第45章
Pañcacattālīsatima pariccheda
那位国王去世后,他成了摩纳瓦摩国王。
他是什么族姓,是谁的儿子,又是怎么得到王位的?
Rañño tassaccaye rājā, māṇavammo ahosi so; Kiṃ gotto kassa putto ca, kathaṃ rajjamapāpuṇi.
生于大选出王之世系,禀承族姓之德;
他是迦叶之子,是毁坏塔园寺者。
Mahāsammatavaṃsamhi, jāto jātiguṇāvaho; Putto kassapanāmassa, thūpārāmassa bhedino.
摩罗耶王、名僧伽者之女,
得此女已,居于北方之地,行止沉静自守。
Dhītā malayarājassa, saṅghanāmassa rājino; Taṃ labhitvā vasaṃ dese, uttare līnavuttiko.
象牙王如此护持彼事时,
大地之主来到赡部洲,接近人中之狮。
Hatthadāṭhanarindena, tasmiṃ attheva dhārite; Jambudīpamupāgamma, narasīhaṃ mahīpati.
他走过去,报上自己的名字,然后就开始侍奉他。
他用尽一切办法,让那位人主感到满意。
Gantvā vatvā sakaṃ nāmaṃ, sevituṃ tamupakkami; Ārādhesi ca sabbehi, payogehi narādhīpaṃ.
既知其友情,携己妻同往;
即于彼处住,昼夜常亲近。
Viditvā tassa sohajjaṃ, netvā bhariyamattano; Vāsaṃ tattheva kappesi, sevamāno divānisaṃ.
人中最胜甘杜维提,亦为彼所悦可;
引领彼全王国,令施大财。
Sopi ārādhito tena, kaṇḍuveṭṭhi naruttamo; Sabbaṃ nentova taṃ rajjaṃ, mahābhogamadāpayi.
与他同居之后,那个妻子名叫僧伽。
她生了四个女儿和四个儿子。
Tena saṃvāsamanvāya, bhariyā saṅghanāmikā; Catasso dhītaro putte, cattāropi vijāyatha.
有一天,国王登上了殊胜的象背,
和玛纳旺玛一起,随心所欲地四处游逛。
Athekadivasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato; Sañcaranto yathākāmaṃ, māṇavammena ekato.
喝了椰子水之后,他站在那里还是渴。
他把那东西给了玛纳旺玛,心里却以为是别的什么。
Nāḷikeraṃ pivitvāna, tatraṭṭhova pipāsito; Māṇavammassa pādāsi, maññanto aññameva taṃ.
他接过那东西后心里盘算:这位国王是我的朋友。
所谓残食,从众生的究竟真实义来说,到底是什么呢?
So taṃ gahetvā cintesi, sakhaṃ pesa narādhipo; Ucchiṭṭhaṃ nāma kiṃ hoti, sattānaṃ paramatthato.
因此,他想:“我喝下它也是合适的”,这样想过之后,就把它喝了。
她们就这样成了非常努力的人,因为她们是渴望供养具智者的人。
Tasmā yuttaṃ mayāpātu-mīti cintiya taṃ pivi; Evaṃ honti mahussāhā, detukāmāhi buddhino.
国王见已生怖畏,亲饮余残亦复然;
福德之人业常尔。
Rājāpi disvā taṃ bhīto, tassapī tāva sesakaṃ; Sayaṃ pivi tathāhoti, kammaṃ puññavataṃ sadā.
他把他安置在自己的随从中,从那时起便视如己身;
在饮食、睡眠、侍奉和车乘方面。
Ṭhapesi sakaveseva, tato paṭṭhāya attano; Bhojane sayane ceva, parihāre ca vāhane.
当他们这样住着时,跋罗婆为战事前往人狮子处;
人狮子独自思量。
Evaṃ tesu vasantesu, yuddhatthāyamupakkami; Vallabho narasīhena, narasīho vicintayi.
这个人正是通过对我的侍奉,才将获得属于自己家族世代相传的王位。
他想着“我将会得到”,就去侍奉,日夜都不疲倦。
Ayaṃ kho mama sevāya, rajjaṃ vaṃsa gataṃ sakaṃ; Labhissāmīti seveti, rattiṃ diva matandito.
如果他也跟我一起去,在战斗中死了,
他所想的和我所想的,这一切都是没有结果的。
Sace sopi mayā gantvā, yujjhanto maraṇaṃ gato; Takkitaṃ tassa mayhañca, sabbaṃ tamaphalaṃ bhave.
