第五章
Pañcama pariccheda
第三次法结集
Tatiyadhammasaṃgīti
以大迦叶长老等大长老为首;
由大迦叶等诸大长老最初所结集的正法,即称为上座部。
Yā mahākassapādīhi , mahātherehi ādito; Katā saddhamma saṃgīti, theriyā’ti pavuccati.
在最初的一百年间,唯此上座部独自存续;
其他诸师之说,则于此后方始生起。
Eko’va theravādo so, ādivassasate ahu; Aññācariyavādātu, tato oraṃ ajāyisuṃ.
由那些结集者,即那第二批长老们,
那些恶行比丘悉数被摒斥,共一万人。
Tehi saṃgītikārehi, therehi dutiyehi te; Niggahitā pāpabhikkhū, sabbe dasasahassakā.
他们创立了名为‘大众部’的师说;
由此又分出牛家部与一说部。
Akaṃsā’cariyavādaṃ te, mahāsaṃgītināmakā; Tato gokulikā jātā, ekabbohārikāpi ca.
由牛家部又分出说制戒部与多闻部;
从这些部派中又分出制多山部。如此,这六部与大众部相同。
Gokulikehi paṇṇatti-vādā bāhulikāpi ca; Cetiyavādā tesveva, samatāsaṅghikā cha te.
再者,从上座部又分出化地部比丘;
以及犊子部比丘,此二派确由此生。
Punāpi theravādehi, mahiṃsāsakabhikkhavo; Vajjīputtakabhikkhū ca, duve jātā ime khalu.
由此复生法上部、贤胄部比丘;
密林山部、正量部,皆属犊子部比丘。
Jātā’tha dhammuttariyā, bhadrayānikabhikkhavo; Channāgārā sammitiyā, vajjīputtiyabhikkhūti.
化地部比丘中,又分出说一切有部比丘;
法藏部比丘亦由此产生,这两派确实由此而来。
Mahiṃsāsakabhikkhūhi, bhikkhū sabbattha vādino; Dhammaguttiyabhikkhū ca, jātā khalu ime duve.
从说一切有部,又生出饮光部;
又生出说转部比丘,自此复出说经部;
Jātā sabbatthivādīhi, kassapiyā tato pana; Jātā saṅkantikā bhikkhū, suttavādā tato pana.
Theravādena saha te, honti dvādasi’mepi ca; Pubbe vuttachavādā ca, iti aṭṭhārasā khilā.
据说,在第二个百年中,又生起十七部派;
而其余诸师的主张,则在此后生起。
Sattarasāpi dutiye, jātā vasassate iti; Aññācariyavādā tu, tato oramajāyisuṃ.
Hematā rājagiriyā, tathā siddhatthikāpi ca; Pubbaseliyabhikkhū ca, tathā aparaseliyā.
Vājiriyā cha etehi, jambudīpamhi bhinnakā; Dhammaruci ca sāgaliyā, laṃkādīpamhi bhinnakā.
法阿育王灌顶
Dhammāsokābhiseka
黑阿育王的儿子们,共有十兄弟;
他们治理王国二十二年。
Kāḷāsokassa puttā tu, ahesuṃ dasabhātikā; Bāvīsatiṃ te vassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ.
Nava nandā tato āsuṃ, kameneva narādhipā; Te’pi bāvīsavassāni, rajjaṃ samanusāsisuṃ.
Moriyānaṃ khattiyānaṃ, vaṃse jātaṃ siridharaṃ; Candaguttoti paññātaṃ, cāṇakko brāhmaṇo tato.
第九位达难那陀,他以暴怒将其诛杀;
他在整个赡部洲洲,灌顶登基,正位为王。
Navamaṃ dhananandaṃ taṃ, ghātetvā caṇḍakodhasā; Sakale jambudīpasmiṃ, rajje samabhisiñcī so.
他登基为王,治国二十四年;
他的儿子宾都萨罗,在位二十八年。
So catuvīsavassāniṃ, rājā rajjamakārayi; Tassa putto bindusāro, aṭṭhavīsati kārayi.
宾都萨罗有子一百零一人,皆闻名于世;
阿育王在他们之中,以功德与威力最为隆盛。
Bindusārasutā āsuṃ, sataṃ eko ca vissutā; Asoko āsi tesaṃ tu, puññatejobaliddhiko.
他杀死了九十九个异母兄弟;
获得了整个赡部洲洲的统一王权。
Vemātike bhātaro so, hantvā ekūnakaṃ sataṃ; Sakale jambudīpasmiṃ, ekarajjamapāpuṇi.
在胜者涅槃之后,于彼灌顶之前;
如是,当知为一百一十八年。
Jinanibbānato pacchā, pure tassābhisekato; Sāṭṭhārasaṃ vassasata-dvayamevaṃ vijāniya.
具大名声者获得一统王权后,历经四年;
在华氏城,为自己灌顶。
Patvā catūhi vassehi, ekarajjaṃ mahāyaso; Pure pāṭaliputtasmiṃ, attānamabhisecayi.
与她的灌顶同时,空中和地上也是如此;
每一由旬,威令恒常流布。
Tassā’bhisekena samaṃ, ākāse bhūmiyaṃ tathā; Yojane yojane āṇā, niccaṃ pavattitā ahu.
阿耨达池,日日流溢于八方;
诸天与天王以此,施与众人共享。
Anotatto dakākāje, aṭṭhanesuṃ dine dine; Devā devo akā tehi, saṃvibhāgaṃ janassaca.
Nāgalatādantakaṭṭhaṃ, ānesuṃ himavantato; Anekesaṃ sahassānaṃ, devā eva pahonakaṃ.
阿伽陀药、余甘子,以及如来的诃梨勒;
又从彼处得未熟之果,其色、香、味最上。
Agadā’malakañceva, tathāgada haritakaṃ; Tato’va amapakkañca, vaṇṇagandharasuttamaṃ.
Pañcavaṇṇāni vatthāni, tatthapuñjanapaṭṭakaṃ; Pītañca dibbapānañca, chaddantadahato maru.
Marantā nagare tasmiṃ, migasūkarapakkhino; Āgantvāna mahānasaṃ, sayameva maranti ca.
Gāvo tattha carāpetvā, vajamānenti dīpino; Khetta vatthutaḷākādiṃ, pālenti migasūkarā.
供养美妙花鬘、未曾享用的天界莲花;
从龙与非龙的天宫奉上涂香与眼药。
Sumanaṃ pupphapaṭakaṃ, abhuttaṃ dibbamuppalaṃ; Vilepanaṃ añjanañca, nāgānāgāvimānato.
鹦鹉们则带来了九万车千数的稻谷;
每日都从六牙湖取来。
Sālivāhasahassāni, navutiṃ tu suvā pana; Chaddantadahatoyeva, āhariṃsu dine dine.
他们不破损稻谷的谷壳与米粒,
老鼠们便用那些米,做成王宫中的饭食。
Te sālinitthusakaṇe, akhaṇḍetvāna taṇḍule; Akaṃsu mūsikā tehi, bhattaṃ rājakule ahu.
蜜蜂们持续不断地为他酿造蜂蜜;
同样,在铁匠铺中,熊打落了铁砧。
Akaṃsu sassataṃ tassa, madhūni madhumakkhikā; Tathā kammārasālāsu, acchākūṭāni pātayuṃ.
那音声悦耳甜美的迦罗毗迦雌鸟,
她们去到那里,为国王唱出甜美的啼鸣。
Karavikā sakuṇikā, manuññamadhurassarā; Akaṃsu tassā’gantvāna, rañño madhuravassitaṃ.
Rājā’bhisitto so’soko, Kumāraṃ tissasavhayaṃ; Kaṇiṭṭhaṃ saṃsodariyaṃ, uparajje’bhisecayi.
见尼拘律沙弥
Nigrodhasāmaṇera dassana
父亲曾供养六万位梵天派的婆罗门;
他也同样供养他们,整整布施了三年。
Pitā saṭṭhisahassāni, brāhmaṇe brahmapakkhike; Bhojesi sopi teyeva, tīṇi vassāni bhojayi.
