第二十章
Vīsatima pariccheda
长老般涅槃
Theraparinibbānaṃ
第十八年,法阿育王在位时;
大云林园中,大菩提树得以安立。
Aṭṭhārasamhi vassamhi, dhammāsokassa rājino; Mahāmeghavanārāme, mahābodhi patiṭṭhati.
然后第十二个雨季,国王的皇后;
那位名为阿散提弥多的正自觉者虔诚信徒,她去世了。
Tato dvādasame vasse, mahesī tassa rājino; Piyā asandhīmittā sā, matā sambuddhamāmakā.
其后第四年,法阿育大王;
立提沙拉迦为后,她心怀嫉妒。
Tato catutthe vassamhi, dhammāsoko mahīpati; Tissarakkha mahesitte, ṭhapesi visamāsayaṃ.
到了第三年,她恃貌矜高;
心想:“国王也因我而轻忽了大菩提树。”
Tato tu tatiye vasse, sābālā rūpamāninī; ‘‘Mayāpi ca ayaṃ rājā, mahābodhiṃ ma māyati’’.
她如此被嗔怒所制,成为自害者;
依曼度迦毒刺之法,大菩提树因而毁坏。
Iti kodhavasaṃ gantvā, attano’nattha kārikā; Maṇḍukaṇṭakayogena, mahābodhi maghā tayi.
此后,即于同年,名为法忧者,名声广大;
这些无常之物,至今已历三十七年。
Tato ca tutthevassamhi, dhammā soko mahāyaso; Anicca tāva saṃpatto, sattatiṃsasamā ime.
Devānaṃ piyatisso tu, rājā dhammaguṇe rato; Mahāvihāre navakammaṃ, tathā cetiyapabbate.
在塔园完成新工程后,如法地
他向那位令岛国生起净信、善于答问的长老请问。
Thūpārāme navakammaṃ, niṭṭhāpetvā yathārahaṃ; Dīpappasādakaṃ theraṃ, pucchi pucchitakovidaṃ.
Kārāpessamahaṃ bhante, vihāresu bahū idha; Patiṭṭhāpetuṃ thūpesu, kathaṃ lacchāma dhātuyo.
Sambuddhapattaṃ pūretvā, sumanenā’haṭā idha; Cetiyapabbate rāja, ṭhapitā atthi dhātuyo.
Hatthikkhandhe ṭhapetvā tā, dhātuyo idha āhara; Iti vutto satherena, tathā āhari dhātuyo.
在每一由旬之处建造寺院后,
将舍利如法安奉于该处诸塔之中。
Vihāre kārayitvāna, ṭhāne yojanayojane; Dhātuyo tattha thūpesu, nidhāpesi yathārahaṃ.
将正自觉者所受用的钵,安置于庄严的王宫中
安置后,常以种种供养供奉
Sambuddhabhuttapattaṃ tu, rājavatthughare subhe; Ṭhapayitvāna pūjesi, nānāpūjāhi sabbadā.
五百年为声闻,在大长老近前
在出家圆满之处,他成为如自在者般的沙门。
Pañcasatehi’ssareti, mahātherassa santike; Pabbajjavasitaṭhāne, issarasamaṇako ahu.
历经五百年,在大长老跟前,
于出家圆满之处,如是成为雨山。
Pañcasatehi vassehi, mahātherassa santike; Pabbajjavasitaṭhāne, tathā vassagiri ahu.
凡是那位大长老玛欣德曾住过的岩窟,
在群山诸寺之中,它便成了著名的玛欣德窟。
Yā yā mahāmahindena, therena vasitā guhā; Sapabbatavihāresu, sā mahindaguhā ahu.
第一是大寺,第二是塔园寺;
第三为塔园,以塔为先导的妙胜之处。
Mahāvihāraṃ paṭhamaṃ, dutiyaṃ cetiyavhayaṃ; Thūpārāmaṃ tu tatiyaṃ, thūpapubbaṅgamaṃ subhaṃ.
Catutthaṃ tu mahābodhi-patiṭṭhāpanameva ca; Thūpaṭhānīyabhūtassa, pañcamaṃ pana sādhukaṃ.
在大塔之处,那优美的石柱,
即是正自觉者颈骨舍利的安置。
Mahācetiyaṭhānamhi, silāthūpassa cāruno; Sambuddhagīvādhātussa, patiṭṭhāpanameva ca.
Issarasamaṇaṃ chaṭṭhaṃ, tissavāpintusattamaṃ; Aṭṭhamaṃ paṭhamaṃ thūpaṃ, navamaṃ vassagirivhayaṃ.
名为优婆夷的悦意处,以及名为象柱之处;
这两处是比丘尼的居所,令比丘尼得安乐。
Upāsikāvhayaṃ rammaṃ, tathā hatthāḷhakavhayaṃ; Bhikkhunupassake dve’me, bhikkhunī phāsukāraṇā.
