第37章
Sattatiṃsatima pariccheda
杰塔帝萨去世后,幼弟摩诃舍那继位为王,
治理国家二十七年。
Jeṭṭhatissaccaye tassa, mahāseno kaniṭṭhako; Sattavīsativassāni, rājā rajjamakārayi.
为令他举行王位灌顶,
他为了举行灌顶从彼岸而来。
那位僧伽蜜多长老呢,
知道时机已到,就来到了这里。
Tassa rajjābhisekaṃ taṃ, Kāretuṃ paratīrato; So saṅghamittatthero tu, Kālaṃ ñatvā idhāgato.
给他举行完灌顶仪式后,又做了许多其他事情;
他一心想要摧毁大寺,放纵自己,不加约束。
Tassābhisekaṃ kāretvā, aññaṃ kiccañcanekadhā; Mahāvihāra viddhaṃsaṃ, kātukāmo asaññato.
这些大寺的住众,是主张非律的人。
大王,我们是说律的人,他们就这样执取了国王们。
Avinayavādino ete, mahāvihāravāsino; Vinayavādī mayaṃ rāja, iti gāhiya bhūpabhiṃ.
大寺常住者给比丘布施食物。
凡应受罚一百者,国王由此设立了惩罚。
Mahāvihāravāsissa , āhāraṃ deti bhikkhuno; Yo so sataṃ daṇḍiyo’ti, raññā daṇḍaṃ ṭhapāpayi.
那些大寺的比丘们被他们逼恼,
我舍弃了大寺,去了摩罗耶和罗诃那。
Upaddutā tehi bhikkhū, mahāvihāravāsino; Mahāvihāraṃ chaḍḍetvā, malayaṃ rohaṇaṃ aguṃ.
因此,这座大寺被弃置了九年;
大寺的比丘们离去后,这里就空了。
Tena mahāvihāro’yaṃ, navavassāni chaḍḍito; Mahāvihāravāsīhi, bhikkhūhi āsi suññako.
“无主之物,当归其地主”——
这愚者长老以此劝说愚者国王。
‘‘Hoti assāmikaṃ vatthu, putuvisāmino’’iti; Rājānaṃ saññāpetvā so, thero dummati dummatiṃ.
为了摧毁大寺,已从国王那里获得许可;
那个心怀恶意的人,就这样指使人们去做。
Mahāvihāraṃ nāsetuṃ, laddhānumati rājato; Tathā kātuṃ manusse so, yojesi duṭṭhamānaso.
僧伽蜜多长老的侍者,是国王宠信的人;
索那大臣、达拉那,还有那些无惭无愧的诸比丘。
Saṅghamittassa therassa, sevako rājavallabho; Soṇāmacco dāraṇo ca, bhikkhavo ca alajjino.
拆毁了铜殿,那座无与伦比的七层殿堂;
又把各种房舍,从这儿运到了无畏山。
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmaka muttamaṃ; Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
从大寺移来的诸多殿堂,
这座无畏山寺成为多殿之寺。
Mahāvihārā nītehi, pāsādehi bahūhi ca; Abhayagirivihāroyaṃ, bahupāsādako ahu.
依附恶友僧伽蜜多,以及随侍长老索那,
那位大地之主遂造众多恶业。
Saṅghamittaṃ pāpamittaṃ, theraṃ soṇañca sevakaṃ; Āgamma subahuṃ pāpaṃ, akāsi so mahīpati.
他从东帝须山运来了那尊大石像。
把大石像带到无畏山后,国王让它安立在那里。
Mahāsilāpaṭimaṃ so, pācinatissapabbatā; Ānetvā’bhayagirimhi, patiṭṭhāpesi bhūpati.
他建了像殿、菩提树殿,以及令人心生欢喜的舍利堂;
又建了四厅,并重修了那座名为拘俱的房舍。
Paṭimāgharaṃ bodhigharaṃ, dhātusālaṃ manoramaṃ; Catusālañca kāresī, saṅkharī kukkuṭavhayaṃ.
那位名叫僧友的长老,凭着这种残忍的行为;
那时,那座无畏山精舍看上去十分壮观。
Saṅghamittena therena, tena dāruṇakammunā; Vihāro so’bhayagiri, dassaneyyo ahu tadā.
有个叫云色无畏的人,是国王在各处的朋友;
那位朋友兼大臣发怒,是因为大寺被毁的事。
Meghavaṇṇābhayo nāma, rañño sabbattha sākhako; Sakhā amacco kujjhitvā, mahāvihāranāsane.
沦为盗贼,奔赴摩拉雅,获得大势力,
遂于杜拉帝萨迦池畔安营扎寨。
Coro hutvāna malayaṃ, gantvā laddhamahabbalo; Khandhāvāraṃ nivesesi, duratissakavāpiyaṃ.
那位国王听了朋友已经来到那里之后,
开战之日,他迎上前去,安下了军营。
Tatrā’gataṃ taṃ sutvā, sahāyaṃ so mahīpati; Yuddhāha paccuggantvāna, khandhāvāraṃ nivesayi.
心想:“没有国王在,我就不跟朋友一起享用了。”
Sādhuṃ pānañca maṃsañca, labhitvā malayāgataṃ; ‘‘Na sevissaṃ sahāyena, vinā raññā’’ti cintiya.
他带上那东西,就在夜里独自一人出发了。
来到国王身边,把这件事报告了他。
Ādāya taṃ sayaṃyeva, rattiṃ nikkhamma ekako; Rañño santikamāgamma, tamatthaṃ paṭivedayi.
Tenā’bhataṃ tena saha, vissattho paribhuñjiya; ‘‘Kasmā coro ahu me tvaṃ, ‘‘iti rājā apucchitaṃ.
‘‘Tayā mahāvihārassa, nāsitattā’’ti abruvi; ‘‘Vihāraṃ vāsayissāmi, khemametaṃ mamaccayaṃ.
国王对我如此说道;那人便向国王请求宽恕;
被他说服后,国王就回到了城里。
Iccheva mabravī rājā, rājānaṃ so khamāpayi; Tena saññāpito rājā, nagaraṃyeva āgami.
劝服国王后,那位云色无畏者,
因备办资具之故,未与国王同来。
Rājānaṃ saññapetvā so, meghavaṇṇābhayo pana; Raññā saha na āgañchi, dabbasambhārakāraṇā.
国王的妻子瓦拉巴,是一位书记官的女儿。
在大寺被毁的时候,那个痛苦的毁灭者。
Valabhā bhariyā rañño, ekaṃ lekhakadhītikā; Mahāvihāranāsamhi, dukkhitaṃ taṃ vināsakaṃ.
她愤怒之下拉拢了那个木匠,令他杀害长老。
他带着恶意而来,想要毁掉塔园。
Theraṃ mārāpayi kuddhā, saṃgahetvāna vaḍḍhakiṃ; Thūpārāmaṃ vināsetuṃ, āgataṃ duṭṭhamānasaṃ.
无识之人杀害了行凶恶事的僧伽蜜多长老,
又杀害了索那大臣的妻子。
Mārāpetvā saṅghamitta-ttheraṃ dāruṇakārakaṃ; Soṇāmaccadāraṇañca, ghātayiṃsu asaññakā.
他带来了各种物资,那位云色无畏者;
他在大寺里建了好几座精舍。
Ānetvā dabbasambhāraṃ, meghavaṇṇābhayo tu so; Mahāvihārenekāni, pariveṇāni kārayi.
无畏者令无畏者平息,当彼(纷争)止息时;
诸比丘从各处来到,住于大寺。
Abhayenabhayo tasmiṃ, vūpasante tu bhikkhavo; Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, āgantvāna tato tato.
