yatraṃ. Yatanaṃ vā yattaṃ, yatraṃ. Sukhadukkhaṃ adati bhakkhatīti attā, atrā. Madatīti mattaṃ, matraṃ. Vatthuṃ yujjanti etenāti yottaṃ, yotraṃ. Vattatīti vattaṃ, vatraṃ. Midati sinehaṃ karotīti mittaṃ. Mitraṃ. Midati sinehati etāyāti mettā, metrā. Pari samanta to sabbākārena minanti etāyāti mattā, matrā. Mānanaṃ vā mattaṃ, matraṃ. Attano kulaṃ punāti sodhetīti putto, putro. Kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kalattaṃ, kalatraṃ. Saṃsuṭṭhu vāreti etenāti varattaṃ, varatraṃ. Vepati kampatīti vettaṃ, vetraṃ. Gopitabbaṃ rakkhitabbanti guttaṃ. Gutraṃ, gottaṃ, gotraṃ. Dāti avakhaṇḍati etenāti dāttaṃ, dātraṃ iccevamādi.
657 657, 667。vada 等词根之后,可添加表示集合义的 ṇitta 后缀。显示巴利原文
657, 667.Vadādīhi ṇitto gaṇe.
对于 vada、cara、vara 等词根,加后缀 ṇitta,表示集合之义。显示巴利原文
Vada cara varaiccevamādīhi dhātūhi ṇittapaccayo hoti gaṇatthe.
演奏者的集合称为 vādittaṃ。依此类推,有 cārittaṃ、vārittaṃ 等。显示巴利原文
Vāditānaṃ gaṇo vādittaṃ. Evaṃ cārittaṃ, vārittaṃ, iccevamādi.
658 658, 668。在 mid 等词根之后,有 tti、ti 等后缀。显示巴利原文
658, 668.Midādīhi ttitiyo.
以 mida、pada、ranja、tanu、dhā 等词根,缀以 tti、ti 等后缀而成。显示巴利原文
Mida pada ranja tanu dhāiccevamādīhi dhātūhi tti ti iccete paccayā honti.
“midati”为亲爱,故称 metti;“padati”为去、行进,故称 patti;“此处染着”,故称 ratti;“延展、广布”,故称 tanti;或“延展、广布自己的家族”,故称 tanti;“持他人妇女之子”,故称 dhāti;或“持乳”,故称 dhāti;或“持自性”,故称 dhāti。如这些等。显示巴利原文
Midati sinehatīti metti, padati gacchatīti patti, ranjati etthāti ratti, tanoti vitthāretīti tanti, attano kulaṃ tanoti vitthāretīti vā tanti, paresaṃ itthīnaṃ puttaṃ dhāretīti dhāti, khīraṃ dhāretīti vā dhāti, attano sabhāvaṃ dhāretīti vā dhāti iccevamādi.
659 659, 669。在词根 usu、ranja、daṃsa 中,词根 daṃsa 有 daḍḍha、oḍha、ṭha 等替换形,并伴有相应的后缀。显示巴利原文
659, 669.Usu ranja daṃsānaṃ daṃsassa daḍḍhoḍha ṭhā ca.
词根 usu、ranja、daṃsa 中,daṃsa 有 daḍḍha 等替换,并带有 ḍha、ṭha 等后缀。显示巴利原文
Usu ranja daṃsaiccetesaṃ dhātūnaṃ daṃsassa daḍḍhādeso hoti, ḍha ṭhapaccayā ca honti.
“usīyate”意为“被烧灼”,“uḍḍho”意为“向上”;“ranjanti ettha”意为“人们于此染着”,故称“raṭṭha”(国土);“daṃsīyate”意为“被显现”,故称“daḍḍho”(被烧灼者)。显示巴利原文
Usīyate uḍḍho, ranjanti etthāti raṭṭhaṃ, daṃsīyateti daḍḍho.
660 660、670。诸如“su”与“vu”等词根,其“ūvusāna”(即以 ū、u 结尾的形式)及“at”等,亦同此理。显示巴利原文
660, 670.Sūvusānamūvusānamatothoca.
对于‘su’、‘vu’、‘asa’、‘icca’这些词根,其以‘ū’、‘u’结尾的形式会变换为‘at’,并加上词缀‘tha’。显示巴利原文
Sūvu asaiccetesaṃ dhātūnaṃ ūuasānaṃ atādeso hoti, thapaccayo ca.