阿育在施食处见他们不寂静后,
他细加拣择后,吩咐大臣们行布施。
Disvā’nupasamaṃ tesaṃ, asoko parivesane; Viceyya dānaṃ dassanti, amacce sanniyojiya.
智者下令后,将诸外道一一分开,
观察后,他请他们就座;供养毕,即送别而去。
Āṇāpayitvā matimā, nānāpāsaṇḍike visuṃ; Vīmaṃsitvā nisajjāya, bhojāpetvā visajjayi.
适时,他走到窗边,见一位寂静的沙门沿街走来;
见到尼拘律沙弥,他便心生净信。
Kāle vātāyanagato, santaṃ racchāgataṃ yatiṃ; Nigrodhasāmaṇeraṃ so, disvā cittaṃ pasādayi.
频头娑罗诸子中,最为年长的兄长;
这位童子,正是苏摩那王子的儿子。
Bindusārassa puttānaṃ, sabbesaṃ jeṭṭhabhātuno; Sumanassa kumārassa, putto so hi kumārako.
Asoko pitarā dinnaṃ, rajjamujjeniyañhi so; Hitvā’gato pupphapuraṃ, bindusāre gilānake.
将都城收归己有后,趁父王去世,他便对兄弟——
杀害长兄之后,他在胜妙城夺取了王位。
Katvā puraṃ sakāyattaṃ, mate pitari bhātaraṃ; Ghātetvā jeṭṭhakaṃ rajjaṃ, aggahesi pure vare.
苏摩那王子有位同名王妃,她当时——
她有孕在身,从东门出城而去。
Sumanassa kumārassa, devī tannāmikā tato; Gabbhinī nikkhamitvāna, pācinadvārato bahi.
有一位名为他摩利毗耶的女子,到来之后,便有人给与她一间小屋。
Caṇḍālagāma magamā, tattha nigrodhadevatā; Tamālapiyanāmena, mā patvā gharakaṃ adā.
就在那一天,她产下一位贤善之子后,这位听闻者——
便取名为“尼拘陀”,为诸天所护念、追随。
Tadahe’va varaṃ puttaṃ, vijāyitvā sutassa sā; Nigrodhoti akā nāmaṃ, devatā nuggahānugā.
见到那位年长的旃陀罗,如同自己的主人一般,
心怀此念,他悉心奉侍,整整七年妥善护持。
Disvā taṃ jeṭṭhacaṇḍālo, attano sāminiṃ viya; Maññanto taṃ upaṭṭhāsi, sattavassāni sādhukaṃ.
那时,大婆楼那长老见到这位童子,
具足亲近依止缘,阿拉汉问其母。
Taṃ mahāvaruṇo thero, tadā disvā kumārakaṃ; Upanissaya sampannaṃ, arahā pucchi mātaraṃ.
他于刀锋下出家,即证阿拉汉果;
他为瞻礼而前行,从其母天女之处。
Pabbājesi khuragge so, arahattamapāpuṇi; Dassanāyo’pa gacchanto, so tato mātudeviyā.
Dakkhiṇena ca dvārena, pavisitvā puruttamaṃ; Taṃ gāmagāmimaggena, yāti rājaṅgaṇe tadā.
Santāya iriyā yasmiṃ, pasīdi samahīpati; Pubbe’va sannivāsena, pemaṃ tasmiṃ ajāyatha.
据说往昔有兄弟三人,同为蜜商;
一人售蜜,两人运蜜而来。
Pubbe kira tayo āsuṃ, bhātaro madhu vāṇijā; Eko madhuṃ vikkiṇāti, āharanti madhuṃ duve.
有一位独觉佛,曾患疮病;
另有一位独觉佛,为此持蜜罐而来。
Eko paccekasambuddho, vaṇarogāturo ahu; Añño paccekasambuddho, tadatthaṃ madhuvatthiko.
Piṇḍacārikavattena, nagaraṃ pāvisī tadā; Titthaṃ jalatthaṃ gacchanti, ekā ceṭī tamaddasa.
问明所需蜂蜜的量后,知晓了,便用手指示;
“尊者,这是蜜铺,请往那里去吧。”他说道。
Pucchitvā madhukāmattaṃ, ñatvā hatthena ādisi; Eso madhvāpaṇo bhante, tattha gacchā’ti abravi.
彼时,那位商主对已到达的佛陀生起净信;
从口中流出蜂蜜,他以此施与了满钵之蜜。
Tattha pattassa buddhassa, vāṇijo so pasādavā; Vissandayanto mukhato, pattapuraṃ madhuṃ adā.
Puṇṇañca uppatantañca, patitañca mahītale; Disvā madhuṃ pasanno so, evaṃ paṇidahī tadā.
愿以此布施,令我在阎浮洲得统一王权;
愿我的威令,遍于虚空一由旬,大地亦一由旬。
Jambudīpe ekarajjaṃ, dānenā’nena hotu me; Ākāse yojane āṇā, bhūmiyaṃ yojaneti ca.
兄长归来时,他说:‘我把蜜给了这样的人。’
你们当随喜此事,因为这蜜也有你们的一份。
Bhātare āgate āha, edisassa madhuṃ adaṃ; Anumodatha tumhe taṃ, tumhākañca yato madhu.
Jeṭṭho āha atuṭṭho so, Caṇḍālo nūna sosiyaṃ;
所谓“旃陀罗”,即身穿袈裟之人。
Nivāsentīti caṇḍālā,
次兄说:‘那位独觉佛,是迅速到达彼岸者’;
听过他回向的言词后,他们便随喜了。
Majjho paccekabuddhaṃ taṃ, khipapāraṇṇave iti; Pattidānavaco tassa, sutvā te cānumodisuṃ.
愿他去向无商人之域,他渴求天界;
显现相会之时,色相极为悦意。
Āpaṇā desikaṃ yātu, devittaṃ tassa patthayi; Ādissamānasandhi ca, rūpaṃ atimanoramaṃ.
Asoko madhudo’sandhi-mittādevī tu ceṭikā; Caṇḍālavādī nigrodho, tisso so pāravādiko.
Caṇḍālavādī caṇḍāla-gāme āsi yato tu so; Patthesi mokkhaṃ mokkhañca, satta vassova pāpuṇi.
他对彼生起敬爱,心想‘此是国王’,于是急忙;
于是他召请了那位尊者,尊者便以寂静的威仪走上前来。
Niviṭṭhapemo tasmiṃ so, rājā’ti turito tato; Pakkosāpesi taṃ so tu, santavuttī upāgami.
“请坐,尊者,请坐在合适的座位上。”国王这样说道。
Nisida tātā’nurūpe, āsane tā’ha bhūpati; Adisvā bhikkhumaññaṃ so, sīhāsanamupāgami.
当他结跏趺坐而来时,国王心中思惟:
“今日这位沙弥,将成为我家之主。”
Tasmiṃ pallaṅkamāyāte, rājāiti vicintayi; Ajjā’yaṃ sāmaṇero me, ghare hessati sāmiko.
他握住国王的手,登上床榻;
坐于王座之上,在白色华盖之下。
Ālambitvā karaṃ rañño, so pallaṅke samāruhi; Nisīdi rājapallaṅke, setacchattassa heṭṭhato.
无忧王,那位大地之主,见他如此坐着;
从功德上衡量后,他那时极为欣喜。
Disvā tathā nisinnaṃ taṃ, asoko so mahīpati; Sambhāvetvāna guṇato, tuṭṭho’tīva tadā ahu.
以自备的嚼食与啖食,令他满足;
沙弥请问了正自觉者所宣说的法。
Attano paṭiyattena, khajjabhojjena tappiya; Sambuddhadesitaṃ dhammaṃ, sāmaṇeramapucchitaṃ.
Tassa’ppamādavaggaṃ so, sāmaṇero abhāsatha; Taṃ sutvā bhūmipālo so, pasanno jinasāsane.