国王在摩诃菩提寺的西侧,
他让人铸造了铜像,并让人把那两尊安放好了。
Rājā mahābodhighare, pacchimāya disāya tu; Kāretvā loharūpāni, ṭhapāpesi duve tu so.
对住在南园、欺诳心曲的帝须长老
以恶友为伴、不自律,生起净信。
Dakkhiṇārāmavāsimhi, kuhake jimhamānase; Pasīditvā pāpamitte, tissatthere asaññate.
在大寺边界名为乔提的园中,
他虽被阻拦,仍让人建了祇园寺。
Mahāvihārasīmante , uyyāne jotināmake; Jetavanavihāraṃ so, vārayantopi kārayi.
于是他请比丘僧团撤销结界。
那些比丘不想给,就从僧房离开了。
Tato sīmaṃ samugghātuṃ, bhikkhusaṅghamayāciso; Adātukāmā taṃ bhikkhū, vihāramhā apakkamuṃ.
在这里,正由他人施行结界撤除;
有些比丘为了破坏(撤界程序),就到处躲藏起来。
Idha sīmāsamugghātaṃ, parehi kariyamānakaṃ; Kopetuṃ bhikkhavo keci, nilīyiṃsu tahiṃ tahiṃ.
Mahāvihāro navamāse, evaṃ bhikkhūhi vajjito; ‘‘Samugghātaṃ karimhā’’ti-pare bhikkhū amaññisuṃ.
从那以后,废除界域的事务完成后,
诸比丘来到此地后,住在大寺。
Tato sīmāsamugghāte, byāpāre pariniṭṭhite; Mahāvihāraṃ vāsesuṃ, idhāgantvāna bhikkhavo.
对占据精舍的帝萨长老的呵责;
因极重罪事,如实到达僧团之中。
Tassa vihāragāhissa, tissattherassa codanā; Antimavatthunā āsi, bhūtatthaṃ saṅghamajjhagā.
大宰相裁决之后,同样被公认为如法之人;
他依照正法把那人赶了出去,尽管国王并不愿意。
Vinicchiya mahāmacco, tathā dhammikasammato; Uppabbājesi dhammena, taṃ anicchāya rājino.
正是那位国王让人建造了玛尼希罗迦精舍。
他建造了三座精舍,还毁坏了天祠。
Soyeva rājā kāresi, vihāraṃ maṇihīrakaṃ; Tayo vihāre kāresi, devālayaṃ vināsiya.
在牛耳村、埃拉卡皮拉村和迦兰达婆罗门村;
鹿村精舍和恒河军山。
Gokaṇṇaṃ erakāpillaṃ, kalandabrāhmaṇagāmake; Migagāmavihārañca, gaṅgasenakapabbataṃ.
Pacchimāya disāyātha, dhātusenañca pabbataṃ; Rājā mahāvihārañca, kokavātamhi kārayi.
他建造了色所缘住处和小维咤寺;
还有北无畏的两处比丘住处。
Rūpārammavihārañca, cūḷaviṭṭañca kārayi; Uttarābhayasavhe ca, duve bhikkhūnupassaye.
他在卡拉韦拉夜叉所在的地方,也建了一座佛塔。
在岛上许多破旧的住所,做了修缮。
Kālaveḷakayakkhassa, ṭhāne thūpañca kārayi; Dīpamhi jiṇṇakāvāse, bahū ca paṭisaṅkhari.
他向一千位僧团长老布施了价值一千金的供养;
他布施给所有长老,并且每年布施僧衣。
Saṅghattherasahassassa, sahassagghamadāsi so; Theradānañca sabbesaṃ, anuvassañca cīvaraṃ.
对饮食等布施,并没有限量。
为了让粮食充足,他让人建了十六座水库。
Annapānādidānassa, paricchedo na vijjati; Subhikkhatthāya kāresi, so’va soḷasa vāpiyo.
摩尼希罗大池、阇卢罗池、名卡努之池;
大摩尼池、科迦瓦陀池、莫罗迦巴罗迦池。
Maṇihīramahāvāpiṃ , jalluraṃ khāṇunāmakaṃ; Mahāmaṇiṃ kokavātaṃ, morakaparakavāpikaṃ.
库巴哈卡池、瓦哈卡池,还有红茉莉荆棘池;
提萨瓦达摩那迦池和维朗伽维提迦池,
Kubbāhakaṃ vāhakañca, rattamālakaṇḍakampi ca; Tissavaḍḍhamānakañca, veḷaṅgaviṭṭhikampi ca.
还有摩诃伽罗吉利瓦池和摩诃达罗伽罗迦池;
以及迦罗巴沙那池,这十六座池。
Mahāgallacīravāpiṃ, mahādāragallakampi ca; Kāḷapāsāṇavāpiñca, imā soḷasa vāpiyo.
他从恒河建造了水渠,还建造了大运河。
他就这样积累了极多的福业和非福业。
Gaṅgāya pabbavavhaṃso, mahāmātiñca kārayi; Evaṃ puññamapuññañca, subahuṃ so upācinīti.
就这样,一辈子以这种方式跟坏人混在一起,会经历善与恶。
那位大军王做了业之后,就随着自己的业力而去。
Asādhusaṅgamenevaṃ, yāvajīvaṃ subhāsubhaṃ; Katvā gato yathākammaṃ, so mahāsenabhūpati.
是故当远远避开与恶人的交往,如迅疾躲避毒蛇一般;
智者当速速行于己于人皆有利之事。
Tasmā asādhusaṃsaggaṃ, ārakā parivajjiya; Ahiṃ vā’si visaṃ khippaṃ, kareyya’tthahitaṃ budho.
其后,他的儿子吉祥云色成为了国王。
就像世间的顶生王,赐予一切成就。
Ahu rājā sirimegha-vaṇṇo tassa suto tato; Vandhātā viya lokassa, sabbasampattidāyako.
摩诃斯那为恶人所制,大寺被毁;
尔时诸比丘众,悉皆集会于大寺中。
Mahāsenena pāpānaṃ, vasagena vināsite; Mahāvihāre sabbepi, sannipātiya bhikkhavo.
Upasaṅkamma vanditvā, nisinno pucchi sādaro; ‘‘Pitarā saṅghamittassa, sahāyena vināsitaṃ.
Kiṃ kimevā’’ti āhaṃsu, bhikkhavo taṃ narissaraṃ; ‘‘Sīmāyugghāṭanaṃ kātuṃ, vāyamitvāpi te pitā.
因界内有比丘存在,他未能(成办);
此地曾有七位比丘,藏伏于地穴中。
Nāsakkhi antosīmāyaṃ, bhikkhūnaṃ vijjamānato; Bhūmigabbhanilīnāhi, sattāsuṃ ettha bhikkhavo.
那个大臣索那,还有更邪恶的僧伽蜜多,
他们劝服了国王,然后让他做了恶事。
Amacco soṇāmacco ca, saṅghamitto ca pāpiyo; Rājānaṃ saññāpetvāna, apuññaṃ tena kārayuṃ.
摧毁了那座殊胜的七层铜殿;
把各种家什从家里运到无畏山去。
Bhinditvā lohapāsādaṃ, sattabhūmakamuttamaṃ; Ghare nānappakāre ca, ito’bhayagiriṃ nayuṃ.
无慧之人于四佛曾住之塔院中播种豆子;
且看此愚者之相聚。”
Māsake catubuddhehi, nivutthe cetiyaṅgaṇe; Vapāpesuñca duppaññā, passa bālasamāgamaṃ’’.
他听了之后,对父亲的做法感到厌烦,也对和愚人厮混心生厌倦。
父亲在那里毁坏的一切,他都让它们恢复了原样。
Taṃ sutvā pitukammaṃ so, nibbinno bālasaṅgame; Pitarā nāsitaṃ tattha, sabbaṃ pākatikaṃ akā.