国王如是思惟已,还归自己王城;
亲身与跋罗婆王,欲战而来。
Evaṃ cintiyataṃ rājā, nivattetvā sake pure; Sayaṃ vallabharājena, kātuṃ saṅgāmamārasi.
玛纳旺玛亦思惟:若我存活,
此王于战中死去,我之存活有何果利?
Māṇavammopi cintesi, sace’yaṃ mayi jīviti; Rājā mīyati yuddhamhi, kiṃ phalaṃ mama jīvite.
被他辜负了信赖,若如此,那将成为事实。
他把我收拢在身边,到底图的是什么,用他自己的平等相待?
Vissāso dukkato tena, bhavissati tathāsati; Saṅgahesi kimatthaṃ maṃ, samānattena attano.
因此,适合我去那勇猛战斗的领域。
因为在此处与他在一起,无论活着还是死去,都是快乐的。
Tasmā yuttaṃ mayā gantuṃ, sahasaṅgāma maṇḍalaṃ; Sukhañhi saddhiṃ tenettha, jīvitaṃ maraṇaṃpi vā.
他这样思量后,勇力整装,走向那头胜象;
到了之后,便在战场中现身。
Evaṃ cintiya sannaddha-balo hatthivaraṃ gato; Gantvā dassesi attānaṃ, so taṃ saṅgāma maṇḍale.
那罗僧诃王看见他之后,满心欢喜地高声喊了出来。
我对这段情谊该做的,都已经做了。
Narasīhova taṃ disvā, haṭṭhatuṭṭho samuggiri; Saho santhavametasmiṃ, kattabbaṃ me kataṃ iti.
然后摩那瓦的军队和国王的军队;
和合而来的众人击溃了瓦拉巴王的军队。
Tato mānassa senā ca, senā cevassarājino; Senaṃ vallabharājassa, viddhaṃsesi samāgatā.
玛纳旺玛也在那里展示了自己极度的忠诚。
他奋勇向前,就像那罗延天在天神的战斗中一样。
Māṇavammopi dassesi, tahiṃ surattamattano; Parakkamanto devānaṃ, raṇe nārāyaṇo viya.
人狮也感到知足,于玛纳旺玛的勇猛中。
深情地拥抱了他,说道:“你真是我的胜利赐予者。”
Narasītopi santuṭṭho, māṇavammassa vikkame; Āliṅgatvā sinehena, tvaṃ kho me jayado iti.
还至己之都城,行胜利之庆典;
于玛纳旺玛之军众,一切应作悉皆成办。
Attano puramāgamma, katvā vijayamaṅgalaṃ; Māṇavammassa senāya, kattabbaṃ sabbamācari.
国王这样想:我的朋友该做(此事)。
他自己完成了一切,所以从今天起他不欠我债。
Athevaṃ cintayi rājā, kattabbaṃ me sahāyako; Attanā’kāsi sabbañca, anaṇo so mamajjato.
我也要还清自己的债,尽到自己该尽的责任。
懂得报恩、知道感恩的人,在人群里实在太难遇到了。
Iṇaṃ mamāpi sodhemi, katvā kattabbamattanā; Kattaññū katavedīhi, purisā’tīvadullabhā.
他把大臣们召集到一起,说了这样一番话:
你们也是我这位同伴所作之事的见证者。
Amacce sannipātetvā, idaṃ vacanamabravi; Sahāyassa mametassa, kamme tumhepi sakkhino.
我也应当为他做那件善业,它能带来安乐。
确实,回报先施恩者,乃是善人们的常法。
Mayāpi tassa kattabbaṃ, kammaṃ sādhu sukhāvahaṃ; Upakāro hi sādhūnaṃ, dhammo pubbopakārino.
听到这话后,那些大臣回答国王:
大王想要什么,我们就喜欢什么。
Evaṃ vutte amaccā te, paccāhaṃsu mahīpati; Yaṃ yamicchati devohi, taṃ taṃ ruccati no iti.
于是,他给那位玛纳旺玛配齐了军队和车乘,
以及一切用具,还有所有做杂活的人。
Atha so māṇavammassa, senaṃ datvā savāhanaṃ; Sabbopakaraṇañceva, sabbakammakarepi ca.
他说了声“去吧”,就望着与军队一同出发的他。
大地之主悲叹着,就像与幼子分离一样。
Gacchāti vatvā taṃ yantaṃ, sahasenāyapekkhiya; Paridevittha bhūmindo, vippavutthaṃ’va puttakaṃ.