Aṭṭha te niccabhattāni, dammi tātā’ti āha taṃ; Upajjhāyassa me rāja, tāni dammīti āha so.
Puna aṭṭhasu dinnesu, tāna’dā cariyassa so; Puna aṭṭhasu dinnesu, bhikkhusaṅghassa tāna’dā.
Puna aṭṭhasu dinnesu, adhivāsesi buddhimā; Dvattiṃsabhikkhū ādāya, dutiyadivase gato.
Sahatthā tappito raññā, dhammaṃ desiya bhūpatiṃ; Saraṇesu ca sīlesu, ṭhapesi samahājanaṃ.
Tato rājā pasanno so, diguṇena dine dine; Bhikkhū saṭṭhisahassāni, anupubbenu’paṭhahi.
逐出六万外道徒众后;
常于家中,供养六万比丘,令受饮食。
Tatthiyānaṃ sahassāni, nikaḍḍhitvāna saṭṭhiso; Saṭṭhibhikkhusahassāni, ghare niccamabhojayi.
Saṭṭhibhikkhusahassāni , bhojetuṃ turito hi so; Paṭiyādāpayitvāna, khajjabhojjaṃ mahārahaṃ.
装饰城市之后,前往邀请僧团;
迎请至家中,供养饮食后,布施了众多沙门资具。
Bhūsāpetvāna nagaraṃ, gantvā saṅghaṃ nimantiya; Gharaṃ netvāna bhojetvā, datvā sāmaṇakaṃ bahuṃ.
Satthārā desito dhammo, kittakoti apucchatha; Byākāsi moggaliputto, tissatthero tadassataṃ.
Sutvāna caturāsīti, dhammakkhandhā’ti so’bravi; Pūjemi te’haṃ paccekaṃ, vihārenā’ti bhūpati.
当时,这位国王布施了九十六俱胝财富;
大地之上,共有八万四千座城;
Datvā tadā channavuti-dhanakoṭiṃ mahīpati; Puresu caturāsīti-sahassesu mahītale.
Tattha tatthe’va rājūhi, vihāre ārabhāpayi; Sayaṃ asokārāmaṃ tu, kārāpetuṃ samārabhi.
于教法中,为三宝、尼拘律树及病者;
他日日令人布施,各各十万。
Ratanattayanigrodha-gilānānanti sāsane; Paccekaṃ satasahassaṃ, so dāpesi dine dine.
以佛陀所赐的财富,以种种方式供养塔庙;
于众多精舍中,他们恒常作种种供养;
Dhanena buddhadinnena, thūpapūjā anekadhā; Anekesu vihāresu, aneke akaruṃ sadā.
以法所赐的财富,供养四种殊胜资具;
人们常迎请持法比丘前来。
Dhanena dhammadinnena, paccaye caturo vare; Dhammadharānaṃ bhikkhūnaṃ, upanetuṃ sadā narā.
Anotattodakājesu, saṅghassa caturo adā; Te piṭakānaṃ therānaṃ, saṭṭhiye’kaṃ dine dine.
Ekaṃ asandhimittāya, deviyā tu adāpayi; Sayaṃ pana duveyeva, paribhuñji mahīpati.
Saṭṭhibhikkhusahassānaṃ, dantakaṭṭhaṃ dine dine; Soḷasitthisahassānaṃ, adā nāgalatāvhayaṃ.
Athekadivasaṃ rājā, catusambuddhadassinaṃ; Kappāyukaṃ mahākāḷaṃ, nāgarājaṃ mahiddhikaṃ.
Suṇitvā tamānetuṃ, soṇḍasaṅkhalibandhanaṃ; Pesayitvā tamānetvā, setacchattassa heṭṭhato.
Pallaṅkamhi nisīdetvā, nānāpupphehi pūjiya; Soḷasitthisahassehi, parivāriya abravi.
正法转轮者、正自觉者、大牟尼的;
尊者,请为我显现那无量智者的色身吧。
Saddhammacakkavattissa , sambuddhassa mahesino; Rūpaṃ anantañāṇassa, dassehi mama bho iti.
具足三十二相,闪耀八十随形好;
为一寻光轮所笼罩,以光鬘而为庄严。
Dvattiṃsalakkhaṇūpetaṃ, asītibyañjanujjalaṃ; Byāmappabhāparikkhittaṃ, ketumālāhi sobhitaṃ.
那位龙王造作了这尊令人悦意的佛像;
见到它之后,他心中充满了净信与惊叹。
Nimmāsi nāgarājā so, buddharūpaṃ manoharaṃ; Taṃ disvā’ti pasādassa, vimhayassa ca pūrito.
Etena nimmitaṃ rūpaṃ, īdisaṃ kīdisaṃ nukho; Tathāgatassa rūpanti, āsi pitunnatunnato.
那便称作‘眼之供养’,七日相续,无有间断;
大王,那位大神通者举办了盛大的庆典。
Akkhipūjanti saññātaṃ, taṃ sattāhaṃ nirantaraṃ; Mahāmahaṃ mahārāja, kārāpesi mahiddhiko.
如此,那位大地之主既有大威神力,又具信心;
长老目犍连子,曾于前世与他们同住。
Evaṃ mahānubhāvo ca, saddho cāpi mahīpati; Thero ca moggaliputto, diṭṭhā pubbe vasīhi te.
摩嘎利子帝沙长老等人
Moggaliputtatissatherādayo
在第二次结集中,长老们观察未来的事端;
他们见到该国王在位时教法的灾厄。
Dutiye saṅgahe therā, pekkhantā’nāgatehi te; Sāsanopaddavaṃ tassa, rañño kālamhi addasuṃ.
普遍观察一切世间,了知此灾祸的摧破者;
见帝沙梵天,寿命已不久住。
Pekkhāntā sakale loke, tadupaddavaghātakaṃ; Tissabrahmānamaddakkhuṃ, aciraṭṭhāyi jīvitaṃ.
他们便近前,向大尊主恳请;
愿投生人间,以断除其灾危。
Tesaṃ samupasaṅkamma, āyāciṃsu mahāpatiṃ; Manussesu’papajjitvā, tadupaddavaghātanaṃ.
他接受了他们的请求,为令教法光辉故;
他们称西格瓦与旃达瓦吉为年少出家者。
Adā paṭiññaṃ tesaṃ so, sāsanujjotanatthiko; Siggavaṃ caṇḍavajjiñca avocuṃ dahare yati.
将超过一百八十年;
那是教法的灾难,我们不会容许它。
Aṭṭhārasādikā vassa-satā upari hessati; Upaddavo sāsanassa, na sambhossāma taṃ mayaṃ.
Imaṃ tumhā’dhikaraṇaṃ, nopagañchittha bhikkhavo; Daṇḍakammārahā tasmā, daṇḍakammapadañhi vo.
为阐明教法,大梵天提萨,
将于目犍连婆罗门家中结生。
Sāsanujjotanatthāya, tissabrahmā mahāpati; Moggalibrāhmaṇaghare, paṭisandhiṃ gahessati.
Kāle tumhesu eko taṃ, pabbājetu kumārakaṃ; Eko taṃ buddhavacanaṃ, uggaṇhāpetu sādhukaṃ.
Ahu upālitherassa, Thero saddhivihāriko; Dāsako soṇako tassa, Dve therā soṇakassime.
Ahu vesāliyaṃ pubbe-dāsako nāma sotthiyo; Tisissasatajeṭṭho so, vasaṃ ācariyantike.
年仅十二岁,便已通达吠陀,游方而行;
他与弟子们住在瓦利卡拉玛园,亲近一位已得供养的安住者。
Dvādasavassikoyeva, vedapāragato caraṃ; Sasisso vālikārāme, vasantaṃ katasaṅgahaṃ.
见优波离长老,坐于其侧;
他请问吠陀中的难点,长老一一解答。
Upālitheraṃ passitvā, nisīditvā tadantike; Vedesu gaṇṭhiṭhānāni, pucchi so tāni byākari.