如铜殿之医师,他建起无上殿堂;
宛如在大地上,示现大帕那陀王之宫殿。
Lohapāsādamagado’va, kāsi pāsādamuttamaṃ; Rañño mahāpanādassa, dassento viya bhūtale.
他把所有已经毁坏的僧房都重新建了起来。
他把净人们的财物安置在合适的地方。
Pariveṇāni sabbāni, nāsitāni nivesayi; Bhoge ārāmikānañca, yathāṭhāne ṭhapesi so.
Pitarā paccayānañca, pacchinnattā vibuddhinā; Chiddāvāsaṃ ghanāvāsaṃ, vihāraṃ’kāsi buddhimā.
父亲所造光林精舍,人主居而止住;
凡诸未竟一切工程,悉皆圆满成办。
Kārite pitarā joti vanece’so vihārake; Kammaṃ vippakataṃ sabbaṃ, niṭṭhāpesi narissaro.
玛欣德长老之子、沙门尊者的儿子
那位人主听了从一开始的全部事情经过。
Therassā’tha mahindassa, samaṇindassa sununo; Sutvāna manujindo so, pavattiṃ sabbamādito.
Pasīditvā guṇe tassa, rājā dippapasādake; ‘‘Issaro vata dīpassa, thero’’ iti vicintiya.
按照那个尺寸,用黄金做成了一尊影像,安置在那里;
在前迦提月的前半个月,第七天。
Paṭibimbaṃ suvaṇṇassa, katvā tammāṇa nissitaṃ; Pubbakattikamāsassa, pabbapakkhe tu sattame.
某日引至名为长老芒的塔芒果地,
于彼住至第八日,其后于第九日。
Dine netvā cetiyamba-thale therambasaññite; Tatraṭṭhame nivāsetvā, tato tu navame pana.
他带上大军,那阵势犹如天兵之众;
除了后宫与城中的守宅者之外。
Mahāsenaṃ gahetvā so, devasenā samūpamaṃ; Orodhe nagare ceva, geharakkhaṇake vinā.
于楞伽全岛,集诸比丘已;
释放城中囚,及诸被禁人。
Laṃkādīpe ca sakale, sabbe ādāya bhikkhavo; Vissajjetvā manusse ca, nagare cārakaṭṭhite.
斯人广设大布施,并以一切供品,为此无垢者众作
无与伦比之供养。
Paṭṭhapetvā mahādānaṃ, ayañcākhilapāṇinaṃ; Pūjaṃ sabbopahārehi, karonto ca anūpamaṃ.
他如天王迎接导师那样,
迎接了那位岛屿导师、世尊的殊胜之子。
Paccuggamanametassa, dīpasatthussa satthuno; Varaputtassa so katvā, devarājā’va satthuno.
从支提园的基坛一直到城里,都好好地布置妥当了。
就像从毗舍离到舍卫城的整条道路一样。
Cetiyambathalā yāva, nagaraṃ sādhusajjayi; Maggaṃ vesālito yāva, sāvatthinagaraṃ yathā.
那位父亲把那里的财物全部让渡给了长老。
就像国王在摩嘎离之子长老到来时那样。
Vissajjetvā tahiṃ bhogaṃ, sabbaṃ therassa so pitā; Rājā moggaliputtassa, therassā’gamane viya.
在那里施予大布施,给贫苦者、旅人与乞丐;
又用四种资具让比丘们也都欢喜。
Datvā tattha mahādānaṃ, kapaṇaddhivanibbake; Bhikkhavopi ca tosetvā, paccayehi catūhi’pi.
长老一到来,就让大众这样看见。
大名鼎鼎的(国王)以盛大的恭敬接引了他。
Therassā’gamane evaṃ, passatūti mahājane; Gahetvā taṃmahantena, sakkārena mahāyaso.
那位大人物从那里下来后,亲自走在前面。
诸比丘也被安排围绕在四周。
Tamhā oruyha so mahā, sayaṃ hutvā purecaro; Bhikkhavo cāpi katvāna, parivāre samantato.
长老的金色身体,像从乳海中央浮现出来;
傍晚的云霞密密裹住他,他就像金色的须弥山一样光彩夺目。
Therassa bimbaṃ sovaṇṇaṃ, khirasāgaramajjhago; Sañjhā ghanaparikkhitto, hemameru’va sobhatha.
人天导师为说毗舍离经,前往(彼处);
复以此事示诸大众:如来正是如是而行。
Vesālinagaraṃ suttaṃ, desetuṃ lokanāyako; Agamā evamevāti, dassesi ca mahājanaṃ.
这位人中之雄这样做,就是在行持恭敬与尊重;
在这座城的东门旁边,有一座他自己建造的建筑。
Evaṃ karonto sakkāra-sammānaṃ so narāsabho; Nagarassa’ssa pācina-dvārapasse sayaṃkataṃ.
傍晚时他走近精舍,行作吉祥之事。
在那里,他也让胜者之子的身像停留了三天。
Upasaṅkamma sāyaṇhe, vihāraṃ sotthiyā karaṃ; Tīhaṃ tatthāpi vāsesi, bimbaṃ taṃ jinasununo.
善饰都城庄严已,至第十二日其时;
犹如王舍城昔日,导师初入城中时。
Nagaraṃ sādhusajjetvā, tato dvādasame dine; Satthussā’dippavesamhi, puraṃ rājagahaṃ yathā.
请出圣像,为祈平安而营建彼精舍。
如海大城盛典正举行之际。
Paṭimaṃ nīharitvā taṃ, vihāraṃ sotthiyā karaṃ; Nagare sāgarākāre, vattamāne mahāmahe.
引至大寺菩提场,令住三月;
安置已,以彼仪引入城中。
Mahāvihāraṃ netvāna, temāsaṃ bodhiyaṅgaṇe; Nivāsetvā pavesetvā, teneva vidhinā puraṃ.
Rājagehasamīpamhi, pubbadakkhiṇakoṇake; Paṭibimbassa kāresi, tassa sādhunivesanaṃ.
那位善巧者让人造好了神通等像,
大主与长老就在那里,安置(佛像)下来。
Kāretvā iddhiyādīnaṃ, paṭimāyo visārado; Therena saha tatthe’va, nivesesi mahāpati.
安排好守护,又为供养备好花费;
就这样安排每年都要做。
Ārakkhaṃ paṭṭhapetvā, pūjāya ca paribbayaṃ; Anusaṃvaccharaṃ kātuṃ, evameva niyojayi.
随护他命令的人,国王和那样的在这里……
直到今天还在守护它,没有让这个规矩失坏。
Tassāṇamanurakkhantā , rājā tabbaṃsikā idha; Yāva’jjaparirakkhanti, taṃ vidhiṃ na vināsiya.
自恣之日从城中引至精舍,
随后每年都安排举行十三日的供养。
Pavāraṇādine netvā, vihāraṃ nagarā tato; Kātuṃ terasiyaṃ pūjaṃ, anuvassaṃ niyojayi.
于无畏精舍、提萨瓦萨巴菩提树处,
命筑石台,复起悦目之垣。
Vihāre abhaye tissa-vasabhe bodhipādape; Silāvediñca kāresi, pākārañca manoharaṃ.
在他第九年时,大仙的佛牙舍利
一位婆罗门女把它从羯陵伽国带到了这里。
Navame tassa vassamhi, dāṭhādhātuṃ mahesino; Brāhmaṇīkāci ādiya, kāliṅgamhā idhānayi.
按照《佛牙舍利史传》中所说的安奉方式
带着极大的恭敬捧持之后,正确地做了至上的敬重。
Dāṭhādhātussa vaṃsamhi, vuttena vidhasanaṃ; Gahetvā bahumānena, katvā sammā na muttamaṃ.
