第二十四章
Catuvīsatima pariccheda
他精通象术与剑术,也完成了射箭训练;
那时,那位伽摩尼王子住在大城里。
Hatthassa tharukammassa, kusalo katupāsano; So gāmaṇirājasuto, mahāgāme vasī tadā.
国王让提萨王子住在了长池。
为了守护一个军队强盛、车乘具足的国土。
Rājā rājasutaṃ tissaṃ, dīghavāpimhi vāsayi; Ārakkhituṃ janapadaṃ, sampanna balavāhanaṃ.
Kumāro gāmaṇikāle, sampassanto balaṃ sakaṃ; ‘‘Yujjhissaṃ damiḷehī’’ti, piturañño kathāpayī.
国王为了保护他,说道:“到河的此岸就够了。”
他阻止了三次,那人还是照样让人传话。
Rājā taṃ anurakkhanto, ‘‘oragaṅgaṃ alaṃ’’ iti; Vāresi yāvatatiyaṃ, so tatheva kathāpayī.
我父亲要真是个男子汉,绝不会这样说。
他派人送去,说:“给他穿上吧。”那是女人的饰物。
Pitā me puriso honto, ne’vaṃ vakkhati teni’daṃ; Pilandhatūti pesesi, itthālaṅkāramassa so.
国王对他发了火,说:你们去打一条金锁链;
我要用那条链子把他绑住,因为确实没有别的办法能看住他。
Rājā’ha tassa kujjhitvā, ‘‘karotha hemasaṅkhaliṃ; Tāya taṃ bandhayissāmi, nā’ññathā rakkhiyo hi so.
对父亲发怒后,逃往摩罗耶;
正因对父亲心怀恶意,人们才叫他杜塔嘎玛尼。
Palāyitvāna malayaṃ, kujjhitvā pituno agā; Duṭṭhattāyeva pitari, āhu taṃ duṭṭhagāmaṇi.
国王于是开始建造大吉祥塔;
佛塔建成后,国王召集了僧团。
Rājā’tha ārabhī kātuṃ, mahāmaṅgalacetiyaṃ; Niṭṭhite cetiye saṅghaṃ, sannipātayi bhūpati.
有一万二千位比丘来自质多罗山;
从各处又聚集来了一万二千位。
Dvādasā’suṃ sahassāni, bhikkhū cittalapabbatā; Tato tato dvādaseva, sahassāni samāgamuṃ.
国王在僧团面前举行了佛塔庆典后,
他把所有战士召集到一起,然后让他们当场立下誓言。
Katvāna cetiyamahaṃ, rājā saṅghassa sammukhā; Sabbe yodhe samānetvā, kāresi sapathaṃ tadā.
“我们不会去儿子们争吵的地方”,他们这样说道。
所有人都立下誓言,因此没有去参加那场战斗。
‘‘Puttānaṃ kalahaṭṭhānaṃ, na gacchissāma no’’iti; Akaṃsu sapathaṃ sabbe, taṃ yuddhaṃ tena nāgamuṃ.
这位国王让人建造了六十四座精舍;
就在那里住了那么多年,然后便死在了那里。
Catusaṭṭhi vihāre so, kārāpetvā mahīpati; Tattakāneva vassāni, ṭhatvā maritahiṃ tadā.
取王遗体,以帷车运王后;
带到帝萨大寺,告于僧团。
Rañño sarīraṃ gāhetvā, channayānena rājini; Netvā tissa mahārāmaṃ, taṃ saṅghassa nivedayi.
提萨王子闻此语,即从长池来;
亲自恭敬为父料理遗体事宜。
Sutvā tissakumāro taṃ, āgantvā dīghavāpito; Sarīrakiccaṃ kāretvā, sakkaccaṃ pituno sayaṃ.
大力士带着母亲和坎杜拉象,
因为害怕兄弟,他从那里迅速前往长池。
Mātaraṃ kaṇḍulaṃ hatthiṃ, ādiyitvā mahabbalo; Bhātubhayā dīghavāpiṃ, agamāsi lahuṃ tato.
