3. 增上缘显示巴利原文
3. Adhipatipaccayo
主导缘有两种:所缘主导缘与俱生主导缘。其中,什么是所缘主导缘?在所缘缘所论的诸所缘中,凡是极可爱、极可喜、极可意、被尊重的所缘——这些所缘即是所缘主导缘。其中,“极可爱”是指:不论依自性是可爱或不可爱,只要是彼彼有情极度渴望的所缘,在此即称为极可爱。显示巴利原文
Duvidho adhipatipaccayo ārammaṇādhipatipaccayo saha jātādhipatipaccayo ca. Tattha katamo ārammaṇādhipatipaccayo. Ārammaṇapaccaye vuttesu ārammaṇesu yāni ārammaṇāni atiiṭṭhāni honti atikantāni atimanāpāni garukatāni. Tāni ārammaṇāni ārammaṇādhipatipaccayo. Tattha atiiṭṭhānīti sabhāvato iṭṭhāni vā hontu aniṭṭhāni vā, tena tena puggalena atiicchitāni ārammaṇāni idha atiiṭṭhāni nāma.
然而,就法而言,除两种嗔根心生起、两种痴根心生起,以及苦俱行身识心生起之外,其余一切欲界心与心所、色界与无色界心与心所、出世间心与心所,以及一切极可爱之色,均可成为所缘主导缘的缘法。显示巴利原文
Tāni pana dhammato dve dosamūlacittuppāde ca dve momūha cittuppāde ca dukkhasahagatakāyaviññāṇacittuppāde ca ṭhapetvā avasesāni sabbāni kāmāvacaracittacetasikāni ca rūpārūpa lokuttaracittacetasikāni ca sabbāni atiiṭṭharūpāni ca honti.
其中,唯有当人对欲界所缘作尊重时,这些所缘才成为所缘主导缘;若不作尊重,则不成为所缘主导缘。然而,证得禅那者对自己所证得的广大禅那,以及圣弟子对自己所证得的出世间法,无不尊重。显示巴利原文
Tesupi kāmārammaṇāni garuṃ karontasseva ārammaṇā dhipatipaccayo. Garuṃ akarontassa ārammaṇādhipatipaccayo na hoti. Jhānalābhino pana attanā paṭiladdhāni mahaggatajhānāni ariyasāvakā ca attanā paṭiladdhe lokuttaradhamme garuṃ akarontā nāma natthi.
哪些法是该缘的缘生法?八种贪根心、八种欲界善心、四种欲界智相应唯作心、八种出世间心,这些是该缘的缘生法。显示巴利原文
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā. Aṭṭha lobha mūlacittāni aṭṭha kāmāvacarakusalacittāni cattāri kāmāvacara ñāṇasampayuttakiriyacittāni aṭṭha lokuttaracittāni tassa paccayassa paccayuppannā.
其中,世间六所缘是诸贪根心的缘;十七种世间善心是四种智不相应善心的缘;那些世间善心、较低的道果以及涅槃是四种智相应善心的缘;阿罗汉道果与涅槃是四种智相应唯作心的缘;涅槃是八种出世间心的缘。显示巴利原文
Tattha lokiyāni chaḷārammaṇāni lobhamūlacittānaṃ paccayo. Sattarasa lokiyakusalāni catunnaṃ ñāṇavippayutta kusalānaṃ. Tāni kusalāniceva heṭṭhimamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakusalānaṃ. Arahattamaggaphalāni ca nibbānañca catunnaṃ ñāṇasampayuttakiriyānaṃ. Nibbānaṃ aṭṭhannaṃ lokuttara cittānanti.
依何义而称为所缘,依何义而称为主导?因可被缘取之义故为所缘,因支配之义故为主导。什么是支配之义?在那些将所缘视为尊重而生起的心与心所中,所缘具有的统治性即是支配之义。应知所缘主导之缘法如世间的主人,缘生法如奴隶。显示巴利原文
Kenaṭṭhena ārammaṇaṃ, kenaṭṭhena adhipati. Ālambi tabbaṭṭhena ārammaṇaṃ, ādhipaccaṭṭhena adhipati. Ko ādhipaccaṭṭho. Attānaṃ garuṃ katvā pavattesu cittacetasikesu issarabhāvo ādhipaccaṭṭho. Loke sāmikā viya ārammaṇādhipatipaccaya dhammā daṭṭhabbā, dāsā viya paccayuppannadhammā daṭṭhabbā.
