第三十七章
Sattatiṃsatima pariccheda
杰塔帝沙去世之后,其幼弟摩诃舍那……
他治理王国二十七年。
Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako; Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.
为举行他的王位灌顶——
从对岸而来,
那位僧伽蜜多长老,
了知是时,便来到此地。
Tassa rajjābhisekaṃ taṃ, Kāretuṃ paratīrato; So saṅghamittatthero tu, Kālaṃ ñatvā idhāgato.
为他举行灌顶之后,又办理了种种其他事务;
他一心想要毁坏大寺,放逸而不自调伏。
Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā; Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.
这些大寺的住众,乃是宣说非律之人;
“国王,我们才是持律者。”——他们以此邪执误导了国王。
Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino; Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.
他施食予大寺的比丘;
那位被称为‘应受百杖者’,国王便下令对其施以杖罚。
Mahāvihāravāsissa , āhāraṃ deti bhikkhuno; Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.
那些大寺的住众比丘,被他们侵扰;
舍弃大寺后,他们便前往摩罗耶与罗诃那。
Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino; Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.
因此,这座大寺被遗弃了九年;
大寺的住众比丘离去后,寺院便空寂无人。
Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito; Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.
‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti; Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.
为摧毁大寺,已获国王准许;
他心怀恶念,指使人们如此行事。
Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato; Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.
僧伽密多长老的侍者,为国王所宠信;
索那大臣、达罗那,以及那些无惭无耻的比丘们。
Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho; Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.
拆毁了铜殿——那座最为殊胜的七层殿堂;
又将种种宅舍,从此处运往无畏山。
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ; Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca; Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.
僧伽密多、恶友,及长老索那与仆从;
依此,那位国王造作了诸多恶业。
Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ; Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.
Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā; Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.
又建造了像堂、菩提堂与悦意的舍利堂
又建造了名为桑卡利拘俱塔的四座殿堂。
Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ; Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.
因僧友长老,以此残忍之业;
那时,无畏山寺壮丽可观。
Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā; Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.
有位云色无畏者,是国王各地的盟友;
那位朋友兼大臣发怒,在大寺被毁的事件中;
Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako; Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.
他成为盗贼后,前往马来亚,获得了巨大的力量;
他将军营扎在杜拉提沙迦池畔。
Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo; Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.
那位国王听闻朋友来到了那里,
便从战场迎上前去,扎下军营。
Tatrā’gataṃ taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati; Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.
他得到了来自马来亚的美酒与肉食;
心想:“若国王不在,我便不与朋友一同受用。”
Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ; ‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.
他亲自带着它,于夜间独自出发;
来到国王面前,禀报了此事。
Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako; Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.
与他所带来的一同,安心受用;
国王问道:“你为何成了我的贼?”
Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya; ‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.
“我将令此寺院得以安居,于我离去之后,此处安稳。”
‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi; ‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.
Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi; Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.
劝服国王后,云色无畏——
为筹备物资故,未与国王同来。
Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana; Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.
Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā; Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.
Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ; Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.
Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ; Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.
他带来种种物资,彼如云色无畏者;
于大寺中建造了许多精舍。
Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so; Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.
当无畏者因那位无畏者而平息后,比丘们……
从各处前来,安住于大寺。
Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo; Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.
国王于大菩提寺西侧,
令人铸造铜像,并将那两尊安立于此。
Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu; Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.
对那位住于南园、心术不正的欺诳者,
对那结交恶友、不自律的帝须长老生起净信后,
Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase; Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.
在大寺边界的乔提那迦园中,
即使遭到阻止,他仍然建造了祇陀林寺。
Mahāvihārasīmante , uyyāne jotināmake; Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.
Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso; Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.
在此,结界由他人所废除;
有些比丘为激怒他人,各处躲藏;
Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ; Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.
大寺就这样被比丘们遗弃了九个月;
其他比丘们却以为:“我们已经完成废除。”
Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito; ‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.
