接着说明替换连声。巴利
Athādesasandhi dīpiyate.
37 当元音在前时,则替换为 y、v。巴利
37.Yavā sare.
当后接元音时,i 音、u 音或变为 y、v。巴利
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇānaṃ ya, vādesā honti vā.
如‘paṭisanthāravutyassa, sabbā vityānubhūyate, kyāhaṃ aparajjhāmi’——此处先作点除。同样,在‘sutā ca paṇḍitā’等例中,‘sutā ca paṇḍitātyamhā’、‘ñāto senāpatītyāhaṃ’、‘iccetaṃ kusalaṃ’、‘iccassa vacanīyaṃ’、‘paccuttaritvā’、‘paccāharati’、‘pacceti’、‘paccayo’、‘acceti’、‘accayo’、‘accāyaṃ majjhimo khaṇḍo’——此句意为‘中间这部分多余’。‘apuccaṇḍatā’意为‘无子之暴恶’。另有‘jaccandho, jaccaghānako, jacceḷako, abbhuggacchati, abbheti, abbhokāso, ajjhokāso ajjhāgamā’等词。巴利
Paṭisanthāravutyassa , sabbā vityānubhūyate, kyāhaṃ aparajjhāmi – idha paṭhamaṃ bindhulopo, sutā ca paṇḍitātyattha, sutā ca paṇḍitātyamhā , ñāto senāpatītyāhaṃ , iccetaṃ kusalaṃ , iccassa vacanīyaṃ , paccuttaritvā, paccāharati , pacceti, paccayo, acceti, accayo , accāyaṃ majjhimo khaṇḍo – atireko ayaṃ majjhimo khaṇḍotyattho, apuccaṇḍatā – aputiaṇḍatātyattho, jaccandho, jaccaghānako, jacceḷako, abbhuggacchati, abbheti, abbhokāso , ajjhokāso ajjhāgamā iccādi.
难道只是‘风’吗?此处‘itissa muhuttampi, atisigaṇo, adhīritaṃ’。巴利
Vātveva? Itissa muhuttampi , atisigaṇo, adhīritaṃ.
在此,‘iccetaṃ’等中,依此经,iti、pati、atiputi、jāti、abhi、adhi等词的i音变为y;依‘tavagga, varaṇānaṃ’等经,y后的tavagga被省略;依‘vagga, la, sehi te’经,y变为前形;而在abhi、adhi等词中,依‘catutthadutiyesvesa’等经,vaggacatuttha变为tatiya。巴利
Ettha ca iccetantiādīsu iminā suttena iti, pati, atiputi, jāti, abhi, adhisaddānaṃ ivaṇṇassa yattaṃ, ‘tavagga, varaṇāna’…nti suttena yamhi tavaggassa cattaṃ, ‘vagga, la, sehi te’ti suttena yassa pubbarūpattaṃ, abhi, adhisaddesu pana ‘catutthadutiyesvesa’…nti suttena vaggacatutthānaṃ tatiyattaṃ.
眼病来(cakkhvābādhamāgacchati)、显现(pātvākāsi)、此处常置(vatthvettha vihitaṃ niccaṃ)、门作(dvākāro)、蜜漏(madhvāsavo)、随行(anvayo)、随去(anveti)、善说(svākkhāto)、善作(svākāro)、多病(bahvābādho)等。巴利
Cakkhvābādhamāgacchati, pātvākāsi , vatthvettha vihitaṃ niccaṃ, dvākāro , madhvāsavo , anvayo, anveti, svākkhāto , svākāro , bahvābādho iccādi.
当后续为元音时,e、o 变为 y、v,或然。巴利
Sare pare e, onaṃ ya, vādeso hoti vā.
如‘kyassa byapathayo assu, kyassu idha gocarā’中,‘kyassa’意为‘ke assa’(谁的);‘byapathayo’意为‘言语道’;‘yathā nāmaṃ tathā jhassa’应切分为‘ce assa’。又如‘tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ’、‘tyassa pahīnā honti’、‘putto tyāhaṃ mahārāja’、‘pabbatyāhaṃ gandhamādane’、‘adhigato kho myāyaṃ dhammo’、‘yyassa vippaṭisārajā’、‘yyassa te honti anatthakāmā’、‘yyassu maññāmi samaṇe’——此处,即使本无音声差别的‘ye assa’,为便于分词理解而写作‘yyassa’,也是合理的。如何呢?就如‘yadāssa sīlaṃ paññañca’等中那样。‘kvatthosi jīvitena me, yāvatakvassa kāyo, tāv…’巴利
Kyassa byapathayo assu , kyassu idha gocarā -ke+assa puggalassāti attho, byapathayoti vacanapathā, yathā nāmaṃ tathā jhassa-ce+assāti chedo, tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ , tyassa pahīnā honti, putto tyāhaṃ mahārāja , pabbatyāhaṃ gandhamādane , adhigato kho myāyaṃ dhammo , yyassa vippaṭisārajā, yyassa te honti anatthakāmā, yyassu maññāmi samaṇe-ettha ca avisiṭṭhepi vacanasadde ye+assāti padacchedabuddhisukhatthaṃ ‘yyassā’ti potthakāropanaṃ yujjatiyeva, yathā taṃ? ‘Yadāssa sīlaṃ paññañca’ iccādīsu viya, kvatthosi jīvitena me, yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo , atha khvassa, atthi khvetaṃ brāhmaṇa, yatvādhikaraṇaṃ , yvāhaṃ, svāhaṃ iccādi.
难道仅是‘风’吗?如‘so ahaṃ vicarissāmi, so ahaṃ bhante’。巴利
Vātveva? So ahaṃ vicarissāmi , so ahaṃ bhante.
39 以i、u结尾者,变为iya、uva。巴利
39.Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa.
当后有元音时,以i、u结尾的词可有iya、uva的替换,此为可选。ṅa是界符,表示词尾的替换。一切处皆如此。巴利
Sare pare ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ padānaṃ iyaṅa, uvaṅādesā honti vā. Ṅānubandho antādesattho. Evaṃ sabbattha.
此处,每个词都给出两种形式。巴利
Idha ekekassa padassa rūpadvayaṃ vuccate.
如‘tiyantaṃ tyantaṃ’——其中,‘tiyantaṃ’依此经而得成立,‘tyantaṃ’则依‘yavā sare’经而得成立。其余类推。例如‘aggiyāgāre agyāgāre, catutthiyatthe catutthyatthe, pañcamiyatthe pañcamyatthe, pathaviyākāso pathabyākāso, viyañjanaṃ byañjanaṃ, viyākato byākato, viyākaṃsu byākaṃsu, viyatto byatto, viyūḷho byūḷho, dhammaṃ adhiyeti ajjheti, patiyeti pacceti pattiyāyati vā, pariyaṅko pallaṅko, vipariyāso vipallāso’。此处另有一单独形式——在‘pariyatti, pariyatto, pariyāyo, pallaṅko’等词中,‘pari’词内的‘i’变为短音,然后依‘yavā’…巴利
Tiyantaṃ tyantaṃ – tattha tiyantanti iminā suttena siddhaṃ, tyantanti ‘yavā sare’ti suttena. Evaṃ sesesu. Aggiyāgāre agyāgāre, catutthiyatthe catutthyatthe, pañcamiyatthe pañcamyatthe, pathaviyākāso pathabyākāso, viyañjanaṃ byañjanaṃ, viyākato byākato, viyākaṃsu byākaṃsu, viyatto byatto, viyūḷho byūḷho, dhammaṃ adhiyeti ajjheti, patiyeti pacceti pattiyāyati vā, pariyaṅko pallaṅko, vipariyāso vipallāso, idha ekarūpaṃ hoti – pariyatti, pariyatto, pariyāyo, pallaṅkoiccādīsu parisadde rassa lattaṃ katvā issa ‘yavā sare’ti yatte kate yassa pubbarūpattaṃ.
在比丘语尾变化与自生者语尾变化中,此处亦可得两种形式:duvaṅgika 即 dvaṅgika(二支),bhuvādigaṇa 即 bhvādigaṇa(bhū 动词类)等。巴利
Bhikkhuvāsane, sayambhuvāsane, idhapi rūpadvayaṃ labbhati – duvaṅgikaṃ=dvaṅgikaṃ, bhuvādigaṇo=bhvādigaṇo iccādi.
40 第四十条中亦有此用法。巴利
40.Vitisseve vā.
当 eva 词在后时,iti 词中的 i 音或变为 v 音。巴利
Evasadde pare itisaddassa i-kārassa vo hoti vā.
