《发趣论摄义灯》之诵本
Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
1. 因缘
1. Hetupaccayo
何谓因缘?贪是因缘;嗔、痴、无贪、无嗔、无痴,亦为因缘。
Katamo hetupaccayo. Lobho hetupaccayo. Doso, moho, alobho, adoso, amoho hetu paccayo.
什么是因缘的缘生法?与贪俱生的心、心所及色聚法,与嗔俱生、与痴俱生、与无贪俱生、与无嗔俱生、与无痴俱生的心、心所及色聚法——这些由因缘而生起的法,即是因缘之缘生法。
Katame dhammā hetupaccayassa paccayuppannā. Lobha sahajātā cittacetasikā dhammā ca rūpakalāpādhammā ca dosasaha jātā mohasahajātā alobhasahajātā adosasaha jātā amohasahajātā cittacetasikā dhammā ca rūpakalāpā dhammā ca hetupaccayato uppannā hetupaccayuppannā dhammā.
所谓俱生色聚,即是有因结生刹那的业生色,以及生命转起期间的有因心生色。在此,结生心的生起刹那称为结生刹那;从结生心的住立刹那开始,直至死时,称为生命转起期间。
Sahajātarūpakalāpā nāma sahetukapaṭisandhikkhaṇe kammajarūpāni ca pavattikāle sahetukacittajarūpāni ca. Tattha paṭisandhikkhaṇo nāma paṭisandhicittassa uppādakkhaṇo. Pavattikālo nāma paṭisandhicittassa ṭhitikkhaṇato paṭṭhāya yāva cutikālaṃ vuccati.
以何义而为因,以何义而为缘?以根义,故为因;以资助义,故为缘。在此,《根双论》中所说的贪等根法之根性,即是所谓根的含义。此根的含义,我等在《根双论释》中,早已以树为譬喻作了说明。
Kenaṭṭhena hetu, kenaṭṭhena paccayoti. Mūlaṭṭhena hetu, upakārakaṭṭhena paccayoti. Tattha mūlayamake vuttānaṃ lobhādīnaṃ mūladhammānaṃ mūlabhāvo mūlaṭṭho nāma. So mūlaṭṭho mūlayamakadīpaniyaṃ amhehi rukkhopamāya dīpitoyeva.
又譬如,一男子对一女子心生染着。只要他尚未舍弃此心,那么该男子缘于该女子,由贪俱生的身行、语行、意行,以及由贪所生起的心生色,便会长时间地转起。所有那些心、心所及色,皆以对该女子的贪染为根。此贪作为其根,故为因;作为资助,故为缘,因此说为因缘。其余处亦同理:以染着的方式缘取可染的对象,便生起贪;以厌恶的方式缘取可厌的对象,便生起嗔;以痴迷的方式缘取可痴的对象,便生起痴。
Api ca eko puriso ekissaṃ itthiyaṃ paṭibaddha citto hoti. So yāva taṃ cittaṃ na jahati, tāva taṃ itthiṃ ārabbha tassa purisassa lobhasahajātāni kāyavacīmanokammāni ca lobhasamuṭṭhitāni cittajarūpāni ca cirakālaṃpi pavattanti. Sabbāni ca tāni cittacetasikarūpāni tassaṃ itthiyaṃ rajjanalobhamūlakāni honti. So lobho tesaṃ mūlaṭṭhena hetu ca, upakārakaṭṭhena paccayo ca. Tasmā hetupaccayo. Esa nayo sesāni rajjanīyavatthūni ārabbharajjanavasena uppannesu lobhesu, dussanīyavatthūni ārabbha dussanavasena uppannesu dosesu, muyhanīyavatthūni ārabbha muyhanavasena uppannesu mohesu ca.
在此,犹如树根深扎于土中,汲取地味与水味,并将其传送至树顶,由此树得以长久生长、存续。同样,贪以染着的方式牢牢固着于种种对象,汲取那对象的可爱味与可意味,并传送给相应诸法,乃至达到身、语的违犯。嗔则以厌恶的方式,汲取不可爱味与不可意味;痴则以痴迷的方式,于种种所缘增长无益心行之味,应如此了知。如此传送时,这三种不善法使相应诸法于可染等对象中,仿佛令其欢喜、喜悦一般,长时间地转起。当相应诸法如此转起时,俱生的色聚也如此转起。这里“传送给相应诸法”意为:将两种可爱味、可意味带到相应诸法面前。
Tattha yathā rukkhassa mūlāni sayaṃ antopathaviyaṃ suṭṭhu patiṭṭhahitvā pathavirasañca āporasañca gahetvā taṃ rukkhaṃ yāva aggā abhiharanti, tena rukkho cirakālaṃ vaḍḍhamāno tiṭṭhati. Tathā lobho ca tasmiṃ tasmiṃ vatthumhi rajjanavasena suṭṭhu patiṭṭhahitvā tassa tassa vatthussa piyarūparasañca sātarūparasañca gahetvā sampayuttadhamme yāva kāyavacīvītikkamā abhiharati, kāya vītikkamaṃ vā vacīvītikkamaṃ vā pāpeti. Tathā doso ca dussana vasena appiyarūparasañca asātarūparasañca gahetvā, moho ca muyhanavasena nānārammaṇesu niratthakacittācārarasaṃ vaḍḍhetvāti vattabbaṃ. Evaṃ abhiharantā tayo dhammā rajjanīyādīsu vatthūsu sampayuttadhamme modamāne pamodamāne karonto viya cira kālaṃ pavattenti. Sampayuttadhammā ca tathā pavattanti. Sampayutta dhammesu ca tathā pavattamānesu sahajātarūpakalāpāpi tathā pavattantiyeva. Tattha sampayuttadhamme abhiharatīti dve piyarūpa sātarūparase sampayuttadhammānaṃ santikaṃ pāpetīti attho.