于是,结界废除的事务圆满结束,
比丘们到达后,便在大寺住下。
Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite; Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.
帝须长老对那占据寺院者提出呵责;
以最重的罪事为缘,真实之义遂于僧团中确立。
Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā; Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.
大臣依法裁决后,同样被认可为如法者;
即便国王并不情愿,他仍依法将那人摈出。
Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato; Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.
正是那位国王建造了摩尼希罗寺,
他毁坏天祠,建造了三座寺院。
Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ; Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.
在哥迦那、埃拉咖毕罗与迦兰达婆罗门村;
鹿苑寺与恒河军山;
Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake; Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.
Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ; Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.
又建造了色所缘寺与小维吒寺;
以及名为北无畏的两所比丘尼住处。
Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi; Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.
于卡拉韦拉夜叉的所在,建起了一座塔;
对岛上老旧的住处,作了诸多修缮。
Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi; Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.
他向一千位僧团长老布施了价值千金的供养;
每年向一切长老布施衣料。
Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so; Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.
Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati; Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.
摩尼希罗大池、阇卢罗池、卡努池;
大摩尼池、科迦瓦陀池、莫罗迦巴罗迦池。
Maṇihīramahāvāpiṃ , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ; Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.
库波诃迦池、瓦诃迦池,以及罗陀摩罗甘陀迦池;
提沙瓦德摩那迦池、维朗伽维提迦池,
Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca; Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.
摩诃伽罗吉利瓦池、摩诃达罗伽罗迦池,
及迦罗巴沙那池——此即十六座池。
Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca; Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.
他建造了如恒河般的巴波瓦杭萨池,以及大摩提池;
如此,他积累了极多的福业与非福业。
Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi; Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.
如此,终其一生与恶友相交,造作善与不善业;
那位大军王造作诸业后,随业而逝。
Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ; Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.
Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya; Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.
有位国王名为西利梅伽瓦那,他的儿子由此而生;
犹如世间的亲人,赐予一切成就。
Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato; Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.
以大军降伏恶人,将之消灭后;
所有比丘也都聚集在大寺。
Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite; Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
他上前恭敬顶礼后,端坐请问,心怀恭敬;
僧伽密多之友,为父亲所毁灭。
Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro; ‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.
Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ; ‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.
Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato; Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.
大臣索那,以及恶友僧伽密多,
劝服国王之后,令其造作非福。
Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo; Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.
摧毁了那殊胜的七层铜殿;
并将屋中各式物品,从此处运往无畏山。
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ; Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
在四位佛陀曾住锡的塔院中,每逢布萨之日;
他们播下了恶慧,请看,这便是与愚者交往的结果。
Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe; Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.
他听闻了父亲的行径后,便对与愚者交往心生厌离;
父亲在那里所毁坏的一切,他都悉数恢复了原状。
Taṃ sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame; Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.
犹如无瑕的铜殿,他建起了那无上的殿堂;
仿佛将大帕那陀王的宫殿,呈现在这大地之上。
Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ; Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.
所有已毁坏的僧房,他悉数予以重建;
他将净人的资具安置于适当之处。
Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi; Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.
由于父亲断绝了资具,这位具慧者……
这位智者建造了无遮蔽处与有遮蔽处的寺院。
Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā; Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.
当父亲在那座林野精舍中兴建之时,
人主圆满了一切未竟之业。
Kārite pitarā joti vanece’so vihārake; Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.
那时,玛欣德长老——沙门尊之子——
那位人主听闻之后,便从头了知了一切事情的始末。
Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo; Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.
国王对那能令人生起净信的功德生起净信后,
他思惟道:‘这位长老真是洲岛之主。’
Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake; ‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.
Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ; Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.
于白昼,将其带至名为塔园的长老芒果处后
于第八日安住之后,又于第九日,
Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite; Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.
他率领大军,犹如天众之军,
除了后宫、城中以及家宅的守卫之外,
Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ; Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.
在楞伽岛等一切岛屿,召集了所有比丘;
释放了民众,以及那些被关押在城中监狱的人;
Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo; Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.