为了向杜塔嘎玛尼禀报这件事,
忠臣们聚到一起,把信交出去后,就派使者出发了。
Taṃ pavattiṃ nivedetuṃ, duṭṭhagāmaṇi santikaṃ; Lekhaṃ datvā visajjesuṃ, saccemaccā samāgatā.
他到了古塔哈拉,在那里把密探放了出去;
到了大村之后,他亲自为自己灌顶登基为王。
So guttahālamāgantvā, tattha cāre visajjiya; Mahāgāmamupagantvā, sayaṃ rajje’bhisecayi.
他为了索要母亲和康杜拉象,给弟弟寄去了信。
第三次还是没得到回应,他就前来开战了。
Mātatthaṃ kaṇḍūlatthañca, bhātulekhaṃ visajjayi; Aladdhā yāvatatiyaṃ, yuddhāya samupāgami.
在库兰伽尼耶山脊上,双方之间发生了一场大战。
在那里,国王手下的数千人阵亡了。
Ahu dvinnaṃ mahāyuddhaṃ, cūḷaṅgaṇiyapiṭṭhiyaṃ; Tattha nekasahassāni, patiṃsu rājino narā.
王与帝萨大臣,及母马迪古图尼卡;
三者俱皆逃去,王子随后追赶。
Rājā ca tissāmacco ca, vaḷavādīghutunikā; Tayoyeva palāyiṃsu, kumāro anubandhite.
比丘们在这两者之间,商议拥立持地者。
他看到这个情形,心想“这是僧团的事务”,就转身离开了。
Ubhinnamantare bhikkhū, mantayiṃsu mahīdharaṃ; Taṃ disvā ‘‘bhikkhusaṅghassa, kammaṃ’’ iti nivatti so.
彼于劫波甘达拉河,来至爪哇马利渡口;
国王告彼帝萨大臣:“我等腹中饥饿。”
Kappakandaranajjāso, javamālititthamāgato; Rājā’ha tissamaccaṃ taṃ, ‘‘chātajjhattā mayaṃ’’iti.
将金盘中所投之饭取出,施与僧团而食;
食已,复令作四份。
Suvaṇṇasarake khitta-bhattaṃ nīharitassa so; Saṅghe datvā bhuñjanato, kāretvā catubhāgakaṃ.
“宣告时节吧!”他如是言说,
帝萨遂宣告了时节。
用天耳听闻之后,
为了给国王作证而布施的施主。
‘‘Ghosehi kāla’’miccā’ha, Tisso kālamaghosayi; Suṇitvā dibbasotena, Rañño sakkhāya dāyako.
住在皮扬古岛的长老,就把那位长老派到了那里。
那位家主提萨的儿子,就从空中来到了那里。
Thero piyaṅgu dīpaṭṭho, theraṃ tattha niyojayi; Tissaṃ kuṭumbikasutaṃ, so tattha nabhasā’gamā.
他拿了三个钵递给了国王。
国王把僧团应得的那一份,投进了钵里。
Tassa tisso karāpatta-ādāyā’dāsi rājino; Saṅghassa bhāgaṃ sambhāgaṃ, rājā patte khipāpayi.
提萨分得的那份也扔了,母马分得的那份也扔了;
不想要那份,提萨放了三把入钵中。
Sambhāgaṃ khipi tisso ca, sambhāgaṃ vaḷavāpi ca; Na icchitassābhāgañca, tisso pattamhi pakkhipi.
国王把那满满一钵食物布施给了长老。
他布施给乔达摩长老后,那人便迅速地从空中离去。
Bhattassa puṇṇapattaṃ taṃ, adātherassa bhūpati; Adā gotamatherassa, so gantvā nabhasā lahuṃ.
在比丘们吃饭时,他按一口一口的量布施;
那位长老也从那五百位比丘那里得到了食物。
Bhikkhūnaṃ bhuñjamānānaṃ, datvā ālopabhāgaso; Pañcasatānaṃ so thero, laddhehi tu tadantikā.
