7. 初级派生词篇·rudha等词根类
7. 主原派生品解释 · 252 段
bhuja(受用)、yuja(相应)、chida(断)、bhida(破)、rudha(阻)
Bhuja, yuja, chida, bhida, rudha.
765或者,在rudha等词根前加“maṃ”。
765.Maṃ vā rudhādīnaṃ.
对于rudh等词根,当后缀“ma”随附时,词根末的元音之后可增入随韵。
Rudhādīnaṃ pubbantasarā paraṃ mānubandho niggahītāgamo hoti vā.
已受用、被受用、或受用者、已受用者、已受用者、受用之后、受用之后、为了受用、为了受用、为了受用、应被受用。
Bhuñjito, bhuñjitā, bhuñjitavā, bhuñjitāvī, bhuñjitvā, bhuñjitvāna, bhuñjituna, bhuñjituṃ, bhuñjitave, bhuñjitabbaṃ.
使役形——已使受用、被受用、或使受用者、已受用者、已受用者、使受用之后、使受用之后、为了使受用、为了使受用、应被受用;已结合、已随结合,如同bhuja词根。
Kārite-bhojito , bhojitā, bhojetā vā, bhojitavā, bhojitāvī, bhojetvā, bhojayitvā, bhojetuṃ, bhojetave, bhojetabbaṃ, yuñjito, anuyuñjito, bhujadhātusadisaṃ.
已切断、被切断、或切断者、已切断者、已切断者、切断已、切断已、为切断。变格例示:“lataṃ dantehi chindiya”(以齿断蔓)、“chindiyāna”(断时)、“sañchindiya”(已断)、“sañchindiyāna”(断时)、“chinditabbaṃ”(应断)。
Chindito, chinditā, chindetā vā, chinditavā, chinditāvī, chinditvā, chinditvāna, chindituna. Pyādese-lataṃ dantehi chindiya , chindiyāna, sañchindiya, sañchindiyāna, chinditabbaṃ.
使役形——已令切断、令切断者等。
Kārite-chindāpito, chindāpetā iccādi.
已打破、被打破、或打破者,与chida词根相类。
Bhindito, bhinditā, bhindetā vā, chidadhātusadisaṃ.
已阻碍,被阻碍,阻碍者,已阻碍者,已阻碍者,阻碍之后,阻碍之后,为了阻碍,为了阻碍,应被阻碍。
Rundhito, rundhitā, rundhetā, rundhitavā, rundhitāvī, rundhitvā, rundhitvāna, rundhituṃ, rundhitave, rundhitabbaṃ.
使役形——已使阻碍、使阻碍者等。
Kārite-rundhāpito, rundhāpayito iccādi.
pada、budha、tusa、divu(词根列举)
Pada, budha, tusa, divu.
766有时,于pada等词根。
766.Padādīnaṃ kvaci.
pada等词根有时会发生yuka(yu词尾),即yāgamo(ya插入)。如‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’所示,这属于cavagga(咝音组)的变化;如‘vaggalasehi te’所示,y变为前形(pubbarūpatta)。
Padādīnaṃ kvaci yuka hoti, yāgamo, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti cavaggattaṃ, ‘vaggalasehi te’ti yassa pubbarūpattaṃ.
已行、已陷入、已修行、被修行、已修行者、已修行者、修行已、修行已、为修行、为修行、为修行、应修行。
Pajjito, āpajjito, paṭipajjito, paṭipajjitā, paṭipajjitavā, paṭipajjitāvī, paṭipajjitvā, paṭipajjitvāna, paṭipajjituna, paṭipajjituṃ, paṭipajjitave, paṭipajjitabbaṃ.
使役形:已使生起、已使产生、已使成就、已使完成、已使修习;使生起者(女性)、使生起者、使产生者(女性)、令未生之道生起者、使成就者(女性)、使成就者、使完成者(女性)、使完成者、使修习者(女性)、使修习者;使生起之后、使产生之后、使成就之后、使完成之后、使修习之后;为了使生起、为了使产生、为了使成就、为了使完成、为了使修习;应使生起、应使产生、应使成就、应使完成、应使修习。已觉悟;“觉悟诸谛”故名为佛;已觉悟者;已觉悟者;觉悟之后;觉悟之后;为了觉悟;为了觉悟;为了觉悟;应被觉悟。
Kārite-āpādito, uppādito, nipphādito, sampādito, paṭipādito, āpāditā, āpādetā, uppāditā, anuppannassa maggassa uppādetā , nipphāditā, nipphādetā, sampāditā, sampādetā, paṭipāditā, paṭipādetā, āpādetvā, uppādetvā, nipphādetvā, sampādetvā, paṭipādetvā, āpādetuṃ, uppādetuṃ, nipphādetuṃ, sampādetuṃ, paṭipādetuṃ, āpādetabbaṃ, uppādetabbaṃ, nipphādetabbaṃ, sampādetabbaṃ, paṭipādetabbaṃ, bujjhito, bujjhitā saccānīti buddho , bujjhitavā, bujjhitāvī, bujjhitvā, bujjhitvāna, bujjhituna, bujjhituṃ, bujjhitave, bujjhitabbaṃ.
使役形:已使觉悟;使觉悟者——“令众生觉悟”故名为佛;已使觉悟者;已使觉悟者;使觉悟之后;使觉悟之后;为了使觉悟;为了使觉悟;应使觉悟。已满足;已深满足;被满足;已满足者;已满足者;满足之后;为了满足;应被满足。
Kārite-bodhito, bodhetā pajāyāti buddho , bodhetavā, bodhetāvī, bodhayitvā, bodhayitvāna, bodhetuṃ, bodhetave, bodhetabbaṃ, tussito, santussito, tussitā, tussitavā, tussitāvī, tussitvā, tussituṃ, tussitabbaṃ.
使役形:已使满意;被满意;或使满意者;已满意者;已满意者;使满意之后;为了使满意;应使满意。已游戏;被游戏;已游戏者;已游戏者;游戏之后;为了游戏;应被游戏。
Kārite-tosito, tositā, tosetā vā, tositavā, tositāvī, tosetvā, tosetuṃ, tosetabbaṃ, dibbito, dibbitā, dibbitavā, dibbitāvī, dibbitvā, dibbituṃ, dibbitabbaṃ.
已听闻、所听闻、或听闻者、已听闻者、已听闻者、听闻已、为听闻、应听闻。
Suṇito, suṇitā, sotā vā, suṇitavā, suṇitāvī, suṇitvā, suṇituṃ, suṇitabbaṃ.
使役形——已使听闻、使听闻者、已使听闻者、已使听闻者、使听闻已、为使听闻、应使听闻;已覆盖、已遍覆、所覆盖、覆盖已、为覆盖、应被覆盖;已得、已遍得、所得、所遍得、已得者、已遍得者、已得者、已遍得者、得已、遍得已、为得、为遍得、应得、应遍得。
Kārite-sāvito, sāvetā, sāvetavā, sāvetāvī, sāvetvā, sāvetuṃ, sāvetabbaṃ, saṃvuṇito, āvuṇito, saṃvuṇitā, saṃvuṇitvā, saṃvuṇituṃ, saṃvuṇitabbaṃ, pāpuṇito, pariyāpuṇito, pāpuṇitā, pariyāpuṇitā, pāpuṇitavā, pariyāpuṇitavā, pāpuṇitāvī, pariyāpuṇitāvī, pāpuṇitvā pariyāpuṇitvā, pāpuṇituṃ, pariyāpuṇituṃ, pāpuṇitabbo, pariyāpuṇitabbo.
