此处说明重叠连声。
Atha dvibhāvasandhi dīpiyate.
重叠有三种。其中,pakkamo、parakkamo 等名为辅音重叠。rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati 等名为语尾词重叠。titikkhā、tikicchā、jagamā、jagamu 等名为词根重叠。
Dvibhāvo tividho. Tattha pakkamo, parakkamo iccādi byañjanadvittaṃ nāma. Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati iccādi vibhatyantapadadvittaṃ nāma. Titikkhā, tikicchā, jagamā, jagamu iccādi dhātupadadvittaṃ nāma.
53从元音生出二(音)。
53.Saramhā dve.
在元音之后,后续辅音有时呈现两种形态。
Saramhā parassa byañjanassa kvaci dve rūpāni honti.
其中,在元音之后,pa、pati、paṭi 等的辅音会重叠如下——
Tattha saramhā pa, pati, paṭīnaṃ passa dvittaṃ –
不放逸、于此处不放逸、离系、正勤、不退转法轮、善安立、无对补特伽罗、极追悔、善行道等。
Appamādo, idhappamādo, vippayutto, sammappadhānaṃ, appativattiyaṃ dhammacakkaṃ , suppatiṭṭhito, appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipanno iccādi.
“从元音起”是何义?“相应”(即不从元音起,故不重叠)。
Saramhāti kiṃ? Sampayutto.
“kī”等词根,以及以“u”、“du”为首的词,其词首辅音重叠。
Kī, kudha, kamu, kusa, gaha, juta, ñā, si, su, sambhu, sara, sasa iccādīnaṃ dhātūnañca, u, du, nipubbānaṃ padānañca ādibyañjanassa dvittaṃ.
贩卖、买卖、以金钱购得之物。
Vikkināti, vikkayo, dhanakkīto.
瞋怒、无瞋。
Akkuddho, akkodho.
前进、前进、已前进、举步、举步、已举步、精进、精进、跨越、跨越、踏入、已踏入。
Abhikkamati, abhikkamo, abhikkanto, akkamati, akkamo, akkanto, parakkamati, parakkamo, vikkamati, vikkamo, okkamati, okkanto.
辱骂、呵骂。
Akkosati, akkoso.
提举、执持、争论、摄持、摄受。
Paggaṇhāti, paggaho, viggaho, pariggaho, anuggaho.
照耀、遍照。
Ujjotati, vijjotati.
了知、慧、证智、遍知、识、一切知智、知夜者、知义者、知法者。
Aññā, paññā, abhiññā, pariññā, viññāṇaṃ, sabbaññutaññāṇaṃ, rattaññū, atthaññū, dhammaññū.
殊胜、依地者、依家者
Atissayo, bhūmassito, gehassito.
少闻、多闻、名闻、有闻、无闻
Appassuto, bahussuto, vissuto, assavo, anassavo.
令轻安,轻安,已得轻安者。
Passambhati, passaddhi, passaddho.
随念、随念、随念者。
Anussarati, anussati, anussaro.
入息、入息者、入息、出息。
Assasati, assasanto, assāso, passāso.
释放,释放着,释放。
Vissajjeti, vissajjanto, vissaggo.
遍舍、遍舍者、遍舍等。
Pariccajati, pariccajanto, pariccāgo iccādi.
高举、赞扬、执取、发出、排泄、积聚、总聚、光耀、遍耀、升高、度越等。
Ukkaṃsati, ukkaṃso, uggaho, uccāreti, uccāro, uccayo, samuccayo, ujjalo, samujjalo, uṇṇamati, uttarati iccādi.
“恶作”、“难行”、“恶趣”、“恶行”、“难渡”、“难调”、“难导”、“难养”、“无力”、“邪道”、“难得”等。
Dukkaṭaṃ, dukkaraṃ, duggati, duccaritaṃ, duttaro, duddamo, dunnayo, dupposo, dubbalo, dummaggo, dullabho iccādi.
出离、已出、已离、无贼、无老、无过、无罪、所造、无慢、出离道、无贪、涅槃、依处等。
Nikkamo, nikkhanto, niggato, niccoro, nijjaro, niddoso, nippāpo, nimmito, nimmāno, niyyānaṃ, nillolo, nibbānaṃ, nissayo iccādi.
“三”、“三组”、“三十”等词,其后的辅音重叠——
Tika, taya, tiṃsānaṃ tassa dvittaṃ –
善三组、受三组、三事、三宝、三十二、三十三。
Kusalattikaṃ, vedanattikaṃ, vatthuttayaṃ, ratanattayaṃ, dvattiṃsaṃ, tettiṃsaṃ.
以“四”与“六”为前缀时,其后的辅音需要重叠——
Catu , chehi parabyañjanassa dvittaṃ –
四种、十四、四方、四足、六种、九十六。
Catubbidhaṃ, catuddasa, catuddisaṃ, catuppadaṃ, chabbidhaṃ, channavuti.