在象柱处下来后,便进入比丘尼的住处,
为领取食物,与比丘僧团一同前往;
Hatthāḷhake osaritvā, bhikkhunīnaṃ upassaye; Gantvāna bhikkhusaṅghena, bhattaggahaṇakāraṇā.
那座名为大帕利卡那的施食堂,供应汤食,
资具悉皆具足,侍从亦圆满具备。
Hattasālaṃ sūpahāraṃ, mahāpāḷikanāmakaṃ; Sabbupakaraṇūpetaṃ, sampattaparicārikaṃ.
如此,向那上千比丘施予最上等的资具;
以及每一年自恣日的供养。
Tathā bhikkhusahassassa, saparikkhāramuttamaṃ; Pavāraṇāya dānañca, anuvassakameva ca.
在那伽洲的阎浮拘罗精舍,坐落于码头之处;
以及提舍大寺,还有东园精舍。
Nāgadīpe jambukola-vihāraṃ ta mhipaṭṭane; Tissamahāvihārañca, pācīnārāma meva ca.
如此,这些事业皆为利益楞伽岛人民而作;
那位天爱帝须,是楞伽岛上福慧具足的君王。
Iti etāni kammāni, laṃkājanahitatthiko; Devānaṃpiyatisso so, laṃkindo puññapaññavā.
就在第一个雨安居之年,具功德者便令建造;
尽其一生,他累积了这些功德之业。
Paṭhameyeva vassamhi, kārāpesi guṇappiyo; Yāva jīvantunekāni, puññakammāni ācini.
Ayaṃ dīpo ahu ṭhito, vijite tassa rājino; Vassāni cattālīsaṃ so, rājā rajjamakārayi.
他有一位弟弟,名郁提耶,为人所知;
这位王子妥善治理了他那无子的兄长所留下的王国。
Tassa’cca ye taṃ kaniṭṭho, uttiyo iti vissuto; Rājaputto aputtaṃ taṃ, rajjaṃ kāresi sādhukaṃ.
而大玛欣德长老,则善巧受持这殊胜的胜者之教;
于教理、行道与证悟皆得善巧。
Mahāmahindatthero tu, jinasāsanamuttamaṃ; Pariyattiṃ paṭipattiṃ, paṭivedhañca sādhukaṃ.
于兰卡岛阐扬正法,是为兰卡之明灯、尊者之士;
他作为世尊在兰卡之化现,广作利益兰卡之事。
Laṃkādīpamhi dīpetvā, laṃkādīpo mahāgaṇi; Laṃkāyaso satthu kappo, katvā laṃkāhitaṃ bahuṃ.
在乌提耶王治下,于胜利年之第八年;
雨安居第六十年,住于支提山。
Tassa uttiyarājassa, jayavassamhi aṭṭhame; Antovassaṃ saṭṭhivasso, cetiyapabbate vasaṃ.
阿沙逾月(马月)白半第八日,
般涅槃之日,此日便以此得名。
Assayujassa māsassa, sukkapakkhaṭhame dine; Parinibbāyite netaṃ, dinaṃ tannāmakaṃ ahu.
尊者玛欣德般涅槃后,于第八日,
因此,这一天便被公认为“第八日”。
[Nibbutassa mahindassa, aṭṭhamiyaṃ dine pana, Tena taṃ divasaṃ nāma, aṭṭhamiyāti sammataṃ.]
乌提耶王闻此,深为悲愁之箭所伤;
前往顶礼长老遗体后,以种种方式再三悲泣。
Taṃ sutvā uttiyo rājā, sokasallasamappito; Gantvāna theraṃ vanditvā kanditvā bahudhā bahuṃ.
以众多灌注了香油的黄金槽;
将长老的遗体投入其中后,那槽被妥善洒净。
Āsittagandhatelāya, bahuṃ sovaṇṇadoṇiyā; Theradebhaṃ khipāpetvā, taṃ doṇiṃ sādhuphussitaṃ.
在黄金尖顶的殿堂中,安设在精饰之处;
令人建造尖顶殿堂,举办善巧的庆典。
Sovaṇṇakūṭāgāramhi, ṭhapāpetvā alaṅkate; Kūṭāgāraṃ gāhayitvā, kārento sādhukīḷitaṃ.
由大群人众,从各处前来;
以浩荡大众,令行供养仪式。
Mahatā ca janoghena, āgatenatato tato; Mahatā ca baloghena, kārento pūjanāvidhiṃ.
Alaṅkatena maggena, bahudhā’laṅkataṃ puraṃ; Ānayitvāna nagare, cāretvā rājavīthiyo.
将大寺迁移至此,安放于五问堂内;
安置了尖顶殿堂后,那位大地之主住了七日。
Mahāvihāraṃ ānetvā, ettha pañhambamāḷake; Kuṭāgāraṃ ṭhapāpetvā, sattāhaṃ so mahīpati.
以拱门、幢幡、鲜花,以及盈满香料的宝瓶;
寺院及周围,庄严达三由旬。
Toraṇaddhajapupphehi, gandhapuṇṇaghaṭehi ca; Vihārañca samantā ca, maṇḍihaṃ yojanattayaṃ.