使役形——已使得;使得者(阴);或使得者;使得之后;欲使得等。
Kārite-pāpito, pāpitā, pāpetā vā, pāpetvā, pāpetuṃ iccādi.
kiyā等词根类,已如前文“单辅音词尾”部分所述。
Kiyādigaṇo ekabyañjanesu vutto eva.
“作”者,即谁?——已造作、被造作、造作者、已造作者、已造作者、作后、作后、造作后、造作后、为了造作、应被造作。
‘Karotissa kho’ti kassa kho, abhisaṅkharito, abhisaṅkharitā, abhisaṅkharitavā, abhisaṅkharitāvī, karitvā, karitvāna, abhisaṅkharitvā, abhisaṅkharitvāna, abhisaṅkharituṃ, abhisaṅkharitabbaṃ.
使役形——被使作、被使作、使作者、使作者、使作者、使作者、已使作者、已使作者、使作后、使作后、为作使、为作使、应被使作、应被使作。
Kārite-kārito, kārāpito, kāritā, kāretā, kārāpitā, kārāpetā, kāritavā, kāritāvī, kāretvā, kārāpetvā, kāretuṃ, kārāpetuṃ, kāretabbaṃ, kārāpetabbaṃ.
已伸展、伸展后、为了伸展等。
Tanito, tanitvā, tanituṃ iccādi.
“kappa”——于思惟义;“cinta”——于思虑义;“cura”——于偷盗义;“vida”——于了知义。
Kappa, cinta, cura, vida.
“kappa”——于思惟义:已思惟者、已令思惟者、已使思惟者、令思惟者、使思惟者、已思惟已、令思惟已、为思惟、为令思惟、所应思惟、所应令思惟。
Kappa-saṅkappane, kappito, saṅkappito, kappayito, saṅkappetā, saṅkappayitā, kappetavā, kappetāvī, kappetvā, kappayitvā, kappetuṃ, kappayituṃ, kappetabbaṃ, kappayitabbaṃ.
使役形态中——“已使思惟”等。
Kārite-kappāpito iccādi.
已思惟、已使思惟、思惟者、使思惟者、已思惟者、具思惟者、思惟已、使思惟已、为思惟、为使思惟、所应思惟、所应使思惟。
Cintito, cintayito, cintetā, cintayitā, cintitavā, cintitāvī, cintetvā, cintayitvā, cintituṃ, cintetuṃ, cintayituṃ, cintitabbaṃ, cintetabbaṃ.
使役形:已使思惟等。
Kārite-cintāpito iccādi.
已偷盗、已使偷盗、偷盗者、使偷盗者等。
Corito, corayito, coretā, corayitā iccādi.
已知、令知、知者、令知者等。
Vedito, vedayito, vedetā, vedayitā iccādi.
忍耐、审察、饥饿、山
Titikkha, vīmaṃsa, bubhukkha, pabbatāya.
已忍耐、所忍、忍耐者、具忍辱者、忍耐已、为忍耐故、应忍。
Titikkhito, titikkhitā, titikkhitavā, titikkhitāvī, titikkhitvā, titikkhituṃ, titikkhitabbo.
使役态:已令忍耐等。
Kārite-titikkhāpito iccādi.
已审察、审察者、曾审察者、惯于审察者、审察已、为审察、应审察。
Vīmaṃsito, vīmaṃsetā, vīmaṃsitavā, vīmaṃsitāvī, vīmaṃsitvā, vīmaṃsituṃ, vīmaṃsitabbaṃ.
使役态:已令审察等。
Kārite-vīmaṃsāpito iccādi.
已饥饿、饥饿者、曾饥饿者、惯于饥饿者、饥饿已、为了饥饿、应被饥饿。
Bubhukkhito, bubhukkhitā, bubhukkhitavā, bubhukkhitāvī, bubhukkhitvā, bubhukkhituṃ, bubhukkhitabbaṃ.
使役态——令饥饿(使饥饿)等。
Kārite-bubhukkhāpito iccādi.
已如如不动、如如不动者、曾如如不动者、惯于如如不动者、如如不动已、为了如如不动、应被如如不动。
Pabbatāyito, pabbatāyitā, pabbatāyitavā, pabbatāyitāvī, pabbatāyitvā, pabbatāyituṃ, pabbatāyitabbo.
使役态——“令(他人)如山”等。
Kārite-pabbatāyāpito iccādi.
依此类推,亦应同样构造:已忧虑、忧虑者、曾忧虑者、惯于忧虑者、忧虑已、为忧虑故、应被忧虑;已喜爱、喜爱已、为喜爱故等。
Evaṃ kukkuccāyito, kukkuccāyitā, kukkuccāyitavā, kukkuccāyitāvī, kukkuccāyitvā, kukkuccāyituṃ, kukkuccāyitabbaṃ , piyāyito, piyāyitvā, piyāyituṃ iccādīni ca yojetabbāni.
其次,说明殊胜类别。
Atha visesarāsi vuccate.
767作者与起始中的行为。
767.Kattari cārambhe.
所谓“起始”,即最初的行为、第一开始。当要表达行为开始时,kta 词缀既可用于作者、自性,也可用于业处。依此,对于现在行为的相续,此词缀亦依第一开始而被确立于过去时的范畴。例如:已食者、已请食者。
Ārambho nāma ādikriyā-paṭhamārambho. Kriyārambhe vattabbe kattari ca bhāva, kammesu ca kto hoti, etena paccuppannepi kriyāsantāne paṭhamārambhaṃ paṭicca atītavisayo tapaccayo vihito, yathā? Bhuttāvī pavāritoti .
男子已作席子;席子已被男子所作。
Puriso kaṭaṃ pakato, purisena kaṭo pakato.
768源自 ṭhā、āsa、vasa、silisa、sī、ruha、jara、jana 等词根。
768.Ṭhāsavasasilisasīruhajarajanīhi.
从 ṭhā 等词根,在表示作者、自性与业处时,加 kta 词缀。
Ṭhādīhi kattari ca bhāva, kammesu ca kto hoti.
在 ṭhā(站立/侍奉)的意义上:弟子已侍奉师长;师长已被弟子所侍奉。
Ṭhāmhi-upaṭṭhito garuṃ sisso, upaṭṭhito garu sissena.
“āsa”(坐、亲近)之义:弟子亲近了老师,老师为弟子所亲近。
Āsamhi-upāsito garuṃ sisso, upāsito garu sissena.
‘vasa’(住、随顺)之义:弟子随顺了老师,老师为弟子所随顺。
Vasamhi-anuvusito garuṃ sisso, anuvusito garu sissena.
‘silisa’(拥抱)之义:儿子拥抱了父亲,父亲为儿子所拥抱。
Silisa-āliṅgane, āsiliṭṭho pitaraṃ putto, āsiliṭṭho pitā puttena.
就词根 √sī(躺卧)之义:“人躺卧于锅上”,即是锅被人躺卧,意谓“置于炉灶上”。
Sīmhi-adhisayito ukkhaliṃ jano, adhisayitā ukkhali janena, uddhanaṃ āropitāti attho.
就词根 √ruha(攀爬)之义:‘人爬上树’,即是树被人爬上。
Ruhamhi-ārūḷho rukkhaṃ jano, ārūḷho rukkho janena.
就词根 √jar(老)之义:提婆达多与低种姓女一同衰老;低种姓女与提婆达多一同衰老。就词根 √jan(生)之义:学童随学童女而生;学童女随学童而生。
Jaramhi-anujiṇṇo vasaliṃ devadatto, anujiṇṇā vasalī devadattena, anujāto māṇavikaṃ māṇavo, anujātā māṇavikā māṇavena.
769表“前往”义的词根以及不及物词根,亦用于表示所依处。
769.Gamanatthākammakādhāre ca.
