一切世间遍行的原因巴利
Sakalalokapatthārakāraṇaṃ
这部清净道论为什么会在整个世间流传开来?因为它以清净三藏圣典为依据,因为它含摄三学,因为它把古代义注的语言转译过来,因为它舍弃外道的见解,因为它自身宗旨清净,因为它完整地分别说明了戒、头陀支、止、神通、慧等各类内容,因为它开示了直到证得阿拉汉果的修行方法,因为它文句浅显而不杂乱,因为它义理容易理解,也因为它阐明了能让人生起信心、能引生随顺之见的事例。以这样数百种功德,这部清净道论就在整个世间流传开来。巴利
Kissesa visuddhimaggo sakalaloke patthaṭoti? Parisuddhapiṭakapāḷinissayabhāvato, sikkhattayasaṅgahabhāvato, porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvato, parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito, sīladhutaṅgasamathaabhiññāpaññāpabhedādīnaṃ paripuṇṇavibhāgato, yāva arahattā paṭipattinayaparidīpanato, uttānānākulapadabyañjanasaṅkhatabhāvato, suviññeyyatthabhāvato, pasādanīyānaṃ diṭṭhānugatāpādanasamatthānaṃ vatthūnañca dīpanatoti evamādīhi anekasatehi guṇehi esa sakalaloke patthaṭo jāto.
这部《清净道论》所依据的,正是三次结集所收的清净巴利三藏,而不是大众部等十七个部派的藏经,也不是大乘的藏经。在这里,三学连同其附属内容也被完整地含摄并展示出来。因为阿阇梨在诸阿含注疏的开头就是这样说的:巴利
Ayañhi visuddhimaggo saṅgītittayārūḷhaparisuddhapāḷipiṭakameva nissāya pavatto, na mahāsaṅghikādīnaṃ sattarasannaṃ nikāyānaṃ piṭakaṃ, napi mahāyānikānaṃ piṭakaṃ. Saparivāraṃ sikkhattayañca ettha paripuṇṇameva saṅgahetvā dassitaṃ. Vuttañhetaṃ ācariyena āgamaṭṭhakathāsu ganthārambhe –
“ 戒行与头陀法,以及一切业处;
伴随修行规定的禅那与等至详说。
以及一切神通,还有慧的汇集与抉择;
蕴、界、处、根,以及四种圣谛。
诸谛与缘起的开示,极清净而理趣精妙;
不脱离经教理路之道,以及毗婆舍那的修习。
是故,凡此一切我于《清净道论》中已说得极为明净,
因此于此便不复再加细究。”巴利
‘‘Sīlakatā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni; Cariyāvidhānasahito, jhānasamāpattivitthāro. Sabbā ca abhiññāyo, paññāsaṅkalananicchayo ceva; Khandhādhātāyatani,ndriyāni ariyāni ceva cattāri. Saccāni paccayākāra,desanā suparisuddhanipuṇanayā; Avimuttatantimaggā, vipassanābhāvanā ceva. Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ; Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmī’’ti.
《清净道论》是作为四部阿含义注的组成部分而写成的,所以它和那些义注一样,既把古锡兰义注的语言转译过来,又把反复出现的义理加以归纳,还排除其他学派的说法,并且阐明大寺住众那被称为清净抉择的自宗主张。阿阇梨确实这样说过:巴利
Yasmā pana visuddhimaggo catunnaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavabhāvena kato, tasmā tā viya porāṇasīhaḷaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatamatthānaṃ saṃkhipanavasena ca parasamayavivajjanavasena ca mahāvihāravāsīnaṃ parisuddhavinicchayasaṅkhātassa sakasamayassa dīpanavasena ca kato. Vuttañhetaṃ ācariyena –
我舍弃了那令人心悦的锡兰语,
依传承轨则,转写成无过失之文。
不违长老宗旨——彼长老传承之明灯、
善巧精细抉择、住大寺者。
“ 舍弃屡屡重来之义,我当宣说其义”,如是言已;
“ 清净之道居于中,此乃四部阿含所共通者。
安住已,当于彼处宣如所诵之义;
如是所成故,取彼并此义注俱。
当从注释而解了,长部所依之义理;
此疏实自大疏中,摄取精华乃得成。
巴利圣典以八十一诵分为计量。
《清净道论》也有大约五十九个诵分。
因为是为了阐明诸圣典的意义而造的。
因此,这部义注以它作为同伴,按照诵分的计算方式,
精确限定下来,共有一百四十首诵分。巴利
‘‘Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ; Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ. Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ; Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsīnaṃ; Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti ca. ‘‘Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānañhi; Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ. Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya; Aṭṭhakathāya vijānatha, dīghāgamanissitaṃ attha’’nti ca. ‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā; Ekāsītipamāṇāya, pāḷiyā bhāṇavārehi. Ekūnasaṭṭhimatto, visuddhimaggopi bhāṇavārehi; Atthappakāsanatthāya, āgamānaṃ kato yasmā. Tasmā tena sahāyaṃ, aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya; Suparimitaparicchinnaṃ, cattālīsaṃ sataṃ hotī’’ti ca.