在《苏答索玛本生》中,国王波利萨德极为看重人肉,因人肉而舍弃王国,游荡于荒野。其中,人肉的香、味等法是所缘主导缘,国王波利萨德的贪根心是缘生法。国王苏答索玛极为看重真实法,因真实法而舍弃王位荣华、亲族乃至自己的生命,又回到国王波利萨德手中。其中,真实法是所缘主导缘,国王苏答索玛的善心是缘生法。此理适用于一切被尊重的所缘。显示巴利原文
Sutasomajātake rājā porisādo manussamaṃsaṃ garuṃ karonto manussamaṃsahetu rajjaṃ pahāya araññe vicarati. Tattha manussamaṃse gandharasa dhammā ārammaṇādhipatipaccayo. Rañño porisādassa lobhamūlacittaṃ paccayuppannadhammo. Rājā suta somo saccadhammaṃ garuṃ katvā saccadhammahetu rajjasampattiñca ñāti saṅghañca attano jīvitañca chaṭṭetvā puna rañño porisādassa hatthaṃ upagato. Tattha saccadhammo ārammaṇādhipatipaccayo. Rañño sutasomassa kusalacittaṃ paccayuppannadhammo. Esanayo sabbesu garukatesu ārammaṇesu.
什么是俱生增上缘?达到增上状态的四法——欲、心、精进、观——即是俱生增上缘。显示巴利原文
Katamo sahajātādhipatipaccayo. Adhipatibhāvaṃ pattā cattāro dhammā adhipatipaccayo, chando cittaṃ vīriyaṃ vīmaṃsā.
哪些法是该缘的缘生法?与增上相应的心、心所,以及由增上所生的心生色法,即是该缘的缘生法。显示巴利原文
Katame dhammā tassa paccayassa paccayuppannā. Adhipati sampayuttā cittacetasikā ca adhipatisamuṭṭhitā cittajarūpadhammā ca tassa paccayassa paccayuppannā.
以何义为俱生?以何义为增上?显示巴利原文
Kenaṭṭhena sahajāto, kenaṭṭhena adhipati.
以共同生起之义而称为俱生,以支配俱生诸法之义而称为主导。其中,“共同生起”是指:某一法在自己生起时,令那些与己俱生的法一同生起;正是以此令俱生法共同生起之义,[称为俱生]。显示巴利原文
Sahuppādanaṭṭhena sahajāto, sahajātānaṃ dhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipati. Tattha sahuppādanaṭṭhenāti yo dhammo sayaṃ uppajjamāno attanā sahajātadhamme ca attanā saheva uppādeti, tassa attanā sahajātadhammānaṃ sahuppādanaṭṭhena.
“支配”即征服、压倒。如同转轮王凭借自身的福德威力,征服、压倒一洲之内的所有居民,令他们随顺自己的意愿而行,一洲居民便随其意愿而行。同样地,处于主导位的这四法,在各自的领域内征服、压倒俱生诸法,令其随顺自己的意愿而转起,俱生诸法便随其意愿而转起。又如石柱中的地界、水聚中的水界、火聚中的火界、风聚中的风界,各自征服、压倒其余的共存三界,令它们随自己的趋向而行,俱生诸界便随其趋向而行。同样地,处于主导位的这四法,以自力令俱生诸法随其趋向而行,俱生诸法便随其趋向而行。如此,即是因支配俱生诸法之义。显示巴利原文
Abhibhavanaṭṭhenāti ajjhottharaṇaṭṭhena. Yathā rājā cakkavatti attano puññiddhiyā sakaladīpavāsino abhibhavanto ajjhottharanto attano vase vattāpeti, sakaladīpavāsino ca tassa vase vattanti. Tathā adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano attano visaye sahajātadhamme abhibhavantā ajjhottharantā attano vase vattāpenti, sahajātadhammā ca tesaṃ vase vattanti. Yathā vā silāthambhe pathavidhātu udakakkhandhe āpodhātu aggikkhandhe tejodhātu vātakkhandhe vāyodhātu attanā sahajātā tisso dhātuyo abhibhavantā ajjhottharantā attano gatiṃ gamāpenti, sahajātadhātuyo ca tāsaṃ gatiṃ gacchanti, evameva adhipatiṭṭhānapattā ime cattāro dhammā attano balena sahajātadhamme attano gatiṃ gamāpenti, sahajātadhammā ca tesaṃ gatiṃ gacchanti, evaṃ sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena.