从表“前往”义的词根及不及物词根,在表示所依处、作者、自性以及业处时,加 kta 词缀。
Gamanatthadhātūhi akammakadhātūhi ca paraṃ ādhāre ca kattari ca bhāva, kammesu ca kto hoti.
他们由此而行,因此称为“已行之处”,这即是他们的已行之处。他们由此踏入,因此称为“已踏之处”,这即是他们的已踏之处。此处,他们已行(主格);此道已被他们行过(业格);此处已被他们行过(工具格)。
Yanti etthāti yātaṃ, idaṃ tesaṃ yātaṃ. Padaṃ akkamati etthāti padakkantaṃ, idaṃ tesaṃ padakkantaṃ. Iha te yātā, ayaṃ tehi yāto maggo, iha tehi yātaṃ.
对于不及物词根:此是他们的已坐之处;此处他们已坐(主格);此是他们已坐之处;此处已被他们坐(工具格)。
Akammakamhi-idaṃ tesaṃ āsitaṃ ṭhānaṃ, iha te āsitā, idaṃ tehi āsitaṃ ṭhānaṃ, idha tehi āsitaṃ.
770表“摄取”义之词根。
770.Āhāratthā.
从表“吞咽/摄取”义的词根,于作者、自性、业处及所依处,应用kta词缀。
Ajjhoharaṇatthadhātuto kattari ca bhāva, kammesu ca ādhāre ca kto hoti.
此处是他们已食、已啖、已饮、已嚼、已尝(主格)。这些是他们所食、所啖、所饮、所嚼、所尝之物(业格)。此处是他们的食处、啖处、饮处、嚼处、尝处(依处格)。这就是他们的食处、啖处、饮处、嚼处、尝处。
Iha te bhuttā, asitā, pītā, khāyitā, sāyitā. Imāni tehi bhuttāni, asitāni, pītāni, khāyitāni, sāyitāni. Iha tesaṃ bhuttaṃ, asitaṃ, pītaṃ, khāyitaṃ, sāyitaṃ. Idaṃ tesaṃ bhuttaṃ ṭhānaṃ, asitaṃ ṭhānaṃ, pītaṃ ṭhānaṃ, khāyitaṃ ṭhānaṃ, sāyitaṃ ṭhānaṃ.
anīya 接尾辞集。
Anīyapaccayarāsi
“‘于自性与业处,用 tabba 与 anīya’这条规则中的 anīya 词缀:anubhuyyati 即 anubhavanīyo,意为应被体验。”
‘Bhāvakammesu tabbānīyā’ti anīyo, anubhuyyatīti anubhavanīyo.
以 ā 为结尾的词根,其后元音被省略,间或插入 y。例如:upaṭṭhānīyo(应侍奉)、dānīyo(应施予)、padhānīyo(应勤修,即瑜伽行者)、pānīyaṃ(应饮用之物,水)、sāyanīyaṃ(应品尝)、paṭisāyanīyaṃ(应反刍品尝)、pahānīyaṃ(应断除)、abhitthavanīyaṃ(应赞叹)、savanīyaṃ(应听闻)、havanīyaṃ(应供奉)、upāsanīyo(应亲近)、abhikkamanīyo(应前行)、rajjanīyo(应染着)、gamanīyo(应行)、vacanīyo(应说)。
Ākārantesu parassaralopo, kvaci yāgamo, upaṭṭhānīyo, dānīyo, padahatīti padhānīyo-yogāvacaro, pātabbanti pānīyaṃ, sāyituṃ arahatīti sāyanīyaṃ, paṭisāyanīyaṃ, pahānīyaṃ, abhitthavanīyaṃ, sotabbanti savanīyaṃ, hutabbanti havanīyaṃ, upāsanīyo, abhikkamitabboti abhikkamanīyo, rañjetīti rajjanīyo, gantabboti gamanīyo, vuccatīti vacanīyo.
kara、tara、thara、dhara、sara、hara 等词根。
Kara, tara, thara, dhara, sara, hara.
771以 ra 结尾的词根,其后之 na 变为 ṇa。
771.Rā nassa ṇo.
在以 ra 结尾的词根之后,后续词缀的 na 转为 ṇa。
Rakārantadhātumhā parassa paccayanakārassa ṇo hoti.
kattabbaṃ 即 karaṇīyaṃ(应做);taritabbaṃ 即 taraṇīyaṃ(应渡);attharitabbaṃ 即 attharaṇīyaṃ(应铺展);dhāretabbaṃ 即 dhāraṇīyaṃ(应持);sāretabbaṃ 即 sāraṇīyaṃ(应传送);haritabbaṃ 即 haraṇīyaṃ(应带)等等。
Kattabbanti karaṇīyaṃ, taritabbanti taraṇīyaṃ, attharitabbanti attharaṇīyaṃ, dhāretabbanti dhāraṇīyaṃ, sāretabbanti sāraṇīyaṃ, haritabbanti haraṇīyaṃ iccādi.
rundhitabbaṃ 即 rundhanīyaṃ(应阻障);bhuñjitabbaṃ 即 bhuñjanīyaṃ(应受用)、bhojanīyaṃ(应食)、paribhojanīyaṃ(应受用);yojetabbaṃ 即 yojanīyaṃ(应连结);dibbitabbaṃ 即 dibbanīyaṃ(应游戏);bujjhitabbaṃ 即 bujjhanīyaṃ(应觉悟);pāpuṇitabbaṃ 即 pāpanīyaṃ(应到达);ñāpetabbaṃ 即 ñāpanīyaṃ(应告知);cintetabbaṃ 即 cintanīyaṃ(应思惟);vajjetabbaṃ 即 vajjanīyaṃ(应舍弃);titikkhitabbaṃ 即 titikkhanīyaṃ(应忍耐);vīmaṃsitabbaṃ 即 vīmaṃsanīyaṃ(应审察)等等。
Rundhitabbanti rundhanīyaṃ, bhuñjitabbanti bhuñjanīyaṃ, bhojanīyaṃ, paribhojanīyaṃ, yojetabbanti yojanīyaṃ, dibbitabbanti dibbanīyaṃ, bujjhitabbanti bujjhanīyaṃ, pāpuṇitabbanti pāpanīyaṃ, ñāpetabbanti ñāpanīyaṃ, cintetabbanti cintanīyaṃ, vajjetabbanti vajjanīyaṃ, titikkhitabbanti titikkhanīyaṃ, vīmaṃsitabbanti vīmaṃsanīyaṃ iccādi.
nta、māna 接尾辞聚
Nta, mānapaccayarāsi
接下来,说明 nta 词缀与 māna 词缀。
Atha nta, mānapaccayā vuccante.
772在现在时中,于作者上使用 nta 词缀。
772.Nto kattari vattamāne.
所谓“现在”即指当前。在现在时中,表示行为义的 nta 词缀,加于作者。
Vattamāno vuccati paccuppanno, vattamāne kāle kriyatthā paraṃ kattari nto hoti.
以词根 bhū(存在)为例:依“于作者,使用 la”的规则,无词缀;依“当词缀时,yuvaṇṇa 变为 o”的规则,发生元音增强;bhavati 即成为 bhonto(存在者,男)、bhontaṃ kulaṃ(存在之家)、bhontī(存在者,女)。
Bhū-sattāyaṃ, ‘kattari lo’ti apaccayo, ‘yuvaṇṇānameopaccaye’ti ovuddhi, bhavatīti bhonto-puriso, bhontaṃkulaṃ, bhontī-itthī.