如果这部《清净道论》是这位阿阇梨不依据圣典注疏、也不参考古代锡兰注疏,仅仅凭自己的智慧之力写成的,那么它就不该被看作圣典注疏的一部分,反倒应该这样说:“圣典注疏是大注疏的精华,而《清净道论》并不是它的精华,只是阿阇梨凭自己的想法写成的。”然而,他并不是那样写的,而是按前面所说的方式写成,所以这部《清净道论》也应当被看作是以与那些圣典注疏相同的做法写成的,并且正因如此,应当被看作大注疏的精华。巴利
Yadi cāyaṃ visuddhimaggo ācariyena āgamaṭṭhakathāyo viya akatvā porāṇasīhaḷaṭṭhakathāyo ca anoloketvā kevalaṃ attano ñāṇappabhāveneva kato assa, nāyaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavoti gahetabbo assa, aññadatthu ‘‘āgamaṭṭhakathāyo mahāṭṭhakathāya sārabhūtā, visuddhimaggo pana na tassā sārabhūto, kevalaṃ ācariyassa matiyāva kato’’ti evameva vattabbo assa. Yasmā pana tathā akatvā pubbe vuttappakāreneva kato, tasmā ayampi visuddhimaggo tāsaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ karaṇākāreneva katoti ca, tatoyeva mahāṭṭhakathāya sārabhūtoti ca daṭṭhabbo.
不过,有些明察的人心里并不满意。像阿萨·科萨、那嘎·阿竹那、瓦苏·班土等北传佛教比丘那样,不依靠古书、仅凭自己的智慧推测而讲说的那种特别的佛法论述,他们在佛音阿阇梨的著作里没有看到。于是他们这样说:“佛音不依靠别的什么,仅凭自己的智慧之光,就写出新著作,这我们没看到。”他们这些话虽然是批评,却恰好变成了对上座部的称赞。因为上座部是这样理解的:世尊、正等正觉的佛陀所应宣说的法和所应制定的律,只有这些,而且已经毫无遗漏地宣说、制定了;这法和律,应当由有信心的比丘和在家众按各自的情况去实践,不应再从别的什么地方去推测、寻找其他的法和律。如果有人推测而宣说别的法和律,那只是那个推测者自己的教说,不是导师的教说。凡是世尊的法和律中,文句在意义上不明了的地方,应当依照那些古德所注释的方式来把握含义——他们具足无碍解、六神通等功德,了知世尊的意趣,是注释的阿阇梨——不应凭自己的见解。佛音阿阇梨也是上座部中的一位,他也是这样理解的。阿阇梨这样说过:巴利
Ekacce pana vicakkhaṇā ācariyabuddhaghosassa ganthesu uttarapakkhasāsanikānaṃ assaghosanāgajjunavasubandhuādīnaṃ bhikkhūnaṃ viya porāṇaganthe anissāya attano ñāṇeneva takketvā dassitaṃ dhammakathāvisesaṃ adisvā asantuṭṭhacittā evaṃ vadanti ‘‘buddhaghosassa aññaṃ anissāya attano ñāṇappabhāveneva abhinavaganthuppādanaṃ na passāmā’’ti. Taṃ tesaṃ garahāvacanampi samānaṃ theravādīnaṃ pasaṃsāvacanameva sampajjati. Theravādino hi evaṃ jānanti ‘‘buddheneva bhagavatā sammāsambuddhena desetabbo ceva dhammo paññāpetabbo ca vinayo anavasesena desito ceva paññatto ca, soyeva dhammavinayo saddhāsampannehi bhikkhūhi ceva gahaṭṭhehi ca yathārahaṃ paṭipajjitabbo, na tato añño dhammavinayo takketvā gavesetabbo. Yadi pana añño dhammavinayo kenaci takketvā kathito assa, taṃ tasseva takkino sāsanaṃ hoti na satthu sāsanaṃ. Yaṃ yaṃ pana bhagavato dhammavinaye padabyañjanaṃ atthato apākaṭaṃ hoti, tattha tattha porāṇakehi paṭisambhidāchaḷabhiññādiguṇasampannehi bhagavato adhippāyaṃ jānantehi aṭṭhakathācariyehi saṃvaṇṇitanayena attho gahetabbo, na attanomativasenā’’ti. Ācariyabuddhaghoso ca tesaṃ theravādīnaṃ aññataro, sopi tatheva jānāti. Vuttañcetaṃ ācariyena –
“ 法与律乃佛陀所宣说,
其弟子亦如实了知。
那些以……舍弃他们见解者
因为先前已经作了义注。
因此,凡是注疏中所说的,
把那疏忽大意的写法舍弃掉;
故于一切学处咸怀恭敬。
智者于此立为准绳,
从那时起,就舍弃了其他语言,
把详细展开的修行道路收摄成简要的说明……
因为这也将成为注释
因此,应当恭敬地随学。”巴利
‘‘Buddhena dhammo vinayo ca vutto, Yo tassa puttehi tatheva ñāto; So yehi tesaṃ matimaccajantā, Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu. Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ; Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ, Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitānaṃ. Tato ca bhāsantarameva hitvā, Vitthāramaggañca samāsayitvā…pe… Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi, Sakkacca tasmā anusikkhitabbā’’ti .