‘Savati hiṃsati etenāti satthaṃ’:因能以此杀、害,故称为‘satthaṃ’(武器);‘hirottappaṃ saṃvarati etenāti vatthaṃ’:因能以此防护惭与愧,故称为‘vatthaṃ’(衣);‘saddānurūpaṃ asati bhavatīti attho’:因随顺音声而不存在,故称为‘attho’(义)。显示巴利原文
Savati hiṃsati etenāti satthaṃ, hirottappaṃ saṃvarati etenātivatthaṃ, saddānurūpaṃ asatibhavatīti attho,
661 661、671。对于以‘ranja’等为首的词根,此处有‘idda’、‘kira’等词缀,有时亦有‘ja’、‘da’的省略。显示巴利原文
661, 671.Ranjudādīhidha didda kirā kvaci jadalopoca.
对于 ranja、uda、idi、cadi、madi、khuda、chidi、rudi、dala、susa、suca、vaca、vaja 等词根,有 dha、da、idda、ka、ira 这些词缀,有时亦有 ja、da 的省略,然后再次构词。显示巴利原文
Ranja uda idi cadi madi khuda chidi rudi dala susa suca vaca vaja iccevamādīhi dhātūhi dha da idda ka iraiccete paccayā honti, kvaci ja da lopo ca, puna nippajjante.
‘Rañjitabban ti randhaṃ’:应被染着,故称‘randhaṃ’(染着);或‘ranjayitthā ti randhaṃ’:已染着,故称‘randhaṃ’。‘attani sannissitānaṃ macchamakarānaṃ pītisomanassaṃ undati pasavati janetīti samuddo’:对于依止于自身的鱼和鳄鱼,令其喜悦与欢喜涌出、产生、生起,故称‘samuddo’(海)。‘indati paramissariyaṃ karotīti indo’:行使主宰、作最胜自在,故称‘indo’(因陀罗、王);或‘indattaṃ adhipatibhāvaṃ karotīti indo’:作因陀罗性、作统领状态,故称‘indo’。‘canditabbo icchitabboti cando’:应被喜爱、应被希求,故称‘cando’(月)。‘mandati hāsetīti mando’:令笑、使喜悦,故称‘mando’(令人喜悦者);或‘maditabbo hāsetabboti mando’:应被喜悦、应被令笑,故称‘mando’。‘khudati pipāsetīti khuddo’:饥饿、渴望,故称‘khuddo’(饥饿者)。‘chinditabboti chiddo’:应被切断,故称‘chiddo’(被切断者)。‘rudati hiṃsatīti ruddo’:哭泣、伤害,故称‘ruddo’(哭泣者、伤害者)。‘dalati duggatabhāvaṃ gacchatīti daliddo’:破裂、到达恶趣状态,故称‘daliddo’(贫穷者)。‘sussatīti sukkaṃ’:干涸,故称‘sukkaṃ’(干涸者)。‘sucatīti soko’:忧伤,故称‘soko’(忧)。‘vacitabbanti vakkaṃ’:应被说,故称‘vakkaṃ’(被说者)。‘appaṭihato hutvā vajati gacchatīti vajiraṃ’:成为无碍而行、去,故称‘vajiraṃ’(金刚),如这些等。显示巴利原文
Rañjitabbanti randhaṃ, ranjayitthāti vā randhaṃ, attani sannissitānaṃ macchamakarānaṃ pītisomanassaṃ undati pasavati janetīti samuddo, indati paramissariyaṃ karotīti indo, indattaṃ adhipatibhāvaṃ karotīti vā indo, canditabbo icchitabboti cando, mandati hāsetīti mando, maditabbo hāsetabboti vā mando, khudati pipāsetīti khuddo, chinditabboti chiddo, rudati hiṃsatīti ruddo, dalati duggatabhāvaṃ gacchatīti daliddo, sussatīti sukkaṃ, sucatītisoko, vacitabbanti vakkaṃ, appaṭihato hutvā vajati gacchatīti vajiraṃ iccevamādi.
662 662、672。词根 hi 加前缀 paṭi,有 heraṇa 及 hīraṇa 两种替换形。显示巴利原文
662, 672.Paṭito hissa heraṇa hīraṇa.