盗贼鸯掘魔即以此名而著称;大海即以此名而被称为海;大水聚即以此名而被称为水聚;大选出者即以此名而生出第一个音节;仙人咽即以此名而成为通称。巴利
Itveva coro aṅgulimālo, samuddotveva saṅkhyaṃ gacchati, mahāudakakkhandhotveva saṅkhyaṃ gacchati, mahāsammatotveva paṭhamaṃ akkharaṃ nibbattaṃ , isigilitveva samaññā ahosi .
“或”是何义?即iccevattho(此即是义),如samuddoteva saṅkhyaṃ gacchati(大海即以此名而被称为海)。巴利
Vāti kiṃ? Iccevattho, samuddoteva saṅkhyaṃ gacchati.
依经分别,当eva词后置时,余处iti词中的i音即生变化。例如:vilapatveva so dijo(彼鸟即如是悲鸣);anusetvevassa kāmarāgo(其欲贪即随眠——此应分解为anuseti+eva+assa);anusetvevassa rūparāgo(其色贪即随眠);hotveva kāriyasanniṭṭhānaṃ(即有作用的完成);hoteva vā(或即有)。巴利
Suttavibhattena evasadde pare aññati-kārassa vattaṃ. Vilapatveva so dijo , anusetvevassa kāmarāgo, anusetvevassa rūparāgo – anuseti+eva+assāti chedo, hotveva kāriyasanniṭṭhānaṃ, hoteva vā.
41 第四十一条:关于e与o的元音变化。巴利
41.Eonama vaṇṇe.
当后随的音素具有元音或辅音性质时,e与o有时会变为a。其中,e变为a多数成为ma,唯在增音d时出现。巴利
Sarabyañjanabhūte vaṇṇe pare e, onaṃ attaṃ hoti vā. Tattha essa attaṃ yebhuyyena ma, dāgamesveva hoti.
“Akaramhasa te kiccaṃ”,意为“我们已为你做了应做之事”(akaramhasa iti attho);“disvā yācakamāgate”(见乞者来)、“disvā paṇḍitamāgate”(见智者来);“yamāhu natthi vīriyanti”,意为ye+āhu(他们所说);“kadassu”,即ke+assu(何时);“yadeva te jātinissitā, tadeva te jarānissitā”,可分解为ye+eva、te+eva(那些依生者,即是那些依老者);“sve bhavo svātanaṃ”,此为辅音延长。巴利
Akaramhasa te kiccaṃ – akaramhasetyattho, disvā yācakamāgate , disvā paṇḍitamāgate , yamāhu natthi vīriyanti – ye+āhutyattho. Kadassu – ke+assu, yadeva te jātinissitā, tadeva te jarānissitāye+eva, te+evāti chedo, sve bhavo svātanaṃ – byañjane dīgho.
“Sa sīlavā”即“他具戒”,“sa paññavā”即“他具慧”,“sa ve kāsāvamarahati”即“他确实堪着袈裟”,“esa attho”即“此为义”,“esa dhammo”即“此为法”,“dinnamāsi janindena”拆作“dinno+āsi”,意为“由人主所施与”;“maggamatthi”拆作“maggo+atthi”,意为“有道”;“aggamakkhāyati”即“被称为最上”,“paccayākārameva ca”即“及缘相”,“saṅgho pabbatamiva”即“僧团如山”,“saddo cicciṭamiva”即“声如cicciṭa”,“hiyyo bhavo hiyyattanaṃ”即“昨日之有即昨日性”,“pāto asanaṃ pātarāso”即“晨食即早餐”,“pātamanusiṭṭho”即“晨受教诫者”,“kakusandha koṇāgamano”即“拘留孙、拘那含佛”,“thera vādānamuttamo”拆作“kakusandho”与“thero”,意为“上座说之最上”。巴利
Sa sīlavā , sa paññavā, sa ve kāsāvamarahati , esa attho, esa dhammo , dinnamāsi janindena – dinno+āsīti chedo, maggamatthi – maggo+atthi, aggamakkhāyati , paccayākārameva ca , saṅgho pabbatamiva, saddo cicciṭamiva, hiyyo bhavo hiyyattanaṃ, pāto asanaṃ pātarāso, pātamanusiṭṭho, kakusandha koṇāgamano, thera vādānamuttamo – kakusandhoti ca theroti ca chedo, theravādoti attho.
依《经分别》,于无相时亦有此。“Tuvañca dhanusekha ca”即“你与善射者”,“paccayamahāpadeso hesa”即“此实为大缘之说”,“ekakoṭṭhāso esa”即“此为一部分”,“abhilāpamattabhedo esa”即“此为唯言说差别”等。巴利
Suttavibhattena animittepi hoti. Tuvañca dhanusekha ca , paccayamahāpadeso hesa, ekakoṭṭhāso esa, abhilāpamattabhedo esa iccādi.
42 第四十二条:go词干末尾变为avaṅa。巴利
42.Gossāvaṅa.
当后接元音时,go词干末尾的o变为avaṅa。巴利
Sare pare gossa antassa avaṅa hoti.
牛与马合称gavāssaṃ。巴利
Go ca asso ca gavāssaṃ.
根据《经分别》,在辅音时也有此变化。如‘Sagavacaṇḍo’(对自牛凶暴者)、‘paragavacaṇḍo’(对他牛凶暴者)。巴利
Suttavibhattena byañjanepi. Sagavacaṇḍo , paragavacaṇḍo.
此即称为小规则。巴利
Appavidhānamuccate.
根据大规则,avaṇṇa变为utta和otta——巴利
Mahāvuttinā avaṇṇassa uttaṃ, ottañca –
Puthujjano(凡夫)一词,puthubhūto 即 puthu 为独立词干,意指广大,亦作 puthunā、puthunī,表示以广大。Apekkhiyāno 意为 apekkhitvā(已期待)。同样地,anumodiyāno 即已随喜,marīcikūpamaṃ abhisambuddhāno 即已觉悟阳焰喻,mā maṃ pisācā khādantu 即愿恶鬼不食我,jīva tvaṃ saradosataṃ 即愿你活百秋,也就是百岁。Rattidivova so dibbo 意为彼如天神般昼夜,mānusaṃ saradosataṃ 即 vassasataṃ,人间百岁。Anuyanti disodisaṃ 指他们各处追随,即各往彼方;sampatanti disodisaṃ 指他们各处奔走,即各赴彼方。Parosataṃ 是超百,parosahassaṃ 是超千,aññoññaṃ aññamaññaṃ。巴利
Puthujjano, puthubhūto-puthūti vā eko pāṭipadiko, puthunā puthunītipi dissati, apekkhiyāno apekkhiyānaapekkhitvātyattho. Evaṃ anumodiyāno, marīcikūpamaṃ abhisambuddhāno, mā maṃ pisācā khādantu, jīva tvaṃ saradosataṃ , rattidivova so dibbo, mānusaṃ saradosataṃ-vassasatantyattho, anuyanti disodisaṃ , sampatanti disodisaṃ-taṃ taṃ disantyattho, parosataṃ, parosahassaṃ, aññoññaṃ aññamaññaṃ, ponopuññaṃ punappunaṃ, ponobbhavikā taṇhā-punoti vā eko nipāto, puno tassa mahe sino, puno pattaṃ gahetvāna, na ca dāni puno atthi, mama tuyhañca saṅgamo, na puno amatākāraṃ, passissāmi mukhaṃ tava .
ivaṇṇa 变为 atta、utta 和 etta。巴利
Ivaṇṇassa attaṃ, uttaṃ, ettañca –
Tadamināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ 意为“此义应以此方式了知”,即 taṃ etaṃ atthajātaṃ iminā pariyāyena veditabbaṃ。Sakadāgāmī(一来者),即“以戒再来一次”之意。Itthattā(女性性)即 itthiyā bhāvo,指女性的状态。Evumaṃ 分解为 evaṃ + imaṃ(如此此)。Tvaṃ no satthā mahāmune 意为“你是我们的导师,大牟尼”,atthadhammavidū ise 意为“你是了知义与法的仙人”。巴利
Tadamināpetaṃ pariyāyena veditabbaṃ-taṃ etaṃ atthajātaṃ iminā pariyāyena veditabbanti attho, sakiṃ āgacchati sīlenāti sakadāgāmī, itthiyā bhāvo itthattaṃ, evumaṃ – evaṃ+imanti chedo, tvaṃ no satthā mahāmune, atthadhammavidū ise.