正因为这样,这位阿阇梨没有不依靠世尊的法与律或古注,也没有单凭自己的智慧去推测,或采用自己熟悉的世间著作,所以他没有写任何一部论著。如果他真的那样做了,上座部的人就会按照《大教诫经》里说的方式,把它丢掉,说:“这肯定不是那位世尊的话,而是佛音长老理解错了。”可是,正因为这部《清净道论》是这位阿阇梨仅仅通过把古注的语言转换过来等方式写成的,上座部的人就按照《大教诫经》里说的方式接受它,说:“这确实是那位世尊的话,是阿阇梨佛音长老正确领受的。”因此,这部论就在整个世间广泛流传开来。巴利
Teneva ācariyo bhagavato dhammavinayaṃ vā porāṇaṭṭhakathaṃ vā anissāya attano ñāṇena takketvā vā attanā paricitalokiyaganthehi gahetvā vā na kañci ganthaṃ akāsi. Yadi pana tādisaṃ kareyya, taṃ theravādino mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ, buddhaghosassa ca therassa duggahita’’nti chaḍḍeyyuṃyeva. Yato ca kho ayaṃ visuddhimaggo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanādivaseneva ācariyena kato, tatoyeva theravādino taṃ mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ, ācariyabuddhaghosassa ca therassa suggahita’’nti sampaṭicchanti. Tenāpāyaṃ sakalaloke patthaṭo hoti.
戒律与头陀支等的分类,以及修行方法的阐明,本来就已经很清楚。同样,这部《清净道论》用容易理解的词句和条理分明的文句,依照传统论书的体裁和巴利圣典的行文方式,被很好地组织起来,因此它的义理也就容易理解。所以,有智慧的人以清净的意向阅读它时,在每一念之间都能体会到义理和法义,感受到极大的喜悦与欢喜。巴利
Sīladhutaṅgādīnaṃ vibhāgo ca paṭipattinayaparidīpanañca pākaṭameva. Tathāyaṃ visuddhimaggo suviññeyyapadavākyehi ceva anākulapadavākyehi ca tantinayānurūpāya pāḷigatiyā suṭṭhu saṅkhato, tatoyeva cassa atthopi suviññeyyo hoti. Tasmā taṃ olokentā viññuno visuddhajjhāsayā khaṇe khaṇe atthapaṭisaṃvedino ceva dhammapaṭisaṃvedino ca hutvā anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedenti.
这里还讲了许多能让人生起净信的事例:既有玛哈帝萨长老的故事等来自锡兰的事迹,也有法将舍利弗长老的故事等来自赡部洲的事迹。善士们看到并忆念这些事迹后,会生起强烈的净信,也会生起想要效仿的愿望:“我们什么时候也能成为那样的人呢?”巴利
Anekāni cettha pasādāvahāni mahātissattheravatthuādīni sīhaḷavatthūni ca dhammasenāpatisāriputtattheravatthuādīni jambudīpavatthūni ca dīpitāni. Tāni passitvā anussarantānaṃ sappurisānaṃ balavapasādo ca uppajjati, ‘‘kadā nu kho mayampi īdisā bhavissāmā’’ti diṭṭhānugatiṃ āpajjitukāmatā ca uppajjati.
应当知道,这部《清净道论》凭借依止清净三藏圣典等数百种功德,在整个世间广泛流传。正如这部《清净道论》一样,佛音尊者所造的其他含摄三藏的注疏,也凭借将古注的语言转译过来等功德,同样在整个世间广泛流传。巴利
Evaṃ parisuddhapiṭakapāḷinissayatādīhi anekasatehi guṇehi ayaṃ visuddhimaggo sakalaloke patthaṭo jātoti veditabbo. Yathā cāyaṃ visuddhimaggo, evaṃ aññāpi ācariyena katā tipiṭakasaṅgahaṭṭhakathāyo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvādīhi guṇehi sakalaloke patthaṭāyeva honti.
到这里,“为了什么目的而做”等问题的含义,也已经详细说明了。巴利
Ettāvatā ca pana kimatthaṃ katotiādīnampi pañhānamattho vitthārena vibhāvitova hotīti.