一切法皆随一法而转,年轻人,确实有一法;
一切法皆归于一法,那一法究竟为何?
Sabbadhammānupatito, ekadhammo hi māṇava; Sabbe dhammā osaranti, ekadhammo hi ko nu so.
长老如此意指其名而说,而那位年轻人则是——
当被问及此密语时,他未能了知,却答说“这是佛陀之密语”。
Iccāha nāmaṃ sandhāya, thero māṇavako tu so; Nā’ññāsi pucchito manto, buddhamantoti bhāsito.
Dehīti āha so āha, dema no vesadhārino; Guruṃ āpucchi mantatthaṃ, mātaraṃ pitaraṃ tathā.
他与三百学童,聚在长老跟前;
出家之后,经历一段时日,这位善男子受了具足戒。
Māṇavānaṃ satehe’sa, tīhi therassa santike; Pabbajitvāna kālena, upasampajji māṇavo.
他带领一千位漏尽者,以达萨卡长老为上首;
优波离长老诵出了完整的三藏。
Khīṇāsavasahassaṃ so, dāsakattherajeṭṭhakaṃ; Upālithero vācesi, sakalaṃ piṭakattayaṃ.
他们已超越计数,余者为圣者与凡夫;
他们于长老跟前掌握诸藏。
Gaṇanā vītivattā te, sesā’riya puthujjanā; Piṭakānuggahitāni, yehi therassa santike.
迦尸国有一位商队首领之子,名为拘萨罗,
他为经商,随同父母前往王舍城。
Kāsīsu kosalo nāma, satthavāhasuto ahu; Giribbajaṃ vaṇijjāya, gato mātāpitūhi so.
Agā veḷuvanaṃ pañca-dasavaso kumārako; Māṇavaṃ pañcapaññāsa, parivāriya taṃ gatā.
在那时,见到达萨卡长老及其随众,心生净信,
当他请求出家时,长老告诉他说:‘你应先征询你的老师。’
Sagaṇaṃ dāsakaṃ theraṃ, tattha disvā pasīdiya; Pabbajjaṃ yāci so āha, tavā’puccha guruṃ iti.
索那童子不受用三食后,
由父母安排后,前来求得出家许可。
Bhattattayamabhuñjitvā , soṇako so kumārako; Mātāpitūhi kāretvā, pabbajjānuññamāgato.
他与那些童子一道,在达萨卡长老跟前,
出家受具足戒,学习三藏。
Saddhiṃ tehi kumārehi, dāsakattherasantike; Pabbajjaṃ upasampajja, uggaṇhi piṭakattayaṃ.
Khīṇāsavasahassassa, therasissa gaṇassa so; Ahosi piṭakaññussa, jeṭṭhako soṇako yati.
Ahosi siggavo nāma, pure pāṭalināmako; Paññavā’maccatanayo, aṭṭhārasasamo tu so.
他居于三座宫殿,适宜六季半的时节,舒适怡人;
带着大臣之子与暴恶的跋耆族同伴。
Pāsādesu vasaṃ tīsu, chaḷaḍḍhautusādhusu; Amaccaputtaṃ ādāya, caṇḍavajjiṃ sahāyakaṃ.
Purisānaṃ dasaddhehi, satehi parivārito; Gantvāna kukkuṭārāmaṃ, soṇakattheramaddasa.
已入定,端坐而诸根收摄
他顶礼那位无诤者,了知后便询问僧团之事。
Samāpattisamāpannaṃ, nisinnaṃ saṃvutindriyaṃ; Vandi tenālapantaṃ taṃ, ñatvā saṅghamapucchitaṃ.
Samāpattisamāpannā, nālapantī’ti āhu te; Kathannu vuṭṭhahantīti, vuttā āhaṃsu bhikkhavo.
为了召集导师,也为召集僧团;
犹如时节的更替,也如寿命的消逝。
Pakkosanāya satthussa, saṅghapakkosanāya ca; Yathā kālaparicchedā, āyukkhayavasena ca.
说了“他们起来”之后,见到他们的所依;
他们传达了僧团的话,他便起身前往彼处。
Vuṭṭhahantīti vatvāna, tesaṃ disvo’panissayaṃ; Pāhesuṃ saṅghavacanaṃ, vuṭṭhāya sa tahiṃ agā.
Kumāro pucchi kiṃ bhante, nālapitthāti āha so; Bhuñjimha bhuñjitabbanti, āha bhojetha no api.
Āha amhādise jāhe, sakkā bhojayituṃ iti; Mātāpitu anuññāya, so kumārotha siggavo.
凶暴的跋耆族,与三百五十名男子;
他们出家后,在索那长老座下受了具足戒。
Caṇḍavajjī ca tepañca-satāni purisāpi ca; Pabbajjitvo’pasampajjuṃ, soṇattherassa santike.
Upajjhāyantikeyeva, te duve piṭakattayaṃ; Uggahesuñca kālena, chaḷabhiññaṃ labhiṃsu ca.
Ñatvā tissa paṭisandhiṃ, tato pabhuti siggavo; Thero so sattavassāni, taṃ gharaṃ upasaṅkami.
却连一声“去”也不曾得到,如此过了七年;
直到第八年,才终于在那里获得了“去”这句话语。
Gacchāti vācāmattampi, sattavassāni nālabhi; Alattha aṭṭhame vasse, gacchāti vacanaṃ tahiṃ.
见他出来又进去,目伽利婆罗门;
“家里什么也没有吗?”他问,母亲答道:“是的。”
Taṃ nikkhamantaṃ pavisanto, disvā moggalibrāhmaṇo; Kiñci laddhaṃ ghare noti, pucchi āmāti so’bravi.
到家询问之后,于次日,从那时起;
他以妄语欺瞒了来到家中的长老。
Gharaṃ gantvāna pucchitvā, dutiye divase tato; Musāvādena niggaṇhi, theraṃ gharamupāgataṃ.
那位婆罗门听闻长老的话,心生净信;
依自己的常例,恒常为他施食。
Therassa vacanaṃ sutvā, so pasannamano dvijo; Attano pakatena’ssa, niccaṃ bhikkhaṃ pavattayi.
渐渐地,家中所有眷属都对他生起了净信;
他常请其用斋,复又请他安坐于家中。
Kamena’ssa pasīdiṃsu, sabbe’pi gharamānusā; Bhojāpesi dijo niccaṃ, nisīdāpiya taṃ ghare.
就这样,随着时光推移,他已年满十六岁,
这位即是提萨童子,通达三吠陀,已达海之彼岸。
Evaṃ kamena gacchanto, kāle soḷasavassiko; Ahu tissakumāro so, tivedodadhipārago.
Thero kathāsamuṭṭhānaṃ, hessate’va ghare iti; Āsanāni na dassesi, ṭhapetvā māṇavāsanaṃ.
Brahmalokagatattāva, sucikāmo ahosi so; Tasmā so tassa pallaṅko, vāsayitvā lagīyati.
Aññāsanaṃ apassanto, ṭhite there sasambhamo; Tassa taṃ āsanaṃ tassa, paññapesi ghare jano.
从老师身边回来,看见他坐在那里;
学童心生嗔怒,说出不悦的话语。
Disvā tattha nisinnaṃ taṃ, āgammā’cariyantikā; Kujjhitvā māṇavo vācaṃ, amanāpaṃ udīrayi.
Thero māṇava kiṃ mantaṃ, jānāsīti tamabravi; Tameva pucchaṃ therassa, pacchā rocesi māṇavo.
Jānāmīti paṭiññāya, there theraṃ apucchiso; Gaṇṭhiṭhānāni vedesu, tassa thero’tha byākari.
或者,某个人的心将灭去而不复生起;
他的心却会生起而不灭去。
Gahaṭṭhoyeva thero so, Vedapāragato ahu; Na byākareyya kiṃ tassa, Pabhinnapaṭisambhido. Yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhati, Tassa cittaṃ nirujjhissati; Na uppajjissati, Yassa vā pana cittaṃ nirujjhisati na uppajjissati; Tassa cittaṃ uppajjati, na nirujjhatīti.