uvaṇṇa 变为 itta 与 otta。巴利
Uvaṇṇassa ittaṃ, ottañca –
‘Mātito’(从母)、‘pitito’(从父)、‘mātipakkho’(母方亲族)、‘pitipakkho’(父方亲族)、‘mātigho’(杀母者)、‘pitigho’(杀父者)、‘mattikaṃ dhanaṃ’(母方财产)、‘pettikaṃ dhanaṃ’(父方财产)、‘api no lacchasi’(你会得到我们吗)、‘kacci no tumhe yāpetha’(你们是否养活我们)、‘kathaṃ no tumhe yāpetha’(你们如何养活我们)、‘sotukāmattha no tumhe bhikkhave’(诸比丘,你们是否想听我们)、‘na no samaṃ atthi’(我们没有平等)、‘na hi no saṅkarantena’(因为我们不混杂)、‘natthi no koci pariyāyo’(我们没有任何方法)——于此三处,no 词表单一义;‘sosito’即 sotatto,意为极清凉与极热(suṭṭhu sītalo)。巴利
Mātito , pitito, mātipakkho, pitipakkho, mātigho , pitigho, mattikaṃ dhanaṃ , pettikaṃ dhanaṃ, api no lacchasi, kacci no tumhe yāpetha, kathaṃ no tumhe yāpetha, sotukāmattha no tumhe bhikkhave, na no samaṃ atthi , na hi no saṅkarantena , natthi no koci pariyāyo – imesu tīsu nusaddo ekaṃsatthe, sosito sotatto ceva – suṭṭhu sītalo suṭṭhu santattotyattho, jambunadiyā jātaṃ jambonadaṃ.
essa 变为 itta。巴利
Essa ittaṃ –
“Okandāmasi bhūtāni, pabbatāni vanāni ca”——意即“我们令众生、山岳及森林悲泣”(avakandāma);“yaṃ karomasi brahmuno, tadajja tuyhaṃ dassāma”(我们为梵天神所作,今日示现于你);“idha hemantagimhisu”(于此冬夏之中);“buddhapaccekabuddhisu”(于佛与独觉);“cetehi cetaputtihi”——意即“与这些心子们一同”(cetaputtehi saddhiṃ)。巴利
Okandāmasi bhūtāni, pabbatāni vanāni ca – avakandāmasetyattho, yaṃ karomasi brahmuno, tadajja tuyhaṃ dassāma , idha hemantagimhisu , buddhapaccekabuddhisu, cetehi cetaputtihi – cetaputtehi saddhintyattho.
o 转为 utta——巴利
Ossa uttaṃ –
“Manuññaṃ”(可意),“na tenatthaṃ abandhisu”——意即“他们并未因此语而获得义理”(so tena vacanena atthaṃ na abandhi na labhi);“avhāyantu su yuddhena”——意即“让他们以战斗向我挑战吧”(so pahāravacanena maṃ avhayantu);“api nu hanukā santā”——意即“难道颚骨是安然的吗?”(no hanukā ekantaṃ khinnā dukkhapattā)。巴利
Manuññaṃ, na tenatthaṃ abandhisu – so tena vacanena atthaṃ na abandhi na labhītyattho. Avhāyantu su yuddhena – so pahāravacanena maṃ avhayantotyattho. Api nu hanukā santā – no hanukā ekantaṃ khinnā dukkhapattātyattho.
变化连声因具有替换连声的性质,亦被摄于此。巴利
Vikārasandhipi ādesasandhirūpattā idha saṅgayhati.
从喉音组开始,将阐明各组辅音的替换。巴利
Kavaggato paṭṭhāya vaggāvaggabyañjanānaṃ ādeso dīpiyate.
43 第四十三条:以组音与la、sa替换te。巴利
43.Vaggalasehi te.
当前以五组辅音及 la、sa 结尾时,其后的 ya 音在某些情况下依次转变为同组辅音及 la、sa,亦即 ya 音发生前字同化。巴利
Pañcavaggehi ca la, sehi ca parassa ya-kārassa kvaci te eva vagga la, sā honti vā yathākkamaṃ, ya-kāro pubbarūpattaṃ āpajjatīti vuttaṃ hoti.
“Nipaccatīti nipako”——由“被成就”故称“成就者”;“nipakassa bhāvo nepakkaṃ”,意为成就者的性质即成就性;“vipāko eva vepakkaṃ”,意为异熟即是异熟性;“vattabbanti vākkaṃ, vākyaṃ vā”,意为应说者即是语或语句。“Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ”——于前为善者即是首要。当发生前字同化时,起初的两个音并作第一个音。“Subhagassa bhāvo sobhaggaṃ, dobhaggaṃ”,意为幸运者的性质即幸运性与不幸性;“bhuñjitabbanti bhoggaṃ”,意为应受用者即是受用物;“yuñjitabbanti yoggaṃ”,意为应系属者即是适合物;“kukkucabhāvo kukkuccaṃ”,意为恶作的性质即是恶作;“vattabbanti vāccaṃ”,意为应说者即是所说;“vuccate”(被说)、“paccate”(被煮)、“vaṇijānaṃ kammaṃ vāṇijjaṃ”,意为商人的事业即是商业;“bhu… …”巴利
Nipaccatīti nipako, nipakassa bhāvo nepakkaṃ, vipāko eva vepakkaṃ, vattabbanti vākkaṃ, vākyaṃ vā. Pamukhe sādhu pāmokkhaṃ – yassa pubbarūpatte kate ādidutiyassa paṭhamattaṃ, subhagassa bhāvo sobhaggaṃ, dobhaggaṃ, bhuñjitabbanti bhoggaṃ, yuñjitabbanti yoggaṃ, kukkucabhāvo kukkuccaṃ, vattabbanti vāccaṃ, vuccate, paccate, vaṇijānaṃ kammaṃ vāṇijjaṃ, bhuñjitabbanti bhojjaṃ, yuñjitabbanti yojjaṃ.
44 第四十四条:当 ya 音跟在 ta 组辅音、va、ra 及 ṇa 之后时,依次变为 ca 组辅音、ba、ya 及 ña。巴利
44.Tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā.
当后方有ya音时,无论是替换性的、语尾性的或因缘性的,ta组、va、ra、ṇa依次变为ca组、ba、ya、ña,或作相应变化。巴利
Ādesabhūte vā vibhattibhūte vā paccayabhūte vā ya-kāre pare tavaggānaṃva, ra, ṇānañca cavagga, ba, ya, ñādesā honti vā yathākkamaṃ.
Pokkharañño(池塘的)、pokkharaññā(以池塘)、pokkharaññaṃ(池塘),沙门的状态为沙门性,同样梵行的状态为梵行性,以及iccetaṃ kusalaṃ等,这些都是《Yavā sare》经中所举的例子。巴利
Pokkharañño, pokkharaññā, pokkharaññaṃ, samaṇassa bhāvo sāmaññaṃ, evaṃ brahmaññaṃ, iccetaṃ kusalaṃ iccādīni ‘yavā sare’ti sutte udāhaṭāni.
智者的状态为智慧性,真实者的状态为真实性,如实的状态为如实性,yajjevaṃ 即 yadi+evaṃ,najjo、najjā、najjaṃ,善心的状态为善心性,应被说者为所说,达到禅那后而住,达到,露天处,觉支,觉支或于菩提,应被觉知者为所觉,觉知,再生之福,从乳房所生为乳。巴利
Paṇḍitassa bhāvo paṇḍiccaṃ, santassa bhāvo saccaṃ, tathassa bhāvotacchaṃ, yajjevaṃ-yadi+evaṃ, najjo, najjā, najjaṃ, suhadassa bhāvo sohajjaṃ, vattabbanti vajjaṃ, jhānaṃ upasampajja viharati , upasampajjati, ajjhokāso, bojjhaṅgo, bojjhā, bodhiyā vā, bujjhitabbanti bojjhaṃ, bujjhati, ponopuññaṃ, thanato sambhūtaṃ thaññaṃ.
于 Pavagga 中,其所表前相即为——巴利
Pavagge yassa pubbarūpaṃ –
被播种,被破坏,上升的,露天处,公牛的状态为公牛性,应被获得者为所得,被获得,于村庄有益的为适合村庄的,譬喻,微细性,已来近,已近前,应被去者为所去,如此,应被调伏者为所调伏,可爱的,被去,被喜乐。巴利
Vappate, luppate, abbhuggato, abbhokāso, usabhassa bhāvo osabbhaṃ, labhiyateti labbhaṃ, labbhate, gāme hitaṃ gammaṃ, opammaṃ, sokhummaṃ, āgamma, upagamma, gamiyateti gammo, evaṃ dammo, rammo, gammate, rammate.
依“Tavagga varaṇāna…”此经,于其中,所依处即为——巴利
‘Tavagga varaṇāna…’nti iminā suttena yamhi rassa yattaṃ –
被作、被做,圣者、圣。巴利
Kayyate kariyate, ayyo ariyo.
‘Vaggalasehi te’等,以 la 为始,其前形为——巴利
‘Vaggalasehi te’ti lato yassa pubbarūpaṃ –
结跏趺坐、颠倒、善巧性、适时。巴利
Pallaṅko, vipallāso, kosallaṃ, pattakallaṃ.