在此,或许有人会诘难:“若因支配俱生诸法而称为主导,那么姑且不谈欲,贪本身就应称为主导,因为贪比欲更强,能支配俱生诸法而转起。”对此,可以回答说:“贪比欲更强,仅在愚痴凡夫中存在;而在智者中,欲确实强于贪,能支配俱生诸法而转起。如果贪真的比欲更强,那么这些陷在贪手中的有情,如何能舍弃有的成就、财富的成就,圆满出离之法而脱离轮回之苦呢?正因为欲确实强于贪,这些陷在贪手中的有情,才能舍弃有的成就、财富的成就,圆满出离之法而脱离轮回之苦。因此,欲确实强于贪,欲是主导,贪不是。对于嗔等,道理也是如此。”显示巴利原文
Ettha vadeyyuṃ, yadi sahajātadhammānaṃ abhibhavanaṭṭhena adhipatināma siyā. Evaṃ sati tiṭṭhatu chando, lobho eva adhipatināma siyā, so hi chandatopi balavataro hutvā saha jātadhamme abhibhavanto pavattatīti. Vuccate, bālaputhujjanesu eva lobho chandato balavataro hoti, paṇḍitesu pana chando eva lobhato balavataro hutvā sahajātadhamme abhi bhavanto pavattati. Sace hi lobho eva chandato balavataro siyā, kathaṃ ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasammattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissareyyuṃ. Yasmā pana chando eva lobhato balavataro hoti, tasmā ime sattā lobhassa hatthagatā bhavasampatti bhogasampattiyo chaṭṭetvā nekkhammadhamme pūretvā vaṭṭadukkhato nissaranti. Tasmā chando eva lobhato balavataro hoti, chando eva adhipati, na lobhoti. Esa nayo dosādīsupīti.
当世间现前极其难行的男子伟业时,这四法能成就事业。如何成就呢?显示巴利原文
Tattha loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti. Kathaṃ.
志欲下劣的人,见到极其难行的男子伟业,便退失了欲求。他们不愿去做,心想“这非我等所能及”,便置之不问。而志欲超胜者见到如此男子伟业,便志向高昂,极欲去做,下定决心:“这是我所能及的事。”他被此欲求所牵引,若事业未成,决不会半途而废。如此,终有一日,纵使事业极为宏大,亦能成就。显示巴利原文
Hīnacchandā bahujjanā mahantāni sudukkarāni purisakammāni disvā nivattacchandā honti. Kātuṃ na icchanti, amhākaṃ avisayoti nirapekkhā ṭhapenti. Chandādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatacchando hoti, ativiya kātuṃ icchati, mama visayo esoti adhiṭṭhānaṃ gacchati. So chandena abhikaḍḍhito yāva taṃ kammaṃ na sijjhati, tāva antarā taṃ kammaṃ chaṭṭetuṃ na sakkoti. Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati.