设立了广大的布施,这也是为了一切众生;
以一切供品,作无与伦比的供养。
Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ; Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.
这是对这位岛之导师——大师的迎接;
他对这位殊胜之子的迎接,犹如天王对导师的迎接。
Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno; Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.
从塔院的基坛一路到城中,都已被妥善地庄严布置;
就好像把从毗舍离到舍卫城的整条道路,都布置妥帖一样。
Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi; Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.
在那里,那位父亲将所有财富尽数施与长老;
如同国王于目犍连子长老到来时之所为。
Vissajjetvā tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā; Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.
于彼处广施大布施,予诸贫苦穷困者;
复以四种资具,令诸比丘众欢喜。
Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake; Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.
Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane; Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.
Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro; Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.
长老的金色身像,犹如处于乳海之中;
为浓密的晚霞所笼罩,犹如金山一般闪耀。
Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago; Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.
人天导师为宣说《毗舍离城经》,前往;
正是如此前往,并示现于大众。
Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako; Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.
这位人中之雄如是行持恭敬与尊重;
在城东门附近,是他亲手所建。
Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho; Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.
傍晚时分,他来到安稳的寺院,行吉祥之营造;
在那里他也住了三天,那是胜者之子的身像。
Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ; Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.
将城内善加布置后,于第十二日
世尊入城之时,犹如往昔的王舍城一般
Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine; Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.
请出那尊像后,为求安稳而建造了这座精舍
当那盛大如海的庆典正在城中举行时。
Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ; Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.
引领至大精舍后,于菩提场中安住三月;
令其安住并引入后,即依同样的方式进入城中。
Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe; Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.
在王舍城附近的东南隅,
为那尊镜像建造了善妙的住处。
Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake; Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.
Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado; Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.
设立守护之后,又为供养安排了资具;
即如此安排,每年举行。
Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ; Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.
护持此教法者,乃是这里的君王与持此法脉者;
直至今日仍守护此法,未曾令此规仪有所毁失。
Tassāṇamanurakkhantā , rājā tabbaṃsikā idha; Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.
Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato; Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.
在无畏山寺的提舍大雄精舍,于菩提树处;
既令造石栏楯,又筑起悦意的围墙。
Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape; Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.
在其第九年,世尊的佛牙舍利
由一位婆罗门女从迦陵伽国携来此处。
Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino; Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.
依《佛牙舍利史传》中所说的安奉方式
以极大恭敬受持之后,如法而行,不为放逸。
Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ; Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.
放入宝函,再安置于纯净的水晶瓶内;
由天爱帝须王,令建于王宫之地。
Pakkhiptvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe; Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.
于名为法轮的殿堂,大地之主令其增广;
从此以后,此宅便成为佛牙舍利殿。
Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati; Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.
统领十万之众的国王,心意清净圆满;
将其施出后,便为佛牙舍利举行了大供养。
Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇnamānaso; Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.
Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ; Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.
国王又建造了十八座精舍;
出于对众生的悲悯,还修建了水池与坚固的堤岸。
Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati; Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.
他修积了菩提树供养等无量功德,
第二十八年,他入胎,这便是他的行迹。
Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya; Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.
王子为长兄,其弟为幼弟;
他计量后跨越了伞盖,在象牙技艺上堪称善巧。
Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako; Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.
他造作了四种难行之业,大地之主;
这便是他的技艺所在,他令众人变得敏锐;
Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati; Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.
非从父令而作,犹如神通所化;
菩萨真实之相,形色善妙悦意。
Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ; Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.
依栖之处、坐具、华盖与宝帐;
种种象牙雕刻,其巧妙处处可见。
Apasayañca pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ; Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.
他治理兰卡岛九年,
而后依其所造之业,各随其业而往生。
Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ; Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.
其后,佛授(Buddhadāsa)成为大地之主的儿子;
他具足种种功德,犹如含藏一切珍宝的海洋。
Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati; Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.