玛纳旺玛也登上停在岸边的船,
不久便来到,迅速越过。
Māṇavammopi āruyha, nāvāyo jaladhītaṭe; Na cireneva āgamma, samattikkamma vegasā.
他带着军队一路冲杀,登上了兰卡岛。
国王达托巴帝萨听了之后逃走了。
Saha senāya maddantho, laṅkādīpamupavisī; Taṃ sutvāna palāyittha, rājā dāṭhopatissako.
玛纳旺玛进了城,却还没当上人王。
他紧跟着逃跑的人,一步接一步地追了上去。
Māṇavammo puraṃ gantvā, ahutvāva narādhipo; Palātamanubandhittha, padānupadamugato.
尔时,据说达米拉军听闻主君为重病所压;
闻已,她离去。
Tadā sā damiḷi senā, assosi kira sāmiko; Mahārogā’bhibhūtoti, sutvā taṃ sā apakkami.
达托巴帝萨听了这话,就率领那支大军;
来到玛纳旺玛跟前,就开始和他交战。
Sutvā dāṭhopatisso taṃ, samādāya mahābalaṃ; Māṇavammaṃ upāgamma, kātumārabhi saṃyudhaṃ.
玛纳旺玛心想:我的军队全都走了;
如果我死了,仇敌的心愿就会得逞。
Māṇavammo ca cintesi, sabbā senā gatā mama; Mate mayi samijjheyya, verino me manorathaṃ.
我要去赡部洲,从那里带一支军队回来;
他们将重新夺取王位,所以他才那样做了。
Jambudīpaṃva tasmā’haṃ, gantvā’dāsa balaṃ tato; Puna rajjaṃ gahessaṃti, tasmā evamakāsi so.
再次前去,又见到了那位朋友——人中之狮。
他巧妙地取悦他,恭敬地侍奉他。
Gantvā puna’pi disvāna, sahāyaṃ narasīhakaṃ; Ārādhahanto nipuṇaṃ, sakkaccaṃ tamupaṭṭhahi.
四王共治之期未尽,他犹栖止彼处;
尔时人中狮子——骄慢自固、名财俱足——心中默然思忖。
Yāva rājacatukkaṃso, māṇāmmo tahiṃ vasi; Narasīho’tha cintesi, mānatthaddho yasodhano.
那为我的王位而随我同行、一路侍奉的旅人,他终将老去;
见他老去,我如何还能治理王国?
Rajjatthaṃ me sahā yo maṃ, sevantoyeva addhago; Vuddho hessati taṃ passaṃ, kathaṃ rajjaṃ karomahaṃ.
不过在这一回里,我已经派出了我的军队;
我将不夺取那个王国,我活着还有什么意义。
Imasmiṃ pana vārasmiṃ, pesayitvā balaṃ mama; Rajjaṃ taṃ na gahessāmi, ko attho jīvitena me.
他这样想好之后,就召集了自己的军队;
按照合适的方式准备好之后,再按各自的喜好分发出去。
Evaṃ cintiya so senaṃ, sannipātiya attano; Sannāhetvā yathā yogaṃ, dāpetvāna yathāruciṃ.
他亲自拿起那东西,来到了海边。
他让人造了许多坚固又色彩绚丽的船。
Sayameva tamādāya, samuddataṭamāgato; Nāvāyo cittarūpāyo, kārayitvā thirā bahū.
他对大臣们说:“贤者们,你们跟他一起去吧。”
那时,所有人都不愿意上船。
Amacce āha ‘‘etena, saddhiṃ gacchatha bho’’iti; Nāvaṃ ārohituṃ sabbe, na icchiṃsu tadā janā.
那时,狮子这样想过之后,就自己隐身不见了。
他自己的仪从,被认可为王者之相。
Tadā sīho vicintetvā, sayaṃ hutvā tirohito; Attano parihāraṃ so, rājalakkhaṇasammataṃ.
把一切施与他,连自己的装饰也施与;
令那船登上后,你站在海中去吧。
Sabbaṃ tasseva datvāna, alaṅkārampi attano; Āropetvāna taṃ nāvaṃ, gaccha ṭhatvāna sāgare.
敲响这面鼓吧,他将其命名为库咤那。
他也照样全都做了,那些国王就来了。
Imaṃ bheriṃca vādehi, koṭṭhanāmanti yojayī; So’pi sabbaṃ tathākāsi, rājāno agamā iti.