还是用“瓦”字?例如“四谛”“六百”。
Vā tveva? Catusaccaṃ, chasataṃ.
当词根“sant-”(圣)后接以辅音开头的词时,该辅音须恒常重叠。
Santassa satte parabyañjanassa niccaṃ dvittaṃ –
“善士”“善人”“正法”“圣者之性”即“实存”“实有”之义。
Sajjano, sappuriso, saddhammo, santassa bhāvo sattā, sabbhāvo.
“vassa”变为“bassa”时,辅音重叠。
Vassa batte bassa dvittaṃ –
“戒禁”、“涅槃”、“寂灭”等,如前所说。
Sīlabbataṃ, nibbānaṃ, nibbutaṃ iccādi pubbe vuttameva.
“vatu”、“vaṭu”等词的末尾辅音重叠。
Vatu, vaṭu iccādīnaṃ antabyañjanassa dvittaṃ –
转起、流转、还灭、合集、旋转、开显。
Vattati, pavattati, nivattati, saṃvattati, vaṭṭati, vivaṭṭati.
在“saṃ”之后,若接鼻音字母,该鼻音字母须予以重叠——
Saṃmhā anuno nassa dvittaṃ –
具足、摄取、寻求。
Samannāgato, samannāhāro, samannesati.
“应结界认可羯磨”、“作结界认可”、“结界认可”、“覆盖物”、“用衣换取之物”、“四者之”、“五者之”。
Sīmaṃ sammanneyya , sīmaṃ sammannituṃ , sīmaṃ sammannati , sampaṭicchannaṃ, cīvaracetāpannaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ.
5435. 在第四格与第二格中,以e和saṃ代替第三格与第一格。
54.Catutthadutiyesvesaṃ tatiyapaṭhamā.
在这一品中,第四个与第二个品中的其他项相比,相当于第三项,而这第四个相当于第二项,这两种状态称为二重性质,即它们具有第二性质。经中言“此处有二”或“依品相似”等,这说明第四个与第二个相同,在发生时与前者同生成,属第一性质,且具第四性质的第三性质亦同时产生。
Vagge catuttha, dutiyesu paresu kamena tatiya, paṭhamā esaṃ catuttha, dutiyānaṃ dvibhāvaṃ gacchanti, dutiyabhāvaṃ gacchantīti attho. ‘Saramhā dve’ti suttena vā ‘vaggalasehi te’iccādīhi vā dutiya, catutthānampi sadisatte jāte puna iminā suttena ādidutiyassa paṭhamattaṃ, ādicatutthassa tatiyattañca jātaṃ.
其中,于此品中说:
Tattha kavagge –
开示、投入、加入,色蕴、受蕴、界动摇、寿尽、出离。
Ākkhātaṃ, pakkhittaṃ, pakkhepo, rūpakkhandho, vedanākkhandho, dhātukkhobho, āyukkhayo, nakkhamati.
依《依品相似》之经文说法:
‘Vaggalasehi te’ti suttavidhāne –
于面前善,解脱,舍离,断尽。
Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ, paggharati, ugghosati, nigghoso.
遮蔽者,断绝连续之轭,遮盖者,断除,白伞,树荫,彼之真实性为真实,车轮之利益为道,焦思,嫌责,省察,初禅,第二禅,空旷处,觉支,愚者之状态为愚,觉悟,应觉悟,觉,通达。
Acchādeti, acchindati-saṃyoge rassattaṃ, pacchādeti, pacchindati, setacchattaṃ, rukkhacchāyā, tathassa bhāvo tacchaṃ, rathassa hitā racchā, pajjhāyati, ujjhāyati, nijjhāyati, paṭhamajjhānaṃ, dutiyajjhānaṃ, ajjhokāso, bojjhaṅgo, dummedhassa bhāvo dummejjhaṃ, bujjhati, bujjhitabbaṃ, bojjhaṃ, paṭivijjha, paṭivijjhiya, paṭivijjhitvā iccādi.
所在之处、立于彼处者、已起立者、已完成者、立于陆地者、立于水中者、长者等。
Yatraṭṭhitaṃ, tatraṭṭhito, uṭṭhito, niṭṭhito, thalaṭṭho, jalaṭṭho, vuḍḍho iccādi.
苏摩那长老、耶舍长老、根本、根基、扩展、外露、被动摇、举起、提升、显扬、设置、建立、定住、固定、持久、消除、下降等。
Sumanatthero, yasatthero, avatthā, avatthānaṃ, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, uddharati, uddharaṇaṃ, uddhaṭaṃ, niddhāreti, niddhāraṇaṃ, niddhāritaṃ, niddhano, niddhuto, niddhoto iccādi.
