《心摄胜义灯》·不过在复注里
心集第一义阐明 · 44 段
他们把这句话接成“既是初禅,又是入流道心”,这是不合理的。巴利
‘‘Pathamajjhānañca taṃ sotāpattimaggacittañcā’’ti yojenti. Taṃ na yuttaṃ.
禅那并不是心,心也不是禅那。禅那是另一种东西,心又是另一种东西。巴利
Na hi jhānaṃ cittaṃ hoti. Naca cittaṃ jhānaṃ. Aññañhi jhānaṃ, aññaṃ cittanti.
而在《广释》中巴利
[64] Yañca vibhāvaniyaṃ
有人说:“以禅支之故与初禅相似,所以也就是初禅。”这种说法也不合理。巴利
‘‘Jhānaṅgavasena pathamajjhāna sadisattā pathamajjhānañcā’’ti vuttaṃ. Tampi na yuttaṃ.
不能说:具足五支的出世间禅,因为跟初禅相似,就把它叫作初禅。因为这种禅本身就已经具足五支,毫无疑问就是初禅。其实,不管是世间禅还是出世间禅,只要具足五支,它本身就是初禅,这一点是成立的。具足四支的,本身就是第二禅;具足三支的,本身就是第三禅;具足二支的,本身就是第四禅;再具足二支的,本身就是第五禅——这些也都成立。应当这样理解:之所以这么说,是因为在出世间禅中,第二禅等的生起次第根本无法成立。巴利
Na hi pañcaṅgikaṃ lokuttarajjhānaṃ pathamajjhānasadisaṭṭhena pathamajjhānasaññaṃ labhatīti sakkā vattuṃ. Tañhi sayameva attano pañcaṅgikabhāvena nippariyāyato pathamajjhānaṃnāma hotīti. Idañhi jhānaṃnāma lokiyaṃvā hotu lokuttaraṃvā. Yaṃ pañcaṅgikaṃ hoti. Taṃ sayameva pathamajjhānanti siddhaṃ. Yaṃ caturaṅgikaṃ. Tiyaṅgikaṃ. Duvaṅgikaṃ. Puna duvaṅgikaṃ. Taṃ sayameva pañcamajjhānanti siddhanti. Lokuttarevā dutīyādibhāvassa uppattikkamavasena asiddhattā evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ.
而在那里,凡是……巴利
[65] Yañca tattha
仅仅因为在出世间中,那些五支等的禅那称呼能够成立,为了阐明这一点。有人说:“依据基础禅那、所观禅那或个人意乐中的某一种,因为与各种禅那相似,寻等支就显现出来,所以四种道也都获得初禅等的称呼,各自分为五种。”这种说法同样是不合理的。巴利
Sadisabhāveneva lokuttare tesaṃ pañcaṅgikādīnaṃ jhāna vohārasiddhatādīpanatthaṃ. ‘‘Pādakajjhāna sammasitajjhāna puggalajjhāsayesu hi aññataravasena taṃ taṃ jhānasadisattā vitakkādiaṅgapātubhāvena cattāropi maggā pathamajjhānādi vohāraṃ labhantā paccekaṃ pañcadhā vibhajantī’’ti vuttaṃ. Tampi nayujjatiyeva.