于“Tavaggavaraṇāna…”等语句中,所言“居住之处”乃——巴利
‘Tavaggavaraṇāna…’nti yamhi vassa battaṃ –
以地,地,兄弟的后代为兄弟之子,Korabya 之子,于天中所生的为天的、天界的。巴利
Puthabyā, puthabyaṃ, bhātu apaccaṃ bhātabyo, korabyo, dive bhavaṃ dibbaṃ dibyaṃ.
于“Vaggalasehi te”等句中,“sato”一词的前身形为——巴利
‘Vaggalasehi te’ti sato yassa pubbarūpaṃ –
隐秘、秘密、喜悦、忧愁、易受教诫、难受教诫——因属意群,中间带有插入音;应被言说者即语言;开始后、指定后、近住后、触后;满足、变坏、消失等。巴利
Rahasi bhavaṃ rahassaṃ, somanassaṃ, domanassaṃ, sovacassaṃ, dovacassaṃ-manogaṇattā majjhe sāgamo, bhāsitabbanti bhassaṃ, ādissa=ādisitvā, uddissa=uddisitvā, upavassa=upavasitvā, samphussa=samphusitvā, tussati, dussati, nassatiiccādi.
45 对于“如彼者”等词,有ṭa、ṭha、ṇa、la等音替代。巴利
45.Tathanarānaṃṭaṭhaṇalā.
对于“如彼者”等词,间或有ṭa等音替代。巴利
Tādīnaṃ ṭādiādesā honti vā.
ṭa 转为 ṭa 的例子——巴利
Tassa ṭattaṃ –
被阻碍、应给与回应、被覆盖、已出发的、忙碌的、被引述的、恶作等。巴利
Paṭihaññati, paṭaggi dātabbo, paṭicchanno, paṭippanno, byāvaṭo, udāhaṭo, dukkaṭaṃ iccādi.
ṭha 转为 ṭha 的例子——巴利
Thassa ṭhattaṃ –
压迫义、有为义、恭敬而听、义注等。巴利
Pīḷanaṭṭho , saṅkhataṭṭho , aṭṭhiṃkatvā suṇeyya , aṭṭhakathā iccādi.
“引导村落者”故称村长,“引导军队者”故称将军;愿求、愿求、已安置的、敬礼、回向、低头、抬起、应作的、作、智、救护、量、皈依、执取等。巴利
Gāmaṃ netīti gāmaṇi, senaṃ netīti senāṇi, paṇidhi, paṇidhānaṃ, paṇihitaṃ, paṇāmo, pariṇāmo, oṇāmo, uṇṇāmo, karaṇīyaṃ, karaṇaṃ, ñāṇaṃ, tāṇaṃ, pamāṇaṃ, saraṇaṃ, gahaṇaṃ iccādi.
短音 la 变为——巴利
Rassa lattaṃ –
门闩、障碍、陷入的、床座、年轻的、年轻的、悲泣、大娑罗树、义释、具理者等。巴利
Paligho, palibodho, palipanno, pallaṅko, taluṇo taruṇo, kalunaṃ paridevayi , mahāsālo, aṭṭhasālinī, nayasālinī iccādīni.
现在宣说大词汇规则。巴利
Idāni mahāvuttividhānamuccate.
Kassa(迦)的Khattaṃ(迦多)——巴利
Kassa khattaṃ –
Nikkhamati(出离)、nikkhanto(已出离)、nekkhamo(弃舍)。所谓执行国事(rājakiccaṃ karotīti)者,即khattā,或作kattā。巴利
Nikkhamati, nikkhanto, nekkhamo, rājakiccaṃ karotīti khattā, kattā vā.
Kassa(迦)的Dattañca(达多)——巴利
Dattañca –
可能是专求己利者(sadatthapasuto siyā)。巴利
Sadatthapasuto siyā .
Kassa(迦)的 Yattañca(雅多)——巴利
Yattañca –
自己舍弃国土,行花供养,故称 pupphadāniyo,或名 pupphadāniko;住于锡波利森林,故称 sippalivaniyo,或名 sippalivaniko;kumāriyā 即 kumārikā。巴利
Sayaṃ raṭṭhaṃ hitvāna, pupphadānaṃ dadātīti pupphadāniyo pupphadāniko, sippalivane vasatīti sippalivaniyo sippalivaniko, kumāriyā kumārikā.
Khassa(卡)的 gattaṃ(伽多)——巴利
Khassa gattaṃ –
Eḷamūgo,即 eḷamūkho。巴利
Eḷamūgo eḷamūkho.
Gassa(伽)的 kattaṃ(卡多)——巴利
Gassa kattaṃ –
坏灭(Lujjatīti)故名为世间(loko);授予健康(ārogyaṃ abhisajjetīti)故名为医师(bhisakko);常来家者(kulūpako)亦作常来家(kulūpago);常来取乳者(khīrūpako)亦作常来取乳(khīrūpago);颈上之物(gīvūpakaṃ)亦作颈上物(gīvūpagaṃ)。巴利
Lujjatīti loko, ārogyaṃ abhisajjetīti bhisakko, kulūpako kulūpago, khīrūpako khīrūpago, gīvūpakaṃ gīvūpagaṃ.
Ghassa(伽)的hattaṃ(哈多)——巴利
Ghassa hattaṃ –
因迅疾奔驰(sīghajavatāya),故得名为狮子(sīho)。巴利
Sīghajavatāya sīho.
“恰”字方音或字形转写为“恰”字的“遮”——巴利
Cassa chattaṃ –
“审断”、“稀奇”、“悭吝”,以及“光芒射出”、“流出”之义(包括其比喻用法)。巴利
Vinicchayo, acchariyaṃ, macchariyaṃ, raṃsiyo niccharanti-nigacchantīti attho.
“恰”字方音或字形转写为“萨”字的“七”——巴利
Chassa sattaṃ –
“有千生命”——即是“六”与“有”的拆解,即六处。巴利
Atthi sāhassa jīvitaṃ -chāhaṃ+assāti chedo, saḷāyatanaṃ.
“征服敌军,故名波斯匿”——依“大略说”之例,省略元音,后字之形转作前字之形。巴利
Parasenaṃ jinātītipassenadī-mahāvuttinā saralopo, rassa pararūpaṃ.
“依止而生起”,即是依止;依止即子。巴利
Nissāya jāyatīti niyo, niyako vā, niyaṃ puttaṃ.
“名称”,即是称谓;“五十”,即是五十;“二十五”,即是二十五。巴利
Paṇṇatti paññatti, paṇṇāsaṃ paññāsaṃ. Paṇṇavīsati pañcavīsati.
唯名不显现,无相不显现——即不被了知的意思。巴利
Nāmamattaṃ na nāyati, animittā na nāyare – na paññāyantīti attho.
已渡越者、渡越、非渡越巴利
Nitthiṇṇo, nittharaṇaṃ, netthāraṃ.
胜者、满者、依附者、独处者、已熟者、污秽者、梦、已断者、摇动者、再、已割者、供养、宾客巴利
Jino, pino, lino, paṭisallino, paḷino, malino, supino, pahīno, dhuno, puno, luno, āhunaṃ, pāhunaṃ.
“ḍa”的“ḍatta”变化——巴利
Dassa ḍattaṃ –
尸体的燃烧、方向的燃烧、身体的燃烧。巴利
Chavaḍāho, disāḍāho, kāyaḍāho.
以及“ḷa”的“ḷatta”变化——巴利
Ḷattañca –
“燃烧”,意为来此焚烧尸体之处,故名火葬场、坟场。巴利
Pariḷāho, āgantvā chavaṃ dahanti etthāti āḷahanaṃ, susānaṃ.
“Tattañca”——是ta的tatta变化形式,且——巴利
Tattañca –
善逝、如来、懈怠者、生起、流出,因此名为“季节”。巴利
Sugato, tathāgato, kusito, udati pasavatīti utu.
施予Dhassa——巴利
Dhassa dattaṃ –
诸比丘,一时——“一时”即指“此时”之义,为一小品词。巴利
Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ -idhāti vā nipāto.
“善哉,见诸圣者”:已集合、已安排、已关闭、已说示、已蓄藏、已立志;相信、安排、覆盖。巴利
Sāhu dassanamariyānaṃ , saṃhitaṃ, vihitaṃ, pihitaṃ, abhihitaṃ, sannihitaṃ, paṇihitaṃ, saddahati, vidahati, pidahati.
“无此上者”,意为无有更上、并非殊胜。巴利
Nassa uttaṃ –
“结论”即论说;“理趣”即正理——因为以此常得果报,故称理趣;“应知”即所应引导者。巴利
Upaññāso=upanyāso, ñāyo=nyāyo-niccaṃ eti phalaṃ etenāti ñāyo, ñeyyaṃ=neyyaṃ.