遍满、遍满(名词形)、遍满(另一名词形)、拍击、大果、无果、蜂蜜糖浆、徘徊、徘徊(名词形)、被举起、无畏、难以养活、善有、公牛之态即为雄牛性、得到、起始、由于、已起始等。
Vippharati, vippharaṇaṃ, vipphāro, apphoṭeti, mahapphalaṃ, nipphalaṃ, madhupphāṇitaṃ, vibbhamati, vibbhamo, ubbhataṃ, nibbhayaṃ, dubbharo, sabbhāvo , usabhassa bhāvo osabbhaṃ, labbhati, ārabbho, ārabbha, ārabbhitvā iccādi.
此处亦然,凡以“伍”、“杜”起首,其后接词首辅音,学者特别希望将该辅音重叠。
Idhapi u, du, nito parapadānaṃ ādibyañjanassa dvittaṃ visesato icchanti.
55第五十五:于遍求与频繁义中,有两种形式。
55.Vicchābhikkhaññesu dve.
于遍求与频繁义中,一个多义词有两种形式。欲以动作、事物或性质遍及于各别之义,此名遍求;动作之反复,则名频繁。
Vicchāyaṃ abhikkhaññe ca anekatthassa ekapadassa dve rūpāni honti. Bhinne atthe kriyāya vā dabbena vā guṇena vā byāpituṃ icchā vicchā. Punappunakriyā abhikkhaññaṃ.
此处先说关于“分散”的用法:
Vicchāyaṃ tāva –
逐棵浇灌树木;座座村庄皆有百罐之资,一一村庄都幽美宜人;家家都有主人;种种滋味皆被品尝;种种事务皆被着手行持。
Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati. Gāme gāme sataṃkumbhā, gāmo gāmo ramaṇiyo, gehe gehe issaro, rasaṃ rasaṃ bhakkhayati, kriyaṃ kriyaṃ ārabhate.
于次第表述中,同样应理解为“分散”义。
Ānupubbiyepi vicchāva gamyate –
根部粗壮,顶端柔细;最大的依次进入。每日施予这些天神一摩沙迦。犹如盒子树一朵一朵地盛开。这些人各走各的路。所有这些都是富裕的,哪些是他们的富裕?哪些是他们的富裕?
Mūle mūle thūlā, agge agge sukhumā, jeṭṭhaṃ jeṭṭhaṃ anupavesetha, imesaṃ devasikaṃ māsakaṃ māsakaṃ dehi, mañjūsakarukkho pupphaṃ pupphaṃ pupphati, ime janā pathaṃ pathaṃ accenti, sabbe ime aḍḍhā, katarā katarā imesaṃ aḍḍhatā, katamā katamā imesaṃ aḍḍhatā.
饭在煮着煮着,非福在积累积累,吃了吃了后他们躺下,一块布一块布地制作,发出啪嗒啪嗒声,一个一个,一个一个等,在表示分散义时,前词有语尾省略。
Bhattaṃ pacati pacati, apuññaṃ pasavati pasavati, bhutvā bhutvā nippajjanti, paṭaṃ paṭaṃ karoti, paṭapaṭāyati, ekamekaṃ, ekamekāni iccādīsu vicchāsu pubbapade syādilopo.
56一切等词的消逝。
56.Sabbādīnaṃ vītihāre.
“超越而取”为“过取”;“非过取”即是“无过取”,意指彼此内部而取。当表达“无过取”义时,一切代词有两种形式,且前一词的语尾省略。
Atikkamma haraṇaṃ atihāro, na atihāro vītihāro, aññamaññassa antoyeva haraṇantiattho, vītihāratthe gamyamāne sabbādīnaṃ sabbanāmānaṃ dve rūpāni honti, pubbassekassa ca syādilopo.
这两个人彼此相助,互为助伴;他们互相看见,互相给予,互相获得,共享财物,互相依止。
Ime dve janā aññamaññassa upakārakā, itarītarassa upakārakā, aññamaññaṃ passanti, aññamaññassa denti, aññamaññassa apenti, aññamaññassa dhanaṃ, aññamaññe nissitā.
57五十七、直到此数目为止。
57.Yāvatātāvaṃ sambhame.
“其量为此”即“如此”。“其量为此”即“如彼”。反复旋转运转为“旋转”。以快速言语作用而显示彼彼方便为“旋转”,即所谓重复。当表示旋转时,以多少词能表达其义,即使用多少词,两次、三次或更多次说出,此为义。亦有读作“随觉而旋转”,其义相同。
Yaṃ parimāṇamassāti yāvaṃ. Taṃ parimāṇamassāti tāvaṃ. Punappunaṃ bhamanaṃ pavattanaṃ sambhamo. Turitena vacīpayogena taṃ taṃ upāyadīpanaṃ sambhamo, āmeḍitameva vuccati, sambhame gamyamāne yāvatā yattakena padena so attho paññāyati, tattakaṃ padaṃ payujjate, dvikkhattuṃ vā tikkhattuṃ vā taduttari vā udīriyatetyattho. Yathābodhaṃ sambhametipi pāṭho, soyevattho.