道并不具有“初禅”等名称。因为道是一回事,禅那是另一回事。再者,如果“禅那”是因为“近观”和“烧尽敌对法”这两个含义而得名的,那么只有出世间禅那才真正更配称为禅那,其他禅那并不配。因为那些世间禅那只是靠近遍相等所缘而作观想,并且只是以镇伏的方式烧尽敌对法;而出世间禅那则是靠近极深、极难见的涅槃而作观想,并且以连根拔除、连同随眠一起彻底断尽的方式烧尽敌对法。在这里,安止禅那本来就是五支的,所以对于属于初禅的道与果来说,并不需要靠“基础禅那”等特殊的条件来起作用。但四支等状态,如果没有那种特殊条件,就无法成立。如果没有那个条件,一切禅那都会只是五支。就像在世间禅那中,初学者阶段,作为各种第二禅等的近行修习,虽然本身与寻等相应,但由于以见寻等过患的智慧,以及“我现在要生起无寻的禅那”“我现在要生起无伺的禅那”这样生起的意乐差别,所以有些成为离寻的修习,有些成为离伺的修习,有些成为离喜的修习,有些成为离乐的修习,有些成为离色的修习;而对于往生无想天的众生来说,则成为离想的修习。这种修习能使自己的禅那成为无寻、无伺、无喜,或与舍俱。然而,在能自在于禅那的时候,即使没有见过患的智慧,仅仅凭意乐,想入哪种禅那,就能入哪种禅那。同样,在这里,作为各种道的近行、名为“出起观”的修习,虽然本身与寻等相应,却也有种种不同的势力。有些成为离寻的修习,有些成为离寻离伺的修习,有些成为离寻离伺离喜的修习,有些成为离寻离伺离喜离乐的修习。其中,能够离寻、超越寻的,就叫离寻的修习。其余几种也照这个道理类推。巴利
Na hi maggā pathamajjhānādi vohāraṃ labhanti. Añño hi maggo, aññaṃ jhānanti. Apica, yadi upanijjhāyanaṭṭhena paccanīkajjhāpanaṭṭhenaca jhānaṃnāma siyā. Tadā lokuttarajjhānānieva sātisayato jhānānināma siyuṃ. Na itarāni. Tāni hi kasiṇādinimittamattaṃ upecca nijjhāyanti. Paccanīkadhammeca vikkhambhanamattena jhāpenti. Lokuttarāniyevapana atigambhīraṃ abhiduddasaṃ nibbānaṃ upecca nijjhāyanti. Paccanīkadhammeca samūle sānusaye sabbaso samucchindanavasena jhāpentīti. Etthaca appanājhānānaṃ pañcaṅgikabhāvonāma pakatiyā eva siddho hotīti na pathamajjhānikesu maggaphalesu pādakajjhā nādinā paccayavisesena kiccaṃ atthi. Caturaṅgikādi bhāvo pana tena paccayavisesena vinā na sijjhati. Asatihi tasmiṃ sabbaṃpi jhānaṃ pañcaṅgikameva bhavissatīti. Tattha yathā lokiyajjhānesu ādikammikakāle tassa tassa dutīyādikassa jhānassa upacārabhūtā bhāvanā sayaṃ vitakkādiyuttā samānāpi vitakkādīsu ādīnavadassanaññāṇenaceva idāni avitakkaṃ jhānaṃ uppādessāmi, idāni avicāraṃ jhānaṃ uppādessāmīti evamādinā pavattena ajjhāsaya visesenaca yuttattā kāci vitakkavirāgabhāvanānāma hoti. Kāci vicāra virāgabhāvanā nāma. Kāci pītivirāgabhāvanā nāma. Kāci sukhavirāgabhāvanānāma. Kācī rūpavirāgabhāvanānāma. Asaññigāmīnaṃ pana saññāvirāgabhāvanānāma hoti. Sā attano attano jhānaṃ avitakkaṃvā avicāraṃvā appītikaṃvā upekkhāsaha gataṃvā kātuṃ sakkoti. Jhānesu vasībhūtakālepana ādīnavadassanaññāṇena vinā kevalaṃ ajjhāsayamattena yaṃyaṃ jhānaṃ icchati. Taṃ taṃ jhānaṃ samāpajjatiyeva. Evamevaṃ idhapi tassa tassa maggassa upacārabhūtā vuṭṭhānagāmini vipassanāsaṅkhātā bhāvanā sayaṃ vitakkādiyuttā samānāpi nānāsattiyuttā hoti. Kāci vitakkavirāgabhāvanānāma. Kāci vitakkavicāravirāgabhāvanā nāma. Kāci vitakkavicārapīti virāgabhāvanānāma. Kāci vitakkavi cārapītisukhavirāgabhāvanānāma. Tattha yā vitakkaṃ virājetuṃ atikkāmetuṃ sakkoti. Sā vitakkavirāgabhāvanānāma. Esa nayo sesāsupīti.