将(佛牙)放入匣中,再装入名为纯净水晶瓶的容器中;
迭瓦南毕亚·帝萨王让人在王宫之地建好了它。
Pakkhiptvā karaṇḍamhi, visuddhaphalikumbhavhe; Devānaṃpiyatissena, rājavatthumhi kārite.
国王在名为法轮的宫殿里使之兴盛。
从那时起,那座房子就成了佛牙舍利殿。
Dhammacakkavhaye gehe, vaḍḍhayittha mahīpati; Tato paṭṭhāya taṃ gehaṃ, dāṭhādhātugharaṃ ahu.
国王心满意足地(布施)九十万(金钱)。
把它花费出去之后,便为佛牙舍利举行了盛大的供养。
Rājā satasahassānaṃ, navakaṃ puṇnamānaso; Vissajjetvā tato’kāsi, dāṭhādhātu mahāmahaṃ.
年年携彼往无畏北精舍,
为彼作供养仪轨,即如是安排形相。
Anusaṃvaccharaṃ netvā, vihāramabhayuttaraṃ; Tassa pūjāvidhiṃ kātu, meva rūpaṃ niyojayi.
国王还让人建了十八座精舍。
因为怜悯众生,还建了水源稳固的水池。
Aṭṭhārasa vihāre ca, kārāpesi mahīpati; Anukampāya pāṇīnaṃ, vāpiyo ca thirodikā.
菩提供养等功德无量,应予以行持。
第二十八年,他的入胎和去向是这样。
Bodhi pūjādi puññāni, appameyyāni kāriya; Aṭṭhavīsatime vasse, gabho so tassa yā gati.
王子杰他帝沙与他的幼弟,
腾身跃过伞盖与粪堆,在象牙工艺上是个高手。
Kumāro jeṭṭhatiso’tha, bhātā tassa kaniṭṭhako; Chattaṃ laṅghesi saṃkāyaṃ, dantasippamhi kovido.
Katvā kammāni catrāni, dukkarāni mahīpati; Sippāyatana metaṃ so, tikkhāpesi bahūjane.
奉父之命而造像,宛如神通所化成;
像肖菩萨本形貌,妙好端严悦人心。
Aṇatto pitunā’kāsi, iddhihi viya nimmitaṃ; Bodhisatta sarūpañca, rūpaṃ sādhu manoharaṃ.
还有卧具、坐垫、伞盖和宝帐;
用各种象牙雕刻做成的物品,他的作品就在那里各处显现。
Apasayañca pallaṅkaṃ, chattaṃ ratanamaṇḍapaṃ; Citradantamayaṃ kiñci, tassa kammaṃ tahiṃ tahiṃ.
Katvā so navavassāni, laṃkādīpānusāsanaṃ; Anekāni ca puññāni, yathākammamupāgami.
从那以后,他的儿子佛奴就成了国王。
他是种种功德的矿藏,就像蕴藏一切珍宝的大海。
Buddhadāso tato tassa, putto āsi mahīpati; Guṇānaṃ ākaro sabba-ratanānaṃ’va sāgaro.
用尽一切方法,为岛民带来安乐;
就像富有的毗沙门天王守护阿罗迦曼陀城一样。
Sukhaṃ sabbapayogehi, karonto dīpavāsinaṃ; Rakkhamālakamandaṃ’va, puraṃ vassavaṇo dhanī.
他具备慧与福德的功德,是清净悲悯的依止处。
同样,他具足了十种国王之法。
Paññā puññaguṇūpeto, visuddhkaruṇālayo; Tathā dasahi rājūnaṃ, dhammehi samugāgato.
舍弃四种错误的行径,做出裁决;
他用四种摄受的方式去摄受大众。
Catasso agati hitvā, kārayanto vinicchayaṃ; Janaṃ saṅgahavatthūhi, saṅgahesi catūhipi.
为令众生亲眼见证,国王开示菩萨所行;
悲悯群生如父怜子,那位国王如是垂怜。
Cariyaṃ bodhisattānaṃ, dassento sakkhipāṇinaṃ; Pitā’va putte so satte, anukampittha bhūpati.
他用财物布施给贫穷的人,让他们心中所求得以圆满。
让安乐的人,一切财富与生命都得到守护。
Daḷidde dhanadānenā-kāsi puṇṇamanorathe; Sukhite sabbabhogānaṃ, jīvitassa ca guttiyā.
善者用摄受来对待,恶者用惩治来对待。
这位大丈夫用治病行医的方式照顾病人。
Sādhavo saṅgahenā’tha, niggahena asādhavo; Gilāne vejjakammena, saṅgahesi mahāpati.
有一天,国王登上了殊胜的象背。
正走在通往帝萨池的大路上,要去池中沐浴。
Atheka divasaṃ rājā, hatthikkhandhavaraṃ gato; Tissavāpiṃ nahānattaṃ, gacchamāno mahāpathe.
见大龙象为腹疾所缠,
于布陀婆伽精舍之侧,蚁丘之巅。
Addase’kaṃ mahānāgaṃ, kucchiroga samappitaṃ; Puttabhāga vihārassa, passe vammikamatthake.
为了显示被称为肿块的疾病在腹部表面;
他躺着,心里琢磨:“照这样看来,这肯定是个病人。”
Uttāna mudare rogaṃ, dassetuṃ gaṇḍasaññitaṃ; Nipannaṃso’tha cintesi, tato rogīti nicchayaṃ.
于是登上大龙,行近大龙之侧;
无咎大龙如是,向彼大龙言说。
Atho’ruyha mahānāgaṃ, mahānāga samīpago; Evamāha mahānāgo, mahānāgamanāgavā.
大龙啊,你来的原因我已经知道了。
你们这些大威神者,确实一被触怒就性情暴躁,说翻脸就翻脸。
‘‘Kāraṇaṃ te mahānāga, ñātamāgamane mayā; Kumhe khalu mahātejā, khippaṃ kuppitasīlino.
因此,我触碰了那个业之后,也无法替你去做。
就算没有碰到,也不能,那在这里还能怎么办呢?
Tasmā phusitvā taṃ kammaṃ, kātuṃ sakkā na te mayā; Aphusitvāpi no sakkā, kinnukātabbametthī’ti.
如是,那冠者将只属于自己的冠
伸入洞穴之内后,便摄心安住而卧。
Evaṃ putte phaṇindo so, kevalaṃ phaṇamattano; Bilassa’nto pavesetvā, nippajjittha samāhito.
他走近那条蛇,从自己怀中取出刀,
剖开它的肚子。
Athe’na mupasaṅkamma, ucchaṅgagatamattano Satthaṃ gahetvā phāletvā, udaraṃ tassa bhogino.
把病灶从那里清除掉,配成最上等的药。
就在那一刹那,就让那条蛇变得快乐了。
Nīharitvā tato dosaṃ, katvā bhesajja muttamaṃ; Sappaṃ taṃ taṅkhaṇeneva, akāsi sukhitaṃ tadā.
他这样夸赞自己:“我的大悲心……”
连畜生也知道:我做的善事,它们也感到满意。
Attāna mevaṃ thomesi, ‘‘mahākāruññataṃ mama; Tiracchānāpi jāniṃsu, sādhu rajjanti me kataṃ.
蛇王见自身安乐,为供国王献宝珠,
舍却己身无价珍。
Disvā sukhitamattānaṃ, pannagoso mahīpatiṃ; Pūjetuṃ tassa pādāsi, mahagghaṃ maṇimattano.
无畏精舍中,国王为石制正觉者像,
以宝石作其眼目。
Silāmayāya sambuddha-paṭimāya akārayi; Miṇiṃ taṃ nayanaṃ rājā, vihāre abhayuttare.