就善的方面而言,当那男子见到诸欲的过患,便舍弃那种心,对该女子生起无贪。先前,缘取该女子而生起的是贪根的不清净身、语、意行;如今,则生起无贪根的清净身、语、意行,即生起出家者的戒防护、禅那预备行或安止定。此无贪作为其根,故为因;作为资助,故为缘,因此称为因缘。其余处亦同理:与贪相反为无贪,与嗔相反为无嗔,与痴相反为无痴。
Sukkapakkhe so puriso yadākāmesu ādīnavaṃ passati, tadā so taṃ cittaṃjahati, taṃ itthiṃ ārabbha alobho sañjā yati. Pubbe yasmiṃ kāle taṃ itthiṃ ārabbha lobhamūlakāni asuddhāni kāyavacīmanokammāni vattanti. Idāni tasmiṃ kālepi alobhamūlakāni suddhāni kāyavacīmanokammāni vattanti. Pabbajita sīlasaṃvarāni vā jhānaparikammāni vā appanājhānāni vā vattanti. So alobho tesaṃ mūlaṭṭhena hetu ca hoti, upakārakaṭṭhena paccayoca. Tasmā hetupaccayo. Esa nayo sesesu lobha paṭipakkhesu alobhesu, dosapaṭipakkhesu adosesu, moha paṭipakkhesu amohesu ca.
正如树根一般,无贪在可贪的事物上断除贪欲,增长离贪之乐味;以此乐,它使相应诸法感到欢喜喜悦,将其提升至禅那等至之乐,乃至道果之乐。同样,无嗔在可嗔的事物上增长离嗔之乐味;无痴在可痴的事物上增长离痴之乐味,应当如此解说。当它们如此增长时,这三项善法便使相应诸法欢喜喜悦、长久地转起。相应诸法既如此转起,俱生的色聚也随之如此转起。
Tattha rukkhamūlāni viya alobho lobhaneyyavatthūsu lobhaṃ pahāya lobhavivekasukharasaṃ vaḍḍhetvā tena sukhena sampayuttadhamme modamāne pamodamāne karonto viya yāva jhānasamāpattisukhā vā yāva maggaphalasukhā vā vaḍḍhāpeti. Tathā adoso ca dosaneyyavatthūsu dosavivekasukharasaṃ vaḍḍhetvā, amoho ca mohaneyyavatthūsu mohavivekasukharasaṃ vaḍḍhetvāti vattabbaṃ. Evaṃ vaḍḍhāpentā tayo dhammā kusalesu dhammesu sampayuttadhamme modamāne pamodamāne karonto viya cira kālaṃpi pavattenti. Sampayuttadhammā ca tathā pavattanti. Sampayutta dhammesu ca tathā pavattamānesu sahajātarūpakalāpāpi tathā pavattantiyeva.
此处,‘离贪之乐味’:远离、离去称为‘离’。于贪远离,即‘离贪’。离贪中的乐,即‘离贪之乐’。意思是缘于离贪而生起的乐。此乐本身即是味,故复合为‘离贪之乐味’。这便是阿毗达摩《发趣》的方法。
Tattha lobhavivekasukharasanti viviccanaṃ vigamanaṃ viveko. Lobhassa viveko lobhaviveko. Lobhaviveke sukhaṃ lobhavivekasukhaṃ. Lobhavivekaṃ paṭicca uppannasukhanti vuttaṃ hoti. Tadeva raso lobhavivekasukharasoti samāso. Ayaṃ abhidhamme paṭṭhānanayo.
至于经教的方法:痴即无明,贪即爱,这两种法是一切轮转苦法的根本。嗔则是贪的等流,属于恶根。无痴即明,无贪即出离界,这两种法是离轮转法的根本。无嗔则是无贪的等流,属于善根。如此,这六种根成为俱生及非俱生名色法的缘。这便是经教的方法。对因缘的释义到此结束。
Hattantanayo pana avijjāsaṅkhāto moho ca taṇhāsaṅkhāto lobho cāti dve dhammā sabbesaṃpi vaṭṭadukkhadhammānaṃ mūlāni honti. Doso pana lobhassa nissandabhūtaṃ pāpamūlaṃ hoti. Vijjāsaṅkhāto amoho ca nikkhamadhātusaṅkhāto alobho cāti dve dhammā vivaṭṭadhammānaṃ mūlāni honti. Adoso pana alobhassa nissandabhūtaṃ kalyāṇamūlaṃ hoti. Evaṃ chabbidhāni mūlāni sahajātānaṃpi asahajātānaṃpi nāmarūpadhammānaṃ paccayā hontīti. Ayaṃ suttantesu nayo. Hetupaccayadīpanā niṭṭhitā.