以及“如是”——即如此,承接前义。巴利
Yattañca –
其中,“贼业”指偷盗之业,“长老所应属者”指归属于长老的,“巴帝摩卡”,“归属于他人的苦”。巴利
Thenassa kammaṃ theyyaṃ, therādhinanti therādheyyaṃ, pātimokkhaṃ, parādheyyakaṃ dukkhaṃ.
“成就”“成就性”“已成就的”。巴利
Nipphajjati, nipphatti, nipphannaṃ.
“众多”即众多,“多者不负担”即能者不负担。巴利
Sambahulaṃ=sampahulaṃ, bahusanto na bharati =pahu santo na bharati.
语言的分际——巴利
Bhassa phattaṃ –
无尽、遍一切处的分际。巴利
Anantaṃ sabbatopaphaṃ .
久旅未归者,发情之象。巴利
Cirappavāsiṃ , hatthippabhinnaṃ .
“长寿童子”即“长命童子”;“持命者”即“武器”,谓执持其寿命之义,亦即“寿命存于彼”之意,而“朋友”一词乃不变词;“袈裟”即坏色(袈裟色);“袈裟衣”即袈裟染色之衣;“割稻者”指割取稻谷之人,亦作“割草者”解。巴利
Dīghāvu kumāro =dīghāyu kumāro, āyuṃ dhāretīti āvudhaṃ=āyudhaṃ, āyu assa atthīti atthe ‘āvuso’ti nipāto, kasāvo=kasāyo, kāsāvaṃ=kāsāyaṃ, sāliṃ lunātīti sālilāyako, tiṇalāyako.
“尼连禅那”(Nerañjarā)意为“此中有蓝水”;“水瓶”(arañjaro)意为“足以盛水”;“常见”(sassataṃ)意为“延续”;“断见”(ucchedaṃ)意为“离去、毁灭”——以上为词义。巴利
Nīlaṃ jalaṃ etthāti nerañjarā, jalaṃ gaṇhituṃ alanti arañjaro, sassataṃ pareti, ucchedaṃ pareti-paletīti attho.
渴望饮水(pipāsati)、饮用(pivāsati)巴利
Pipāsati pivāsati.
“已说明”(byākato)、“贤明”(byatto)、“文句”(byañjanaṃ)、“戒禁取”(sīlabbataṃ)、“涅槃”(nibbānaṃ)、“已寂灭”(nibbutaṃ)、“天界的”(dibbaṃ)、“嬉戏”(dibbati)、“缝纫”(sibbati)、“做”(kubbati)、“正在做”(kubbanto)、“做”(krubbati)、“正在做”(krubbanto);“愚者”(bālo)意为“因不应亲近故应被阻止”;“出家者”(pabbajito)、“出家”(pabbajjā)等等。巴利
Byākato, byatto, byañjanaṃ, sīlabbataṃ, nibbānaṃ, nibbutaṃ, dibbaṃ, dibbati, sibbati, kubbati, kubbanto, krubbati, krubbanto, asevitabbattā vāretabboti bālo, pabbajito, pabbajjā iccādi.
“残食”(ucchiṭṭhaṃ)意为“剩余”;在“诸天音声流布,诸光芒流布”等处,亦有取“己伞”之义。巴利
Ucchiṭṭhaṃ-avasiṭṭhantyattho, ‘‘dibbā saddā niccharanti, raṃsiyo niccharantī’’ti etthāpi sassa chattaṃ icchanti.
他们献上“起立之叶”;而在“起立时不应放逸”中,“起立”意为“为(某目的)而站立”。如所说:“圣者为(某目的)而站立,这便是圣者的乞求。”巴利
Uttiṭṭhapattaṃ upanāmenti , ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’ ti ettha pana uddissa tiṭṭhanaṃ uttiṭṭhanti attho. ‘‘Uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā ’’ti vuttaṃ.
“他的罐子”——巴利
Hassa ghattaṃ –
“暑热”,意为“此处常燃烧”;“轻”、“轻”。巴利
Niccaṃ dahati etthāti nidāgho, laghu lahu.
字母 ḷ 转为 ḍ 音巴利
Ḷassa ḍattaṃ –
“金翅鸟”(garuḍo)、“金翅鸟”(garuḷo)巴利
Garuḍo garuḷo.
以下说明混合音变(missaka)之替换规则。巴利
Missakādeso vuccate.
“必定”一词中的“u”音——巴利
Avassa uttaṃ –
非法、非律、邪道、邪途、轻蔑、被轻蔑、被轻蔑者、被藐视者、惯于挑剔者。巴利
Uddhammo, ubbinayo, uppatho, ummaggo, uññā avaññā, uññātaṃ avaññātaṃ, ujjhānasaññī.
“被缚者”、“机会”、“教诫”、“观察”等。巴利
Onaddho, okāso, ovādo, olokanaṃ iccādi.
“v”变为“o”音——巴利
Vassa ottaṃ –
“布萨”(uposatho)——即“近住”(upavasatho),义为安住。“非乳脂”(nonītaṃ)即“新鲜乳脂”(navanītaṃ)。“穿着铠甲者”(nivatthakavaco)。“大王,何为你的力量?何为你的车轮阵?”——此处ko意为kva。“你曾见闻何者?法随的猴子。”“乔达摩的弟子们去了何处?”——应分析为kva nu ime。“黄金”(soṇṇaṃ)即“妙色”(suvaṇṇaṃ)等等。巴利
Uposatho – upavasathoti ṭhiti, nonītaṃ navanītaṃ, nivatthakoco nivatthakavaco, ko te balaṃ mahārāja, ko nu te rathamaṇḍalaṃ – kvati attho. Ko te diṭṭho vā suto vā, vānaro dhammiko iti, ko nume gotamasāvakā gatā-kva nu+imeti chedo, soṇṇaṃ suvaṇṇaṃ iccādi.
字母“k”转为“kr”的情形——巴利
Kussa kruttaṃ –
如“krubbati”(做)与“kubbati”(做)。巴利
Krubbati kubbati.
字母“t”转为“tr”的情形——巴利
Ttassa trattaṃ –
“atrajo 儿子”、“khetrajo 儿子”,即“attajo”(自生儿)、“khettajo”(田生儿);“gotrabhū”(种姓者)、“vatrabhū”(未详);“citraṃ”(杂色)、“vicitraṃ”(种种杂色),即“cittaṃ”、“vicittaṃ”;“此心已惊恐”(utrastamidaṃ cittaṃ)、“已惊恐而逃遁”(utrāsī palāyī);“我将有旅行”(yātrā ca me bhavissati)等。巴利
Atrajo putto, khetrajo putto attajo, khettajo, gotrabhū, vatrabhū, citraṃ, vicitraṃ, cittaṃ, vicittaṃ, utrastamidaṃ cittaṃ , utrāsī palāyī , yātrā ca me bhavissati iccādi.
字母“d”与“r”合成之“dr”音。巴利
Dassa drattaṃ –
“根”(indriyaṃ);“乐生”(sukhudrayaṃ),意为“彼之乐生起”;“苦生业”(dukkhudrayaṃ kammaṃ);“地”(pathavī)被摇动(undriyyati),意为“破裂”;“害友者”(mittadrubbho),即“mittaddubbho”。巴利
Indriyaṃ, sukho udayo yassāti sukhudrayaṃ, dukkhudrayaṃ kammaṃ , pathavī undriyyati – bhijjatītyattho, mittadrubbho mittaddubbho.
“Dd”转为“dr”音——巴利
Ddassa drattaṃ –
“bhadra”转为“bhadda”——马是良马,恒见吉祥。愿一切众生皆见吉祥,套上吉祥的马车。“ludra”转为“ludda”。巴利
Bhadraṃ bhaddaṃ, asso bhadro , sadā bhadrāni passati , sabbe bhadrāni passantu , bhadrāni bhadrāni yānāni yojetvā, ludraṃ luddaṃ.
“b”转为“br”音——巴利
Bassa brattaṃ –
“梵林”者,即广大之林,或广大的林王;“梵天神”者,即是梵;“婆罗门”者,因已断除诸恶,阿拉汉被称为婆罗门;梵天神之后裔,称为种姓婆罗门。巴利
Brahāvanaṃ, brahantaṃ vā vanappatiṃ , brahmā, brāhmaṇo – bāhitapāpattā arahā brāhmaṇoti vuccati, brahmuno apaccanti jātibrāhmaṇo vuccati.
“v”与“vī”的“by”音——巴利
Va, vīnaṃ byattaṃ –
“byayo”即“vayo”,意为“衰灭”;“于应作不应作中忙碌”(byāvaṭo)即“vāvaṭo”;“陷入泥沼”(byasanno)即“visanno”;“惊愕”(byamhito)即“vimhito”;“天宫”(byamhaṃ)即“vimānaṃ”,意为“心之广大”。巴利
Byayo=vayo-vināsotyattho, kiccākiccesu byāvaṭo=vāvaṭo, paṅke byasanno=visanno, byamhito=vimhito, byamhaṃ=vimānaṃ-mānassa mhattaṃ.