此外,依“元音起始时,e、o 转为 ava 等”的规则,o 替换为 ava,由此得到:bhavaṃ puriso(具寿者,男)、bhavantaṃ kulaṃ(具寿族)、bhavantī、bhavatī 或 bhotī(具寿者,女)。
Puna ‘eonamayavā sare’ti ossa avādeso, bhavaṃpuriso, bhavantaṃ-kulaṃ, bhavantī, bhavatī, bhotī vā-itthī.
于现在时,表行为义,在作者后使用 māna 词缀。
Vattamāne kāle kriyatthā paraṃ kattari māno hoti.
bhavamāno puriso(存在着的男子)、bhavamānaṃ kulaṃ(存在着的家)、bhavamānā itthī(存在着的女子)。
Bhavamāno-puriso, bhavamānaṃ-kulaṃ, bhavamānā-itthī.
774又,于自性及业处。
774.Bhāvakammesu ca.
在现在时中,为表动作义,于自性及业处使用 māna 词缀;而依“于自性与业处”的规则,则使用 ya 词缀。
Vattamāne kāle kriyatthā paraṃ bhāva, kammesu ca māno hoti. ‘Kyo bhāvakammesū…’ti yapaccayo.
anubhūyati 即 anubhūyamāno bhogo purisena(正被男子体验的享受,男)、anubhūyamānā sampatti(正被体验的成就,女)、anubhūyamānaṃ sukhaṃ(正被体验的乐,中)。
Anubhūyateti anubhūyamāno bhogo purisena, anubhūyamānā sampatti, anubhūyamānaṃ sukhaṃ.
其中,有重复元音的词形为:anubhuyyamāno(正被体验)。
Yassa dvittaṃ, anubhuyyamāno.
775这些词缀亦可用于过去与未来。
775.Te ssapubbānāgate.
在需要表达未来时的形态中,这些 nta、māna 后缀前应加 ss。
Anāgate kāle vattabbe te nta, mānapaccayā ssapubbā honti.
bhavissatī 即 bhavissanto(将有的男人)、bhavissantaṃ(将有的家族)、bhavissantī(将有的语尾变化),或 bhavissamāno(将有的)、bhavissamānaṃ(将有的)、bhavissamānā(将有的女性)。
Bhavissatīti bhavissanto -puriso, bhavissantaṃ-kulaṃ, bhavissantī-vibhatti, bhavissatī vā, bhavissamāno, bhavissamānaṃ, bhavissamānā.
于业处:anubhūyissamāno(将被领受的)。
Kamme-anubhūyissamāno.
776māna(慢)的属格单数形为 mānassa。
776.Mānassa massa.
mānapaccayassa(以慢为缘的)一词的 massa 在某些地方发生省略。
Mānapaccayassa massa kvaci lopo hoti.
无论坐着或躺着,具念、正知,恒常如此,无省略。
Nisinno vā sayāno vā, sato sampajāno , niccaṃ nalopo.
pa-ñāyanto(被了知着),pa-ñāyamāno(正被了知着)。
Paññāyanto , paññāyamāno.
kamme vi-ñāyamāno(在业中被了知着)。
Kamme-viññāyamāno.
kārite ñāpento(令知)、ñāpayanto(令知)、ñāpayamāno(正令知)。
Kārite-ñāpento, ñāpayanto, ñāpayamāno.
kamme ñāpīyamāno(在业中被令知着)。
Kamme-ñāpīyamāno.
于kiyādigaṇe中,了知;正了知。
Kiyādigaṇe-jānanto, jānamāno.
于kārite中,令了知;正令了知。
Kārite-jānāpento, jānāpayamāno.
kamme jānāpīyamāno(在业中被令了知着)。
Kamme-jānāpīyamāno.
tiṭṭhaṃ(立)、tiṭṭhanto(立着)、tiṭṭhamāno(正立);saṇṭhahaṃ(安立)、saṇṭhahanto(安立着)、saṇṭhahamāno(正安立)。
Tiṭṭhaṃ, tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno, saṇṭhahaṃ, saṇṭhahanto, saṇṭhahamāno.
kamme upaṭṭhīyamāno(在业中被近侍着)。
Kamme-upaṭṭhīyamāno.
令建造者、令建立者、正令建立者。
Kārite-patiṭṭhāpento, patiṭṭhāpayanto, patiṭṭhāpayamāno.
依业而令建立者。
Kamme-patiṭṭhāpīyamāno.
给予者、正在给予者、被给予者、正在受取者、给予者(中)、正在被施予者、正在被受取者。
Dento, dadanto, dajjanto, samādiyanto, dadamāno, dajjamāno, samādīyamāno.
于业中被给予者,正在被给予者。
Kamme-dīyamāno, diyyamāno.
于令作中令施与者、令施与者、令受取者,短音。
Kārite-dāpento, dāpayanto, samādapayanto, rasso.
于业中被令施与者,被令受取者。
Kamme-dāpīyamāno, samādāpīyamāno.
隐藏者、正在隐藏者、正在隐藏者、应被隐藏者、令隐藏者、令隐藏者、正在令隐藏者、被令隐藏者、行进者。“行进者,众人随行”,正在行进的大王,于边界处见山。吹拂者、正在努力者、正在熄灭者、正在般涅槃者、正在熄灭者、令熄灭者、正在令熄灭者、被令熄灭者、平息者、令平息者、令平息者、舍弃者、正在被舍弃者、放弃者、正在放弃者、被舍弃者、被舍弃者、被放弃者、令减少者、令减少者、正在令减少者、令放弃者、令放弃者、正在令放弃者、被令减少者、被令放弃者。
Nidhento, nidahanto, nidahamāno, nidhiyyamāno, nidhāpento, nidhāpayanto, nidhāpayamāno, nidhāpīyamāno, yāyanto. Yāyanta’manuyāyanti , yāyamāno mahārājā, addā sīdantare nage . Vāyanto, vāyamāno, nibbāyanto, parinibbāyanto, nibbāyamāno, nibbāpento, nibbāpayamāno , nibbāpīyamāno, osāyanto, osāpento, osāpayanto, pahāyanto, pahāyamāno, jahanto, jahamāno, pahīyamāno, pahiyyamāno, jahīyamāno, hāpento, hāpayanto, hāpayamāno, jahāpento, jahāpayanto, jahāpayamāno, hāpīyamāno, jahāpīyamāno.
在 i 音中:售卖者、正在售卖者、决断者、正在决断者,其 n 变为 ch。
Ivaṇṇesu-vikkayanto, vikkiṇanto, vinicchayanto, vinicchinanto, nito cassa cho.
积聚者、正在积聚者、征服者、正在征服者、飞行者、正在飞行者、引导者、调伏者、引导者、调伏者、正在引导者、被引导者、令引导者、正在令引导者、卧者、躺卧者、卧者、正在躺卧者、或躺卧者、派遣者、正在派遣者。
Ācayanto, ācinanto, jayanto, jinanto, ḍento, ḍemāno, nento, vinento, nayanto, vinayanto, nayamāno, niyyamāno, nayāpento, nayāpayamāno, sento, sayanto, semāno, sayamāno, sayāno vā, pahiṇanto, pahiṇamāno.
在 u 音中:死没者、正在死没者,从处所令移动者,令移动者、正在令移动者,速行者、正在速行者,称扬者、正在称扬者、被称扬者,流转者、正在流转者,摇动者、抖落者,正在摇动者、正在抖落者,净化者,号叫者,切断者,串起者,产生者,流出者。
Uvaṇṇesu-cavanto, cavamāno, ṭhānā cāvanto, cāvayanto, cāvayamāno, javanto, javamāno, abhitthavanto, abhitthavamāno, abhitthavīyamāno, sandhavanto, sandhavamāno, dhunanto, niddhunanto, dhunamāno, niddhunamāno, punanto, ravanto, lunanto, āvuṇanto, pasavanto, vissavanto.