Taṃ cittayamake pañhaṃ, pucchi thero visārado; Andhakāro viya ahu, tassa so tamavoca so.
当被要求“布施”时,他不生起“这是我的”之想,而应说“我施与此”。
Bhikkhuko nāma mantoti, buddha mantoti so bravi; Dehīti vutte novesa-dhārino dammi taṃ iti.
Mātāpitūhi’nuññāto, mantatthāya sa pabbajji; Kammaṭṭhānamadā thero, pabbājetvā yathārahaṃ.
他精勤修习,不久,这位大智者
长老证得须陀洹果后,如是了知。
Bhāvanaṃ anuyuñjanto, acirena mahāmatī; Sotāphattiphalaṃ patto, thero ñatvāna taṃ tathā.
便派遣他到暴恶姓长老座前学习;
为学习经与阿毗达摩,为闻持法义,他精勤不辍。
Pesesi caṇḍavajjissa, therassantikamuggahaṃ; Kātuṃ suttābhidhammānaṃ, sotatthā’kātaduggahaṃ.
于是,那帝沙小长老便着手修观;
时节到时,他证得六神通,并成就了长老位。
Tato so tissadaharo, ārabhitvā vipassanaṃ; Chaḷabhiñño ahu kāle, therabhāvañca pāpuṇi.
Atīva pākaṭo āsi, cando’va sūriyo’vaso; Loko tassa vaco’maññī, sambuddhassa vacopiya.
Ekāhaṃ uparājā so, adakkhi migavaṃ gato; Kīḷamāne mige’raññe, disvā etaṃ vicintayi.
Migāpi evaṃ kiḷanti, araññe tiṇagocarā; Na kiḷissanti kiṃ bhikkhū, sukhāhāravihārino.
Attano cintitaṃ rañño, ārocesi gharaṃ gato; Saññāpetuṃ tu sattāhaṃ, rajjaṃ tassa adāsi so.
Anubhohi ime rajjaṃ, sattāhaṃ tvaṃ kumāraka; Tato taṃ ghātayissāmi, icca’voca mahīpati.
Āhā’ti tamhi sattāhe, Tvaṃ kenā’si kiso iti; Maraṇassa bhayenāti, Vutte rājā’ha taṃ puna.
Sattāhā’haṃ marissaṃti, tvaṃ na kīḷi ime kathaṃ; Kīḷissanti yati tāta, sadā maraṇasaññino.
Iccevaṃ bhākarā vutto, sāsanasmiṃ pasīdi so; Kālena migavaṃ gantvā, theramadakkhi saññataṃ.
Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, so mahādhammarakkhitaṃ; Sālasākhāya nāgena, bījayanta manāsavaṃ.
“如这位长老,我亦在胜者的教法中出家;
何时我将于林中安住?”智者如是思惟。
Ayaṃ thero viyā’hampi, pabbajja jina sāsane; Viharissaṃ kadā raññe, iti cintayi paññavā.
为了令那位长老生起净信,
他腾空而起,
前往无忧林,
立于莲花池中。
Thero tassa pasādatthaṃ, Upatitvā vihāyasā; Gantvā asokārāmassa, Pokkharañño jale ṭhito.
Ākāse ṭhapayitvāna, cīvarāni varāni so; Ogāhitvā pokkharaṇī, gattāni parisiñcatha.
那位副王见此神通,极为净信,
‘我今日即出家’,智者如是决意。
Taṃ iddhiṃ uparājā so, disvā’tīva pasīdiya; Ajjeva pabbajissaṃti, buddhiṃcā’kāsi buddhimā.
他来到国王面前,恭敬地乞求出家;
大地之主无法阻止,便带着他一同前往。
Upasaṅkamma rājānaṃ, pabbajjaṃ yāci sādaro; Nivāretumasakkonto, tamādāya mahīpati.
他以大群随从围绕,亲自前往寺院;
他于大法护长老座下出家。
Mahatā parivārena, vihāramagamā sayaṃ; Pabbaji so mahādhamma-rakkhitattherasantike.
与他一同出家的,还有四十万人;
其后随出家者,其数不可胜计。
Saddhiṃ tena catusata-sahassāni narāpi ca; Anupabbajitānantu, gaṇanā ca na vajjati.
他是国王的外甥,以“阿耆梵天”之名著称;
他后来成为国王之女——僧伽蜜多公主的夫婿。
Bhāgineyyo narindassa, aggi brahmāti vissuto; Ahosi rañño dhītāya, saṅghamittāya sāmiko.
她的儿子,
名为须摩那;
他也向国王请求后,
以副王之位出家。
Tassā tassa suto cāpi, Sumano nāma nāmaso; Yācitvā so’pi rājānaṃ, Uparājena pabbaji.
那位阿育王的副王的出家;
时值第四年,为利益广大众生。
Uparājassa pabbajjā, tassā’sokassa rājino; Catutthe āsivassesā, mahājanahitodayā.
就在那里受了具足戒,资具与依止皆悉具足
那位副王精进努力,证得六通阿罗汉
Tattheva upasampanno, sampannaupanissayo; Ghaṭento uparājā so, chaḷa’bhiñño’rahā ahu.
在他们所兴建的寺院中,所有一切城邑亦然;
以善巧兴建,历经三载,令之圆满而悦意。
Vihāre tesamāraddhe, sabbe sabbapuresupi; Sādhukaṃ tīhi vassehi, niṭṭhāpesuṃ manorame.
为因达古塔长老——那位业处指导者;
以神通力迅速落成,名为无忧园。
Therassa indaguttassa, kammādiṭṭhāyakassa tu; Iddhiyā cā’su niṭṭhāsi, asokārāmasavhayo.
在众人受用之处,及诸方各地;
国王建造了诸多令人愉悦的塔庙。
Janena paribhuttesu, ṭhānesu ca tahiṃ tahiṃ; Cetiyāni akāresi, ramaṇīyāni bhūpati.
以八万四千座城邑,周遍一切方所;
于一昼夜间录毕文书,诸寺院已告落成。
Purehi caturāsīti-sahassehi samantato; Lekhe ekāhamānesuṃ, vihārā niṭṭhitā iti.
大王闻此文书已,具大神通与威力;
他惟愿一次为一切林园举办大盛会。
Lekhe sutvā mahārājā, mahātejiddhi vikkamo; Kātukāmo sakiṃyeva, sabbārāma mahāmahaṃ.
Pure bheriṃ carāpesi, sattame divase ito; Sabbārāmamaho hotu, sabbadesesu ekadā.
愿他们于大地之上,每一由旬处,施设广大布施;
愿他们庄严村庄、林园与道路。
Yojane yojane dentu, mahādānaṃ mahītale; Karontu gāmārāmānaṃ, maggānañca vibhūsanaṃ.
于一切住处,以一切方式,为比丘僧团;
愿广大布施,如时如力而行。
Vihāresu ca sabbesu, bhikkhusaṅghassa sabbathā; Mahādānāni vattentu, yathākālaṃ yathābalaṃ.
以灯鬘、花鬘等,处处庄严;
以一切乐器,作种种供养。
Dīpamālā pumphamālā-laṅkārehi tahiṃ tahiṃ; Tūriyehi ca sabbehi, upahāraṃ anekadhā.
受持布萨支后,愿一切人听闻正法;
并于当日,以种种殊胜供养而作。
Uposathaṅgānā’dāya, sabbe dhammaṃ suṇantu ca; Pūjāvisesena’neke ca, karontu tadahepi ca.
于一切时、一切处,以一切方式,乃至随所教示及更胜于此;
他们圆满成就了供养,令天界心生欢悦。
Sabbe sabbattha sabbathā, yathāṇattādhikāpi ca; Pūjā sampaṭiyādesuṃ, devalokamanoramā.