这里说的是:巴利
Tatthetaṃ vuccati –
对那些值得敬重的智者中的佼佼者——
对于这位具有摩达塔(Mādatta)所确立之殊胜安住境地的人,
由智慧等生起,优雅端严,功德光辉,
如光耀世间,令善人欢喜。巴利
Sambhāvanīyassa sudhīvarāna- Mādattadhīriṭṭhapadassa yassa; Paññādijātā lalitā guṇābhā, Bhāteva lokamhi sataṃ mudāya.
那位名为佛音、智慧如最上之山般坚定的人,
被智者们的极度敬重所赢得;
善佛音确实持有天生本具、由明智巧力所成之
吉祥。巴利
Sa buddhaghosāvhathiraggadhīmā, Vidūna’maccantasamādarā’dā; Sabhāvajaṃ byattisasattiladdhaṃ, Siriṃ dadhāteva subuddhaghoso.
当最胜的正自觉者般涅槃之后,
在第十个百年时
智者已知:佛音苗芽已生;
彼自诩已得圆满。巴利
‘‘Sambuddhaseṭṭhe parinibbutasmiṃ, Saṃvaccharānaṃ dasame satamhi; Jāto’’ti ñāto vibudhehi buddha- Ghosaṅkuro pattasamattamānī.
智者与明达之士知道这位人中俊杰的降生,
他出生在南方地区;
在令人欢喜的因陀罗之地,善人们的聚集处,
此乃诸求真实义者之喜足。巴利
Viññū vidū’massa pumaggajāte, Sañjātataṃ dakkhiṇadesabhāge; Ramme’ndiyasmiṃ sujanākarasmiṃ, Tattatthamesīna’mayaṃ patīti.
他出生在莫兰达村,就在那里。
他由功德所引,正确地出生在婆罗门家族中。
为了勇者的世间利益的带来之故,
生起如同初日之光。巴利
Moraṇḍagāmamhi sa tattha jāto, Puññānito vippakulamhi sammā; Sūrassa lokatthasamāvahatthaṃ, Uppajjanāyā’dyaruṇova raṃsi.
他具已增长之慧,彼已达增长成熟。
令亲族与诸天神都欢喜满足;
在吠陀和诸明,以及其他技艺方面
在经典中毫无疲惫、透彻通达。巴利
Saṃvaddhabuddhī sa pavuddhipatto, Ārādhayaṃ ñātigaṇaṃ sadeva; Vedesu vijjāsu tadaññasippa- Ganthesvanāyāsapavīṇatā’gā.
通过辨析那些志向于清净的人,
他正在辨别什么是精华、什么是糟粕;
因为他在吠陀中觉悟了无实质性。
他并没有因为自己的所学就感到满足。巴利
Suddhādhimuttīna vivecanena, Sārānu’sāroti viviñcamāno; Vedesva’sāratta’mabujjhi yasmā, Tuṭṭhiṃ sa nāpajji sutena sena.
彼求殊胜精髓者,
闻正法而得法髓。
他就像沉浸在佛陀的教法之中,
他生起精进,为了在那一处趋近。巴利
Anvesato tassa pasatthasāraṃ, Saddhammasāro savanena laddho; Ninnova buddhassa sa sāsanamhi, Ussāhajāto’pagamāya tattha.
那位渴望正法的人,就在那里大放光彩。
就像已获得出家并受达上一样;
亲近了清净长老们,
在论师群体中,以智慧著称。巴利
Dhammābhilāsī sa viroci tattha, Saṃladdhapabbajjupasampadova; There’pasaṅkamma visuddhathera- Vādīnikāyamhi patītapaññe.
那时他们确实在南印度地方,
住在该地、属于上座部传承的人;
持异说者与牟尼,
皆随所证宣说牟尼之主之宗旨。巴利
Tadā hi’suṃ dakkhiṇaindiyamhi, Nivāsino theriyavaṃsajātā; Tadaññavādī ca munī muninda- Mataṃ yathāladdhi pakāsayantā.
为了更进一步证得正法的精髓,
她完整掌握了胜者所说的巴利圣典。
他的舌尖灵活善巧,以心为依止。
他像吉祥天女一样,安住在福德中,光辉照耀。巴利
Saddhammasārādhigamāya bhiyyo, Pāḷiṃ samuggaṇhi jineritaṃ, sā; Jivhaggalīlā manasā’sitā’ssa, Lakkhīva puññe nivasaṃ babhāsa.
这是唯一一条通往彻底清净的道路。
道乃为证得还灭解脱,于此……
彼最上求利者,入此瑜伽。巴利
Evaṃ tamuggaṇha’mabodhi sammā, ‘‘Ekāyanoyaṃ suvisuddhiyāti; Maggo vivaṭṭādhigamāya’’ tattho- Yyogaṃ samāpajji paraṃ parattī.