即使单独一位比丘,在村里下雨时乞食;
得到干粮之后,又为了牛乳施食而四处行乞。
Ekopi bhikkhu bhikkhanto, gāmamhi thusavitthike; Sukkhaṃ bhikkhaṃ labhitvāna, khīrabhikkhāya sañcaraṃ.
得到带虫的牛奶后,就把它喝进了肚子里;
那些虫子变得强壮后,就啃食他的肚子。
Khīraṃ sappāṇakaṃ laddhā, paribhuñjittha kucchiyaṃ; Pāṇakā balavo hutvā, udaraṃ tassa khādisuṃ.
其人趋前,以此禀告于王。
王言:此尖桩既成,汝何时运去?其状若何?
Tato so upasaṅkamma, taṃ nivedesi rājino; Rāha ‘‘jāto sulo’yaṃ, kadā hāresi kīdisaṃ.
他说:在图萨维提村,以牛奶为食的时候。
国王听了“已经吃了”这句话,就明白过来,心想:“这牛奶里有活虫。”
So āha’’ thusavitthimhi, gāme khīrena bhojane; Bhutte’ti rājā aññāsi, khīraṃ sappāṇakaṃ’’iti.
那匹马也一样,哪怕只有一匹,也该用静脉放血来治疗。
国王给他做了刺脉放血,然后取了血。
Tadeva asso ekopi, sirāvedha tikicchiyo; Rājā tassa sirāvedhaṃ, katvā ādāya lohitaṃ.
Pāyetvā samaṇaṃ āha, muhuttaṃ vītināmaya; ‘‘Assalohitamaṇa’’nti, taṃ sutvā samaṇovami.
那些虫子随着血一起出来了,他这才舒服了。
国王把发生在自己肚子里的这件事告诉了那位比丘。
Pāṇakā lohiteneva, nikkhamiṃbhu sukhī ahu; Bhikkhuṃ rājā nivedesi, kucchimevaṃ panattano.
“以一刀之击,虫子、沙门、马。
做了之后无病,这才是真正的大医之术。”
‘‘Ekasatthapahārena , pāṇakā samaṇo hayo; Katā arogā sammame, vejjakamma maho’’iti.
独自饮水时,
岂知水蛇之卵。
那时已经被吞下去了。
因为他是从那里生出来的,所以叫“水蛇”。
Pivanto toyameko hi, Deḍḍubhaṇḍaṃ majāniya; Ajjhoharitadā āsi, Tato jāto’ti deḍḍubho.
为那以执见为喙的苦痛啄伤于内,
国王遂往诣彼王,问其缘由。
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito; Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
但他被那毒牙刺入后,内心被那种痛苦折磨着;
国王前往另一位国王那里,问清楚那位国王的原因。
Anto tu ditthatuṇḍena, tena dukkhena pīḷito; Rājānaṃ magamā rājā, nidānaṃ tassa pucchiya.
认出那是蛇之后,自己断食了七天。
在善加铺好的床座上,善沐浴并善涂香。
Aentā sappo’ti viññāya, sattāhamupavāsiya; Sunhātasu vilittañca, sayane sādhu santhate.
于是那人然后让他躺下,因睡眠而自己的嘴;
他张开嘴睡着了,随后就在他的嘴边。
Sayāpesi tato so’ti, niddāya mukhamattano; Vivaritvā tadā sutto, tato tassa mukhantike.
他置下系着绳子的肉块,蛇便从那里爬了出来;
以气味咬住它后,随即开始向里钻入。
Maṃsapesiṃ ṭhapāpesi, sarajjuṃ tassa niggato; Gandhena taṃ ḍaṃsitvāna, anto visitumārabhi.
于是以绳执取后,牵曳手/有情;
投于水中后,说此语。
Rajjuyā’tha gahetvāna, samākaḍḍhika pāṇiyaṃ; Udake pātayitvāna, idaṃ vacanamabravi.
据说,吉瓦咖确实是正等觉的医生。
世间确实有业,他做了什么难做的事呢?
‘‘Vejjo ahosi sammāsa-mbuddhassa kira jīvako; Kammaṃ vijjati lokassa, kataṃ kiṃtena dukkaraṃ.
纵令维生如此艰辛,此业于此实无可疑;
凡以全然恭敬而行,善哉,福德即我所得。
Īdisaṃ kasirāso’pi, kammaṃ natthe’ttha saṃsayo; Sabbādarena kubbanto, aho puñño dayo mama.
同样,在赫洛利村,一位旃陀罗女胎死腹中,
经七次临产,她使腹中胎儿安然脱险。
Tathā helloligāmamhi, caṇḍāli muḷhagabbhiniṃ; Jātaṃ sattasu vāresu, sagabbhaṃ sukhitaṃ akā.
风动亦令一比丘起身;
当(其身)如屋椽般弯曲时,智者令其脱苦。
Vātabodhena eko’pi, bhikkhu uṭṭhāpito ahu; Gopānasī gatetamhi, dukkhāmocesi buddhimā.
当青蛙喝下带有蛙卵的水时,水顺着舌头轻快地流进去;
从鼻孔洞而出,爬上卵(种子),到了头顶。
Pivantassāpi maṇḍūka, jībayuttaṃ jalaṃ lahuṃ; Nāsikā bilato gantvā, bījamāruyha matthakaṃ.
蛙卵孵出渐长成,游行彼处自安宁;
云兴雨至犹不厌,蛙子欢然喜气盈。
Bhijjitvā āsi maṇḍūko, so vuddho tattha gacchati; Meghassā’gamane tena, so’nibbajjati māṇavo.
国王劈开头颅,把那只青蛙取了出来;
你把颅骨拼合起来,刹那间就使之恢复原状。
Phāletvā matthakaṃ rājā, maṇḍūkamapanīya so; Kapālāni ghaṭetvāna-kāsi pākatikaṃ khaṇe.
为利岛上众居民,国王在每一村庄建好医馆后,
就把医生安排在那里。
Hitatthaṃ dīpāvāsinaṃ, gāme gāme mahīpati; Kāretvā vejjasālāyo, vajje tattha niyojayi.
对一切医书编集了一部精华要义汇编;
他为该岛的医生做了安排,以治疗未来发生的疾病。
国王给十个村庄各安排了一位医生。
Sabbesaṃ vajjasatthānaṃ, katvā sāratthasaṅgahaṃ; Ṭhapesi vejje dīpassa, tikicchatthamanāgate; Yojesi vejja mekekaṃ, rājā gāma dvipañcake.
他把稳固的田地布施出去,作为医生们的生活来源。
他为象、马以及军队安排了医生。
Adā visaddha khettānaṃ, vejjānamupajīvanaṃ; Vejjehatthīnamassānaṃ, balassa ca niyojayi.
为匍匐者与盲人,于各处兴建厅堂;
复以自家财富,于大路旁广筑厅堂。
Piṭṭhasappinamanvānaṃ, sālāyo ca tahiṃ tahiṃ; Kāresi saha bhogena, sālāyo ca mahāpathe.
恒常听闻正法,恭敬说法者;
于诸处所,安立说法者之常规。
Niccamassosi saddhammaṃ, sakkatvā dhammabhāṇake; Dhammabhāṇakavaṭṭañca, paṭṭhapesi tahiṃ tahiṃ.
Sāṭakantarato katvā, sattha vaṭṭiṃ mahādayo; Diṭṭhe diṭṭhe pamocesi, dukkhamhā dukkhite jane.
一日,国王身佩王饰,
与大军偕行,犹如帝释天神与众天神相伴而行。
Atheka divasaṃ rājā, rājābharaṇa maṇḍito; Saddhiṃ gacchati senāya, devehi viya vāsavo.