凭国王之威神力,整个岛屿光明遍照;
依诸天之威神力,它也同样获得庄严。
Ahu rājānubhāvena, dīpantu sakalaṃ pana; Ānubhāvena devānaṃ, tathevā’laṅkataṃ ahu.
令作种种供养后,那位大地之主七日间;
在东方区域,长老们所在的系花环之处。
Nānāpūjaṃ kārayitvā, sattāhaṃ so mahīpati; Puratthimadisābhāge, therānaṃ baddhamāḷake.
令作香堆后,右绕大塔;
正在那里进行时,将那座悦意的尖顶殿堂带去;
Kāretvā gandhacitakaṃ, mahāthūpaṃ padakkhiṇaṃ; Karonto tattha netvā taṃ, kūṭāgāraṃ manoramaṃ.
令安置于柴堆上后,作了最后供养;
并在此建造了塔庙,收集了舍利。
Citakamhi ṭhapāpetvā, sakkāraṃ antimaṃ akā; Cetiyañcettha kāresi, gāhā petvāna dhātuyo.
取了一半舍利后,又在支提山;
于一切寺院中,刹帝利令建造了塔。
Upaḍḍhadhātuṃ gāhetvā, cetiye pabbatepi ca; Sabbesu ca vihāresu, thūpe kāresi khattiyo.
因为那是仙人舍身之处;
出于极大的尊敬,此地被称为“仙人地院”。
Isino dehanikkhepa-kataṭhānañhi tassa taṃ; Vuccate bahumānena, isibhūmaṅganaṃ iti.
从那时起,于诸圣者周围三由旬内;
将遗体带来后,便在那个地方火化。
Tato pabhutya’riyānaṃ, samantā yojanattaye; Sarīraṃ āharitvāna, tamhi desamhi ḍayhati.
僧伽蜜多长老尼,具大神通、大智慧;
既办了教法诸事,亦成就广大世间利益。
Saṅghamittā mahātherī, mahā’bhiññā mahāmatī; Katvā sāsanakiccāni, tathā lokahitaṃ bahuṃ.
她年五十九岁,正值优提耶王在位;
第九次安居的安稳年,在象耳精舍。
Ekūnasaṭṭhivassā sā, uttiyasse’va rājino; Vassamhi navame kheme, hatthāḷhakaupassaye.
她安住彼处,于彼般涅槃,国王亦为她举办;
如同对待长老一般,七日间以最高的礼敬与供养。
Vasantī parinibbāyī, rājā tassāpi kārayi; Therassa viya sattāhaṃ, pūjāsakkāra muttamaṃ.
整个楞伽岛严饰庄严,一如供养长老一般;
长老尼的遗身安奉尖顶堂中,历经七日。
Sabbā alaṅkatā laṃkā, therassa viya āsi ca; Kūṭāgāragataṃ theri-dehaṃ sattadinaccaye.
Nikkhāmetvāna nagaraṃ, thūparāma puratthato; Cittasālā samīpamhi, mahābodhipa dassaye.
长老尼于火供之处,举行了火供仪式;
那位名为优提耶的君王,并在该处建造了塔。
Theriyā vuṭṭhaṭhānamhi, aggikicca makārayi; Thūpañca tattha kāresi, uttiyo so mahīpati.
那五位大长老,及以阿利陀长老为首的诸长老;
同样还有数千比丘,以及漏尽者;
Pañcāpi te mahātherā, therāriṭṭhādayopi ca; Tathā’neka sahassāni, bhikkhu khīṇāsavāpi ca.
以僧伽蜜多为首的十二位长老尼;
尚有数千位漏尽比丘尼。
Saṅghamittā pabhutiyo, tā ca dvādasatheriyo; Khīṇāsavā bhikkhuniyo, sahassāni bahūni ca.
她们多闻、具大智慧,通达律藏等圣教;
适时放光之后,归于无常之居处。
Bahussutā mahāpaññā, vinayādijānāgamaṃ; Jotayitvāna kālena, payātā’niccatāvasaṃ.
那位名叫优提耶的国王,治理国政十年;
如是,这无常性,正是摧毁一切世间者。
Dasavassāni so rājā, rajjaṃ kāresi uttiyo; Evaṃ aniccatā esā, sabbalokavināsinī.
这极其迅猛、极其强力,非人力所能阻挡;
即使了知无常,亦因厌离轮回中的众生,
厌离者于罪恶与福德皆不喜乐,亦不造作;
因此,纵有智者,亦被这极重的无明网之力所迷惑。
Taṃ etaṃ atisāhasaṃ atibalaṃ na vāriyaṃ naro; Jānantopi aniccataṃ bhavagate nibbindateneva ca; Nibbindo viratiṃ ratiṃ na kurute pāpehi puññehi ca; Tasse’sāatimohajālabalatājānampi sammuyhatīti.