自性慧广大,
从师所获之明亦复广阔。
因轻易渡越佛陀教法之海,
他便以为其威力不劳而致。巴利
Sabhāvapaññā mahatī ca sattha- Ntaropaladdhā vipulāva vijjā; Tenassa buddhottisamuddatiṇṇe, Akicchasādhittapabhāva’maññā.
善誉之声如同佛陀的美名,
那些堪能且受人敬重的师长们将会宣说这个。
众人为已通达正觉者意趣者取名,
此名深含义蕴,号曰觉音。巴利
Buddhassa kittīva sukittighoso, Vattissate’ccassa garū viyattā; Atthānvitaṃ nāmamakaṃsu buddha- Ghosoti sambuddhamataṅgatassa.
在名叫孔雀使者的港口城,
在坎吉沃普尔等地居住之后;
他对安陀迦所称之本地语言的义注,
心安定地受持了。巴利
Mayūradūtavhayapaṭṭanasmiṃ, Nivassa kañjīvhapurādike ca; Sa andhakākhyātasadesiyaṭṭha- Kathaṃ samuggaṇhi samāhitatto.
善慧者仅凭这一点点,心已满足;
纵有更胜于此,亦复如是。
欲知正自觉者言教中圆满之义,
广大渴求心生起。巴利
Tāvattakenassa sumedhasassā- Santuṭṭhacittassa tatuttarimpi; Sambuddhavāṇīsu samattamatthaṃ, Aññātumicchā mahatī ajāyi.
由大马欣德等诸位最胜尊者
将那些连同要义一并被传承下来的注释书,
以及上座之说与善巧决断,
彼时于兰卡岛上确实显明。巴利
Mahāmahindādivasīvarebhi, Samābhatā yāṭṭhakathā sasārā; Satheravādā suvinicchayā ca, Tadā vibhātā vata laṅkayā’suṃ.
既闻此传述,我心忽念生:
兰卡岛何等宜人秀丽。
就像在装饰一座宝石矿。
往诣大义注后应修学。巴利
Pavattimetaṃ vidiya’ssa meta- Dahosi ‘‘yaṃ nūna’bhirāmalaṅkaṃ; Alaṅkarontiṃ ratanākaraṃva, Upecca sikkhe’ṭṭhakathā mahantī.
那些义理以僧伽罗语撰成,
将其移入圣典(巴利语),我当造新篇。
这样,确实,异地之人中
佛陀的傲慢自负者们的利益便得以成就。巴利
Tā bhāsayā sīhaḷikāya raccā, Tantiṃ samāropya navaṃ kareyyaṃ; Evañhi desantariyāna buddha- Mānīnamatthaṃ khalu sādhaye’’ti.
昔传兰卡之教法,
皎洁如月,尽脱霜雪诸染。
他放光;于某处,那时心为异说所扰者,
陷入了那般纷乱。巴利
Pure ca laṅkāgatasāsanaṃ yaṃ, Sunimmalindūva himādimutto; Pabhāsi, kismiñci tadāññavāda- Manākulaṃ tā’kulataṃ jagāma.
胜者已入般涅槃后,
在百年之间,僧团大众和合一致;
在胜者的教法里,大家说同样的话,
那时甚至没有任何分裂。巴利
Jinamhi nibbānagate hi vassa- Satantare sāsanikā samaggā; Samānavādā jinasāsanamhi, Na koci bhedopi tadā ahosi.
后来,正法之树已被摧毁,
恶亦缘于诸法与诸风而生;
他们心生惊惧,
便一同发起坚固的精进。巴利
Pacchā ca saddhammadumāhatebhya- Dhammehi vātehi paṭicca pāpe; Jātehi saṃviggamanā samāya, There’sa’muyyogamakaṃsu daḷhaṃ.
贤善者作结集已,
纵为坚毅者所严责,
即使树木被砍断,也还能再生长;
他们却把法与律颠倒改易。巴利
Saṅgītiyo kacca supesalehi, Niggayhamānāpi thirehi daḷhaṃ; Chinnāpi rukkhā’ssu punoruhāvā- Kāsuṃva dhammaṃ vinayā’ññathā te.
他们各立朋党,持种种异说,
曾于胜者教中结党杂处。
由其他论师所宣说而偏离胜者所宣说者,
正在自我净化,以及律与法。巴利
Nānāgaṇā te ca anekavādā, Saṃsaggakārā jinasāsane’suṃ; Vādebhi aññehi jineritebhya- Suddhāyamānā vinayañca dhammaṃ.
种种论说、论者及其藏典,
皆如兰卡岛之污秽般退散离去。
住在无畏等地的比丘们也接受了。
不是其他那些住在有名大寺里的人。巴利
Vādā ca vādī piṭakāni tesaṃ, Laṅkaṃ malaṅkaṃva karaṃ’payātā; Paṭiggahesuṃ pyabhayādivāsī, Nāññe mahākhyātavihāravāsī.