66 依谁的力量,这种观是与种种力量相应的。有人说,这是靠基础禅那的力量;有人说,这是靠已修习禅那的力量;还有人说,这是靠个人意乐的力量。
其中,无论哪种禅那,为了作为那种观的基础而临近入定时,就叫做基础禅那。如果那基础禅那是初禅,观就是自然相应的;如果是第二禅,观就与离寻之力相应,在圣道中能够决定无寻的禅那。这个道理也适用于其余的基础禅那——这就是基础说。
如果有基础禅那,在圣道中就会生起与它同类的禅那;如果没有,在圣道中就只会是初禅。这里的意旨是:已修习的禅那或个人意乐不能决定性道中的禅支。
如果有基础禅那,无论修习的是那个禅那还是别的什么禅那,如果那是初禅,观就是自然相应的;如果是第二禅,观就与离寻之力相应,在道中能够决定无寻的禅那。这个道理也适用于其余已修习的禅那——这就是修习说。
其意旨是:由于观是随着所缘的性质而行的,所以已修习的禅那比基础禅那和个人意乐更有力量。巴利
66. Kassapana balena sā vipassanā nānāsatti yuttā hotīti. Vuccate, pādakajjhānabalenāti eko theravādo. Sammasitajjhāna balenāti eko. Puggalajjhāsaya balenāti eko. Tattha yaṃ yaṃ jhānaṃ tassā vipassanāya pādakatthāya āsanne samāpajjīyati. Taṃtaṃ pādakajjhānaṃnāma. Taṃce pathamajjhānaṃ hoti. Vipassanā pākatikāeva. Sace dutīyajjhānaṃ hoti. Vipassanā vitakkavirāgasattiyuttā hoti. Magge avitakkaṃ jhānaṃ niyāmetuṃ sakkoti. Esanayo sesesupi pādakajjhānesūti ayaṃ pādakavādo. Pādakajjhāne sati taṃsadisameva magge jhānaṃ hoti. Asatipana magge pathamajjhānameva hoti. Sammasi tajjhānaṃvā puggalajjhāsayovā magge jhānaṅgaṃ niyametuṃ nasakkotīti adhippāyoti. Pādakajjhāne sati taṃvā aññaṃvā yaṃyaṃ jhānaṃ sammasīyati. Taṃce pathamajjhānaṃ hoti. Vipassanā pākati kāeva. Sace dutīyajjhānaṃ hoti. Vipassanā vitakkavirāgasatti yuttā hoti. Magge avitakkaṃ jhānaṃ niyāmetuṃ sakkoti. Esanayo sesesupi sammasitajjhānesūti ayaṃ sammasitavādo. Vipassanāya ārammaṇabhāvena saha caritattā sammasitajjhānameva pādakajjhānato ajjhāsayatoca balavataranti adhippāyoti.
不过在《广释》中巴利
Vibhāvaniyaṃ pana
有人说,不存在任何能作为内观基础的禅那。这种说法和注疏不一致。巴利
Vipassanāpādakaṃ kiñcijhānaṃ natthīti imasmiṃ vāde vuttaṃ. Taṃ aṭṭhakathāya na sameti.
如果有基础禅那,在道位上,他想得到那个禅那或别的任何禅那,那个禅那就能够成就;内观也能随着他的意愿,达到离寻等状态——这就是“个人意乐说”。就像在世间禅那中,临近出定的禅那只能资助对更高层禅那的近行修习,并不能让更高层的禅那变得和自己一样;只有意乐才能决定更高层禅那的禅那支。同样地,这里的基础禅那只是为了让内观变得锐利、明净而成为强有力的助缘;只有意乐才能使内观达到离寻等状态,从而决定道上的禅那支——这就是其密意。不过,大注疏的主张是:唯有出起观才能决定道中的禅那支。在这里也应知道:正是由于个人意乐的殊胜力量,出起观才与离寻等殊胜之力相应。虽然在《殊胜义论》中,这三派长老的说法看起来彼此并不矛盾,但这些说法并不是互相调和后成立的,而是各自圆满一切出世间禅那之后才说的,因此无法排除它们彼此之间的矛盾。再者,对于获得禅那的人,在内观业处中入基础禅那,这正是世尊所善巧安立的,正如《小空经》所说:巴利
Pādakajjhāne sati taṃvā aññaṃvā magge yaṃyaṃjhānaṃ icchati. Taṃtaṃ jhānaṃ ijjhati. Vipassanāpi icchānurūpaṃ vitakkavirāgādibhāvaṃ pattā hotīti puggalajjhāsayavādo. Yathā lokiyajjhānesu āsanne vuṭṭhitajjhānaṃ uparijjhānupacāra bhāvanāya upatthambhakamattaṃ hoti. Na pana uparijjhāne jhānaṃ attasadisaṃ kātuṃ sakkoti. Ajjhāsayoeva uparijjhāne jhānaṅgaṃ niyāmeti. Evamevaṃ idhapi pādakajjhānaṃ vipassanāya tikkha visadabhāvatthāya balavupanissa yo