以种种方便,为岛民带来安乐;
如雨季的云充盈富足,守护花环般的城邑。
Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ; Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.
具足智慧与功德之德,是清净悲悯的居所;
同样,他具足十王之法,全部成就。
Paññā puññaguṇūpeto, visuddhkaruṇālayo; Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.
舍离四种不应行处,而行判决;
他以四种摄事,摄受众人。
Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ; Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.
于众生前,示现菩萨行持;
那位国王如同父亲悲悯儿子一般,悲悯众生。
Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ; Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.
他以财物布施,令贫乏者心愿圆满;
令安乐者的所有财富与生命皆得守护。
Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe; Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.
以摄受待善者,以惩治待恶者;
这位大丈夫以医疗摄受病人。
Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo; Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.
Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato; Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.
看见一头巨象,正罹患腹部疾病;
在精舍东侧,靠近一座蚁丘的顶端。
Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ; Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.
为显示腹部表面那名为肿块的疾病;
他侧身躺卧,便如是思惟:“因此断定,此是病者。”
Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ; Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.
然后登上巨龙,来到巨龙近旁;
巨龙这样说道,已非龙之方式。
Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago; Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.
大龙啊,你前来的因由,我已了知;
因为你们这些具大威德者,性情的确实易怒。
‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā; Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.
因此,触及那个业之后,我并不能为你做什么;
即使未触及,也不能,那么对此又该如何是好呢?
Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā; Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.
如是,那龙王将儿子们藏起,唯将自己的头冠
收入洞穴之内后,便专注地卧了下来。
Evaṃ putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano; Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.
Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattano Satthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.
从中取出嗔恚,制成无上妙药;
即于彼刹那,令彼蛇得安乐。
Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ; Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.
他这样称赞自己:“我的大悲心……”
连畜生也知晓,赞叹我所作之善。
Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama; Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.
蛇王见到自己安乐,也见到大地之主;
为供养他,献上自己珍贵的宝珠。
Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ; Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.
Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi; Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.
Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike; Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.
得到了含虫的牛奶,便将其食入腹中;
那些虫子变得强壮,便啃食他的腹部。
Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ; Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.
Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino; Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.
他答道:‘在苏萨维提村,以牛奶为食的时候。’
国王知道‘已经吃了’,心中念道:‘这牛奶里有虫。’
So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane; Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.
正是那匹马,哪怕只有一匹,也因头部放血而得到了治疗;
国王为他作头部放血,取了血。
Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo; Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.
他让沙门饮下后,说道:‘请稍等片刻。’
听到‘马血石’这话后,沙门便呕吐了。
Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya; ‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.
Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu; Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.
以一击之力,沙门与马除去了那些虫;
他们全然康复,这真是大医事啊。
‘‘Ekasatthapahārena , pāṇakā samaṇo hayo; Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.
Pivanto toyameko hi, Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya; Ajjhoharitadā āsi, Tato jāto’ti deḍḍubho.
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito; Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
然而,因见到那毒牙,他被那种痛苦所逼迫;
国王前往国王之处,询问了事情的缘由。
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito; Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya; Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.
于是让他躺卧,掩住自己的嘴;
他张嘴而卧,那时,就在他的嘴边……
Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano; Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.
放好肉块后,绳子便从他的口中伸出;
以气味嗅探之后,便开始进入内部探寻。
Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato; Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.
随即手持绳索,将手脚一并拉拢捆绑;
将其投入水中之后,说了这番话。
Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ; Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
“据说,耆婆确实是正自觉者的医师;
世间存在业,你做了什么艰难之事呢?”
‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako; Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.
如此艰难的业,于此也无疑惑;
以一切恭敬行持,啊,我的福德实可赞叹!
Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo; Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.
同样,在赫洛利村,一位旃陀罗女怀有死胎,
历经七次之后,终于使胎儿安然诞生。
Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ; Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.
有一位比丘,因风起身;
当椽子掉落时,这位智者便从痛苦中解脱了。
Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu; Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.