把钵按份额装满后,他向空中抛去,献给国王。
看见后,便把那飞回来的钵抓住,提萨供养了那位国王。
Bhāgehi pattaṃ pūretvā, ākāse khipi rājino; Disvā’ gataṃ gahetvā taṃ, tisso bhojisi bhūpatiṃ.
自己吃完以后,也让母马吃了。
国王把(某物)做成垫圈,整整七天后,释放了钵。
Bhuñjitvāna sayañjāpi, vaḷavañca abhojayi; Sattāhaṃ cumbaṭaṃ katvā, rājā pattaṃ visajjayi.
他到了那个大村后,又召集了军队;
他带着六万人马去打仗,与自己的兄弟们交战。
Gantvāna so mahāgāmaṃ, samādāya balaṃ puna; Saṭṭhisahassaṃ yuddhāya, gantvā yujjhi sabhātarā.
国王骑上母马,提沙(Tissa)骑上康杜拉象(Kaṇḍūla)。
那时,两兄弟在战场上相遇,正在交战。
Rājā vaḷavamāruyha, tisso kaṇḍūla hatthinaṃ; Dve bhātaro samāgañchuṃ, yujjhamānā raṇe tadā.
国王置象于内后,设牝马之环;
虽不见其隙,犹决意令(象)跃越。
Rājā kariṃ karitva’nto, vaḷavāmaṇḍalaṃ akā; Tathāpi chiddaṃ no disvā, laṅghā petuṃ matiṃakā.
跃过母马后,弟弟又越过象;
掷出刺棒,如皮被割破在背上。
Vaḷavaṃ laṅghayitvāna, hatthinaṃ bhātiko’pari; Tomaraṃ khipi cammaṃva, yathā chijjati piṭṭhiyaṃ.
众多千数的王子武士,在那里奋战而仆倒;
那支大军也被击溃。
Anekāni sahassāni, kumārassa narātahiṃ; Patiṃsu yuddhe yujjhantā, bhijja ceva mahabbalaṃ.
“因为骑手有缺陷,那女人就越过了我。”
那愤怒的(象)摇晃着它,来到一棵树下。
‘‘Ārohakassa vekallā, itthī maṃ laṅghayī’’iti; Kuddhokarī taṃ cālento, rukkhameka mupāgami.
童子攀上树,大象走近主人;
他爬上(象)逃跑时,那童子追赶他。
Kumāro āruhī rukkhaṃ, hatthī sāmimupāgami; Tamāruyha palāyantaṃ, kumāro manubandhi so.
他进入精舍后,就去了大长老的房舍。
王子因为害怕兄弟们,就躺在床下。
Pavisitvā vihāraṃ so, mahāthera gharaṃgato; Nipajjaheṭṭhā mañcassa, kumāro bhātunobhayā.
大长老把袈裟铺开,摊在那张床上;
国王一步步跟在后面,问道:帝须在哪里?
Pasārayi mahāthero, cīvaraṃ tattha mañcake; Rājā anupadaṃ gantvā, ‘‘kuhiṃ tisso’’ti pucchatha.
长老说:“大王,若在那床上……”
国王知道是指床下之后,就从那里出来了。
‘‘Mañce tattha mahārāja’’, iti thero avoca taṃ; Heṭṭhā mañceti jānitvā, tato nikkhamma bhūpati.
他让人在精舍四周都安排了守护。
让他躺在五支床上,然后把上衣盖在上面。
Samantato vihārassa, rakkhaṃ kārayi taṃ pana; Pañcakamhi nipajjetvā, datvā upari cīvaraṃ.
四个年轻比丘抓住床脚。
按照已故比丘的规矩,他们把男孩抬到了外面。
Mañcapādesu gaṇhitvā, cattāro daharā yatī; Matabhikkhuniyāmena, kumāraṃ bahi nīharuṃ.
Nīyamānantu taṃ ñatvā, idha māha mahīpati; ‘‘Tissa tvaṃ kuladevatānaṃ, sīse hutvāna niyyāsi.