hoti. Ajjhāsayoeva vipassanaṃ vitakkavirāgādibhāvaṃ pāpetvā magge jhānaṅgaṃ niyāmetīti adhippāyoti. Yo panettha vuṭṭhānagāminivipassanāeva magge jhānaṅgaṃ niyāmetīti mahāṭṭhakathā vādo. Tatthapi puggalajjhāsayavisesabalena vitakkavirāgādisatti visesayuttā vuṭṭhānagāmini vipassanāevāti attho veditabbo. Kāmañcettha aṭṭhasāliniyaṃ imesaṃ tiṇṇaṃ theravādānaṃ aññamaññaṃ avirodho vuttoviya dissati. Imepana vādā aññamaññaṃ saṃsanditvā pavattā nahonti. Paccekaṃ sabbaṃ lokuttarajjhānaṃ paripuṇṇaṃ katvā pavattā. Tasmā nasakkā tesaṃ aññamaññaṃ virodho pariharitunti. Etthaca jhānalābhīnaṃ vipassanākamme pādakajjhānasamā pajjanaṃnāma bhagavatāeva suṭṭhuvihitaṃ. Vuttañhetaṃ cūḷasuññatasutte –
阿难,在这里,一位比丘远离诸欲,远离不善法,成就并安住于初禅;成就并安住于第二禅;成就并安住于第三禅;成就并安住于第四禅。他向内作意空。如果他的心对内在的空不趋入、不澄净,那么这位比丘就应当在先前那个定相上,只向内让心安住下来,让心沉静下来,让心成为一境,让心入定,等等。巴利
Idhānanda bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Dutīyaṃ jhānaṃ. Tatīyaṃ jhānaṃ. Catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So ajjhattaṃ suññataṃ manasikaroti. Tassaceajjhattaṃsuññatāya cittaṃ napakkhandati. Napasīdati. Tena bhikkhunā tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitte ajjhattameva cittaṃ santhape tabbaṃ, sannisādetabbaṃ, ekodi kātabbaṃ, samādahātabbantiādi.
其中,作意空说的是内观业处。就在那先前所说的定相上,也就是作为基础的禅那定相。在《九集》中也说:巴利
Tattha suññataṃ manasikarotīti vipassanākammaṃ vuttaṃ. Tasmiṃyeva purimasmiṃ samādhinimitteti pādakajjhānasamādhi nimitte. Navanipāteca –
比丘们,我说依止初禅能灭尽诸漏。比丘们,我说依止非想非非想处禅那能灭尽诸漏——这是所说的。巴利
Pathamaṃ pāhaṃ bhikkhavejhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmi.La. Nevasaññānāsaññāyatanaṃ pāhaṃ bhikkhave jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ vadāmīti vuttaṃ.
67 在这三种说法当中,个人意乐说看起来似乎更有分量。因为即使在世间禅那中,所谓基础禅那本来就是应当要有的,而它也只是为了上层禅那的近行修习能达到敏锐、明澈的状态。可是,正是意乐才使近行修习成就离寻等状态;也正是近行修习决定了上层禅那的禅支。同样地,在这里,依靠基础禅那的力量而达到敏锐明澈的出起观,再以殊胜意乐的力量,与离寻等殊胜力量相应,就能在圣道中成就种种禅那。如果没有殊胜意乐,就会按照各自基础禅那而形成普通的意乐。所以,没有殊胜意乐时,就以基础禅那为准;有殊胜意乐时,就以那意乐为准,这样才合理。因为对于已能在一切禅那中自在出入的人来说,在圣道中生起所想要的禅那,就像在世间禅那中入定于所想要的禅那一样。这里依基础禅那等而产生的种种差别,全都是为了观的殊胜;正是观的殊胜决定了圣道中的禅支。因此,《殊胜义论》和《清净道论》都是以观为准而说的。而这一切差别,若没有基础禅那就不可能成立,所以《道分别注》和《道相应注》中,都是以基础禅那为准而说的,应当这样理解。然而,在巴利文中——巴利