于业处,被听闻者。
Kamme-suyyamāno.
于所作中,令听闻者、使听闻者。
Kārite-sāvento, sāvayanto.
在表示“味”(svādi)的意义中:suṇanto 意为“听闻”,suṇamāno 意为“正被听闻”。
Svādigaṇe-suṇanto, suṇamāno.
在表示“使作”(kārite)的意义中:suṇāpento 意为“使听闻”,suṇāpayanto 意为“正使听闻”。
Kārite-suṇāpento, suṇāpayanto.
在表示“供奉”(hu)的意义中:juhonto 意为“正在供奉”或“正在祭祀”。
Hu-pūjāyaṃ, juhonto.
在pahutta(能舍、能伏)之义中:pahonto(正舍)、sampahonto(遍舍)。
Papubbo pahutte, pahonto, sampahonto.
在hu(祭祀)之义中:honto(正在存在、正在成为)。
Hū-sattāyaṃ, honto.
于edantesu(趋向)之义:ento(趋向)。于‘太阳入处(沉落)’之义:samento(平息)、abhisamento(遍平息)、khāyanto(显现)、khāyamāno(正显现)、gāyanto(歌唱)、gāyamāno(正歌唱)、gāyīyamāno(正被歌唱)、gāyāpento(使歌唱)、gāyāpayanto(正使歌唱)、apacāyanto(恭敬)、dhammam apacāyamāno(恭敬法)、jhāyanto(禅思)、jhāyamāno(正禅思)、pajjhāyanto(遍禅思)、ujjhāyanto(嗔恚)、nijjhāyanto(审察)、abhijjhāyanto(希求/贪求)。
Edantesu-ento . Atthaṃ entamhi sūriye , samento, abhisamento, khāyanto, khāyamāno, gāyanto, gāyamāno, gāyīyamāno, gāyāpento, gāyāpayanto, apacāyanto, dhammaṃ apacāyamāno, jhāyanto, jhāyamāno, pajjhāyanto, ujjhāyanto, nijjhāyanto, abhijjhāyanto.
于“使作”(kārite)义中:jhāpento(使燃烧/使禅思)、ujjhāpento(使瞋恚)、yalopo(剥取/夺取)。
Kārite-jhāpento, ujjhāpento, yalopo.
bhāyanto(恐惧)、bhāyamāno(正在恐惧)、sāliṃ lāyanto(割稻)、lāyamāno(正在割稻)、cīvaraṃ vāyanto(织衣)、vāyamāno(正在织衣)。
Bhāyanto, bhāyamāno, sāliṃ lāyanto, lāyamāno, cīvaraṃ vāyanto, vāyamāno.
于kile(戏耍)与pemane(爱染)之义中:kelāyanto(嬉戏)、kelāyamāno(正在嬉戏)、cālento(使动摇/使走动),其义亦即piyāyanto(喜爱)。
Kile-kīḷāyaṃ pemane ca, kelāyanto, kelāyamāno, cālento piyāyantoti vā attho.
在gelañña(疾病)之义中,gilāyanto(正在生病)。
Gile-gelaññe, gilāyanto.
在avamaññane(轻视)之义中,cināyanto(正在轻视)。
Cine-avamaññane, cināyanto.
在gati(行走、去)之义中,palāyanto(正在逃跑)。
Pale-gatiyaṃ, palāyanto.
所谓枯萎之因,即正在枯萎。
Mile-hāniyaṃ, milāyanto.
在令人疑惧的住处,即是令人疑惧等。
Saṅkase-nivāse, saṅkasāyanto iccādi.
在多种后缀中,以‘nta、māna’等为后缀时发生开头音省略,如 santo、samāno、upāsanto、upāsamāno、upāsīyamāno、icchanto、icchamāno、icchīyamāno、gacchanto、gacchamāno、gacchīyamāno。
Anekabyañjanesu-asa-bhuvi, ‘‘ntamānāntantiyiyuṃsvādilopo’’ti nta, mānesu ādilopo, santo, samāno, upāsanto, upāsamāno, upāsīyamāno, icchanto, icchamāno, icchīyamāno, gacchanto, gacchamāno, gacchīyamāno.
对于具有前分形态者,如 gammamāno、adhigammamāno,在将来时中,词根末音与 ss 结合而变为 ccho,例如 gacchanto、gamissanto、gacchamāno、gamissamāno、jiranto、jiramāno、jiyyanto、jiyyamāno、dahanto、dahamāno。
Yassa pubbarūpatte-gammamāno, adhigammamāno, anāgate ssapubbo- ‘‘labha vasa chida gama bhida rudānaṃ cchaṅa’’iti ssena saha dhātvantassa ccho, gacchanto, gamissanto, gacchamāno, gamissamāno, jiranto, jiramāno, jiyyanto, jiyyamāno, dahanto, dahamāno.
daha(词根)的 dass 变为 ḍa,如 ḍahanto、ḍahamāno。
Dahassa dassa ḍo, ḍahanto, ḍahamāno.
于被动语态中,如 ḍayhamāno。
Kamme-ḍayhamāno.
表“观看”义时,如 passanto、passamāno、passīyamāno 等形式。
Disa-pekkhane, passanto, passamāno, passīyamāno.
表使役时,如 dassento、dassayanto、dassayamāno 等形式。
Kārite-dassento, dassayanto, dassayamāno.
获得者、正在获得。
Labhanto, labhamāno.
业的前分形态:labbhamāno、upalabbhamāno。
Kamme pubbarūpaṃ, labbhamāno, upalabbhamāno.
未来时形态:lacchanto、labhissanto、lacchamāno、labhissamāno。
Anāgate-lacchanto, labhissanto, lacchamāno, labhissamāno.
正在死亡者、正在死亡者、正在死亡者、正在死亡者。
Maranto, maramāno, miyanto, miyamāno.
已调伏而止息者,正在调伏者,正在自制者,正在被自制者,正在受制伏者。
Yamu-uparame, niyamanto, saññamanto, saññamamāno, niyacchanto.
在致使中:正在使约束者。
Kārite-niyāmento.
正在哭泣者,正在悲叹者,正在悲叹者。
Rudanto, rodanto, rodamāno.
渴望未来者、哭泣者,或正在渴望者、正在哭泣者。
Anāgate-rucchanto, rodissanto, rucchamāno, rodissamāno.
说话者,或正在说话者。
Vacanto, vacamāno.
在业处:‘已说’之义,正被说者。
Kamme ‘assū’ti uttaṃ, vuccamāno.
于致使式中:使说者、被使说者、正被使说者。
Kārite-vācento, vācayanto, vācayamāno.
于被动语态中:正在被说。
Kamme-vācīyamāno.
于未来时中:‘说、弯曲、释放、角、瞬间’等词根末尾转为kkha,并与ss相合:将说者、将被说者;说者、正被说者;教诫者、正被教诫者;弹奏者、正被弹奏者。
Anāgate-‘vaca bhuja muca visānaṃ kkhaṅa’iti ssena saha dhātvantassa kkhādeso, vakkhanto, vakkhamāno, vadanto, vadamāno, ovadanto, ovadamāno, vajjanto, vajjamāno.
于业处中:被说者、被教诫者、被弹奏者。
Kamme-vadīyamāno, ovadīyamāno, ovajjamāno.
于致使中:正在令人击鼓者,正在被令击鼓者。
Kārite-bheriṃ vādento, vādayamāno.
居住者、安住者。
Vasanto vasamāno.
业的前相,正在经历。
Kamme pubbarūpattaṃ, upavassamāno.
使安住、使居住。
Vāsento, vāsayanto.