就像佛陀所宣说的巴利圣典那样,
那些意义的精髓,也被自在者们所了知。
此间绝无“彼于此不偏离,
为清净长老之说者、为诤论者”之流传。巴利
Yathā ca buddhābhihitāva pāḷi, Tadatthasārā ca vasībhi ñātā; Na ‘‘tedha vokkamma visuddhathera- Vādī vivādī’’ti pavatti kāci.
他们像保护自己的生命一样,守护着长老们的教说。
他们确定了那传承和其中的义理;
是故,异说者实不可以言破,
亦不可得而近也。巴利
Jīvaṃva rakkhiṃsu satheravādaṃ, Tantiṃ tadatthañca saniṇṇayaṃ te; Tasmā na sakkāva tadaññavādi- Vādebhi hantuṃ cu’pagantumaddhā.
也思量着即使遇到难以救援的时刻、诸传承所面临的诸恐惧;
“ 由愚痴等故有”,录于册;
彼等善护持,殷勤不失。巴利
Taṃvādasaṃbhedabhayañca maññayā, ‘‘Duddhāravelāpi bhayehi tantinaṃ; Sammohatādīhi bhave’’ti potthakaṃ, Āropya sammā paripālayiṃsu te.
尔时抵御彼众时,如战阵善巧者;
持胜者之教法,通达学处。
那位佛音,智慧敏锐的牟尼,
你已经到达了殊胜的铜色岛。巴利
Tadā hi tesaṃ paṭibāhane raṇa- Vidaṃva sikkhaṃ jinasāsanaddharo; Sa buddhaghoso muni buddhipāṭavo, Gato’si dīpaṃ varatambapaṇṇikaṃ.
他抵达兰卡岛后,于大注疏之海,
坚定地决意渡到彼岸、再渡彼岸。
步入清净传承所居的大寺,
宛如初升明月庄严着苍穹。巴利
Laṅkaṃ upecca sa mahāṭṭhakathāṇṇavassa, Pāraṃ paraṃ vitaraṇe thiraniṇṇayova; Saṃsuddhavaṃsajanivāsamahāvihāra- Māgā’mbaraṃva udayindu’pasobhayanto.
而且在那南方,他住在那里。
以名为精勤殿的院落作为庄严。
他建起了无与伦比的高楼,是善人们应当亲近的。
已寂静的大聚落主,善修其法。巴利
Tasmiñca dakkhiṇadisāya vasī sa tattha, Sobhaṃ padhānagharasaññitapāriveṇaṃ; Pāsāda’muttama’makā sujanebhi sebyaṃ, Santo mahānigamasāmi suciṇṇadhammo.
他正确修习瑜伽,亲近觉者、佛友、
长老等众,抵达无缺之究竟。
为种种智慧所增长的智者所亲近,
于经、阿毗达摩、律的注疏中,无有欠缺。巴利
Sammā ca yogamakarī budhabuddhamitta- Therādi’manta’mupayāta’manūnatante; Saṃsevito vividhañāyapabuddhiyā so, Suttābhidhammavinayaṭṭhakathāsva’nūnaṃ.
其在自宗与他宗中的聪慧善巧,
以慧见隐藏之义,如已开显。
长老们一致认同并遵循胜者之道,证得不死。
他们认为,那就像无价之宝一样极其稀有难得。巴利
Veyyattiyaṃ’sa samaye samayantare ca, Paññāya disva vivaṭaṃva nihītamatthaṃ; Therā samaggajinamaggamatā’matāsī, Maññiṃsu naggharatanaṃva sudullabhanti.
了达法与律之义,于随愿施中,
善加辨明智慧之相,此即如意宝珠。
凡在此心志已决者,诗桑卡·巴拉长老——那位无上长老,
为利众生,鼓励了他。巴利
Viññāya dhammavinayatthayathicchadāne, Cintāmaṇīti sunirūpitabuddhirūpaṃ; Yasse’ttha nicchitamano kavisaṅghapāla- Ttheruttamo janahitāya niyojayī taṃ.
“ 即使存在各种修行论著,
但其中有些东西并不随顺佛陀的教说;
它们也与清净长老们的传统相违背,
所以,愿他写一部清净无瑕的修行论书。”巴利
‘‘Kiñcāpi santi vividhā paṭipattiganthā, Kesañci kiñci tu na buddhamatānusāraṃ; Saṃsuddhatherasamayehi ca te viruddhā, Tasmā karotu vimalaṃ paṭipattiganthaṃ’’.