青蛙饮水时,水迅速流入具舌之口;
从鼻孔孔中穿出,攀上种子,升至头顶。
Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ; Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.
青蛙破裂后,那年老的便去了那里;
因云到来,那青年便离去。
Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati; Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.
国王劈开头颅,取出那只青蛙;
将颅骨碎片拼合,刹那间恢复如初。
Phāletvā matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so; Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.
为利益岛上居民,国王在每一处村落
建造了医疗院,便在那里安排了医生。
Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati; Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.
遍设医疗之所,总摄其义旨;
为洲岛安置了医师,以疗未来之疾;
国王于每五六座村落,便配置了一位医师。
Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ; Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate; Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.
Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ; Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.
Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ; Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.
他常听闻正法,恭敬说法者;
并为说法者在各处设立了供养。
Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake; Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.
将布帛制成内衬,纳入刀刃、灯芯等物;
凡所见之处,皆令苦难众生脱离痛苦。
Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo; Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.
又一日,国王佩以王饰,庄严其身;
与军队一同前行,犹如帝释天与诸天众俱行。
Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito; Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.
见到这位获得了吉祥、庄严与最上之道的大地之主,
以种种王威赫赫而显耀,却被他世的怨恨所系缚。
Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ; Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.
有一位麻风病人心生愤怒,却怀着喜悦击打遮挡物;
一边用竹杖打他,一边击打地面。
Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ; Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.
又以种种辱骂的言语呵斥他;
大地之主远远望见这恶行。
Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca; Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.
“我不记得曾对任何众生做过令人不悦之事;
“此人必是往昔怨敌,我将平息此事。”他这样说道。
‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ; Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.
他命令站在近旁的男子:“去吧,麻风病人;
“认出某某人的心行吧。”于是他从那里出发。
Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino; Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.
他如同朋友,坐在麻风病人的近旁;
他问道:“朋友,你因何发怒?”那人便说出了一切。
Sahāyo viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya; ‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.
‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā; Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.
“再过数日,我必让他知晓我的身份。”他这样说道;
“待到亲手将他拿获,便是所有奴仆的惩治。”
Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi; Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.
“若他不归于我手,杀了之后取其喉血;
我必饮用,这不须疑惑,不久你自会见到。
No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ; Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.
他前往人主之处,禀告了那件事;
“宿敌正在图谋于我,大智者已下定决心。”
So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi; ‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.
“善哉,你已计数。”这样说了之后,便派遣了那个人。
Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino; ‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.
So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ; ‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.
未得同伴相助,我无法杀害他;
今既得你们相助,我将达成心中所愿。
Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane; Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.
来吧,住到我家中,做我的随从;
我将在数日之内,断除他的性命。
Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā; Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.
这样说完,便将那麻风病人带回自己家中;
沐浴清净,涂香严饰,身着柔软细布衣。
Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano; Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.
进食适时甘美之食,乐于谈论年轻女子之事;
令其卧于舒适宜人、铺设精良之床。
Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ; Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.
这些并非久住之计,仅安住数日;
知彼已生净信,安乐而诸根调柔。
Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya; Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.
说道:“此乃国王所赐”,便将嚼食、啖食等物施与他;
再三拒绝后,虽遭他纠缠,终未屈服。
‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā; Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.
他被国王以爱欲所缠缚,却如大地之主般深受信赖;
听闻他已死,她的心顿时碎为两半。
Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo; Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.
如此,你治愈了国王的身心之疾;
你为海岛设立医者,心怀疗愈未来之意而安立。
Evaṃ roge tikicchesi, rājā sārīramānase; Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.
二十五肘高的宫殿,未经庄严;
他在大寺建造了摩罗婆支提园。
Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ; Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.
Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ; Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.
寺院与僧房中,四种资具悉皆具足;
他建造了水池、布施堂与佛像。
Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye; Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.
就在那位国王的国土中,他被称作大法讲者;
他以锡兰语转诵诸经。
Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati; Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.