于恐怖时、于忿怒时、于赞叹时、于急促时、于好奇时、于疑惑时。
Bhaye, kodhe, pasaṃsāyaṃ, turite, kotūhale’cchare.
于欢笑、忧伤、净信之处,智者说重叠语。
Hāse, soke, pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho.
此中,所谓怖畏者:
Tattha bhaye –
如“蛇、蛇”,又如“贼、贼”——
Sappo sappo, coro coro –
同样地,“毁灭!击打!毁灭!击打!”
Vijjha vijjha, pahara pahara.
啊,佛陀!啊,佛陀!
Aho buddho aho buddho.
前进吧,婆悉咤!前进吧,婆悉咤!
Abhikkamatha vāseṭṭhā abhikkamatha vāseṭṭhā .
独子今何在?独子今何在?
Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka .
“殊胜啊,乔达摩尊者!殊胜啊,乔达摩尊者!……”如这些等。他三次发出赞叹:“礼敬彼世尊……”如这些等。
Abhikkantaṃ bho gotama abhikkantaṃ bho gotama iccādi. Tikkhattuṃudānaṃ udānesi ‘‘namo tassa bhagavato’’ iccādi.
接着说明颠倒连声。
Atha vipallāsasandhi dīpiyate.
词语前后次序的颠倒,称为颠倒。
Padakkharānaṃ pubbāparavipariyāyo vipallāso.
58笑声的颠倒。
58.Hassa vipallāso.
对于其他人来说,当后续有H音时,此处会产生前后音易位。
Yamhi pare hassa pubbāparavipallāso hoti vā.
被燃烧、被执取、被装备、被冲走、被污染、被迷惑。
Dayhati, saṅgayhati, sannayhati, vuyhati, duyhati, muyhati.
如风一般?被执取,即:如是执取后、执取已;登上后、登上已;沉入后、沉入已;强力地、强力已。
Vātveva ? Saṅgaṇhiyati, evaṃ saṅgayha saṅgaṇhitvā, āruyha āruhitvā, ogāyha ogāhitvā. Pasayha pasahitvā.
当后面有 v 时,h 会发生颠倒。
Vamhi pare hassa vipallāso hoti vā.
“多病,此处众人沐浴”即“此处众人沐浴”。
Bavhābādho bahvābādho, bavhettha nhāyatī jano =bahvettha nhāyatī jano.
称为《大语词规则》。
Mahāvuttividhānaṃ vuccate.
字母 ya 与 ra 等的颠倒。
Ya, rānaṃ vipallāso –
为我建造小屋,他说了话语,他侍奉师长;我以净信心礼敬您,圣者 —— 此处有重叠。
Kuṭi me kayirati , vacanaṃ payirudāhāsi, garuṃ payirūpāsati, vandāmi te ayyire pasannacitto -yassa dvittaṃ.
随韵的颠倒。
Niggahītassa vipallāso –
他们堕入地狱,向我乞求那些马,并宣说了这些偈颂。
Nirayamhi apaccisuṃ , te me asse ayācisuṃ . Imā gāthā abhāsisuṃ.
对元音等的颠倒认知——
Sarānampi vipallāso –
若有人欲加害于他——“加害”意指住立于斯;“无根之根去”——意谓未达根本之根。余处亦然。未予机会而令作,不见相而作,不依信而食者,是为不信食者;“见句未超越”——意谓未见超越。
Haññayyevāpi koci naṃ – haññeyyāti ṭhiti, amūlamūlaṃ gantvā-mūlamūlaṃ agantvāti attho. Evaṃ paratra. Anokāsaṃ kārāpetvā , animittaṃ katvā, saddhaṃ na bhuñjatīti asaddhabhoji, disvā padamanuttiṇṇaṃ – uttiṇṇaṃ adisvāti attho.
对词句的颠倒认知——
Padānampi vipallāso –
若新比丘因得衣,则称为“龙女群所行”,意思是“与龙女群一起行”的这一安立。
Navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena, nāgakaññā caritaṃ gaṇena -nāgakaññāgaṇena caritanti ṭhiti.
此处称“多义”,意指连声的建立多途、大多如此。此即《统领经》,其义通于所有适用之处,涵盖至章节终结。由此,在一切音声论典中,既排除了不可取义,亦完成了可取义的确立。
Sandhividhānaṃ nāma bahulaṃ hoti, yebhuyyena hotīti attho. Adhikārasuttaṃ. Yāvaganthapariyosānā yuttaṭṭhānesu sabbattha vattate. Etena sabbasaddasuttesu aniṭṭhanivatti ca iṭṭhapariggaho ca kato hoti.