于未来时住,将住,正住,将居住。
Anāgate-vacchanto, vasissanto, vacchamāno, vasissamāno.
进入、正在进入。
Pavisanto, pavisamāno.
于业中被进入。
Kamme-pavisīyamāno.
于未来将进入、将进入、将进入、将进入,等等。
Anāgate-pavekkhanto, pavisissanto, pavekkhamāno, pavisissamāno iccādi.
于 rudh 等词根:正在阻碍,正遭受阻碍。
Rudhādimhi-rundhanto, rundhamāno.
于业中被阻碍。
Kamme-rundhīyamāno.
于先前形态中遭受折磨。
Pubbarūpatte-rujjhamāno.
正在阻断者、正在被阻断者、正在受到阻断者。
Rodhento, rodhamāno, rodhīyamāno.
正在切断者、正在被断者、正在被切断者、正在被切者、令切断者、正令切断者。
Chindanto, chindamāno, chindīyamāno, chijjamāno, chindāpento, chindāpayanto.
未来时:将切断者、将断者、将被切断者、将被断者。
Anāgate-checchanto, chindissanto, checchamāno, chindissamāno.
正在破碎者、正在破碎者(中间语态)、正在被破碎者、正在被破碎者、将要破碎者、将破碎者、将被破碎者(中间语态)、将被破碎者(中间语态)。
Bhindanto, bhindamāno, bhindīyamāno, bhijjamāno, bhecchanto, bhindissanto, bhecchamāno, bhindissamāno.
正在受用者、正在被受用者。
Bhuñjanto, bhuñjamāno.
正在被受用(业格)
Kamme-bhuñjīyamāno.
在先前的形态中正被食用。
Pubbarūpatte-bhujjamāno.
食者、令食者、正令食者、被食者。
Bhojento, bhojayanto, bhojayamāno, bhojīyamāno.
将要食者、将食者、将被食者、将被食者。
Anāgate-bhokkhanto , bhuñjissanto, bhokkhamāno, bhuñjissamāno.
释放者、被释放者、被释放者、被释放者。
Muñcanto, muñcamāno, muñcīyamāno, muccamāno.
未来时:将释放者、将释放者、将被释放者、将被释放者,诸如此类。
Anāgate-mokkhanto, muñcissanto, mokkhamāno, muñcissamāno iccādi.
在divādi组中,纯粹主动形态和纯粹被动形态与前已述及的形态相同,即游戏者、被游戏者、被游戏者。
Divādimhi suddhakatturūpaṃ suddhakammarūpañca pubbarūpe sadisameva, dibbanto, dibbamāno, dibbīyamāno.
于前兆相中游戏着。
Pubbarūpatte-dibbamāno.
被切断者、正被切断者、令切断者、正令切断者。
Chijjanto, chijjamāno, chedāpento, chedāpayamāno.
正觉悟者、方觉悟者、正被觉知者、令觉悟者、使觉悟者、正使觉悟者。
Bujjhanto, bujjhamāno, bujjhīyamāno, bodhento, bodhayanto, bodhayamāno.
正在被释放者、正被释放者、令释放者、使释放者、正在使释放者、受释放者。
Muccanto, muccamāno, mocento, mocayanto, mocayamāno, mocīyamāno.
正在被连接者、正被连接者,诸如此类。
Yujjanto, yujjamāno iccādi.
在svādi组中:正在听闻者、正在被听闻者。
Svādimhi-suṇanto, suṇamāno.
被动态(kamme):正在被听闻。
Kamme-suyyamāno.
令听闻、使听闻、正在使听闻。
Kārite-sāvento, sāvayanto, sāvayamāno.
达到者、完全掌握法者、正在被完全掌握者、正在被获得者、正在被获得者。
Pāpuṇanto, dhammaṃ pariyāpuṇanto, pariyāpuṇamāno, pāpuṇīyamāno, pāpīyamāno.
【使役用法】令获得者、使获得者、正在使获得者。
Kārite-pāpento, pāpayanto, pāpayamāno.
带有前缀pari的形式:令完全达到者、使完全达到者、正在使完全达到者、正在被使完全达到者。
Pari, saṃpubbo-parisamāpento, parisamāpayanto, parisamāpayamāno, parisamāpīyamāno.
正在能够者、正在串起者,等等。
Sakkuṇanto, āvuṇanto iccādi.
在kiyādi组中,有‘正在购买者’‘令购买者’‘正在出售者’等。
Kiyādimhi-kiṇanto, kiṇāpento, vikkayanto iccādi.
在tanādi组中,依次为:正在延伸者、正在做者、正在做者、正在被做者、正在做者、正在被做者、正在做者、正在被做者、正在被做者。
Tanādimhi-tanonto , karonto, kubbanto, kubbamāno, krubbanto, krubbamāno, kurumāno, kayiranto, kayiramāno.
【业格用法】‘正在被做者’和‘正在被做者’——依据‘牙音组辅音变为牙音组浊音’的规则,词根末尾替换为‘ya’音。
Kamme-karīyamāno, kayyamāno, ‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’ti dhātvantassa yādeso.
正在造作者、正在完全造作者。
Saṅkharonto, abhisaṅkharonto.
令作者、使作者、正在使作者、正在被作者。
Kārite-kārento, kārayanto, kārayamāno, kārīyamāno.
正在能作者等。
Sakkonto iccādi.
在curādi组中:corento(正在偷窃)、corayanto(令偷窃)、corayamāno(正在令偷窃);thenento(正在偷窃)、thenayanto(令偷窃)、thenayamāno(正在令偷窃);cintento(正在思考)、cintayanto(令思考)、cintayamāno(正在令思考)、cintīyamāno(正在被思考)、cintāpento(令思考)、cintāpayanto(使思考)、cintāpayamāno(正在使思考)、cintāpīyamāno(正在被思考),诸如此类。
Curādimhi-corento, corayanto, corayamāno, thenento, thenayanto, thenayamāno, cintento, cintayanto, cintayamāno, cintīyamāno, cintāpento, cintāpayanto, cintāpayamāno, cintāpīyamāno iccādi.
正在忍受者、正在被忍受者、正在被忍受者、令忍受者、使忍受者、正在使忍受者、正在考察者、正在治疗者、正在治疗者、正在怀疑者。
Titikkhanto, titikkhamāno, titikkhīyamāno, titikkhāpento, titikkhāpayanto, titikkhāpayamāno, vīmaṃsanto, tikicchanto, cikicchanto, vicikicchanto.
想要食者,即饥饿者;想要吃者,即渴望者;想要饮、想要享用者,即渴求者;想要守护、想要约束者,即厌恶者;想要带走、想要寻求者,即贪求者;想要征服者,即征服欲者。
Bhuñjituṃ icchatīti bubhukkhanto, ghasituṃ icchatīti jighacchanto, pātuṃ paribhuñjituṃ icchatīti pipāsanto, gottuṃ saṃvarituṃ icchatīti jigucchanto, harituṃ pariyesituṃ icchatīti jigīsanto, vijetuṃ icchatīti vijigīsanto.
将自己如山一般而行者,即如山而行者、如山而住者、喜爱者、慈爱者等,应如此结合。
Pabbato viya attānaṃ caratīti pabbatāyanto, pabbatāyamāno, piyāyanto, mettāyantoiccādīni ca yojetabbāni.
ṇya等接尾辞之集合
Ṇyādipaccayarāsi
接下来,说明以ṇya、ya、yaka为后缀的词。
Atha ṇya, ya, yakapaccayantā vuccante.