故于带有前缀“paṭi”的“hi”词根,有“heraṇa”与“hīraṇa”的替换形式。显示巴利原文
Paṭiiccetasmā hissa dhātussa heraṇa hīraṇa ādesā honti.
征服敌对者后而行、而现起,故名“pāṭiheraṃ”“pāṭihīraṃ”(神通、奇迹)。显示巴利原文
Paṭipakkhemadditvāgacchati pavattatīti pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ.
663 663、673. 以“kaḍya”等开头的词根,加“ika”词缀。显示巴利原文
663, 673.Kaḍyādīhiko.
词根“kaḍi、ghaḍi、vaḍi、karaḍi、maḍi、saḍi、kuṭhi、bhaḍi、paḍi、daḍi、raḍi、taḍi、isiḍi、caḍi、gaḍi、aḍi、laḍi、meḍi、eraḍi、khaḍi”等,附加“ka”词缀,与词缀共同构成词形,随应生起,各依其宜。显示巴利原文
Kaḍi ghaḍi vaḍi karaḍi maḍi saḍi kuṭhi bhaḍi paḍi daḍi raḍi taḍi isiḍi caḍi gaḍi aḍi laḍi meḍi eraḍi khaḍi iccevamādīhi dhātūhi kapaccayo hoti saha paccayena ca nippajjante yathāsambhavaṃ.
“应被砍者、应被断者”为kaṇḍo,“应被击者、应被合者”为ghaṇḍo,“此处聚集”为vaṇḍo,“应被分者、应被剖者”为karaṇḍo,“由此而被装饰、被庄严”为maṇḍo,“此处为灌木丛”为saṇḍo,“割截肢节者”为kuṭṭhaṃ,“应被诤论者”为bhaṇḍaṃ,“失去男性特征”为paṇḍako。“由此施令”为daṇḍo,“伤害”为raṇḍo,“特别地动摇,动摇智者之心”为vitaṇḍo,“压碎他人”为isiṇḍo,“行凶暴之事”为caṇḍo,“于此积集、成众”为gaṇḍo,“所生出”为aṇḍo,“应被厌恶者”为laṇḍo,“变得弯曲”为meṇḍo,“伤害疾病”为eraṇḍo,“应被破者、应被断者”为khaṇḍo,如这些。显示巴利原文
Kaṇḍitabbo chinditabboti kaṇḍo, ghaṇḍitabbo ghaṭetabboti ghaṇḍo, vaṇḍanti etthāti vaṇḍo, karaṇḍitabbo bhājetabboti karaṇḍo, maṇḍīyate vibhūsīyate etenāti maṇḍo, saṇḍanti gumbanti etthāti saṇḍo, aṅgamaṅgāni kuṇṭhati chindatīti kuṭṭhaṃ, bhaṇḍitabbanti bhaṇḍaṃ, paṇḍati liṅgavekallabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako. Daṇḍati āṇaṃ karoti etenāti daṇḍo, raṇḍati hiṃsatīti raṇḍo, visesena taṇḍati cāleti paresaṃ viññūnaṃ hadayaṃ kampetīti vitaṇḍo, isiṇḍati paresaṃ maddatīti isiṇḍo, caṇḍati caṇḍikkabhāvaṃ karotīti caṇḍo, gaṇḍati sannicayati samūhaṃ karoti etthāti gaṇḍo, aṇḍīyati nibbattīyatīti aṇḍo, laṇḍitabbo jigucchitabboti laṇḍo, meṇḍati kuṭilabhāvaṃ gacchatīti meṇḍo, eraṇḍati rogaṃ hiṃsatīti eraṇḍo, khaṇḍitabbo chinditabboti khaṇḍo iccevamādi.
664 词根khāda、ama、gamu等,变体为khandha、andha、gandha。显示巴利原文
664, 674.Khādāmagamānaṃ kha ndha’ndha gandhā.
词根 khāda、ama、gamu 变化为 khandha、andha、gandha,并带有 ka 词缀。显示巴利原文
Khāda ama gamuiccetesaṃ dhātūnaṃ khandha andha gandhādesā honti, kapaccayo ca hoti.