她的儿子们名唤无畏,英勇雄健,具英雄之相;
以八十位弟子的名身而著称。
Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino; Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.
为其诸子所围绕,诸子即舍利弗等;
佛陀达萨如同正自觉者佛陀王般辉耀。
Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito; Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.
Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato; Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.
其后,他的长子优波帝须继位为王;
他具足一切国王的美德,恒持净戒,心具大悲。
Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati; Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.
舍弃十种非福德行,受持十种福德行;
圆满王之法,具足十种王波罗蜜。
Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi; Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.
他以四种摄事,摄受四方;
他令人在大殿中,施设诸王所用的饮食。
Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ; Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.
在北方方向,从吉祥塔之处;
他建造了塔、佛像殿,也造了佛像。
Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā; Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.
那位国王在建造之时,便示令言:“愿众人勿来阻扰。”
Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti; Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.
名为王莲的鹫峰山、莲花石座;
瓦拉哈萨池、安布提池,及贡迪戈玛的小池。
Rājuppalavhayaṃ gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ; Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.
Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā; Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.
即使在雨季那一年,他坐卧于床座;
整夜,他如此回向:‘愿众生离苦。’
Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako; Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.
大臣知道后,便带他去了园林中的生母之家;
如是缘于自身,他不曾令众生受苦。
Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ; Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.
那时,她为病痛所苦,被疾病与忧恼所逼迫;
他心生喜悦,如明灯除暗。
Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito; Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.
比丘们问道:‘尊者,在饥馑等怖畏逼迫的世间,’
世间并无利益世间之事,大仙们所作的一切也毫无利益。
Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite; Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.
他们讲述了《入恒河经》的缘起;
听闻那通体金色的正觉者舍利之像。
Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ; Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.
将世尊的钵盛满水,捧于掌中;
安放之后,他们将那形像安置于大车上。
Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe; Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.
自己受持戒律,又令大众一同受持;
兴办大布施,令铜掌者得无畏。
Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ; Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.
将都城装饰一新,宛如天界般悦意;
为岛上诸比丘所环绕。
Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ; Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.
比丘们沿着大道而下,聚集在此;
诵持宝经,同时洒水;
Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā; Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.
在王舍城附近的街道旁,靠近围墙处;
于后夜时,右绕而行。
Rājagehantike vīti-magge pākārasantike; Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.
Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale; Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.
“当岛上将有饥馑、疾病等怖畏时,
‘你们就这样做吧’,人主这样命令道。
‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati; Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.
登上塔庙,观察蚂蚁、小虫等之后,
以孔雀羽询问后,说道:“请缓步前往林园。”
Āruḷho cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya; Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.
手持盛水的螺贝,在洗座处行走时,
从王宫出来后,命人在南院作了……
Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane; Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.
Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca; Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.
十四日、十五日,及半月的第八日;
及神变半月,具足八支。
Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.
受持布萨后,他便依序安住于此;
尽其一生,他受用大布上的食物。
Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī; Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.
他在园中漫步时,自用饮食;
他设立了饭食布施,此传统至今仍延续。
Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano; Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.
见盗贼被押至面前,心生惊惧;
将尸体运至墓地,投入铁罐之中。
Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso; Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.
他于夜间施财之后,将盗贼放走;
犹如太阳对盗贼动怒一般,他焚烧了那具尸体。
Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate; Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.
他在岛上为一切塔庙举办了盛大庆典;
于塔园中,为佛塔安置金顶盖与金罩衣。
Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ; Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.
Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso; Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.
国王的幼弟摩诃男,是深受国王宠信的大臣;
王后拔剑,当场将他杀死。
Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā; Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.
当兄长尚在人世时,幼弟便已出家;
国王遇害后,王后心生恐惧,他便还俗成为君主。
Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari; Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.
Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ; Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.
于铁门村、拉拉村及伽帝山渡口,
建造三座精舍,施与无畏的比丘们。
Lohadvāra ralaggāma-koṭipassavanavhaye; Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.