于有与业中,带有gha、ṇa随增的ya接尾辞得以生起。gha随增是为区分,如“kagācajānaṃ ghānubandhe”等处。ṇa随增是为显示增长。余处皆同。
Bhāva, kammesu gha, ṇānubandho yapaccayo hoti. Ghānubandho ‘kagācajānaṃ ghānubandhe’tiādīsu visesanattho. Ṇānubandho vuddhidīpanattho. Evaṃ sabbattha.
应当被体验者,即男子所应体验的财富、所应体验的乐、所应体验的成就。
Anubhavitabboti anubhāviyo bhogo purisena, anubhāviyaṃ sukhaṃ, anubhāviyā sampatti.
778以及于āssa中。
778.Āsse ca.
以ā结尾的词根,在ghyaṇa中,ā变为e。依ca字,以i结尾的词根,则插入ī并将其变为e。
Ādantadhātūnaṃ āssa e hoti ghyaṇamhi. Casaddena ivaṇṇadhātūnaṃ āgamaīkārassa ca ettaṃ.
应被宣说、应被讲述的,即是akkheyya。
Akkhātabbaṃ kathetabbanti akkheyyaṃ.
其中有重叠;应当被计算的即是saṅkhyeyya;不可计算的即是asaṅkhyeyya;应当被歌咏的即是geyya,即有偈颂的经典;堪可嗅闻的即是gheyya,或应被嗅闻的;堪可尊敬的即是apaceyya;堪可知晓的即是ñeyya;堪可了知的即是aññeyya、viññeyya、abhiññeyya与pariññeyya。
Yassa dvittaṃ, saṅkhātabbanti saṅkhyeyyaṃ, saṅkhātuṃ asakkuṇeyyanti asaṅkhyeyyaṃ, gāyitabbanti geyyaṃ-sagāthakaṃ suttaṃ, ghāyituṃ arahatīti gheyyaṃ, ghāyanīyaṃ, apacāyituṃ arahatīti apaceyyaṃ, ñātuṃ arahatīti ñeyyaṃ, ājānituṃ arahatīti aññeyyaṃ, viññeyyaṃ, abhiññeyyaṃ, pariññeyyaṃ.
在插入ī时:jāniyaṃ、vijāniyaṃ,其中的ī变为短音。
Īāgame-jāniyaṃ, vijāniyaṃ, īssa rasso.
应知者为jāneyyaṃ,应了知者为vijāneyyaṃ;应确立者为adhiṭheyyaṃ、adhiṭhaheyyaṃ;应施者为deyyaṃ;应取者为ādeyyaṃ;可信者为saddaheyyaṃ;应安排者为vidheyyaṃ;不应安排者为avidheyyaṃ——即无我相;魔之命令施行处为māradheyyaṃ、maccudheyyaṃ;应放置者为sannidheyyaṃ;应说、应讲述者为abhidheyyaṃ;应覆盖者为pidheyyaṃ,或无省略形apidheyyaṃ;应饮者为peyyaṃ;应量者为meyyaṃ;应测量者为pameyyaṃ;近而可量者为upameyyaṃ;应舍者为heyyaṃ、paheyyaṃ、pajaheyyaṃ。
Jāneyyaṃ, vijāneyyaṃ, adhiṭṭhātabbanti adhiṭṭheyyaṃ, adhiṭṭhaheyyaṃ, dātabbanti deyyaṃ, ādātabbanti ādeyyaṃ, saddahituṃ arahatīti saddaheyyaṃ, vidhātuṃ arahatīti vidheyyaṃ, na vidheyyaṃ avidheyyaṃ-anattalakkhaṇaṃ, mārassa āṇā dahati etthāti māradheyyaṃ, maccudheyyaṃ, sannihitabbanti sannidheyyaṃ, abhidhātabbaṃ kathetabbanti abhidheyyaṃ, pidahitabbanti pidheyyaṃ, alopo, apidheyyaṃ vā, pātabbanti peyyaṃ, minetabbanti meyyaṃ, pametabbanti pameyyaṃ, upecca minituṃ arahatīti upameyyaṃ, hātabbanti heyyaṃ, paheyyaṃ, pajaheyyaṃ.
在i类字根中:应读诵者为ajjheyyaṃ、adhiyeyyaṃ;应接近者为upeyyaṃ;应卖者为vikkeyyaṃ、vikkāyiyaṃ、vikkāyeyyaṃ,或vikkiṇeyyaṃ;应挑选者为viceyyaṃ、vicineyyaṃ;应征服者为jeyyaṃ、vijeyyaṃ;应引导者为neyyaṃ、vineyyaṃ;应躺卧者为adhiseyyaṃ;应发送者为pāheyyaṃ,或pahiṇeyyaṃ。
Ivaṇṇesu-ajjhāyitabbanti ajjheyyaṃ, adhiyeyyaṃ, upetabbanti upeyyaṃ, vikkiṇitabbanti vikkeyyaṃ, vikkāyiyaṃ, vikkāyeyyaṃ, vikkiṇeyyaṃ vā, vicinitabbanti viceyyaṃ, vicineyyaṃ, jetabbanti jeyyaṃ, vijeyyaṃ, netabbanti neyyaṃ, vineyyaṃ, adhisayitabbanti adhiseyyaṃ, pahitabbanti pāheyyaṃ, pahiṇeyyaṃ vā.
对于u音,有增强与ā替代;就ku音而言,kuyyati 即成 kāveyyaṃ。
Uvaṇṇesu vuddhiāvādeso, ku-sadde, kuyyatīti kāveyyaṃ.
当ī缺失时,va变为ba,且发生缩略,成为 kabyaṃ。
Īssa abhāve vassa battaṃ rasso ca, kabyaṃ.
在原始形式 kabbaṃ 中,“应被移动者”为 cāveyya,“应被疾驰者”为 javeyya,“应被称赞者”为 abhitthaveyya,“值得存在者”为 bhabbaṃ。“应被供养者”为 habyaṃ——例如酥油。
Pubbarūpatte kabbaṃ, cāvetabbanti cāveyyaṃ, javitabbanti javeyyaṃ, abhitthavitabbanti abhitthaveyyaṃ, bhavituṃ arahatīti bhabbaṃ. Juhotabbanti habyaṃ-sappi.
在edantesu中,“应被尊敬者”为apaceyyaṃ,也即apacāyiyaṃ。
Edantesu-apacāyitabbanti apaceyyaṃ, apacāyiyaṃ.
在vetanta的相续中,“应被织者”为veyyaṃ。
Ve-tantasantāne, vetabbanti veyyaṃ.
于vaca、bhaja、bhuja、yuja等词根后,加ghyaṇ后缀。
Vaca, bhaja, bhuja, yujādīhi ghyaṇpaccayo.
779在 ghānubandhe 的情形中,以 ca 和 ja 结尾的词根会展现出 ka 与 ga。
779.Kagā cajānaṃ ghānubandhe.
当 ghānubandhe 后缀随后出现时,以 ca 和 ja 结尾的词根,其末端的 ka 与 ga 便显现。
Ca, jānaṃ dhātvantānaṃ ka, gā honti ghānubandhe paccaye pare.
所谓应被说者,即 vākyaṃ、vākkaṃ、vāccaṃ 或 vāceyyaṃ。
Vattabbanti vākyaṃ, vākkaṃ, vāccaṃ, vāceyyaṃ vā.
在 bhaja(奉事、亲近)中,应被侍奉者为 bhāgyaṃ 与 bhaggaṃ;应被享用、受用者为 bhogyaṃ 与 bhoggaṃ;应被连接、应被系属者为 yogyaṃ 与 yoggaṃ。
Bhaja-sevāyaṃ, bhajitabbanti bhāgyaṃ, bhaggaṃ, bhuñjitabbanti bhogyaṃ, bhoggaṃ, yuñjitabbanti yogyaṃ, yoggaṃ.