见彼大地之主登吉祥荣耀之道,王威赫赫,光华灼灼;
以王威神力而显耀者,宿世结怨者。
Taṃ disvā sirisobhagga-maggaṃ pattaṃ mahī patiṃ; Rājiddhihi virājantaṃ, baddhavero bhavantare.
一个麻风病人发了火,用高兴的手打向āvatiṃ;
他用拐杖一遍又一遍地击打地面。
Kuṭṭhi eko pakuppitvā, haṭṭhenāhaniyā’vatiṃ; Pothento tañca pothento, bhūmiṃ kattarayaṭṭhiyā.
他用许多骂人的话辱骂了对方,
国王从远处就看见了这一幕惨状。
Akkosesi anekehi, akkosavacanehi ca; Vippakāraṃmimaṃ disvā, dūrato’va mahīpati.
“我不记得自己曾对任何众生做过让人不喜欢的事;
这个人肯定是我前世的仇敌,我要把这桩恩怨平息掉。”
‘‘Nāhaṃ sarāmi sattassa, kassā’pi katamappiyaṃ; Pubbaverī ayaṃ jātu, nibbāpessāmitaṃ’’ iti.
他吩咐旁边的男子:“去麻风病人那里;
你认出某某人的心行。于是他从那里离开。
Aṇāpesi samīpaṭṭhaṃ, purisaṃ ‘‘gaccha kuṭṭhino; Amukassā’bhijānāhi, cittācāra’’nti so tato.
他问:“贤者,你为了什么发怒?”那人就把一切都说了出来。
Sahāyo viya kuṭṭhissa, samīpamhi nisīdiya; ‘‘Ruṭṭho kimatthaṃ bho tva’’nti, pucchi sabbamavoca so.
“这个佛奴是我的奴仆。”他因功德业而成了国王;
他轻视我之后,就骑着大象从我这里走了。
‘‘Dāso me buddhadāso’yaṃ, rājāhu puññakammunā; Avamaññāya maṃ mayhaṃ, parato to yāti hatthinā.
我将使自身被知晓,数日内他若来;
既已入我手中,对一切奴仆作惩治。
Jānāpessāmi attānaṃ, katipāhena soyadi; Hatthaṃ me eti kāretvā, sabbaṃ dāsāna niggahaṃ.
如果他不来到我的手中,那就杀掉他,取他的喉血;
我一定会喝下去,这毫无疑问,用不了多久你就会看到。
No ce hatthaṃ mamā’yāti, māretvā galalohitaṃ; Pivissāmi na sandeho, na cireneva passasi’’.
So gantvā narapālassa, pavattiṃ taṃ nivedayi; ‘‘Pubbaveri mamāyanti, nicchinitvā mahāmati.
Vino detumupāyena, puttaṃveranti verino; ‘‘Sādhu saṅgaṇutaṃ tva’’nti, purisaṃ taṃ niyejayi.
So kuṭṭhimupasaṅkamma, sahāyo piya āhataṃ; ‘‘Rājānaṃ taṃ vināsetuṃ, cetetvā kālamettakaṃ.
得不到同伴的帮助,我没法杀死他;
既然得到了你们,我就会带你们去,实现我心中的愿望。
Alabhanto sahāyaṃ me, nāsakkhi tassa ghātane; Laddhātumhe nayissāmi, matthakaṃ me manorathaṃ.
你们来住到我家里,做我的随从吧。
我要亲自在几天之内就把他弄死。
Etha gehe vasitvā me, hotha me anuvattakā; Ahameva’ssa nāsemi, katipāhena jīvitaṃ.
他这样说完,就把那个麻风病人带回自己家中;
为他洗浴、涂香,穿上柔软细布衣。
Iti vatvāna taṃ kuṭṭhaṃ, netvā so gharamattano; Sunhāta suvilittañca, nivatthasukhumambaraṃ.
吃着美味可口的食物,还喜欢聊年轻女人的话题;
他让人躺在舒适柔软、铺设精美的床上。
Subhuttamadhurāhāraṃ, yobbanitthikathādaraṃ; Sayāpesi manuññamhi, sayane sādhu santhate.
这些并不以规制,住了两三天;
知道对方已经生起信任,身心安乐、诸根调柔。
Ete neva niyāmena, katipāhaṃ nīvāsiya; Ñatvā taṃ jātavissāsaṃ, sukhitaṃ piṇitindriyaṃ.
言“此施于王”已,施嚼食啖食等;
再三辞已,由其劝请,乃受彼食。
‘‘Rañño dinna’’nti vatvāna, khajjabhojjādikaṃ adā; Dvattikkhattuṃ nisedhetvā, tena’jjhiṭṭho namaggahi.
由国王渐获信重,宛如大地之主;
忽闻“他已亡故”,心脏迸裂为二。
Bhūpālena kamenā’si, vissattho’tiva bhūmipo; Matoti sutvā tassā-si hadayaṃ phalitaṃ dvidhā.
国王就是这样治好了身心疾病,
他为岛屿安排了医生,为了未来的治疗。
Evaṃ roge tikicchesi, rājā sārīramānase; Ṭhapesi vejje dīpassa, tikacchattha manāgate.
以二十五肘高之宫殿而为庄严,
彼于大寺营建孔雀精舍。
Pañcavīsatihatthena, pāsāde nopasobhitaṃ; Mahāvihāremoravha-pariveṇamakārayi.
在那里,他把两座村庄——沙门村和牛乳粥村——布施了出去。
给持法比丘们做合法事务的净人。
Samaṇaṃ goḷapānuñca, adā gāmadvayaṃ tahiṃ; Dhammaghāsaka bhikkhūnaṃ, bhoge kappiyakārake.
营建精舍与僧院,具足四种资具;
复造池沼、布施堂,并立佛像。
Vihāre pariveṇe ca, sampanna catupaccaye; Vāpiyo dānasālāyo, paṭimāyoca kārayi.
就在那位国王的国土里,他被称作大法讲者;
他把诸经转成了僧伽罗语来诵。
Tasseva rañño rajjamhi, mahādhammakathīyati; Suttāni parivattesi, sīhaḷāyaniruttiyā.
Abhīti puttā tassā’suṃ, sūrāviraṅgarūpino; Asītiyā sāvakānaṃ, nāmakāyipadassanā.
舍利弗等诸子围绕,
布特达萨如正等觉法王光耀赫奕。
Sāriputtādināmehi, puttehi parivārito; Buddhadāso sasambuddha-rājāviya virocatha.
如此为岛上众生广行利济,
人中之王布特达萨,于第二十九年上生天界。
Evaṃ katvā hitaṃdīpa-vīsīnaṃ tidivaṃ gato; Vasse ekūnatiṃsamhi, buddhadāso narādhipo.
从那以后,他的长子优波帝须成为国王。
他具备一切国王应有的美德,持戒始终清净,心怀大悲。
Tato jeṭṭhasuto tassa, upatisso’si bhūpati; Sabbarājaguṇopeso, niccasīlo mahādayo.
舍弃十种非福德行,受持十种福德行;
他圆满践行了国王应有的正法,也具足了十种王者的巴拉密。
Dasāpuññakriyāhitvā, dasapuññakriyā’dīyi; Rājadhammeca pūresi, rājapāramitā dasa.
他用四种摄受之法,摄受四方。
他在大殿里让诸王享用饮食。
Gaṇhi saṅgahavatthūhi, cathūhi ca catuddisaṃ; Mahāpāḷimhi dāpesi, rājārājānubhojanaṃ.
在北方,从吉祥塔那边;
他建了佛塔和佛像殿,也造了佛像。
Uttaramhi disābhāge, cetiyamhā tu maṅgalā; Thūpañca paṭimāgehaṃ, paṭimañcā’pi kārayi.