那一天,大王被种种庄严所饰;
他在后宫女眷与群臣的陪伴下,由浩浩大军簇拥环绕;
Tasmiṃ dine mahārājā, sabbālaṅkāra bhūsito; Sahorodho sahāmacco, balogha parivārito.
他犹如劈开大地一般,前往自己的园林;
向无上僧团礼敬之后,他立于僧团中央。
Agamāsi sakārāmaṃ, bhindanto viya mediniṃ; Saṅghamajjhamhi aṭṭhāsi, vanditvā saṅghamuttamaṃ.
Tasmiṃ samāgame āsuṃ, asīti bhikkhukoṭi yo; Ahesuṃ satasahassaṃ, tesu khīṇāsavā yati.
Navuti bhikkhusahassāni, ahū bhikkhuniyo tahiṃ; Khiṇāsavā bhikkhuniyo, sahassaṃ āsu tāsu tu.
他们示现了名为“揭示世界”的神变;
诸漏尽者为令法阿育王生起净信,
Lokavivaraṇaṃ nāma, pāṭihīraṃ akaṃsu te; Khīṇāsavā pasādatthaṃ, dhammāsokassa rājino.
Caṇḍāsokoti ñāyittha, pubbe pāpena kammunā; Dhammāsokoti ñāyittha, pacchā puññena kammunā.
他遍观以海为界的整个赡部洲洲,
以及一切以种种供养庄严的寺院。
Samuddapariyantaṃ so, jambudīpaṃ samantato; Passi sabbe vihāre ca, nānāpūjā vibhūsite.
他见后欢喜踊跃,坐定即向僧团问道:
“尊者,于善逝的教法中,何者的布施最为殊胜?”
Atīva tuṭṭho te disvā, saṅghaṃ pucchi nisīdiya; Kassa bhante pariccāgo, mahāsugata sāsane.
目犍连子长老便为国王解答了这一疑问;
即使在善逝住世之时,也没有布施者能与你等同。
Thero so moggaliputto, rañño pañhaṃ viyākari; Dharamāne’pi sugate, natthi cāgī tayāsamo.
国王听闻此言,愈发欢喜,便向他问道:
像我这样的人,便是佛陀教法的继承者吗?
Taṃ sutvā vacanaṃ bhiyyo, tuṭṭho rājā apucchi taṃ; Buddhasāsana dāyādo, hoti kho mādiso iti.
长老则观察了王子玛欣德的因缘;
同样,也观察了王女僧伽蜜多的因缘。
Thero tu rājaputtassa, mahindassū’panissayaṃ; Tatheva rājadhītāya, saṅghamittāya pekkhiya.
观察了教法兴盛的因缘之后,
那位肩负教法重任的长老对国王开示道。
Sāsanassā’bhi vuddhiñca, taṃ hetukama vekkhiya; Paccābhāsatha rājānaṃ, so sāsanadhurandharo.
纵使是这样的大行布施者,尚非教法的继承者;
人主啊,他只能被称为资具的施与者。
Tādiso’pi mahācāgī, dāyādo sāsanassa na; Paccayadāyako’cceva, vuccate manujādhīpa.
然而,若有人使儿子或女儿
在教法中出家
他便成为教法的继承人
他不仅仅是施主。
Yo tu puttaṃ dhītaraṃ vā, Pabbajjāpeti sāsane; So sāsanassa dāyādo, Hoti no dāyako api.
于是,那位渴望成为教法继承人的国王,
便向站在那里的玛欣德与僧伽蜜多询问。
Atha sāsana dāyāda-bhāvamicchaṃ mahīpati; Mahindaṃ saṅghamittañca, ṭhite tatra apucchatha.
Pabbajissatha kiṃ tātā, pabbajjā mahatī matā; Pituno vacanaṃ sutvā, pitaraṃ te abhāsisuṃ.
我们今天就要出家,如果您愿意的话,陛下;
于我们获益,于您亦获益:出家必将成就。
Ajjeva pabbajissāma, sace tvaṃ deva icchasi; Amhañca lābho tumhañca, pabbajjāya bhavissati.
从副王出家的时机等诸因缘开始,他……
而那位火神婆罗门的出家,也已是决心坚定。
Uparājassa pabbajja-kālabho pabhutīhi so; Sā cāpi aggibrahmassa, pabbajjā katanicchayā.
即使国王想把大地的王权授予大因陀罗,
他也说‘出家比那个更为殊胜’,因而只选择出家。
Uparajjaṃ mahīndassa, dātukāmo’pi bhūpati; Tato’pi adhikāsā’ti, pabbajjaṃyeva rocayi.
心爱的儿子玛欣德,具足智慧、容貌与力量而生;
他令其出家,这是一时之举;僧团与法侣,则是终生之道。
Piyaṃ puttaṃ mahindañca, buddhirūpabaloditaṃ; Pabbajjā pesi samahaṃ, saṅgha mittañca dhītaraṃ.
那时,王子玛欣德年满二十岁,
僧伽蜜多公主,时年十八岁。
Tadā vīsativasso so, mahindo rājanandano; Saṅghamittā rājadhītā, aṭṭhārasasamā tadā.
她于同日出家,并受具足戒;
她的出家与授戒,亦于同日完成。
Tadaheva ahu tassa, pabbajjā upasampadā; Pabbajjā sikkhādānañca, tassā ca tadahu ahu.
王子的和尚名为莫伽梨;
大天长老为他剃度,玛欣德长老则是他的阿阇梨。
Upajjhāyo kumārassa, ahu moggalisavhayo; Pabbājesi mahādeva-tthero majjhantiko pana.
他在具足戒坛场中诵了甘马语;
玛欣德证得阿罗汉果与四无碍解。
Kammavācaṃ akā tasmiṃ, so’pasampadamaṇḍale; Arahattaṃ mahindo so, patto sapaṭisambhidaṃ.
僧伽蜜多的亲教师,是著名的护法;
她的阿阇梨是阿育波罗,那时她已证得无漏。
Saṅghamittā’hu’pajjhāyā , dhammapālāti vissutā; Ācariyā āyupāli, kāle sā’si anāsavā.
二人同为教法之明灯,照亮楞伽岛;
他们于法阿育王在位第六年出家。
Ubho sāsanapajjotā, laṃkādīpopakārino; Chaṭṭhe vasse pabbajiṃsu, dhammāsokassa rājino.
大玛欣德于三年间,令岛民生起净信;
于亲教师座前,诵取三藏。
Mahāmahindo vassehi, tīhi dīpappasādako; Piṭakattayaṃ muggaṇhi, upajjhāyassa santike.
月光比丘尼与玛欣德比丘,犹如太阳,
彼时,他们恒常照耀正自觉者的教法虚空。
Sā bhikkhunī candalekhā, mahindo bhikkhū sūriyo; Sambuddha sāsanākāsaṃ, te sadā sobhayuṃ tadā.
从华氏城林野而来,林居者游行于林间;
据说,他与紧那罗女坤塔共住。
Vane pāṭaliputtamhā, vane vanacaro caraṃ; Kuntakinnariyā saddhiṃ, saṃvāsaṃ kappayī kira.
因彼共住,
她生下二子;
帝须为长,幼者名……
名为苏密陀。
Tena saṃvāsamanvāya, Sā putte janayī duve; Tisso jeṭṭho kaṇiṭṭho tu, Sumitto nāma nāmato.
Mahāvaruṇattherassa, kāle pabbajja santike; Arahattaṃ pāpuṇiṃsu, chaḷabhiññaṃ guṇaṃ ubho.
虫毒触足,年长长老感到剧痛;
被年少的(长老)询问后,他答道:“药是一捧酥油,放在罐中。”
Pāde kīṭavisenā’si, phuṭṭho jeṭṭho savedano; Āha puṭṭho kaṇiṭṭhena, bhesajjaṃ pasataṃ ghaṭaṃ.
那位长老虽在病中,仍向国王禀告;
他拒绝接受添加了酥油的食物,也拒绝了午后的托钵行走。
Rañño nivedanaṃ thero, gilānavattato’pi so; Sappisatthañca caraṇaṃ, pacchābhattaṃ paṭikkhipi.