67. Imesupana tīsuvādesu puggalajjhāsayavādo balavataroviya khāyati. Lokiyajjhānesupi hi pādakajjhānaṃnāma icchitabbameva. Tañca uparijjhānassa upacārabhāvanāya tikkhavisada bhāvatthāyaeva hoti. Ajjhāsayoevapana upacāra bhāvanāya vitakkavirāgādibhāvaṃ sādheti. Upacārabhāvanāeva uparijjhāne jhānaṅgaṃ niyāmeti. Evamevaṃ idhapi pādakajjhānabalena tikkhavisada bhāvapattā vuṭṭhānagāmini vipassanāeva ajjhāsayavisesabalena vitakkavirāgādisattivisesayuttā hutvā magge nānājhānāni sādheti. Asati pana ajjhāsayavisese taṃtaṃ pādakajjhānānurūpaṃ ajjhāsayasāmaññaṃsaṇṭhāti. Tasmā ajjhāsayavisese asati pādakajjhānameva pamāṇaṃ hoti. Satipana tasmiṃ soeva pamāṇanti yuttaṃ. Icchi ticchita lokiyajjhāna samāpajjana sadisañhi sabbajjhānesu ciṇṇavasībhūtānaṃ maggesu icchitajjhāna nibbattananti. Yo panettha pādakajjhānādivasena pavatto viseso. So sabbopi vipassanā visesatthāya eva hoti. Vipassanā visesoeva magge jhānaṅgaṃ niyāmetīti katvā aṭṭhasāliniyaṃ visuddhi maggeca vipassanāva pamāṇaṃ katvāvuttā. So sabbopi viseso pādakajjhānena vinā nasijjhatīti katvā maggavibhaṅgamaggasaṃyuttaṭṭha kathāsu pādakajjhānaṃ eva pamāṇaṃ katvā vuttanti veditabbaṃ. Yasmā pana pāḷiyaṃ –
居士,在这里,一位比丘远离诸欲……成就并安住于初禅。他这样审察:这初禅也是被造作的、被思所造作的。凡是任何被造作的、被思所造作的,那都是无常的,都是会灭尽的。他如实了知。他安住于此,便证得诸漏的灭尽。……第二禅、第三禅、第四禅、慈心解脱、悲心解脱、喜心解脱、舍心解脱、空无边处……成就并安住于无所有处。他这样审察:这无所有处的等至也是被造作的、被思所造作的。凡是任何被造作的……便证得灭尽。巴利
Idha gahapati bhikkhu vivicceva kāmehi. La. Pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So iti paṭisañcikkhati. Idaṃpi kho pathamajjhānaṃ abhisaṅkhataṃ abhisañcehayitaṃ yaṃkhopana kiñci abhisaṅkhataṃ abhisañcetayitaṃ. Tadaniccaṃ. Taṃ nirodhadhammanti pajānāti so tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. La. Dutīyaṃ jhānaṃ, tatīyaṃ jhānaṃ, catutthaṃ jhānaṃ, mettā cetovimuttiṃ. Karuṇā, muditā, upekkhāceto vimuttiṃ, ākāsānañcā yatanaṃ.La. Ākiñcaññā yatanaṃ upasampajja viharati. So iti paṭisañcikkhati. Ayaṃpikho ākiñcaññā yatanasamāpatti abhisaṅkhatā abhisañcetayitā. Yaṃ khopana kiñci abhisaṅkhataṃ.La. Khayaṃ pāpuṇātīti.
就这样,在《十一集》中——巴利
Evaṃekādasanipāte –
阿难,在这里,一位比丘远离各种欲乐,远离各种不善法,带着寻和伺,进入并安住在由远离而生的喜与乐——这就是初禅。凡在那时属于色、受、想、行、识范围内的那些法,他都如实观见它们是无常、是苦、是无我。他就安住在那样的境界中,最终证得诸漏的灭尽。如果他没有证得诸漏的灭尽,那么,正是由于对那些法的贪爱和对那些法的欢喜,随着五种下分结的彻底断尽,他成为化生者,在那里般涅槃,不再从那个世界返回。巴利
Idhānanda bhikkhu vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ pathamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So yadeva tattha hoti rūpagataṃ vedanāgataṃ saññāgataṃ saṅkhāragataṃ viññāṇagataṃ, te dhamme aniccato dukkhato anattato samanupassati. So tattha ṭhito āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. No ce āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti. Teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā upapātiko hoti. Tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokāti.