那位国王一边建造,一边说道:愿众人不要劳累。
他让童子们去做,还叫人把糖球分给他们。
Karonto tañca so rājā, mākhijjantu janā iti; Kārāpesi kumārehi, dāpetvā guḷakaṇḍulaṃ.
名叫王莲的、秃鹫峰、莲花石座;
瓦拉哈萨池和安布提池,以及贡迪戈玛的小池。
Rājuppalavhayaṃ gijjha-kūṭaṃ pokkharapāsayaṃ; Vālāhassañca ambuṭṭhiṃ, goṇḍigomamhi vāpikaṃ.
他让人修建了精舍与残垣(修补处)、水池及坚固堤岸;
他在各处所积福德无量。
Vihāraṃ khaṇḍarājiñca, vāpiyo ca thirodikā; Appamāṇāni puññāni, kārāpesi tahiṃ tahiṃ.
就算在雨季下雨的时候,他也还是坐在卧处。
他整夜只这样度过:“众生受累了。”
Vassāmānepi so vasse, sayane sannisinnako; Kevalaṃ pariṇāmesi, rattiṃ ‘‘khedo janassī’’ti.
大臣知已,引彼至园中生母之舍;
如是因于自身,不令众生受苦。
Ñatvā amacco taṃ netvā, uyyānaṃ jādayīgharaṃ; Evaṃ paṭicca attānaṃ, dukkhaṃ nākāsi pāṇinaṃ.
Kāle tassā’sī dukkhitta-rogadukkhehi pīḷito; Dīpo dīpo pamopāpa-tamaso so sumānaso.
比丘们问道:“尊者,在饥荒等怖畏逼迫的世间,
世间无有利益世间之事,大仙们未曾做过任何事。
Bhikkhū pucchittha’’kiṃbhante, dubbhikkhādibhayaddite; Loke lokahitaṃ natthi, kataṃ kiñci mahesīnā.
他们说明了《入恒河经》的起源;
听了此事后,那尊纯金造的正觉者舍利像。
Gahghārohaṇasuttassa, uppattiṃtassa niddisuṃ; Sutvā taṃ sabbasovaṇṇaṃ, bimbaṃ sambuddhadhātuno.
洗净导师的石钵,以手捧持带水之钵;
将彼安置后,取汝色像,载上大车。
Katvā satthusilāpattaṃ, sodakaṃ pāṇisampuṭe; Ṭhapetvā tassa te rūpa-māropetvā mahārathaṃ.
自己受持戒律,也让大众受持;
举行了盛大布施,让铜掌国的人们获得无畏。
Sayaṃ sīlaṃ samādāya, samādetvā mahājanaṃ; Mahādānaṃ pavattetvā, abhayaṃ tambapāṇinaṃ.
装饰了那悦如天界的都城;
被岛上所有居民与比丘围绕。
Alaṅkatvā ca nagaraṃ, devalokamanoharaṃ; Dīpavāsīhi sabbehi, bhikkhūhi parivārito.
他们走下大道,比丘们聚集在那里;
诵宝经者,亦正洒水。
Otarittha mahāvīthiṃ, bhikkhū tattha samāgatā; Bhaṇantā ratanaṃ suttaṃ, siñcamānā jalaṃ tathā.
王宫附近的大道之上,城墙之侧;
后夜时分,彼众右绕而行。
Rājagehantike vīti-magge pākārasantike; Vicariṃsu tiyāmante, kurumānā padakkhiṇaṃ.
天快亮的时候,大云降下大雨,落在大地上;
所有生病受苦的人也都变得快乐,一起庆祝节日。
Bhijjamāne’ruṇe vassi, mahāmegho mahītale; Rogāturāca sabbepi, sukhitākaṃsu ussavaṃ.
当岛上出现饥荒、疾病等灾难威胁时,
国王就这样命令他们:你们也照这样做吧。
‘‘Yadā dubbhikkharogādi-bhayaṃ dīpamhi hessati; Evameva karontū’’ti, niyojesi narādhipo.
登塔瞻视虫蚁之类,
以孔雀翎拂扫而语之:“缓缓向林中去。”
Āruḷho cetiyaṃ kunta-kipillādimavekkhiya; Pucchitvā morapiñcena, ‘‘saṇikaṃ yantuvanaṃti ca.
带着洗身用的螺贝和水,在洗浴处行走时,
让人在南边的偏房里,从王宫那边安排好了之后。
Saṅkhaṃ sodakamādāya, caratā’sanadhovane; Dakkhiṇaparitoṇamhi, kāretvā rājagehato.
伍波萨他堂以及佛陀像殿。
围墙环绕着,还有一座令人心旷神怡的园林。
Uposathagharaṃ buddha-paṭimāgeha meva ca; Pākārena parikkhittaṃ, uyyānañca manoramaṃ.
十四日、十五日,以及半月的第八日;
以及具足八支的神变半月日。
Cātuddasiṃpañcadasiṃ, yā ca pakkhassa aṭṭhamī; Pāṭihāriyapakkhañca, aṭṭhaṅgasamupāgataṃ.
受持伍波萨他后,他次第乞食,于彼而住。
他一生都吃大钵里的食物。
Uposathaṃsamādāya, sāpadānaṃ tahaṃ vasī; Yāvajīvañca so bhuñji, mahāpāḷimhi bhojanaṃ.
在园林中漫步时,他把自己的饭食施给松鼠;
设好饲料让人布施,此俗至今犹存。
Carantocakalandāna muyyāne bhattamattano; Katvā nivāpaṃ dāpesi, tadajjāpi ca vattati.
看见盗贼被押到面前,心里生起惊恐;
把尸体搬到坟场,扔进铜锅里。
Coraṃ vajjamupanītaṃ, disvā saṃviggamānaso; Chavaṃ susānaṃ ānetvā, khipitvā lohakumbhiyaṃ.
夜授贼财,纵之使遁;
日出嗔怒,焚彼尸骸,如焚盗贼。
Datvā dhamaṃ palāpetvā, coraṃ rattiyamuggate; Sūriye kujjhito coraṃ-viyajhāpayi taṃ chavaṃ.
他在岛上为所有的塔庙举办了盛大庆典;
在塔园里,还为佛塔安置了金顶盖和金罩衣。
Akā dīpamhi sabbesaṃ, cetiyānaṃ mahāmahaṃ; Thūpārāme ca thūpassa, hemacumbaṭakañcukaṃ.
行欺诈窃盗,四十有二年;
积德终得生,天王为伴侣。
Dvācattālīsavassāni, katvā vañcuṃkhaṇampiso; Katvā puññamupāgañchi, devarājasahabyataṃ.
王弟玛哈那玛,所爱彼佳人;
王后挥利刃,当场断其命。
Rañño tassa kaniṭṭhena, mahānāmena vallabhā; Devī satthaṃ nipātetvā, tamaṭhānamhi mārayi.
兄长寿在日,幼弟已出家;
王遭弑害,惊惧之际你转身登基。
Pabbajitkā kaniṭṭho so, jīvamānamhi bhātari; Hate rājini bhītāya, āvattitvā’si bhūpati.
他把那个杀害兄弟的女人立为自己的王后。
他让人建了病房,还扩建了大斋堂。
Mahesiṃattano’kāsi, mahesiṃ bhātughātiniṃ; Gilānasālā kāresi, mahāpāḷiñca vaḍḍhayi.
在铁门、拉罗村和名叫拘胝巴萨婆那的地方;
建了三座精舍后,施给阿跋耶优多罗寺的比丘们。
Lohadvāra ralaggāma-koṭipassavanavhaye; Tayo vihāre katvā’dā, bhikkhūnamabhayuttare.