“应被生、老、死等轮回之苦所吞食”,故称 khandho;“肢节走向损坏”,故称 andho;或“眼根受损”,亦称 andho;“随风所至之处”,故称 gandho。由此而有 khandhako、andhako、gandhako。显示巴利原文
Jātijarāmaraṇādīhi saṃsāradukkhehi khāditabboti khandho, amati aṅgamaṅgassa rujjanabhāvaṃ gacchatīti andho, cakkhunā amati rujjatīti vā andho, taṃ taṃ ṭhānaṃ vātena gacchatīti gandho. Evaṃ khandhako, andhako, gandhako.
665 条文编号665与675。显示巴利原文
665, 675.Paṭādīhyalaṃ.
诸如 paṭa、kala、kusa、kada、bhaganda、mekha、vakka、takka、palla、sadda、mūla、bila、vida、caḍaṃ、pañca、vā、vasa、paci、maca、musa、gotthu、puthu、bahu、maṅga、baha、kamba、samba、agga 等词根,以及 pāṭi 等词根,在后续部分加上 ala 词缀。显示巴利原文
Paṭa kala kusa kada bhaganda mekha vakka takka palla sadda mūla bila vida caḍaṃ pañca vā vasa paci maca musa gotthu puthu bahu maṅga baha kamba samba aggaiccevamādīhi dhātūhi pāṭi padikehi ca uttarapadesu alapaccayo hoti, pacchā puna nippajjante.
从 paṭa 加 ala 而成 paṭalaṃ;从 kala 加 ala 而成 kalalaṃ;“割断恶不善法”得 kusalaṃ,或对如实安住之法(kusa)加 ala 为 kusalaṃ,或对布施(kusa)加 ala 为 kusalaṃ,或对法之聚集(kusa)加 ala 为 kusalaṃ;从 kadda(碾踏)加 ala 而成 kadalaṃ;对洒水的 bhaganda 加 ala 为 bhagandalaṃ,或对承载屎尿的 bhaganda 加 ala 为 bhagandalaṃ;对腰饰的 mekha 加 ala 为 mekhalaṃ;对树皮的 vakka 加 ala 为 vakkalaṃ;对树胶的 takka 加 ala 为 takkalaṃ;对低洼处的 palla 加 ala 为 pallalaṃ;对青草的 sadda 加 ala 为 saddalaṃ;对依止处的 mūla 加 ala 为 mulālaṃ;对依止处的 biḷa 加 ala 为 bilālaṃ;对存在的 vida 加 ala 为 vidalaṃ;从 caṇḍa 加 ala 而成 caṇḍālo;从五王的 pañca 加 ala 而成 pañcālo;对行与缚的 vā 加 ala 为 vālaṃ,或对步伐(……)显示巴利原文
Paṭe alanti paṭalaṃ, kale alanti kalalaṃ, pāpake akusale dhamme kusati chindatīti kusalaṃ, kusabhūte yathāsabhāvadhamme alanti vā kusalaṃ, kuse uddissa dāne alanti vā kusalaṃ, kuse sañcaye dhammasamudāye alanti vā kusalaṃ, kadde madde alanti kadalaṃ, bhagande secane alanti bhagandalaṃ, bhagande muttakarīsaharaṇe alanti vā bhagandalaṃ, mekhe kaṭivicitte alanti mekhalaṃ, vakke rukkhatace alanti vakkalaṃ, takke rukkhasilese alanti takkalaṃ, palle ninnaṭṭhāne alanti pallalaṃ, sadde harite alanti saddalaṃ, mūle patiṭṭhāne alanti mulālaṃ, biḷe nissaye alanti bilālaṃ, vide vijjamāne alanti vidalaṃ, caṇḍe alanti caṇḍālo, pañcannaṃ rājūnaṃ alanti pañcālo, vā gatigandhanesu alanti vālaṃ, vā padagamane alanti vā vāḷo, vase acchādane alanti vasalo, pace vitthāre alanti pacalo, mace corakamme alanti macalo, muse theyye, muse pāṇacāge vā alanti musalo, gotte vaṃse siṅgālajātiyaṃ alanti gotthulo, puthumhi vitthāre alanti puthulo, bahumhi saṅkhyāne alanti bahulo, bahumhi vuddhimhi alanti vā bahulo, maṅgamhi gamane alanti maṅgalaṃ, bahumhi vuddhimhi alanti bahalaṃ, kambamhi sañcalane alanti kambalaṃ. Sambamhi maṇḍale alanti sambalaṃ, agge gatikoṭille alanti aggaḷaṃ. Iccevamādayo aññepi saddā bhavanti.