“kkh”的“cch”音——巴利
Kkhassa cchattaṃ –
“acchi”即“akkhi”(眼);“sacchi”即“sakkhi”——意为“与眼俱”,是不变词,指“现前、亲证”。“证涅槃”(nibbānaṃ sacchikaroti);“macchikā”即“makkhikā”(蝇);“lacchī”即“lakkhī”,意为“吉祥”。巴利
Acchi=akkhi, sacchi=sakkhi-saha akkhinā vattatīti atthe nipāto, paccakkhanti attho. Nibbānaṃ sacchikaroti , macchikā=makkhikā, lacchī=lakkhī-sirīti attho.
依《大疏》,字母有略说。巴利
Mahāvuttinā akkharasaṃkhittaṃ hoti –
“ācero”即“ācariyo”(老师),有“非由父母养育”、“住于无师之家”、“于师处善学”等语例;“brahmacero”即“brahmacariyo”(梵行);“tiṇhaṃ”即“tikhiṇaṃ”(锐利);“taṇhā”即“tasiṇā”(渴爱);“suṇhā”即“suṇisā”(媳妇);“abhiṇhaṃ”即“abhikkhaṇaṃ”(屡屡);“paṇho”即“pubbaṇho”(上午);“paṇhe vajjho mahosadho”(?);“surāmerayo”即“surāmereyyo”(谷酒、果酒);“surāmereyyapānāni”(饮用谷酒果酒);“yo naro anuyuñjati”(凡所从事者);“kammadhārayo”即“kammadhāreyyo”(持业释);“pāṭihīraṃ”即“pāṭiheraṃ”、“pāṭihāriyaṃ”(神变);“accheraṃ”即“acchariyaṃ”(稀有);“maccheraṃ”即“maccharaṃ”、“macchariyaṃ”(吝啬)。巴利
Ācero ācariyo, na mātāpitarasaṃvaḍḍho, anācerakule vasaṃ , āceramhi susikkhitā , brahmacero brahmacariyo, tiṇhaṃ tikhiṇaṃ, taṇhā tasiṇā, suṇhā suṇisā, abhiṇhaṃ abhikkhaṇaṃ, paṇho pubbaṇho, paṇhe vajjho mahosadho , surāmerayo-surāmereyyo, surāmereyyapānāni, yo naro anuyuñjati . Kammadhārayo= kammadhāreyyo , pāṭihīraṃ pāṭiheraṃ pāṭihāriyaṃ, accheraṃ acchariyaṃ, maccheraṃ maccharaṃ macchariyaṃ iccādi.
字母亦有所增长。巴利
Akkharavaḍḍhipi hoti –
“ekacciyo”、“ekacceyyo”即“ekacco”(某个);“mātiyo”即“macco”(人);“kiccayaṃ”即“kiccaṃ”(应作);“paṇḍitiyaṃ”即“paṇḍiccaṃ”(智慧);“suvāmi”即“sāmi”(主人);“suvāmini”即“sāmini”(女主人);“suvakehi puttehi”即“sakehi puttehi”(自己的儿子们);“sattavo”即“satto”(众生);“tvañca uttamasattavo”(你也是最上众生),如是“最上众生”等等。巴利
Ekacciyo ekacceyyo ekacco, mātiyo macco, kiccayaṃ kiccaṃ, paṇḍitiyaṃ paṇḍiccaṃ, suvāmi sāmi, suvāmini sāmini, suvakehi puttehi sakehi puttehi, sattavo satto, tvañca uttamasattavo , evaṃ uttamasattavo iccādi.
以下说明随界音之替换。巴利
Bindādeso dīpiyate.
46 于诸组中,组末辅音。巴利
46.Vagge vagganto.
当组别辅音在后时,随界音或可变为自己组别之末辅音。巴利
Vaggabyañjane pare niggahītassa sakavaggantabyañjanādeso hoti vā.
在“dīpaṅkaro”(燃灯)、“saṅkhāro”(行)、“saṅgaho”(摄)、“sañcāro”(流转)、“sañjāto”(已生)、“saṇṭhitaṃ”(已住立)、“attantapo”(自苦行)、“parantapo”(他苦行)、“amatandado”(施不死者)、“purindado”(施城者)、“sandhi”(连结)、“sannidhi”(储藏)、“sampatti”(成就)、“sambuddho”(正觉者)、“sambhavo”(生起)、“sambhāro”(资具)、“sambhinno”(已破)、“sammato”(被认可)等词中,为常(niccaṃ);在“taṅkaro”、“taṃkaro”等词中,为无常(aniccaṃ);在“buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi”(我皈依佛)、“na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu”(彼所作业非善)等语句中,则无此变化。巴利
Dīpaṅkaro, saṅkhāro, saṅgaho, sañcāro, sañjāto, saṇṭhitaṃ, attantapo, parantapo, amatandado, purindado, sandhi, sannidhi, sampatti, sambuddho, sambhavo, sambhāro, sambhinno, sammato iccādīsu niccaṃ, taṅkaro, taṃkaro iccādīsu aniccaṃ, buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi , na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu iccādīsu natthi.
今说《大疏》之规则。巴利
Mahāvuttividhānamuccate.
当随后的辅音为同组或异组时,随界音(niggahīta)即成为后随形(pararūpaṃ):巴利
Vaggāvaggesu byañjanesu paresu niggahītaṃ pararūpaṃ gacchati –
Sakkaroti 意为恭敬,sakkato 意为被恭敬,sakkāro 意为恭敬,sakkaccaṃ 意为恭敬地,takkattā 意为彼因,takkaro 意为作彼者,takkhaṇaṃ、taṅkhaṇaṃ、taṃ khaṇaṃ 意为彼刹那,taggatikaṃ、taṃ gatikaṃ 意为彼趣,tanninno、tappoṇo、tappabbhāro 皆意为倾向彼,tappadhāno 意为以彼为主,etapparamo 意为此为最,yagguṇo、yaṃguṇo 意为何功德,talleṇā 意为彼庇护所,malleṇā (?),sallekho 意为减损,paṭisallīno 意为独处,tabbaṇṇanā、taṃvaṇṇanā 意为彼解说,tassamo、taṃsamo 意为与他们同,idappaccayatā 意为此缘性,cirappavāsiṃ 意为久居他乡者,hatthippa…巴利
Sakkaroti, sakkato, sakkāro, sakkaccaṃ, takkattā, takkaro, takkhaṇaṃ taṅkhaṇaṃ taṃ khaṇaṃ, taggatikaṃ taṃ gatikaṃ, tanninno, tappoṇo, tappabbhāro, tappadhāno, etapparamo, yagguṇo yaṃguṇo, talleṇā, malleṇā, sallekho, paṭisallīno, tabbaṇṇanā taṃvaṇṇanā, tassamo taṃsamo, idappaccayatā , cirappavāsiṃ, hatthippabhinnaṃ iccādi. Imasmiṃ ganthe ekattha siddhampi taṃ taṃ rūpaṃ tattha tattha punappunampi vidhiyyati ñāṇavicittatthaṃ.
47 第47章:于母音后,ma、ya、da。巴利
47.Mayadā sare.
当后面有母音时,随界音(niggahīta)在某些情况下可转为 ma、ya 或 da。巴利
Sare pare niggahītassa kvaci ma, ya, dā honti vā.
其中,与 ya、ta、eta 等词结合时,中性名词中可见 da 的替换。巴利
Tattha dādeso ya, ta, etasaddehi napuṃsake dissati –
凡所宣说者,皆为无常,此是世尊所说。巴利
Yadabravi , tadaniccaṃ , etadavoca satthā .
而在复合词中,ya 等词尾于三种性中皆可见。巴利
Samāse pana dādeso tiliṅge dissati –
“yadanantaraṃ(紧接着它),tadanantaraṃ(紧随其后)”,这是对此义理的解释。此义理是指:对于某一义理、某一词句或某一言说,紧随其后者,即称为“yadanantaraṃ”。巴利
Yadanantaraṃ, tadanantaraṃ, etadatthā kathā . Etadatthā mantanā -tattha yassa atthassa vā yassa padassa vā yassā kathāya vā anantaraṃ yadanantaraṃ.