这位名为伊差(欲求)的长老提萨,正是善喜长老中的上首。
Piṇḍāya ce caraṃ sappiṃ, labhase tvaṃ tamāhara; Icchāha tissathero so, sumittaṃ theramuttamaṃ.
当他为乞食而行时,未获得一捧酥油;
即使以百罐酥油,所患之病也无法治愈。
Piṇḍāya caratā tena, na laddhaṃ pasataṃ ghataṃ; Sappikumbhasatenāpi, byādhijāto asādhiyo.
正是由于此病,长老走到了生命的尽头;
他以不放逸作了教诫,令心趋向涅槃。
Teneva byādhinā thero, patto āyukkhayantikaṃ; Ovaditvāppamādena, nibbātuṃ mānasaṃ akā.
他安坐于虚空,依火界之力;
随其所欲而决意后,身体般涅槃。
Ākāsamhi nisīditvā, tejodhātuvasena so; Yathāruci adhiṭṭhāya, sarīraṃ parinibbuto.
Jālāsarīrā nikkhamma, nimmaṃsachārikaṃ ḍahi; Therassa sakalaṃ kāyaṃ, aṭṭhikānituno ḍahi.
国王听闻这位帝沙长老涅槃后,
在大众的围绕中,他前往自己的园林。
Sutvā nibbūtimetassa, tissatherassa bhūpati; Agamāsi sakārāmaṃ, janogha parivārito.
国王立于象背,将那些骨头取下;
举办舍利供养后,便向僧团询问病情。
Hattikkhandhagato rājā, tānaṭṭhina’varopiya; Kāretvā dhātusakkāraṃ, saṅghaṃ byādhimapucchitaṃ.
听闻此事,他心生悚惧,便在城门处建造了
以石灰涂抹的池塘,并装满药物。
Taṃ sutvā jātasaṃvego, puradvāresu kāriya; Sudhācitā pokkharaṇī, bhesajjānañca pūriya.
Pāpesi bhikkhusaṅghassa, bhesajjāni dine dine; Mā hotu bhikkhusaṅghassa, bhesajjaṃ dullabhaṃ iti.
Sumittathero nibbāyi, caṅkamanto’va caṅkame; Pasīdi sāsane’tīva, tenāpi ca mahājano.
两位昆提子长老,
他们乃利乐世间者;
于无忧王八年,
他们般涅槃。
Kuntiputtā duve therā, Te lokahitakārino; Nibbāyiṃsu asokassa, Rañño vassamhi aṭṭhame.
自那时起,僧团的利养极为丰厚;
后来,人们生起净信,由此令利养得以增长。
Tato pabhuti saṅghassa, lābho’tīva mahā ahu; Pacchā pasannā ca janā, yasmā lābhaṃ pavattayuṃ.
外道们失去了利养与恭敬,为了利养的缘故,
自己披上袈裟,与比丘们共住。
Pahīnalābhasakkārā, titthiyā lābhakāraṇā; Sayaṃ kāsāyamādāya, vasiṃsu saha bhikkhūhi.
他们各自将自己的教说宣扬为佛说;
他们各自随心所欲地造作种种行为。
Yathāsakañca te vādaṃ, buddhavādo’ti dīpayuṃ; Yathāsakañca kiriyā, akariṃsu yathāruci.
那时,目犍连子长老
戒德坚固,功德超胜
见教法中生出痈疮
见其极为刚强难化。
Tato moggaliputto so, Thero thira guṇodayo; Sāsanabbudamuppannaṃ, Disvā tamatikakkhalaṃ.
具远见者观察其平息之时机,
将自己所属的大比丘僧团交付予玛欣德长老。
Tasso’pasamane kālaṃ, dīghadassī avekkhiya; Datvā mahindatherassa, mahābhikkhugaṇaṃ sakaṃ.
独自一人,在恒伽河上游的阿霍恒伽山中;
他安住七年,修习远离独处。
Uddhaṃ gaṅgāya eko’va, ahogaṅgamhi pabbate; Vihāsi sattavassāni, viveka manubrūhayaṃ.
由于外道多被舍离,且比丘难以教诫;
他们未能如法制止此事。
Titthiyānaṃ bahucattā ca, dubbaccattā ca bhikkhavo; Tesaṃ kātuṃ na sakkhiṃsu, dhammena paṭisedhanaṃ.
正因如此,在赡部洲一切僧园中,比丘们;
七年间,未曾行布萨与自恣。
Teneva jambudīpamhi, sabbārāmesu bhikkhavo; Sattavassāni nākaṃsu, uposatha pavāraṇaṃ.
具大名声的法阿育大王闻此,
派遣一名大臣,前往殊胜的阿育园。
Taṃ sutvā mahārājā, dhammāsoko mahāyaso; Ekaṃ amaccaṃ pesesi, asokārāma muttamaṃ.
前往平息此诤事,恢复布萨;
你当令比丘僧团在我园中行布萨自恣。
Gantvā’dhikaraṇaṃ etaṃ, vupasamma uposathaṃ; Kārehi bhikkhusaṅghena, pamā’rāme tuvaṃ iti.
他前往召集,令比丘僧团聚集,心怀恶意;
他传达了国王的命令:“你们要举行布萨!”
Gantvāna sannipātetvā, bhikkhusaṅghaṃ sadummati; Uposathaṃ karothāti, sāvesi rājasāsanaṃ.
Uposathaṃ tittiyehi, na karoma mayaṃ iti; Avo ca bhikkhusaṅgho taṃ, amaccaṃ mūḷhamānasaṃ.
那位大臣按照次第,对几位长老
以剑砍断头颈,说道:‘我今行布萨。’
So’macco katipayānaṃ, therānaṃ paṭipāṭiyā; Acchindi asinā sīsaṃ, kāremīti uposathaṃ.
国王的兄弟帝须尊者,见此行为后迅速
便前往他身边,在教诫处坐下。
Rājabhātā tissatthero, taṃ disvā kiriyaṃ lahuṃ; Gantvāna tassa āsanne, sāsanamhi nisidi so.
那位大臣见到长老后,便前往禀告了国王;
听闻这一切经过,这位大地之主心生炽热的忧恼。
Theraṃ disvā amacco so, gantvā rañño nivedayi; Sabbaṃ pavattiṃ taṃ sutvā, jātadāho mahīpati.
他心怀不安,快步走到比丘僧团前,问道:
“如此造作之业,谁会生起恶呢?”
Sīghaṃ gantvā bhikkhusaṅghaṃ, pucchi ubbiggamānaso; Evaṃ katena kammena, kassa pāpaṃ siyā iti.
他们之中,有些愚人说着‘恶业是你的’,另一些也说着‘是你的’;
而智者则说:‘恶业属于双方’,或说‘它并非是你的’。
Tesaṃ apaṇḍitā keci, pāpaṃ tuyhanti keci tu; Ubhinnaṃcā’ti āhaṃsu, natthi tuyhanti paṇḍitā.
听闻此言,大王便思量:‘比丘之中,可有能者,’
‘能消除我的疑惑,护持教法?’
Taṃ sutvā’ha mahārājā, samattho atthi bhikkhuna; Vimatiṃ me vinodetvā, kātuṃ sāsanapaggahaṃ.
Atthi moggaliputto so, Tissatthero rathesabha; Icchāha saṅgho rājānaṃ, Rāja tatthā’si sādaro.
各以一千比丘,围绕四位;
长老则以一千人,及四位大臣,亦复如是围绕。
Visuṃ bhikkhusahassena, caturo parivārite; Thero narasahassena, amacce caturo tathā.
就在那一天,他用自己的话派遣;
“你们为我把长老带来”,如此吩咐后,他便随后而来。
Tadaheyeva pesesi, attano vacanena so; Theraṃ ānetu me tehi, tathā vutte sanāgami.