666 对于 puttha,则有 puthu、pathā 等形式,或有加 mo 词缀的用法。显示巴利原文
666, 676.Puthassa puthu pathā mo vā.
对于putha一词根,其变体有puthu、patha等形式;在某些情况下,则加ama词缀。显示巴利原文
Puthaiccetassa pāṭipadikassa puthu pathādesā honti, kvaci amapaccayo hoti.
“成为广大而生”,即puthavī;“最初出生”,即pathamo、pathavī或paṭhamo;“广生烦恼”,即puthujjano;“成为广大而生”,则是pathavī,或pathavī。显示巴利原文
Putha hutvā jātanti puthavī pathame jāto pathamo, pathavī, paṭhamo vā, puthu kilese janetīti puthujjano, puthu hutvā jātanti pathavī, pathavī vā.
667 对于sasvādī等词根,则加dava词缀。显示巴利原文
667, 677.Sasvādīhi tu davo.
以 sasu、dada、ada、mada 等词根,加接 du 词缀而成。显示巴利原文
Sasu dada ada madaiccevamādīhi dhātūhi tu duiccete paccayā honti.
于他有情行杀害、伤害故,是为‘敌’(sattu);能予苦故,是为‘疮’(daddu);于此以苦为食、吞噬故,是为‘病’(addu);或由此令众人承受、经历苦故,是为‘病’;或为苦之器、苦之所依、苦之存在故,是为‘病’;使迷醉、令发狂故,是为‘醉’(maddu);或使迷醉、令处压伏故,是为‘醉’。显示巴利原文
Aññe satte sasati hiṃsatīti sattu, dukkhaṃ dadātīti daddu, dukkhena adati bhakkhati etthāti addu, dukkhaṃ adati anubhavati jano etenāti vā addu, dukkhaṃ bhājanaṃ ādhāraṃ bhāvatīti vā addu, madati ummattaṃ karotīti maddu, madati maddabhāvaṃ karotīti vā maddu.
668 第 668、678 条。以 jhā 等词根加 īvara 词缀构成。显示巴利原文
668, 678.Jhādīhi īvaro.
对于‘ci’、‘pā’、‘dhā’等词根,有词缀‘īvara’。显示巴利原文
Ci pā dhāiccevamādīhi dhātūhi īvarapaccayohoti.
‘被积聚’,故名为‘衣’;‘饮’,故为‘肥壮者’;或‘应被饮用、应被守护’,故为‘肥壮者’。‘持守、持守而令生命延续’,故为‘渔夫’。显示巴利原文
Cīyatīti cīvaraṃ, pivatīti pīvaro, pātabbaṃ rakkhitabbanti vā pīvaraṃ. Dhāreti dhāretvā jīvitaṃ kappetīti dhīvaro, dhīvaraṃ.
669 第669、679条:mun等词根之后加词缀‘ci’。显示巴利原文
669, 679.Munādīhi ci.
以muna、yata、agga、pata、kava、suca、ruca、mahāla、bhaddāla、maṇi等词根,以及派生动词词干,构成词缀i。显示巴利原文
Muna yata agga pata kava suca ruca mahāla bhaddāla manaiiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ipaccayo hoti.
若了知义与非义,或以相状等了知所知法,即称为牟尼(muni);若精勤努力,即称为修行者(yati);若趋向弯曲之性,即称为火(aggi);若成为最胜而行于前,即称为主(pati);若缀结诗偈,或说令人欢喜、悦意之语,即称为诗人(kavi);若洁净、成为清净,即称为净(suci);若照耀、辉煌,即称为光(ruci);若取得广大显赫与财富之聚,即称为玛哈利(mahāli);若取得吉祥名声,即称为跋达利(bhaddāli);若引导心趋向彼宝,即称为宝石(maṇi)。显示巴利原文
Atthānatthaṃ munāti, ñeyyadhammaṃ lakkhaṇādivasena vā jānātīti muni, yatati vīriyaṃ karotīti yati, aggati kuṭilabhāvaṃ gacchatīti aggi, patati seṭṭho hutvā purato gacchatīti pati, kabyaṃ bandhatīti kavi, kantaṃ manāpavacanaṃ vadatīti vā kavi. Sucati parisuddhaṃ bhavatīti suci, rucati dibbatīti ruci, mahantaṃ vibhāvaṃ bhogakkhandhaṃ lātīti mahāli, bhaddaṃ yasaṃ lātīti bhaddāli, manaṃ tattha ratane nayatīti maṇi.