从《摩罗迦子经》《无间经》等许多经典开始,说的都是:在八等至中,从每一种等至出定后,只对刚出定的那种等至之法进行观察思惟,而不是对其他禅那进行观察思惟。因此,即使瑜伽行者按照自己的意愿,从作为基础的禅那出发去观察思惟其他禅那,也应当知道只有作为基础的禅那才是标准。至此,观察思惟论被证明是完全薄弱的。然而,有些人虽然获得八等至,却不把禅那作为基础就直接生起道;有些人只把初禅作为基础,不作意乐差别就直接生起道;有些人只是获得初禅,就以初禅为基础生起道;还有些人成为纯观行者而生起道。应当知道,他们的道都是初禅之道。另外,那些在八等至中本来就已经修得自在的人,即使没有近行基础禅那,他们想要哪一种禅那,就不能说那种禅那在他们的道中不能成就。巴利
Ādinā mālukyaputtasutta anupadasuttādīsuca anekesu suttantesu aṭṭhasu samāpattīsu ekekāya samāpattiyā vuṭṭhāya vuṭṭhitasamāpattidhammasammasanameva āgataṃ. Napana aññajjhāna sammasanaṃ. Tasmā satipi yogīnaṃ icchāvasena pādakajjhānato aññajjhānasammasane pādakajjhānameva pamāṇanti sakkā viññātunti. Ettāvatā sammasitavādo sabbadubbaloti siddho hotīti. Yepana aṭṭhasamāpattilābhinopi jhānaṃ pādakaṃ akatvāva maggaṃ uppādenti. Pathamajjhānamevavā pādakaṃ katvā ajjhāsayavisesaṃ akatvā maggaṃ uppādenti. Pathamajjhānamattalābhinovā hutvā tameva pādakaṃ katvā maggaṃ uppādenti. Yeca sukkhavipassakā hutvā maggaṃ uppādenti. Tesaṃ pathamajjhānikova maggo hotīti veditabbo. Apica ye pakatiyāva aṭṭhasu samāpattīsu ciṇṇavasībhūtā honti. Te vināpi āsannapādakena yaṃyaṃjhānaṃ icchanti. Taṃtaṃ jhānaṃ tesaṃ maggesu nasamijjhatīti navattabbaṃ.
66 而至于《阐明疏》中:巴利
66.[66] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ
假如这个人并没有那样的意乐,那么从最低的禅那出定后,对一层比一层更高的禅那诸法进行观照而生起的道,据说就不依赖作为基础的禅那,而跟只是观照过的禅那相似。这一点需要进一步考察。巴利
‘‘Sacepana puggalassa tathāvidho ajjhāsayo natthi. Heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato vuṭṭhāya uparuparijjhānadhamme sammasitvā uppāditamaggo pādakajjhānaṃ anapekkhitvā sammasitajjhānasadiso hotīti vuttaṃ. Taṃ vicāretabbaṃ.
确实,仅仅作为所缘而存在的思察禅那,即使与更高的禅那相等同,也不应该比刚出定的禅那更为强大。因为只有刚出定的心相续,才有能力使心相续变得殊胜。正因如此,在一切注释书中,那种“思察论”才仅仅被安立在“某些论师之说”的立场上。难道“个人意乐论”不也同样被如此安立了吗?确实如此,它因为与世间禅那生起方式相契合,所以更为合理。巴利
Na hi ārammaṇamattabhūtaṃ sammasitajjhānaṃ uparimaṃpi samānaṃ āsanne vuṭṭhitajjhānato balavataraṃ bhavituṃ arahati. Āsanne vuṭṭhitasseva cittasantānaṃ visesetuṃ samatthabhāvato. Tato yevahi so sammasitavādo sabbaaṭṭhakathāsu kecivādapakkhe eva thapitoti. Nanu puggalajjhāsayavādopi tathāthapitoevāti. Saccaṃ, sopana lokiyajjhānānaṃ uppattividhānena saha saṃsandikattā yuttataroeva hotīti.
由此,那里所说的内容。巴利
[67] Etena yaṃ tattha vuttaṃ.
从更上的禅那出定后,再逐一审察更下的禅那诸法,由此生起的道,因为不依赖所审察的禅那,所以就和根本禅那相似。因为比起更下的禅那,更上的禅那更强有力。这种说法也已被否定。巴利
‘‘Uparuparijjhānato pana vuṭṭhāya heṭṭhima heṭṭhimajjhāna dhamme sammasitvā uppāditamaggo sammasitajjhānaṃ anapekkhitvā pāda kajjhānasadiso hoti. Heṭṭhimaheṭṭhimajjhānatohi uparu parijjhānaṃ balavatara’’nti. Taṃpi paṭikkhittaṃ hoti.
根本禅那并不是因为属于更上层的禅那才更强,而恰恰是因为它作为基础禅那才更强。巴利
Na hi pādakajjhānaṃ uparima bhūtattāyeva balavataraṃ hoti. Pādakabhūtattāyeva pana balavataraṃ hotīti.
而凡是在那里……巴利
[68] Yañca tattha
在道中,受的决定并不是靠足处禅那等来成立的。否则,观若与任何种类的受相应,就会与由那些(足处禅那等)所决定的一一道受结合在一起。正是基于这个意思,才说“受的决定在一切处都是依导向出起的观的决定而成立”。这也不合理。巴利
Magge vedanāniyamopana pādakajjhānādīnaṃ vasena nasiddho. Aññathā vipassanā yāyakāyacivedanāya yuttā hutvā tehi niyamitāya ekekāya maggavedanāya saddhiṃ ghaṭi yeyyāti iminā adhippāyena ‘‘vedanāniyamopana sabbatthapi vuṭṭhānagāmini vipassanāniyamena hotī’’ti vuttaṃ. Tampi na yujjati.