我未曾以强力从家族诸神处夺取其物,
愿你终有一日能忆念家族诸神的恩德。”
Balakkārena gahaṇaṃ, kuladevehi natthi me; Guṇaṃ tvaṃ kuladevānaṃ, sareyyāsi kadācipi’’.
Tatoyeva mahāgāmaṃ, agamāsi mahīpati; Āṇāpesi ca tattheva, mātaraṃ mātugāravo.
他安住了六十八年,心安住于法;
这位国王还让人建了六十八座住处。
[Vassāni aṭṭhasaṭṭhiṃso, aṭṭhā dhammaṭṭhamānaso; Aṭṭhasaṭṭhivihāre ca, kārāpesi mahīpati.]
他被比丘们赶出,而国王之子帝须听说后,
就从那里径直去了长池,像另一个人一样。
Nikkhāmito so bhikkhūhi, tissorāja suto pana; Dīghavāpiṃ tatoyeva, agama’ññataro viya.
Kumāro godhagattassa, tissatherassa āha so; ‘‘Sāparādho ahaṃ bhante, khamāpessāmi bhātaraṃ.
大臣们的服役,以及提萨的五百人;
长老带着比丘们去见国王。
Veyyāvaccakarā kāraṃ, tissaṃ pañcasatāni ca; Bhikkhunamādiyitvā so, thero rāja mupāgami.
安置王子后,长老于阶梯顶端,
与僧团一同进入;具信国王(随之)就座。
Rājaputtaṃ ṭhapetvāna, thero sopāna matthake; Sasaṅgho pāvisi saddho, nisīdāviya bhūmipo.
长老被问:“为何?”后,对提萨说:“她带着(它)来了。”
Upānayī yāguādiṃ, thero pattaṃ vidhesiso; ‘‘Kinti vutto’bravi tissaṃ, ādāya agatā’’iti.
有人问他“盗贼在哪里”,他就说出了那人站的地方。
维哈拉德薇走过去后,把儿子藏了起来。
‘‘Kuhiṃ coro’’ti vutto ca, ṭhitaṭhānaṃ nivedayi; Vihāradevī gantvāna, chādiyaṭhāsi puttaka.
国王对长老说:“我等奴仆之身,
今已为汝等所知。”
你们派一位沙弥
给我七岁的
Rājā’ha theraṃ ‘‘ñāto vo, Dāsabhāvo idāni no; Sāmaṇeraṃ pesayetha, Tumhe me sattavassikaṃ.
愿无众生伤亡而诤论止息;
国王将咎责僧团之过,若破僧则施刑罚。
Janakkhayaṃ vināyeva, kalaho na bhaveyya no; Rājā saṅghassa doseso, bhaṃghe daṇḍaṃ karissati.
你们来此应办之事将会成办,
他说:取用粥等食物吧。
布施给比丘僧团后,
把兄长唤来后。
Hessatā’gatakiccā vo, Yāgādiṃ gaṇhāthāti so; Datvā taṃ bhikkhusaṅghassa, Pakkositvāna bhātaraṃ.
就在那僧团当中,他和兄弟坐在一起;
一起吃完后,那位比丘就把僧团打发走了。
Tattheva saṅghamajjhamhi, nisinno bhātarā saha; Bhuñjitvā ekatoyeva, bhikkhu saṅghaṃ visajjayi.
为了让他去安排农活,就把帝萨派到了那里。
他自己也派人击鼓,让人去干农活。
Sassakammāni kāretuṃ, tissaṃ tattheva pāhiṇi; Sayampi bheriṃ cāretvā, sassakammāni kārayi.
如是种种分别所积之怨,
亦能平息众多善士。
想到这一点,哪位有智慧的人会……
不应以温和之心对待他人。
Iti veramanekavikappacitaṃ, Samayanti bahuṃ api sappurisaṃ; Iti cintiya kohi naro matimā, Na bhaveyya paresu susanta manoti.