670 第670、680条:以vid等词根加词缀ūra。显示巴利原文
670, 680.Vidādīhyūro.
‘vida’、‘valla’、‘masa’、‘sida’、‘duku’、‘kapu’、‘maya’、‘udi’、‘khajja’、‘kura’等词根,以及派生动词词干,加上词缀‘ūra’。显示巴利原文
Vida valla masa sida dukukapu maya udi khajja kuraiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ūrapaccayohoti.
‘足以了知’故而得名‘远者’(vidūro);生于远地故而得名‘琉璃’(vedūro);‘以亲爱状态存在’故而得名‘干肉’(vallūro),或‘缠绕、互相束缚’故而得名‘干肉’;‘应被触摸’故而得名‘扁豆’(masūro);‘流、达到装饰状态’故而得名‘红铅’(sindūro),或‘流、照耀’故而得名‘红铅’;‘因不邻近而足以去’故而得名‘远’(dūro);‘发出声音’故而得名‘残忍者’(kūro);‘以自香破坏、杀害、伤害他香’故而得名‘樟脑’(kappūro),或‘在去除疾病中适合’故而得名‘樟脑’;‘在地上鸣叫’故而得名‘孔雀’(mayūro),亦作‘在地上行走’故而得名‘孔雀’;‘喷出、产生尘土’故而得名‘鼠’(undūro);‘应被咀嚼、应被吃’故而得名‘枣’(khajjūro);‘骂詈’故而得名‘残忍者’(kurūro)。显示巴利原文
Vidituṃ alanti vidūro, vidūraṭṭhāne jāto vedūro, vallati vallabhāvena bhavatīti vallūro, vallati aññamaññaṃ bandhatīti vā vallūro, āmasitabboti masūro, sindati siṅgārabhāvaṃ gacchatīti sindūro, sindati virocatīti vā sindūro, gamituṃ alaṃ anāsannattāti dūro, kuti saddaṃ karotīti kūro, attano gandhena aññaṃ gandhaṃ kapati hanati hiṃsatīti kappūro, kappati rogāpanayane samatthetīti vā kappūro, mahiyaṃ ravatīti mayūro, mahiyaṃ yāti gacchatīti mayūro, paṃsuṃ undati pasavatīti undūro, khajjitabbo khāditabboti khajjūro, kurati akkosatīti kurūro.
671 第671、681条:‘han’等词根加上‘nu’、‘ṇu’、‘tu’等词缀。显示巴利原文
671, 681.Hanādīhi nu ṇutavo.
诸如 hana、jana、bhāri、khanu、ama、ve、vedhā、siki、hi 等词根,可带有 nu、ṇu、ku 这些词缀。显示巴利原文
Hana jana bhāri khanu ama ve vedhā siki hi iccevamādīhi dhātūhi nu ṇu kuiccete paccayā honti.
以它来伤害、碾碎食物,故名为 haṇu,或 hanu(颌)。能产生行走,故名为 jāṇu(膝)。bhāṇu(光)意为照耀。reṇu(微尘)因在无风处移动而得名。khāṇu(树桩)意为应被挖掘、应被劈开。aṇu(微粒)因经历肢体的疼痛状态与刺穿状态而得名。veṇu(竹)因存在于‘ve’(编织)这一相续中而得名,或指排除外实者。vacchaṃ(牛犊),dhenu(乳牛)意为令饮乳。dhātu(界)意为持守自相,或持守行走、烹饪等作用。setu(桥)意为被系缚、被连结。ketu(幢)意为向上而行、流动。hetu(因)意为推动、催生自己的果。显示巴利原文
Bhojanaṃ hanati hiṃsati etenāti haṇu, hanu vā. Gamanaṃ janetītī jāṇu, bhāṇu dibbatīti bhāṇu, nivāte riti gacchatītī reṇu, khaṇitabbo avadāritabboti khāṇu. Aṅgamaṅgassa rujjanabhāvaṃ vijjhanabhāvaṃ amati gacchatīti aṇu, veṇu, veti tantasantāne bhavatītī veṇu, bahisārealantivāveṇu vacchaṃ, pāyetītī dhenu, atthaṃ dhāretītī dhātu, gamanapacanādikaṃ kriyaṃ dhāretītī vā dhātu, sīyatī bandhīyatītī setu, uddhaṃ gacchati pavattatītī ketu, attano phalaṃ hinoti pavattatītī hetu.