在烟护山上建好精舍后,
按大王后的方式,施予那些奉行长老之说的比丘们。
Vihāraṃ kārayitvāna, dhumarakkhamhi pabbate; Mahesiyā nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādīnaṃ.
他在破旧的寺院里,兴建了新的工程;
他始终乐于布施和持戒,也一直恭敬供养塔庙。
Navakammañca jiṇṇesu, vihāresu sakārayi; Dānasīlarato vatthu-pūjako ca ahu sadā.
在菩提道场附近,有个婆罗门青年出生了。
他精通各种学问、技艺和艺术,也彻底通晓三部吠陀。
Bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brohmaṇamāṇavo; Vijjāsippakalāvedī, tīsu vedesu pārago.
善解诸宗之时义,于一切论说无所畏;
赡部洲中游方寻辩,是为论议之士。
Sammāviññātasamayo, sabbavādavisārado; Vādatthi jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.
来到一座寺院后,夜里转诵了波颠阇利之论,
句句圆满,极其圆融。
Vihāramekaṃ āgamma, rattiṃ pātañjalaṃ mataṃ; Parivattesi sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.
Tattheko revatonāma, mahāthero vijāniya; ‘‘Mahāpañño ayaṃ sattho, dametuṃ vaṭṭatī’’ti so.
‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi; ‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āhataṃ.
他说“我知道”,然后讲出了自己的主张;
凡是问到的,他都一一作了解答,还指出了其中的矛盾。
‘‘Ahaṃ jāne’’ti vuttoso, otāresi sakaṃ mataṃ; Vuttaṃ vuttaṃ viyākāsi, virodhampi ca dassayi.
既然这样,你就提出自己的主张吧——他被人这样一逼问,
他诵出了阿毗达摩的圣典,却未能通达其中的义理。
‘‘Tenahi tvaṃ sakavāda-motārehī’’ti codito; Pāḷimāhā’bhidhammassa, atthamassa na so’migā.
他说:“这是谁的咒语?”那人答道:“这是佛陀的咒语。”
当有人说“把它给我”时,对方就说“那就接受出家吧”。
Āha kasse’samanto’ti, buddhamanto’ti sobravi; ‘‘Dehi me ta’’nti vuttehi, ‘‘gaṇhu pabbajjataṃ’’iti.
Mantatthī pabbajitvāso, uggaṇhi piṭakattayaṃ; ‘‘Ekāyano ayaṃ maggo’’, iti pacchā tamaggahi.
人们称他为“佛音”,因为他的声音像佛陀一样,在世间回荡。
Buddhassa viya gambhīra-ghosattātaṃ viyākaruṃ; ‘‘Buddhaghoso’’ti ghosohi, buddho viya mahītale.
在那里,他完成了名为《智生》的写作。
他为《法集论》写了注释《殊胜义》。
Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā makaraṇaṃ tadā; Dhammasaṅgaṇīyā’kāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.
智者发心造《小释》,
雷瓦达长老见已,遂作是言。
Patittaṭṭhakathañceva , kārāmārabhibuddhimā; Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabruvi.
这里只有巴利原文,没有义注。
同样,那些持不同见解的宗师之说也已不存在了。
Pāḷimattaidhānitaṃ, natthi aṭṭhakathā idha; Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.
锡兰的义注是清净的,由智慧聪敏的玛欣德传来。
它被收入三次结集,是正自觉者所宣说的。
Sīhaḷāṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā; Saṃgītittayamāruḷaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.
又观察舍利弗等人所唱的教说之道,
有一种用僧伽罗语,在僧伽罗人中流传。
Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya; Ekā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.
到彼处已,闻已,以摩揭陀语转译之;
彼即成为饶益一切世间之载者。
Taṃ tattha gantvā sutvā taṃ, māgadhānaṃ niruttiyā; Parivattesi sā hoti, sabbalokahitā vahā.
他闻此言,心生净信,遂离彼处;
当此国王之世,大智者来至此岛。
Evaṃ vutto pasanno so, nikkhamitvā tatoimaṃ; Dīpamāgā imasseva, raññokāle mahāmati.
既抵大寺,诸善共住之精舍;
从桑卡·巴拉尊者处,往诣大精进堂。
Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhūnaṃ; Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.
Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, theravādañca sabbaso; ‘‘Dhammasāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.
于彼集僧已,语曰:“诸书悉与我,
我当造义注。”此说为试智者。
Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātumaṭṭhakathāmama; Potthake detha sabbe’’ti, āha vīmaṃsituṃ sataṃ.
僧团给了她两首偈颂:“才能是你的;
在此,你展示它,[我们]见后,全都给。”典籍中如是说。
Saṅgho gāthādvayaṃ tassā-dāsi ‘‘sāmattiyaṃ tava; Ettha dassehi taṃ disvā, sabbe demā’’ti potthake.
他就在这里,连同三藏和注疏一起。
他把这些法义收集起来,简要地编成了《清净道论》。
Piṭakattayamettheva, saddhimaṭṭhakathāya so; Visuddhimagga nāmākā, saṅgahetvā samāsato.
于是召集了僧团,那些通晓正觉者教法的人;
在大菩提树附近,他开始诵读它(那部论著)。
Tato saṅghaṃ samuhetvā, sambuddhamatakovidaṃ; Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetumārabhi.
天神为了在大众面前展示他的聪明才智,把典籍藏了起来;
他这样做了两三次。
Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane; Chādesuṃ potthakaṃso’yi, dvattikkhattumpi taṃ akā.
到了第三遍诵读时,典籍被取出来之后,
诸天神们在那里又安放了另外两部典籍。
Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe; Potthakadvayamaññampi, saṇṭhāpesuṃ tahiṃ marū.
尔时诸比丘,三典合诵;
或依文句,或依义理,或依前后次第。
Vācayiṃsu tadābhikkhū, potthakattaya mekato; Ganthato atthato cāpi, pubbāparavasena vā.
三部书册之中,上座部之巴利、词句与文辞,
绝无变异。
Theravādehi pāḷihi, padehi byañjanehi ca; Aññatthattamahūneva, potthatthakesupi tīsupi.
Atha ugghosayi saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho tisesato; ‘‘Nissaṃsayā’yaṃ metteyyo’’, iti vatvā punappunaṃ.
连同注疏,施予三藏典籍;
他住在犍陀伽罗精舍——一处难以亲近的住处。
Saddhimaṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye; Ganthakāre vasanto so, vihāre durasaṅkare.
那时,他把所有锡兰注释都转译了过来。
以一切众生的根本语言,也就是摩揭陀语。
Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā; Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.
她为一切众生、一切语言带来了利益;
长老尼的一切行持,她都像抓住圣典一样牢牢掌握了。
‘‘Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā; Theriyā cariyāsabbe, pāḷiṃviya tamaggayhaṃ.
尔时,于诸应作之事,为取圆满究竟;
彼为礼敬大菩提,遂至赡部洲。
Atha kattabbakiccesu, gahetu pariniṭṭhitiṃ; Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpamupāgami.
玛哈那玛闻法二十二年,
广修种种福业;寿尽随业而去。
Sutvā dvāvīsavassāni, mahānāmo mahāmahiṃ; Katvā puññāni citrāni, yathā kammamugāgami.
所有这些大地之主,都在努力战胜死亡,
我未能成为善积福乐之力、具足圆满财富者;
一切众生都这样被死亡所控制,恒常如此。
智者应当于财富和生命方面正确地调伏贪欲。
Sabbe’pe te dharaṇīpatayo maccumaccetumante, No sakkhiṃ sūpacitasukhabalāsādhu sampannabhogo; Evaṃ sabbe nidhanavasagā honti sattā’ti niccaṃ, Rāgaṃ sammā vinayatudhane jīvite cāpi dhīmā.