780从 vad 等词根之后,接入 yo 后缀。
780.Vadādīhi yo.
从 vad 等词根,在表示动作或状态,以及表示对象的意义中,广泛接入 yo 后缀。
Vadādīhi bhāva, kammesu bahulaṃ yo hoti.
“bhojjaṃ”指应受食的软食,“khajjaṃ”指应嚼食的硬食,“vitujjaṃ”指应刺穿之物,“panujjaṃ”指应驱散之物,“pajjaṃ”指应舍弃之物,“majjaṃ”指令人沉醉之物。
Bhuñjibhabbanti bhojjaṃ, khāditabbanti khajjaṃ, vituditabbanti vitujjaṃ, panuditabbanti panujjaṃ, pajjitabbanti pajjaṃ, majjati etenāti majjaṃ.
“muda”意为欢笑,由此而喜悦称为pāmojjaṃ;所言说者称为vajjaṃ。
Muda-hāse, pamodati etenāti pāmojjaṃ, vadīyatīti vajjaṃ.
“vadha”意为杀害,应被杀害者称为vajjhaṃ;应被射穿者称为vijjhaṃ;众生以此得到净化、清净者称为puññaṃ;此处有增音(nāgama)。
Vadha-hiṃsāyaṃ, vadhitabbanti vajjhaṃ, vijjhitabbanti vijjhaṃ, punanti sujjhanti sattā etenāti puññaṃ, nāgamo.
所苦恼者为 vihaññaṃ;所播种者为 vappaṃ;睡眠为 soppaṃ;应得者为 labbhaṃ;应往者为 gammaṃ;应调伏者为 dammaṃ;应喜乐者为 rammaṃ、abhirammaṃ;所审察者为 nisammaṃ;所止息者为 visammaṃ;触为 phasso,富有胜义。
Vihaññate vihaññaṃ, vapiyateti vappaṃ, supanaṃ soppaṃ, labhitabbanti labbhaṃ, gantabbanti gammaṃ, damituṃ arahatīti dammaṃ, ramitabbanti rammaṃ, abhirammaṃ, nisāmīyate nisammaṃ, visamīyate visammaṃ, phusīyateti phasso, ussa attaṃ.
应教导者为 sisso;所谓 ‘sāsassa sisā’为 sittaṃ。
Sāsitabboti sisso, ‘sāsassa sisā’ti sittaṃ.
gaha(取)、guha(藏)、garaha(诃责)、duha(挤乳)、vaha(运载)、saha(堪忍)。
Gaha, guha, garaha, duha, vaha, saha.
781从 guh 等词根后接 yaka 后缀。
781.Guhādīhi yaka.
从这些词根,在表达状态或动作对象时,普遍使用 yaka 后缀,并伴有 h 音的颠倒。
Etehi bhāva, kammesu bahulaṃ yaka hoti, hassa vipallāso.
“应被执取的”指 gayhaṃ,“应被隐藏的”指 guyhaṃ。
Gahetabbanti gayhaṃ, guhitabbanti guyhaṃ.
在garaha(谴责)一词中,应受谴责者称为gārayhaṃ;应被挤乳者称为duyhaṃ;应被运载者称为vayhaṃ。
Garaha-nindāyaṃ, garahitabbanti gārayhaṃ, duhitabbanti duyhaṃ, vahitabbanti vayhaṃ.
在saha(强力)一词中,应被忍受者称为sayhaṃ,pasayhaṃ。
Saha-sāhase, sahitabbanti sayhaṃ, pasayhaṃ.
782kicca, ghacca, bhacca, gabba, lya 等词,皆由词干加ya-后缀构成。
782.Kicca ghacca bhacca gabba lyā.
这些词由 ya 后缀构成。依次加上 ya 后缀后,与此相应,将 kara 变为 kicca,hana 变为 ghacca,bhara 变为 bhacca,gu 变为 gabba,lī 变为 lya 而成立。
Ete saddā yapaccayantā sijjhanti, iminā yapaccayaṃ katvā tena saha karassa kiccaṃ, hanassa ghaccaṃ, bharassa bhaccaṃ, gussa gabbaṃ, lissa lyattaṃ katvā sijjhanti.
被做者,即 kiccaṃ 或 kiccayaṃ;被杀害者,即 ghaccaṃ 或 haccaṃ;被负担者,即 bhaccaṃ。
Karīyateti kiccaṃ, kiccayaṃ vā, haññateti ghaccaṃ, haccaṃ vā, bharīyateti bhaccaṃ.
于 gu(物质)中,被隐藏者即 gabbaṃ;独处者即 paṭisalyaṃ。
Gu-dabbe, guyate gabbaṃ, paṭisallīyate paṭisalyaṃ.
bhara(负担)一词,应被承担者称为 bhāriyaṃ;应被运持者称为 hāriyaṃ;应被分配者称为 bhājiyaṃ、bhājeyyaṃ;应被亲近侍奉者称为 upāsiyaṃ;应被希求者称为 iccheyyaṃ;应被证得者称为 adhigameyyaṃ 等等。
Bhara-bharaṇe, bharitabbanti bhāriyaṃ, haritabbanti hāriyaṃ, bhājetabbanti bhājiyaṃ, bhājeyyaṃ, upāsitabbanti upāsiyaṃ, icchitabbanti iccheyyaṃ, adhigantabbanti adhigameyyaṃ iccādi.
应被阻碍者称为 rundheyyaṃ;应被切断者称为 chindeyyaṃ、chejjaṃ 等等。
Rundhitabbanti rundheyyaṃ, chinditabbanti chindeyyaṃ, chejjaṃ iccādi.
应游戏者,即 dibbeyyaṃ、dibbaṃ;应觉悟者,即 bujjheyyaṃ、bodheyyaṃ、bojjhaṃ 等。
Dibbitabbanti dibbeyyaṃ, dibbaṃ, bujjhitabbanti bujjheyyaṃ, bodheyyaṃ, bojjhaṃ iccādi.
应听闻者,即 suṇeyyaṃ;应到达者,即 pāpuṇeyyaṃ;应能者,即 sakkuṇeyyaṃ;不能者,即 asakkuṇeyyaṃ 等。
Sotabbanti suṇeyyaṃ, pāpuṇitabbanti pāpuṇeyyaṃ, sakkuṇitabbanti sakkuṇeyyaṃ, na sakkuṇeyyaṃ asakkuṇeyyaṃ iccādi.
应伸展者,即 tāneyyaṃ、taññaṃ;应做者,即 kāriyaṃ、kayyaṃ。
Tanitabbanti tāneyyaṃ, taññaṃ, kātabbanti kāriyaṃ, kayyaṃ.
coreyyaṃ 意为“应被偷盗者”;theyyaṃ 意为“被偷盗”,其中有 n 的 pararūpa;cinteyyaṃ 意为“应被思惟者”;acinteyyaṃ 或 acintiyaṃ 意为“不应被思惟者”;manteyyaṃ 或 mantiyaṃ 意为“应被思量者”;vediyaṃ 或 vedeyyaṃ 意为“应被觉知者”等等。
Coretabbanti coreyyaṃ, thenīyate theyyaṃ, nassa pararūpattaṃ, cintetabbanti cinteyyaṃ, na cinteyyaṃ acinteyyaṃ, acintiyaṃ, manteyyaṃ, mantiyaṃ, vediyaṃ, vedeyyaṃ iccādi.
titikkheyyaṃ、vīmaṃseyyaṃ 等,也应当如此运用。
Titikkheyyaṃ, vīmaṃseyyaṃ iccādi ca yojetabbāni.