672 从 kuṭa 等词根之后,加上 ṭha 词尾。显示巴利原文
672, 682.Kuṭādīhi ṭho.
由 kuṭa、kusa、kaṭa 等词根,以及名词词干,构成词尾 ṭha。显示巴利原文
Kuṭa kusa kaṭaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ṭhapaccayo hotī.
‘kuṭṭhaṃ’(麻风):损害并割截肢体;‘koṭṭho’(仓库):应以谷物覆盖并填满;‘kaṭṭhaṃ’(木材):应被切割、揉搓。显示巴利原文
Aṅgamaṅgaṃ kuṭati chindatītī kuṭṭhaṃ, dhaññena chādetabbo pūretabbotī koṭṭho, kaṭitabbaṃ madditabbanti, kaṭṭhaṃ.
673 对于 manu、pūra、suṇa 等词根,加上词尾 usa、nusa、isa 等。显示巴利原文
673, 683.Manu pūra suṇādīhi ussa nusisā.
从 manu、pūra、suṇa、kusu、ila、ala、maha、si、ki 等词根及名词词干,产生 usa、nusa、isa 等词尾,再由此派生而成。显示巴利原文
Manu pūra suṇa kusu ila ala maha si ki iccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca usa nusa isaiccete paccayā honti, puna nippajjante.
“人”(manusso, mānuso):能了知善与不善法;或称“人”为能了知因果;也称“人”为能了知利与不利。“男子”(puriso):令父母之心得以充满;或称“男子”为令自己的心愿得以充满;或称“人”(poso)为令充满。“儿媳”(suṇisā):应被公婆所听闻、所伤害;或称“儿媳”为能延续两家族、传承种姓。“粪”(karīsaṃ):应被厌弃。“太阳”(suriso):能令胎儿脱离;“太阳”(sūriyo):以驱散黑暗而消除众生的恐惧。“合欢树”(sirīso):能消除疾病。“illiso”:摇晃、战栗;或称“illigho”:因渴爱而虚弱,摇晃、战栗。“懒惰者”(alaso):有能力造作恶行。“水牛”(mahiso):应受尊敬、应受供养。“头”(sīsaṃ):被系缚、被连结之处。“瘦弱”(kisaṃ):应被损毁、应受伤害。如是等。显示巴利原文
Kusalākusale dhamme manati jānātīti manusso, mānuso. Kāraṇā kāraṇaṃ manati jānātīti vā manusso, mānusso. Atthānatthaṃ manati jānātīti vā manusso, mānusso. Mātāpitūnaṃ hadayaṃ pūretīti puriso, attano manorathaṃ pūretīti vā puriso, pūretīti vā poso, sasurehi suṇitabbā hiṃsitabbāti suṇisā, dvinnaṃ jānānaṃ kulasantānaṃ karotīti vā suṇisā, kucchitabbanti karīsaṃ, gabbhaṃ vimocetīti suriso, tamandhakāravidhamanena sattānaṃ bhayaṃ surati hiṃsatīti sūriyo, rogaṃ hiṃsatīti sirīso, ilati kampatīti illiso, taṇhāya dubbalo hutvā ilati kampatīti vā illigho, pāpakaraṇe alati samatthetīti alaso, mahitabbo pūjetabboti mahiso, sīyati bandhīyatīti sīsaṃ, kitabbaṃ hiṃsitabbanti kisaṃ, iccevamādi.
如此,在动词派生词缀规定品中,uṇādi 品为第六分。显示巴利原文
Iti kibbidhānakappe uṇādikappo chaṭṭho kaṇḍo.