闻此之后,又派遣八位长老与大臣;
各领一千人,如前一般随行而来。
Taṃ sutvā puna aṭṭha’ttha, there’macce ca pesayi; Visuṃ sahassapurise, pubbe viya sanāgami.
Rājā pucchi kathaṃ thero, āgaccheyya nu kho iti; Bhikkhū āhaṃsu therassa, tassa’gamanakāraṇaṃ.
尊者,有依止,便能护持教法;
大王,若作是说,那位长老便会到来。
Hoti bhante upatthambho, kātuṃ sāsanapaggahaṃ; Iti vutte mahārāja, thero essati so iti.
又,国王将长老与大臣们编排为十六人一组,
如此说后,再分别派遣了一千名男子。
Punāpi thero’macce ca, rājā soḷasa soḷasa; Visuṃ sahassa purise, tathā vatvāna pesayi.
长老虽已年迈,亦不乘坐车乘;
并说:“以船将长老从恒河渡过来。”
Thero mahallatte’pi, nārohissati yānakaṃ; Theraṃ gaṅgāya nāvāya, ānethā’ti ca abravi.
Gantvā te taṃ tathā’vocuṃ, So taṃ sutvā’va uṭṭhahi; Nāvāya theraṃ ānesuṃ, Rājā paccuggamī tahiṃ.
国王舀起齐膝深的水,伸出右手,
向从船上下来的长老表达了敬意。
Jāṇumattaṃ jalaṃ rājo’gahetvā dakkhiṇaṃ karaṃ; Nāvāya otarantassa, therassā’dāsi gāravo.
那位应受供养者,出于对国王的悲悯,伸出手来;
长老出于悲悯,扶着(他的手),从船上下来。
Dakkhiṇaṃ dakkhiṇeyyo so, karaṃ rañño’nukampako; Ālambitvā’nukampāya, thero nāvāya otari.
国王引领长老,前往那增益喜悦的园林;
为长老洗足、涂油后,便坐于一旁。
Rājā theraṃ nayitvāna, uyyānaṃ rativaḍḍhanaṃ; Therassa pāde dhovitvā, makkhetvā ca nisīdiya.
国王为考察长老的能力,
说道:“尊者,我欲见您的神通。”
Samatthabhāvaṃ therassa, vīmaṃsanto mahīpati; Daṭṭhukāmo ahaṃ bhante, pāṭihīranti abravi.
当被问及“要哪一种”时,他令大地震动,随后又私语道:
“是整个区域,还是一个地方,你想见哪一种?”
Kanti vutte mahīkampaṃ, āha taṃ puna rāhaso; Sakalāye’ka desāya, kataraṃ daṭṭhumicchasi.
问“谁行难事?”之后,于一处震动;
听闻“难事”之后,他便说出想去亲见的意愿。
Ko dukkaroti pucchitvā, eka desāya kampanaṃ; Dukkaranti suṇitvāna, taṃ duṭṭhukāmataṃ bravī.
车、马与人众,充盈激励之语;
长老在由旬范围的四方之中。
Rathaṃ assaṃ manussañca, pātiñcodaka pūritaṃ; Thero yojana sīmāya, antaramhi catuddise.
将那由旬大地,置于他们之上;
以神通力震动彼处,并示现于坐者。
Ṭhapāpetvā tadaḍḍhehi, saha taṃ yojanaṃ mahiṃ; Cālesi iddhiyā tatra, nisinnassa ca dassayi.
因大臣与诸比丘之死,及自身之死;
大王问长老:恶业存在与否。
Tenā’maccena bhikkhūnaṃ, maraṇena’ttanopi ca; Pāpassa’tthitta natthittaṃ, theraṃ pucchi mahīpati.
「无业可依」,谓无染污之思;
长老宣说《帝提拉本生》,令国王觉悟。
Paṭicca kammaṃ natthīti, kiliṭṭhaṃ cetanaṃ vinā; Thero bodhesi rājānaṃ, vatvā tittirajātakaṃ.
在那宜人的御苑中,住了七日,
教导国土守护者那正自觉者的善法。
Vasanto tattha sattāhaṃ, rājuyyāne manorame; Sikkhāpesi mahīpālaṃ, sambuddhasamayaṃ subhaṃ.
大王,就在彼处,确实有两位夜叉,
派遣使者后,他将大地上的比丘悉数召集,无有遗漏。
Tasmiṃyeva ca sattā he, duve yakkhe mahīpati; Pesetvā mahiyaṃ bhikkhū, asese sannipātayi.
第七日,他来到了那座可爱迷人的私园,
他为比丘僧团作了无余的集会。
Sattame divase gantvā, sakārāmaṃ manoramaṃ; Kāresi bhikkhusaṅghassa, sannipātamasesato.
与长老一同,独坐于麻布帐幕中;
将诸比丘一一唤至近前。
Therena saha ekante, nisinno sāṇiantare; Ekekaladdhike bhikkhu, pakkositvāna santikaṃ.
“善逝持何所说,尊者?”国王这样问道;
他们各依己见,宣说了常见等诸见。
Kiṃvādī sugato bhante, iti pucchi mahīpati; Te sassatādikaṃ diṭṭhiṃ, byākariṃsu yathāsakaṃ.
Te micchādiṭṭhike sabbe, rājā uppabbājāpayī; Sabbe saṭṭhisahassāni, āsuṃ uppabbajāpitā.
Apucchi dhammike bhikkhū, kiṃvādī sugato iti; Vibhajjavādī tāhaṃsu, taṃ theraṃ pucchi bhūpati.
“正自觉者是分别说者,”
“尊者,是这样吗?”他说道。
Vibhajjavādī sambuddho, Hoti bhante’ti āha so; Thero’ āmā’ti taṃ sutvā, Rājā tuṭṭhamano tadā.
因为僧团已得清净,
所以,僧团应当举行布萨;
“尊者,请如此而行,”
国王对长老说罢,
Saṅgho pisodhito yasmā, Tasmā saṅgho uposathaṃ; Karotu bhante iccevaṃ, Vatvā therassa bhūpati.
给予僧团守护后,进入了吉祥的城;
僧团和合后,便举行了布萨。
Saṅghassa rakkhaṃ datvāna, nagaraṃ pāvisī subhaṃ; Saṅgho samaggo hutvāna, tadā’kāsi uposathaṃ.
Thero aneka saṅkhamhā, bhikkhusaṅghā visārade; Chaḷabhiññe tepiṭake, pabhinnapaṭisambhide.
Bhikkhusahassaṃ uccini, kātuṃ saddhammaṃ saṅgahaṃ; Tehi asokārāmamhi, akā saddhamma saṅgahaṃ.
Mahākassapatthero ca, yasatthero ca kārayuṃ; Yathā te dhamma saṃgītiṃ, tissattheropi taṃ tathā.
Tathāvatthuppakaraṇaṃ, paravādappamaddanaṃ; Abhāsi tissatthero ca, tasmiṃ saṃgīti maṇḍale.
Evaṃ bhikkhusahassena, rakkhāya’soka rājino; Ayaṃ navahi māsehi, dhamma saṃgīti niṭṭhitā.
国王执政第十七年,七十二岁的仙人;
于大自恣日,他完成了这次结集。
Rañño sattarase vasse, dvāsattatisamo isi; Mahāpavāraṇāya’so, saṃgīti taṃ samāpayi.
犹如给予随喜赞叹,此乃教法久住之因;
结集圆满结束时,大地震动。
Sādhukāraṃ dadantīva, sāsanaṭṭhiti kāraṇaṃ; Saṃgīti pariyosāne, akammittha mahāmahī.
舍弃了最殊胜可爱的梵天宫殿,
他因教法之故,来到这令人厌离的世间;
到来之后,完成了教法应作之事,所作已办;
还有谁会在教法应作之事上放逸呢?
Hitvā seṭṭhaṃ brahmavimānampi manuññaṃ; Jegucchaṃ so sāsanahetunaralokaṃ; Āgammā’kā sāsanakiccaṃ katakicco; Konāma’ñño sāsanakiccamhi pamajjeti.