精进下劣者见到如此男子伟业,便退失精进。他们心想:“做此事业,当受许多身苦、心苦吧”,于是便退缩不前。而精进超胜者见到如此男子伟业,便精进高昂,想要即刻起身去做。他纵使长时行持此事业,承受许多身苦、心苦,也不厌舍那精进的事业;若无大精进,他便不能安住。他以如是精进度过日夜,得享心乐。如此,终有一日,纵使事业极其巨大,亦能成就。显示巴利原文
Hīnavīriyā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivatta vīriyā honti, idaṃ me kammaṃ karontassa bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā bhavissatīti nivattanti. Vīriyādhiko pana tādisāni purisakammāni disvā uggatavīriyo hoti, idāneva uṭṭhahitvā kātuṃ icchati. So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃ vā cetodukkhaṃ vā anubhavantopi tasmiṃ vīriya kamme nanibbindati, mahantena kammavīriyena vinā bhavituṃ na sakkoti, tādisena vīriyena rattidivaṃ khepento cittasukhaṃ vindati. Evañca sati atimahantaṃpi taṃ kammaṃ ekasmiṃ kāle siddhaṃ bhavissati.
心性下劣的众人见到这类事业,心便退转,甚至不再作意。而心性殊胜者见到这类事业,心便昂扬,甚至无法排遣其心念,恒时系念于此。他为心所驱使,即使长期从事该事业,承受诸多身苦等,也应以欲增上的方式来阐释。显示巴利原文
Hīnacittā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattacittā honti. Puna ārammaṇaṃpi na karonti. Cittādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatacitto hoti, cittaṃ vinodetuṃpi na sakkoti, niccakālaṃ tattha nibandhacitto hoti. So cittavasiko hutvā cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karonto bahuṃ kāyadukkhaṃvāpītiādinā chandādhipatinayena vattabbaṃ.
慧钝的众人见到这类事业,慧便退失。他们看不到事业的起始,也看不到终结,犹如进入黑暗之中,心也不倾向于从事他们事业。而慧胜者见到这类事业,慧便昂扬。他看到事业的起始,看到终结,看到果报,看到利益,也看到以安乐成就事业的种种方便。即使长期从事该事业等,应以精进增上来阐释。然而在此,应说‘以殊胜的慧抉择事业’或‘以如此的慧抉择事业’。显示巴利原文
Mandapaññā ca bahujjanā tādisāni kammāni disvā nivattapaññā honti, kammānaṃ ādimpi na passanti, antapi na passanti, andhakāre pavisantā viya honti, tāni kammāni kātuṃ cittaṃpi na namati. Paññādhiko pana tādisāni kammāni disvā uggatapañño hoti, kammānaṃ ādiṃpi passati, antaṃpi passati, phalaṃpi passati, ānisaṃsaṃpi passati. Sukhena kammasiddhiyā nānāupāyaṃpi passati. So cirakālaṃpi taṃ kammaṃ karontotiādinā vīriyādhipatinayena vattabbaṃ. Idha pana mahatiyā kammavīmaṃsāyāti ca tādisiyā kamma vīmaṃsāyāti ca vattabbaṃ.
如此,当世间现前极为难行的丈夫伟业时,这四法能成就事业。由于这四种增上的存在,世间才可见到名为‘人中殊胜者’者,可见到名为‘一切知佛’者,可见到名为‘一切知菩萨’者,可见到名为‘独觉佛’者,可见到名为‘独觉菩萨’者,可见到名为‘上首弟子’者,可见到名为‘大弟子’者,可见到名为‘声闻菩萨’者。也因如此人中殊胜者,世间可见到为有情世间的利益、福祉与安乐而施设的种种智慧技艺殊胜,以及种种受用资具殊胜。显示巴利原文
Evaṃ loke mahantesu sudukkaresu purisakammesu paccupaṭṭhitesu ime cattāro dhammā kammasiddhiyā saṃvattanti. Imesañca catunnaṃ adhipatīnaṃ vijjamānattā loke purisavisesā nāma dissanti, sabbaññubuddhā nāma dissanti, sabbaññubodhisattā nāma dissanti, paccekabuddhā nāma dissanti, paccekabodhisattānāma dissanti, aggasāvakānāma mahāsāvakā nāma sāvakabodhisattā nāma dissanti. Lokepi evarūpānaṃ purisavisesānaṃ vasena satta lokassa atthāya hitāya sukhāya paññāsippavisesā ca paribhogavatthuvisesā ca dissantīti. Adhipatipaccayadīpanā niṭṭhitā.