人们上了船,把一个人立为首领。
他带上那支军队,就动身出发了。
Āruhiṃsu janā nāvaṃ, ekaṃ katvā narādhipaṃ; So taṃ senaṅgamādāya, māṇo gantuṃ samārabhi.
整个大海本身,也像城市一样(在白天显现)。
这时,他到了港口,连车带马一起下了船。
Kevalo’pi samuddo so, ahobhi nagarūpamo; Atha so paṭṭanaṃ patvā, otaritvā savāhano.
于彼令军休息,数日而住;
取北方地,使民众入于掌中。
Vissāmetvā balaṃ tattha, vasaṃ katipaye dine; Uttaraṃ desamādāya, katvā hatthagataṃ janaṃ.
不可动摇的雄师,开始向都城进发。
波陀拘突听说之后,这位大力士也便出来迎接。
Akkhobbhiya mahāseno, nagaraṃ gantumārabhi; Potthakuṭṭhopi taṃ sutvā, paccuggañchi mahābalo.
两支军队碰到了一起,就像大海冲破堤岸一样。
玛纳旺玛随后骑上大象,手持武器。
Saṃgacchiṃsu ubho senā, bhinnavelā’va sāgarā; Māṇavammo tato hatthi-māruyha gahitāyudho.
把波陀拘突与国王(哈提达塔)分成两路,逼得他们仓皇逃散;
各地的人看见哈提达塔(象牙)逃跑。
Potthakuṭṭhañca rājānaṃ, dvedhā katvā palāpayi; Hatthadāṭhaṃ palāyantaṃ, disvā janapadā narā.
取下他的首级,呈给玛纳旺玛看。
波特哈库塔逃走后,来到了须弥山窟。
Sīsamassa gahetvāna, māṇavammassa dassayuṃ; Potthakuṭṭhopalāyitvā, merukandaramāgami.
那时,领主看见了他,这是我的老朋友。
所以,当有人遭遇危难前来投靠时,不能把他抛弃。
Tato taṃ sāmiko disvā, sahāyo me ayaṃciraṃ; Tasmā na sakkā caḍḍetuṃ, āpade saraṇāgataṃ.
我怎样才能对主人和朋友没有过错呢?
他这样想过之后,就吃了有毒的饼,死了。
Sāmino ca sahāyassa, niddosohaṃ kathaṃ bhave; Iti cintiya pūvaṃ so, savisaṃ khādiyā’mari.
那个麻风病人也是因为吃了同样的饼就死了。
那座岛对玛纳旺玛来说,同样没有荆棘。
Kuṭṭhakopi ca teneva, khāditvā pūvakaṃ mato; Māṇavammassa tassevaṃ, dīpo āsi akaṇṭako.
那时,摩那婆摩就在那座岛上把伞盖撑了起来。
他就这样仿佛在岛上挡住了众生的苦。
Māṇavammo tato dīpe, chattaṃ ussāpayi tadā; Vārento viya teneva, dukkhaṃ dīpe janassa so.
他造了许多无价的善业。
有谁是真正能宣说这一切修行之道的人呢?
Puññakammāni so’kāsi, anagghāni bahūni ca; Samattho kohi taṃ sabbaṃ, vattuṃ paṭipadaṃ naro.
劫村与色班尼村,
精进守护处之吉祥树;尸利沙、僧伽等菩提树。
Kappagāmavhayañceva, tathā sepaṇṇināmakaṃ; Padhānarakkhe ca siriṃ, sirīsaṅghādi bodhike.
彼最上者躬自营构楼阁,此阁能令生净信;
复为铜殿覆盖其顶,塔园之殿亦复如是。
Pāsādaṃ sova kāresi, pasādāvahamuttamo; Chādesi lohapāsādaṃ, thūpārāmagharaṃ tathā.
他在塔园里建了一座殿堂,然后布施给粪扫衣比丘。
他在塔顶修复了那个破旧的伞盖。
他在该处修复了许多破旧的住所。
Thūpārāme ca pāsādaṃ katvā’dā paṃsukūlinaṃ; Jiṇṇakaṃ paṭisaṅkhāsi chattaṃ cetiyamuddhani; Bahavo jiṇṇakāvāse tattheva paṭisaṅkhari.
这里能看出,关于那位学童治国的事讲得不完整。从这里开始,跟阿嘎波提王有关的治国记述就显得零散了。
[Ettha māṇavammassa rajjakathāya ūnatā dissati. Ito paṭṭhāya aggabodhissa rajjapaṭibaddhā kathā vira khāyati.]