慈与悲为云林,于众生大地,彼如雨降注;
亦降注圣道与非道。
为了净化(清净)的目的,正如长老所愿,
[心想]我将圆满此,因而造作了《清净道论》。巴利
Mettādayambudavanaṃ janabhūmiyaṃ’sa, Saṃvassate ca’riyamaggagamagga’maggaṃ; Saṃsodhanattha’miti ‘‘patthitatheraāsaṃ, Pūressa’meta’’miti kāsi visuddhimaggaṃ.
悲悯雄者之心与正念相融而成其智,
深入掌握那相续不绝的义注。
不辞辛劳,善取精要;
他所作何,世间智者谁不喜他?巴利
Vīrānukampasatiyojitabuddhimā saṃ, Oggayha, gayha ca’ khilaṭṭhakathā satantī; Sāraṃ sakheda’manapekkhiya sādhukaṃ sa, Yaṃ’kāsi, kaṃ nu’dha na rocayate budhaṃ so.
这里说到,自性法仅以本性为最上。
所依也仅是应被感受为喜与乐的,仅此而已。
于一切修行之道悉皆圆满,
此人如繁花盛放之林,光华照人。巴利
Vutte’ttha bhāvaparamāva sabhāvadhammā, Vatthū ca pītisukhavedaniyā’nitāva; Puṇṇova sabbapaṭipattinayehi ceso, Pupphābhiphullapavanaṃva virājate’yaṃ.
见彼已,意构宝中精粹之胎;
渴慕趋入于清净。
为摄取其精华而精勤相应者,
既已见无价之宝,岂会弃之?巴利
Yaṃ passiyāna parikappiya ratnasāra- Gabbhaṃ visuddhi’mabhiyātu’mapekkhamānā; Taṃ sāra’mādiyitu’māsu payuttayuttā, Disvā hi naggharatanaṃ nanu vajjaye na.
悦意文句之流,于此随顺圣典理路;
粹中之粹理路之列,久已著称且得成立。
而衡量义是否趋向寂灭——
确实,如果离开了加行,这里哪来的行道成就呢?巴利
Kantā padāvali’ha tantinayānusārā, Sārātisāranayapanti pasiddhasiddhā; Atthā ca santinugamāya tulāyamāno- Yyogena mettha hi vinā paṭipatti kā’ññā.
这位深入导师四部圣典者,光芒四射。
就像太阳照亮各种事物,在这里把义理讲清楚。
这是让有智慧的人心生欢喜的一种安排。
他的智慧所及的范围,已经完全超出了诗人的境界。巴利
Ābhāti satthu caturāgamamajjhago’yaṃ- Atthe pakāsayiha bhāṇuva nekadabbe; Medhāvipītijananaṃ’sa vidhāna’metaṃ- Tītañhi yāva kavigocara’massa ñāṇaṃ.
凭成就《清净道论》之力,
彼以所成之慧句,其锐慧确然得见。
为阐明佛陀言教之义理,
彼之殊胜才能,为诸通达圣典者所知。巴利
Diṭṭhāva tikkhamati’massa visuddhimagga- Sampādanena samupāttasudhīpadebhi; Tenassa buddhavacanatthavibhāvanāya, Pabyattasatti viditā viditāgamehi.
这是诗人们所赞叹、能带来名声、由他们所证得的。
属于那位名叫净慧觉吉祥的长老;
发起了利益世间的显明愿求,
他自身也怀着倾向众生的心,为了众生的利益。巴利
Khyātaṃ kavībhi’dhigataṃ yasa’māvahena, Therassa suddhamatibuddhasirīvhayassa; Lokattha’māvikatapatthana’mādiyāna, Sāmañca ninnahadayena janāna’matthe.
由此正等觉所证知,
此《普善见》律藏注疏,精妙殊胜。
如日东升,您令困于律藏义理者,
通达胜者教法之道,愚痴即除。巴利
Sambuddhabhāvaviditeni’minā samanta- Pāsādikāvhavinayaṭṭhakathā paṇītā; Sūro’dite viya tayā vinayatthamūḷhā- Mūḷhī bhavanti jinanītipathā’dhigantvā.
兰卡确实被装饰得如此华丽,大玛欣德——
由长老带来的律藏注疏,这一部;
用悦耳的僧伽罗语宣说,
从前有许许多多极其可爱的牟尼。巴利
Laṅkā alaṅkatikatāva mahāmahinda- Ttherena yā ca vinayaṭṭhakathā’bhatā, taṃ; Kantāya sīhaḷagirāya girāyamānā, Accantakantabahulā munayo purā’suṃ.
还有其他被称为波迦利、库伦德等的注疏,
她们曾是律藏中为洲岛造灯照明者。
把她们的全部要义都收摄起来,也把长老——
论说(theravāde)中的——一并收摄,犹如一线上的珍珠珍宝。巴利
Aññā ca paccari-kurundisamaññitādī, Dīpaṃ padīpakaraṇī vinayamhi yā’suṃ; Saṅgayha tāsa’makhilatthanaye ca thera- Vāde ca muttaratanāniva mekasutte.