受的决定,正是唯依根本禅那等,并与观一起得以成立。因为如此,从各自的根本禅那出定后修观的人,他的观在最初阶段,有时是跟喜相应的,有时是跟舍相应的。但在道生起的时候,如果根本禅那是喜禅,观就必定成为跟喜相应的,并与道结合在一起。这一点在《分别经》中已经说过:巴利
Pādakajjhānādīnaṃ vaseneva vipassanāya saha vedanāniyamassa siddhattā. Tathāhi taṃtaṃ pādakajjhānato vuṭṭhāya vipassantassa vipassanā ādito kadāci somanassasahagatāvā hoti. Kadāci upekkhāsahagatāvā. Maggavuṭṭhānakālepana yadipādakajjhānaṃ somanassajjhānaṃ hoti. Vipassanā ekantena somassasaha gatāva hutvā maggena saddhiṃ ghaṭiyatīti. Vuttañhetaṃ saḷāyatana vibhaṅgasutte –
比丘们,在此,有那六种依止出离的舍。依止它们、缘于它们,你们要断除那六种依止出离的喜,要超越它们。这样,它们便被断除;这样,它们便被超越。巴利
Tatra bhikkhave yā cha nekkhammassitā upekkhā. Tā nissāya tā āgamma yāni cha nekkhammassitāni somanassāni. Tāni pajahatha. Tāni samatikkamatha. Evametesaṃ pahānaṃ hoti. Evametesaṃ samatikkamo hotīti.
在义注里,对于以八等至中的前三禅和纯观行作为基础而开始修观的四位比丘,他们的前分观要么与喜俱行,要么与舍俱行;但出起观则只与喜俱行。对于以第四禅等作为基础而开始修观的五位比丘,他们的前分观和前面那类一样,而出起观则只与舍俱行。正是针对这个意思,才说“应当断除六种依止出离的喜”。由于意乐的不同,在道出起的时候也是同样的道理。因为在强力观的阶段,所谓的“观喜”确实变得极为殊胜,遍满全身、笼罩全身而现起。正如所说:巴利
Aṭṭhakathāyañca aṭṭhasu samāpattīsu pathamādinica tīṇijhānāni suddhasaṅkhāreca pādake katvā vipassanaṃ āraddhānaṃ catunnaṃ bhikkhūnaṃ pubbabhāga vipassanā somanassasahagatā vā hoti. Upekkhāsaha gatāvāvuṭṭhānagāminīpana somanassasahagatāva hoti. Catutthajjhānādīni pādakānikatvā vipassanaṃ āraddhānaṃ pañcannaṃ bhikkhūnaṃ pubbabhāgavipassanā purima sadisāva. Vuṭṭhānagāminīpana upekkhāsahagatāva hoti. Idaṃ sandhāyayā chanekkhammassitā.La. Pajahathāti vuttaṃ. Ajjhāsayavisesena saha maggavuṭṭhānepi esevanayo. Balavavipassanākāle hi vipassanāratināma suṭṭhu paṇītatarā hoti. Sakalasarīraṃ pharamānā ajjhottharamānā pavattati. Yathāha –
进入空寂之处、内心寂静的比丘,
他享有非人的喜乐,因为他如实观照正法。巴利
Suññāgāre paviṭṭhassa, santacittassa bhikkhuno; Amānusī rati hoti, sammadhammaṃ vipassatoti.
因此,那时,若无根本禅那的差别,或无意趣的差别,观就不会与舍俱行,而必定只是与喜俱行。然而,对于已彻底掌握一切禅那的人,他拿任何一个禅那作为根本,或者想要于道中得彼禅或另一禅,在道出起之时,凭借意趣的力量,应当知道,在观和道当中,受的转变是随顺于各自禅那的,并不是说受的法则另外还有什么可说的。巴利
Tasmā tadā pādakajjhānavisesenavā ajjhāsayavisesena vā vinā vipassanā upekkhāsahagatā na hoti. Ekantena somanassasahagatāva hotīti. Etthapana sabbajjhānesu vasībhūtassa yaṃkiñci ekaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā taṃ pā aññaṃvā maggeyaṃyaṃ jhānaṃ icchati. Maggavuṭṭhānakāle ajjhāsayabalena taṃtaṃjhānānurūpaṃ vipassanāyaca maggeca vedanā pariṇāmo veditabbo. Napana vedanāniyāmonāma visuṃ vattabboti.