难道只在某处如此吗?“这水生之花,未经允许,你便去嗅闻。”巴利
Kvacitveva? Yametaṃ vārijaṃ pupphaṃ, adinnaṃ upasiṅghasi .
ya、ta、eta这些词,于阳性与阴性中可见。巴利
Mādeso ya, ta, etasaddehi pumitthiliṅgesu dissati –
“诸天神之中,有善生主”,世尊了知此义后,为阐明此义而说。巴利
Yamāhu devesu sujampatīti , tamatthaṃ pakāsento satthā , etamatthaṃ viditvā .
而于 añña 等词中,可见两种词尾变化通于三性。巴利
Aññasaddehi pana dve ādesā tiliṅge dissanti –
“sakadāgāmī(一来),即 evametamabhiññāya(如是证知此)”等。巴利
Sakadāgāmī, evametamabhiññāya iccādi.
在idaṃ等词之后,ya的词尾有时便直接见于该词本身——巴利
Yādeso idaṃsadde pare tasaddamhā eva kvaci dissati –
那并不善,那并不妥当。巴利
Tayidaṃ na sādhu , tayidaṃ na suṭṭhu .
48 ya、eva、hi词中的ñ音变巴利
48.Yevahisu ño
在ya、eva、hi等词之后,其他词的鼻音转为ñ。这是前形规则。巴利
Ya , eva, hisaddesu paresu niggahītassa ño hoti. Yassa pubbarūpattaṃ.
“ānantarikaññamāhu”——从ānantarikaṃ + yaṃ + āhū分析得来,此处作切断;yaññadeva——yaṃ + yaṃ + eva,taññeva——taṃ + eva,purisaññeva、paccattaññeva、tañhi、purisañhi,而atthasañhito即atthasaṃhito,dhammasañhito亦即dhammasaṃhito。巴利
Ānantarikaññamāhu – ānantarikaṃ + yaṃ + āhūti chedo, yaññadeva-yaṃ + yaṃ + eva, taññeva taṃ+eva, purisaññeva, paccattaññeva, tañhi, purisañhi, atthasañhito atthasaṃhito, dhammasañhito dhammasaṃhito.
49 当y等字母位于saṃ之前时。巴利
49.Ye saṃssa.
当前缀saṃ后面跟随鼻音时,该鼻音变为ñ。这便是前形规则。巴利
Yamhi pare saṃ upasaggassa niggahītassa ño hoti. Yassa pubbarūpattaṃ.
saññogo即saṃyogo,saññutto即saṃyutto。saṃyojanaṃ即saṃyojanaṃ,saññamo即saṃyamo,saññato即saṃyato,saññamati即saṃyamati,saññācikā即saṃyācikā,如kuṭiṃ等。巴利
Saññogo saṃyogo, saññutto saṃyutto. Saṃyojanaṃ saṃyojanaṃ, saññamo saṃyamo, saññato saṃyato, saññamati saṃyamati, saññācikā saṃyācikā kuṭiṃ iccādi.
接下来阐述增音连音。巴利
Athāgamasandhi dīpiyate.
依《大论》的元音增音——巴利
Mahāvuttinā sarāgamo –
“建造草屋后(amāpetvā)”与“建造草屋后(amāpiya)”,义同“建造后(māpetvā)”,并非指重复;“我将交付象夫(hatthibondiṃ)”即“重复”义;“世间无不死之处(anāmataṃ)”,义为“不死为前导”;anavajjaṃ(无过失)、anamataggo(无有边际)、jaccandho(生盲)、jaccabadhiro(生聋)、jaccamūgo(生哑)、jaccapaṇḍako(天生半择迦)。巴利
Paṇṇasālaṃ amāpetvā , paṇṇasālaṃ amāpiya – māpetvā iccevattho, na cāpi apunappunaṃ, hatthibondiṃ pavekkhāmi -punappunaṃ iccevattho , natthi loke anāmataṃ – amata pubbaṃ ṭhānanti attho, anavajjaṃ, anamataggo, jaccandho, jaccabadhiro, jaccamūgo, jaccapaṇḍako.
于富贵家族出生,或再生于人间,他的名声便遍满。巴利
Aḍḍhe ājāyare kule , manussesu paccājāto, āpūrati tassa yaso .
说法之后,它们忆念着爬行、游走,故称“蛇”(sarisapā)。巴利
Dhammikathaṃ katvā , sarantā sapanti gacchantīti sarisapā.
kabaḷīkāro(作团食)、manasīkāro(作意)、manasīkaroti(作意)、tappākaṭīkaroti(令彼明显)、dūrībhūto(成为远方)、abyayībhāvo(成为不变化)。巴利
Kabaḷīkāro, manasīkāro, manasīkaroti, tappākaṭīkaroti, dūrībhūto, abyayībhāvo.
亲族减损的状态,即是亲族衰损(ñātipārijuññaṃ);同样地,财富衰损(bhogapārijuññaṃ)也是如此——“parijinassa”即衰退(parihāna)、耗尽(parikkhaya)之义。巴利
Ñātiparijinassa bhāvo ñātipārijuññaṃ, evaṃ bhogapārijuññaṃ- parijinassāti parihānassa, parikkhayassa.
parosataṃ 意为百倍,saradosataṃ 意为百流,disodisaṃ 意为一处一处等。巴利
Parosataṃ, saradosataṃ, disodisaṃ iccādi.
“现在去托钵还太早”一句中,pāto(早晨)之义即是 pago 一词的含义。巴利
‘Atippago kho tāva piṇḍāya caritu’ nti ettha pātottho pagosaddo eva.
50 va、na、ta、ra、ga 及 ma、ya、dā 的增音巴利
50.Vanataragācāgamā
在元音之后,na、ta、ra、ga,以及ma、ya、dā,成为增音。巴利
Sare pareva na, ta, ra, gā ca ma, ya, dā ca āgamā honti.
go、to、do、no、mo、yo、ro、vo(这些是下文将逐一举例说明的增音形式)巴利
Go, to, do, no, mo, yo, ro, vo,
圣者们所称的‘此分别之人’即凡夫(puthujjano)。此处只是用了 pago 一词,例如:pageva vutyassa(何况贱民)、pageva manussitthiyā(何况女人)。巴利
Ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano , idha pana pagosaddo eva, pageva vutyassa, pageva manussitthiyāti .
ajjatagge(从今以后)、tasmātiha(因此)、katamo nāma so rukkho(那棵树叫什么名字)、yassa tevaṃ gataṃ phalaṃ(它的果实如此)——此中 te 即是 evaṃ(如此)。巴利
Ajjatagge , tasmātiha , katamo nāma so rukkho, yassa tevaṃ gataṃ phalaṃ -tevanti evaṃ.
udaggo(高举)、udabbahi(涌出)、udapādi(生起)、udayo(升起)、udāhaṭo(被提举)、udito(已说出)、udīrito(已宣说)、dubhato vuṭṭhānaṃ(从两者出离)、dubhayāni viceyya paṇḍarāni(审察两者后,白净之法)、todeyya(都提耶)、kappā dubhayo(两位咖巴)——其意指两位仙人。又如kiñcideva(约略某事)、kocideva(约略某人)、kismiñcideva(约略于某处)、yāvadeva(乃至)、tāvadeva(如是之限),于转释中yāvade与tāvade如此成立。复有punadeva(再者)、sakideva(仅一次)、sammadeva——于圣典中作短音;sammadakkhāto(正说)、sammadaññā vimutto(以正智解脱)、bahudeva rattiṃ(大半夜)、ahudeva bhayaṃ(曾有恐惧)等。巴利
Udaggo, udabbahi, udapādi, udayo, udāhaṭo, udito, udīrito, dubhato vuṭṭhānaṃ , dubhayāni viceyya paṇḍarāni , todeyya, kappā dubhayo – dve isayoti attho. Kiñcideva, kocideva, kismiñcideva, yāvadeva, tāvadeva, valutte-yāvade, tāvadeti siddhaṃ, punadeva, sakideva, sammadeva-dāgame rasso, sammadakkhāto , sammadaññā vimutto , bahudeva rattiṃ , ahudeva bhayaṃ iccādi.
ito nāyati:由彼引导;ciraṃ nāyati:长时引导;kamme sādhu:于业善能,即适业、堪业;attano idaṃ attaniyaṃ:属于自己,故为自属;addhānaṃ khamatīti addhaniyaṃ:堪忍旅途,故谓堪历路者;lobhassa hitaṃ lobhaniyaṃ lobhaneyyaṃ:有益于贪,即贪所宜、贪所应;dosaniyaṃ dosaneyyaṃ:嗔所宜、嗔所应;mohaniyaṃ mohaneyyaṃ:痴所宜、痴所应;oghaniyaṃ:暴流所宜;yoganiyaṃ:轭所宜;ganthaniyaṃ:结所宜;niddhunanaṃ:振除事;niddhunanako:振除者;sañjānanaṃ:遍知事;sañjānanako:了知者;saññāpanako:令知者等。巴利
Ito nāyati, ciraṃ nāyati, kamme sādhu kammaniyaṃ kammaññaṃ, attano idaṃ attaniyaṃ, addhānaṃ khamatīti addhaniyaṃ, lobhassa hitaṃ lobhaniyaṃ lobhaneyyaṃ, dosaniyaṃ dosaneyyaṃ, mohaniyaṃ mohaneyyaṃ, oghaniyaṃ, yoganiyaṃ, ganthaniyaṃ, niddhunanaṃ, niddhunanako, sañjānanaṃ, sañjānanako, saññāpanako iccādi.