在烟护山上建造精舍后,
由大皇后如法引领,那些奉行长老之说的比丘们。
Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate; Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.
他又于破旧的寺院,兴建了新修工程;
他恒常乐于布施与持戒,亦是塔庙的恭敬供养者。
Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi; Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.
于菩提道场近处,有位婆罗门青年出生;
他通达种种明、技艺与学问,于三吠陀到达彼岸。
Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo; Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.
他通达宗义,于一切论说悉皆善巧;
有一位论师,在赡部洲洲游行辩论;
Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado; Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.
他来到一座寺院,于夜间思惟了《波颠阇利论》;
他转起了圆满句,极为圆整。
Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ; Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.
在此会众中,有一位名为离婆多的大长老,通达了知,
「这位导师有大智慧,堪能调伏。」
Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya; ‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.
‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi; ‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.
他宣称“我知道”后,便阐述了自己的见解;
对所问一一作答,并指出了其中的矛盾。
‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ; Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.
他诵出了阿毗达摩的圣典,却未通达其义理,他并非那不解义的鹿。
‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito; Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.
他问:“这是谁的咒语?”那人回答:“佛陀的咒语。”
他说:“把它给我。”对方便说:“那就接受出家吧。”
Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi; ‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.
Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ; ‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.
因其音声如佛陀般深邃,众人称他为……
因其音声,他于世间被尊为“佛音”,犹如佛陀一般。
Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ; ‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.
Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā; Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.
Patittaṭṭhakathañceva , kārāmārabhibuddhimā; Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.
Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha; Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.
Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā; Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.
并观察舍利弗等所宣说的教说次第;
有一种以锡兰语在锡兰人中流传。
Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya; Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.
前往那里听闻之后,用摩揭陀语;
此转译便成为利益一切世间者。
Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā; Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.
听闻此言,他心生欢喜,便从此处离去;
大智者啊,他正是在这位国王的时代来到此岛。
Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ; Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.
到达大寺,一切善者的住处;
前往大精进堂,至僧护尊者近前。
Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ; Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.
Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso; ‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.
在那里,他集合僧团后,说道:‘为作我的注疏,
‘请把所有典籍都给我’,他这样说是为了考察智者。
Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama; Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.
僧团给了她两首偈颂,说道:“这是你的准则;
你在此展示它,我们见后全都授予。”此载于典籍中。
Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava; Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.
他正是在此,将三藏连同注释放置一处;
于是他将教法汇集一处,简要地编纂成一部名为《清净道论》的著作。
Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so; Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.
而后,他召集了精通正自觉者教法的比丘僧众;
在大菩提树近旁,他开始讽诵此论。
Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ; Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.
天众为在大众中彰显他的才智,
便隐藏了那些典籍,如此重复了两三次。
Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane; Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.
于第三诵时,当典籍取出后;
天众们于彼处安放了另外两册典籍。
Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe; Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.
那时,比丘们将三藏典籍合诵为一;
或依文句与义理,或依其前后次第。
Vācayiṃsu tadābhikkhū, potthakattaya mekato; Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.
依长老部之圣典,依字句与言辞;
他们宣称三本典籍的义理同样全无差别。
Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca; Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.
于是僧团宣告,欢喜踊跃,满心欣慰;
并一再说:“这无疑是弥勒!”
Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato; ‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.
《相应部》注的作者,在三藏典籍中,
他住在难造的精舍中。
Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye; Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.
当时,他将所有锡兰注释悉数转译;
转为根本语言——摩揭陀语。
Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā; Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.
一切众生语言中,她带来了利益;
长老尼的一切行持,如同把握了圣典一般。
‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā; Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.
接着,于应作之事中,获得了完成;
他为了礼敬大菩提树,来到赡部洲洲。
Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ; Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.
我闻:大名称于大地之上,二十二年,
行种种功德后,随其业而逝。
Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ; Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.
所有这些大地之主,欲以咒术超越死亡,
他们虽善积福乐之力、具足圆满财富,却未能成功。
Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante, No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo; Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ, Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.