67 在《摄颂》中,无上八种心按禅支相应的差别,每一种分成五种,所以说成四十种,这就是它们的关联方式。现在为了说明把一切广大心和无上心都归入五种禅那的分类中,所以说了“如色界心”等话。就像色界心按初禅等的差别来把握,当禅那的差别成立时,它就被归入初禅心等五种心的差别中;同样,无上心也按初禅等的禅那差别来把握。无色界心因为与称为舍俱一境的第五禅相应,所以被归入第五禅、第五禅心的差别中。因此,初禅等每一种禅那和初禅心等禅那心,各有十一种。最后,在第五禅心的差别中,禅那心则有二十三种。这就是它们的关联。这里,“禅那”一词指的就是与它相应的心,并不是说禅那本身有十一种或二十三种。巴利
67.Saṅgahagāthāyaṃ anuttaraṃ aṭṭhavidhaṃ cittaṃ jhānaṅgayogabhedena ekekaṃ pañcadhā katvā cattālīsavidhanti ca vuccatīti yojanā. Idāni sabbāni mahaggatā nuttaracittāni pañcavidhe jhāna koṭṭhāse saṅgahetvā dassetuṃ yathāca rūpāvacarantiādimāha. Yathā rūpāvacaraṃ cittaṃ pathamādijjhānabhede gayhati. Jhāna bhedasiddhe pathamajjhānikacittādike pañcavidhe cittabhede saṅgayhati, tathā anuttarañca cittaṃ pathamādijjhānabhede saṅgayhati. Āruppañcacittaṃ upakkhekaggatā saṅkhātena pañcamajjhānena yuttattā pañcame jhāne pañcamajjhānikacittabhede saṅgayhati. Tasmā ekekaṃ patamādikaṃ pathamajjhānikacittādikaṃ jhānaṃ jhānacittaṃ ekādasa vidhaṃ hoti. Antetu antimabhūte pañcamajjhānikacittabhedepana jhānaṃ cittaṃ tevīsatividhaṃ bhaveti yojanā. Etthaca jhānasaddena taṃsampayuttaṃ cittameva vuccati. Na hi jhānaṃ ekādasavidhaṃvā tevīsatividhaṃvā hotīti.
至于《明解疏》中巴利
[69] Yaṃpana vibhāvaniyaṃ
有人说“色界心被称为初禅等,无色界心也获得第五禅的称呼”,这种说法不成立。巴利
‘‘Rūpāvacaracittaṃ pathamajjhānantiādinā vuccatītica āruppañcāpi pañcamajjhānavohāraṃ labhatī’’ti ca vuttaṃ. Taṃ na yujjati.
因为心并不是初禅,也得不到第五禅这个称呼。巴利
Na hi cittaṃ pathamajjhānaṃ hoti. Naca pañcamajjhānavohāraṃ labhatīti.
对于这首偈颂,另外还有一种注释上的关联说法,那种说法同样也不成立。巴利
[70] Yāca imissāgāthāyaṃ aparāpi yojanā vuttā. Sāpi na yuttāeva.
同样地,因为“声”这个词放在“初禅等差别”前面。这样一来,在应当分别说明的地方,只要其中一部分已经分别说明,那么全部八十九种心就都被分别说成一百二十一种,这就叫作已经分别。这样分别之后,现在为了显示它们所含摄的内容,说出最后一首偈颂。善心有三十七种,果报心则有五十二种。如此,把八十九种心说成一百二十一种,这是智者、明眼人所宣说、所分别的。巴利
Tathā saddassa pathamādijjhānabhedeti padassa purato paṭhitattāti. Evaṃ yathā vibhajitabbe ekadese vibhatte sabbaṃ ekūnanavutividhaṃ cittaṃ ekavīsasataṃ katvā vibhattaṃnāma hoti. Tathā vibhajitvā idāni taṃsaṅgahaṃ dassento antimagāthamāha. Puññaṃ sattatiṃsavidhaṃ hoti. Tathā pākaṃ dvipaññāsavidhaṃ hoti. Iti ekūnanavutividhāni cittāni ekavīsasataṃ katvā budhā paṇḍitā āhu kathesuṃ. Kathentivā vibhajanti vicakkhaṇāti vuttaṃ hotīti.
1 2 3