lahumessati:轻者将至;garumessati:重者将至;maggamatthi:有道存焉;aggamakkhāyati:说为最上;uragāmiva:如蛇栖行;arahatāmiva:如阿拉汉等。同样地,kena te idha mijjhati:何者令你于此沉迷;rūpāni manupassati:他见诸色;ākāse mabhipūjaye:于空中作礼敬;aññamaññassa:相互;ekamekassa:一一;samaṇamacalo:不动沙门;adukkhamasukhā vedanā:不苦不乐受等。巴利
Lahumessati , garumessati, maggamatthi , aggamakkhāyati , uragāmiva , arahatāmiva iccādīni. Tathā kena te idha mijjhati , rūpāni manupassati , ākāse mabhipūjaye, aññamaññassa , ekamekassa , samaṇamacalo , adukkhamasukhā vedanā iccādi.
例如:nayimassa vijjā(“非此之明”)、mayamatthi(“我此为有”)、yathayidaṃ(“如彼是”)、tathayidaṃ(“如是彼是”)、chayime dhammā(“此六法”)、navayime dhammā(“此九法”)、dasayime dhammā(“此十法”)、mamayidaṃ(“此为我所有”)、soyeva(“即是彼”)、teyeva(“即是他们”)、taṃyeva taññeva(“即是彼”)、tehiyeva(“即是以他们”)、tesaṃyeva tesaññeva(“即是他们的”)、tasmiyeva(“即是于彼”)、buddhoyeva(“即是佛”)、buddhesuyeva(“即是于诸佛”)、bodhiyāyeva kāraṇā(“即是菩提之因”)、hotiyeva(“即是生起”)、atthiyeva(“即是存在”)等。又,tiyantaṃ(三终)、aggiyāgāre(于火堂)、catutthīyatthe(在第四格义)等例,以yā增音亦得成立。巴利
Nayimassa vijjā mayamatthi , yathayidaṃ , tathayidaṃ, chayime dhammā , navayime dhammā , dasayime dhammā , mamayidaṃ, soyeva, teyeva, taṃyeva taññeva, tehiyeva, tesaṃyeva tesaññeva, tasmiyeva, buddhoyeva, buddhesuyeva, bodhiyāyeva kāraṇā , hotiyeva, atthiyeva iccādi. Tiyantaṃ, aggiyāgāre, catutthīyatthe iccādīni ivaṇṇantarūpāni yāgamenāpi sijjhantiyeva.
无间的、无义的、无食的、无病的、无执著的、无薪之火、无动的、无水的;言辞、无上的、无波浪之河、无味的;难超越的、难成就的、难亲近的诸佛;被恶说的法、恶来的、被恶说的言语;出现了(单数)、出现、出现了(复数)、晨食、再来;呸!;四禅那、四种守护、八万四千、四种神通成就、四瀑流;此是增长、此是地界、此是水界;应与善士共处;如群星中的星宿之王,如云峰间的闪电,如在针尖之上,如牛王;如,如实。此处‘rāgame’为短音。而此处,如‘atiriva kallarūpā, ativiya lābhaggayasaggapatto, paraṃviya mattāya’等句,iva、viya 词用于‘eva’(就、正是)之义;同样,如‘yathariva, tathariva, varamhākaṃ bhusāmiva, netaṃ ajjatanāmiva’等句,iva 词亦用于‘eva’之义。巴利
Nirantaraṃ, niratthakaṃ, nirāhāro, nirābādho, nirālayo, nirindhano aggi, nirīhakaṃ, nirudakaṃ, nirutti, niruttaro, nirūmikā nadī, nirojaṃ, duratikkamo, durabhisambhavo, durāsadā buddhā , durākhyāto dhammo , durāgataṃ, duruttaṃ vacanaṃ , pāturahosi , pāturahu , pāturahesuṃ , pātarāso, punareti, dhīratthu , caturaṅgikaṃ jhānaṃ , caturārakkhā, caturāsītisahassāni, caturiddhilābho, caturoghā, vuddhiresā , pathavīdhāturevesā , āpodhāturevesā , sabbhireva samāsetha, nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjuriva abbhakūṭe, āraggeriva, usabhoriva , yathariva, tathariva -rāgame rasso. Ettha ca yathā ‘‘atiriva kallarūpā , ativiya lābhaggayasaggapatto, paraṃviya mattāya’’ iccādīsu iva, viyasaddā evatthe vattanti, tathā ‘‘yathariva, tathariva, varamhākaṃ bhusāmiva , netaṃ ajjatanāmiva’’ iccādīsu ivasaddo evatthe vattati.
“二指”、“二支”、“三指”、“三支”、“熟练与正直”、“已住”、“已说”、“被说”、“从座起”、“起立”、“起立已”、“比丘之住处”、“广地之住处”、“自生者之住处”等,此类带有u韵母替换形式的词,依规则亦得成立。巴利
Duvaṅgulaṃ, duvaṅgikaṃ, tivaṅgulaṃ, tivaṅgikaṃ, pāguññavujutā, vusitaṃ, vuttaṃ, vuccate, āsanā vuṭṭhāti , vuṭṭhānaṃ, vuṭṭhahitvā, bhikkhuvāsane, puthuvāsane, sayambhuvāsane iccādīni uvaṇṇantarūpāni vāgamenāpi sijjhantiyeva.
当后接元音时,于“六”字后加“ḷ”音。巴利
Sare pare chamhā ḷāgamo hoti.
诸如此类:“六支”、“六处”、“八万六千”、“此六者是义之门首”、“有这些六随眠”、“有具大威力的六神通”。巴利
Chaḷaṅgaṃ, chaḷāyatanaṃ, chaḷāsītisahassāni , atthassa dvārā pamukhā chaḷete , chaḷevānusayā honti , chaḷabhiññā mahiddhikā .
这称为大规则之说明。巴利
Mahāvuttividhānamuccate.
当前接元音时,于 mana 等后加 s 音——巴利
Sare pare manādīhi sāgamo –
如:作意、意的、心所的、心无散乱者、无意识之子已生、胸中所生之子等。巴利
Manasikāro, mānasiko, cetasiko, abyaggamanaso naro , putto jāto acetaso, ure bhavo oraso iccādi.
后接元音时,常增入h音。巴利
Sare pare bahulaṃ hāgamo –
莫如此,阿难!“非也,尊者!非也,乔达摩尊者!不应如此说,应如此说;他如此说;正直且极正直,善安立,善刹那”等。巴利
Māhevaṃ ānanda , nohetaṃ bhante , nohidaṃ bho gotama , nahevaṃ vattabbe , hevaṃ vattabbe, hevaṃ vadati, ujū ca suhujūca , suhuṭṭhitaṃ sukhaṇo iccādi.
52 第五十二条 随韵巴利
52.Niggahītaṃ.
随韵有时出现,有时则不出现。巴利
Niggahītaṃ kvaci āgataṃ hoti vā.
如“近雨安居”“比丘因得衣而新”“不放逸是不死之道”“眼生起”“粗细”“应多作善”“头朝下堕”“为何目的”“为此目的”“为何目的”“彼作者”“彼作”等,前已述及;同样,“与之相应”“彼称谓”“彼为多”等亦然。巴利
Upavassaṃ kho pana , navaṃ pana bhikkhunā cīvaralābhena , appamādo amataṃ padaṃ , cakkhuṃ udapādi , aṇuṃthūlāni , kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ , avaṃsirā patanti , yadattho, tadattho, etadattho, takkattā, takkaro iccādīni pubbe vuttāneva, tathā taṃsampayutto, tabbohāro, tabbahulo iccādi.
依大典,gata、jāta、anta 等词处于词末时,即成增音。巴利
Mahāvuttinā padānaṃ ante gata, jāta, anta saddā āgamā honti.
如“色所成”、“受所成”、“想所成”、“粪所成”、“尿所成”、“见所成”、“义所成”、“法所成”、“经”、“林”、“正业”、“邪业”等。巴利
Rūpagataṃ vedanāgataṃ , saññāgataṃ , gūthagataṃ , muttagataṃ , diṭṭhigataṃ , atthajātaṃ , dhammajātaṃ, suttanto , vananto, sammākammanto, micchākammanto iccādi.
1 2 3