他们把那部与僧伽罗语相结合的圣典,
把它编排得既优美又详尽;
按照简要的方式,把那条道理解为圆满成就的。
那条道被世间恭敬、受人敬奉。巴利
Tāheva sīhaḷaniruttiyutañca tantiṃ, Āropiyāna ruciraṃ atha vitthatañca; Maggaṃ samāsanavasena yathā samatta- Lokena yā garukatā katamānanā’kā.
复有清净传承之勇者,
宣说清净上座之教,以清净律藏与阿含为可敬之法。
他们使之清净,而不像其他主张者所行那样,
以此等为始,你开示了,这就是这里的起因。巴利
Suddhanvayāgathavirā ca visuddhathera- Vādī visuddhavinayāgamapujjadhammā; Suddhaṃ kariṃsu na yathe’nti tadaññavādā, Iccādi’māvikariyā’si nidānamettha.
其中令人悦意的文句排列,既优美又易解;
其义亦具足喜悦、平等、惊奇之性;
种种奇妙、由种种妙智所生的诗人心意天鹅,也存在于其中。
因此,他品味那随顺其意义者的(法)。巴利
Yasmiṃ manuññapadapanti subhā subodhā, Atthā ca pītisama’vimhayatādibhāvī; Citrā vicitramatijā kavicittahaṃsā, Tasmā rasāyati tadatthanusārinaṃ yaṃ.
极其深广如海,有种种不同的理趣,
在这当中,那些古老的律藏注释书确实存在。
她们随心成列,娴习经藏;
纵凭强力勇健,又能奈他何?巴利
Accantasāgaranibhā vividhā nayatthā, Sante’ttha yā’su vinayaṭṭhakathā purāṇā; Tāsaṃ yathābhimatapanti sutantikattaṃ, Kiñhi’ssa kiñci balavīra’paṭicca kātuṃ.
依靠他出于悲悯所发起的精进,
有智慧作为同伴,又强大而坚固;
她一旦获得,便为举世所喜;
她于智者众中,如牛王般光耀。巴利
Uyyoga’massa karuṇāpahitaṃ paṭicca, Paññāsahāyasahitaṃ balavañca daḷhaṃ; Laddhāva yā nikhilalokamanuññabhūtā, Medhāvinaṃ’nusabhagāva virājate sā.
智者所赞,称其已渡越律海彼岸;
世所共尊,誉其善渡迅疾如流。
大王啊,今日这般被推崇的功德,能到几时?
凡坚固、轻快者皆坏灭,难以制伏。巴利
Viññūbhi yā ‘‘vinayasāgarapāratiṇṇe’’, Sambhāvitā ‘‘sutaraṇāyati sīghavāhā’’; Iccābhimānitaguṇā’jja rarāja yāva, Kiṃ yaṃ thiraṃ lahu vinassati duppasayhaṃ.
那遍满无余理趣、又能让人轻松理解的,
被听法者所亲近的永恒法喜之境;
曾行利世之功德,自守其善而愿长存;
奈何古义注,终归湮灭。巴利
‘‘Yā byāpinī’khilanayassa subodhinī ca, Sotūbhi sevitasadātanadhammaraṅgaṃ; Katvāna lokapahite saguṇe dadhantī, Ṭhātū’’ti naṭṭha’mupagā’ṭṭhakathā purāṇā.
被对众生的悲悯所推动,
断除了对善士律仪的疲惫。
接着,在传来义注的编排方法方面,
那位智者已经准备好承担这个重任。巴利
Janābhisattāya dayāya codito, Vichejja khedaṃ vinayamhi sādhunaṃ; Athāgamāna’ṭṭhakathāvidhānane, Dhuraṃ dadhātuṃ’bhimukhā’si so sudhī.
如莲盛开而低垂,妙光皎洁;
得盛开之莲已,其思殊胜无比。
以巨牙龙象为首、坚定无上、具足智慧者,
凡所愿求,皆为成办其义利而发起。巴利
Padmaṃva phullābhinataṃ subhāṇubhaṃ, Laddhāna phullaṃ’tisayā’si cetanā; Dāṭhādināgena thiraggadhīmatā, Yā patthitā’rabbha tadatthasijjhane.
于长部诸义中,凭己之智慧与勇进,
得证精要,名为苏曼嘎拉。
凡随名而行之嬉戏女,
此注释为利世间而现起。巴利
Dīghāgamatthesu sabuddhivikkama- Māgamma sārādhigamā sumaṅgala- Nāmānugantāva vilāsinīti yā, Saṃvaṇṇanā lokahitāya sambhavī.
纵于深慧所行之教法中,
她的智慧亦已彻底清净。
解佛意者众矣,
大士之慧别有所成。巴利
Gambhīramedhāvisayāgamamhipi, Ārabbha buddhiṃ’sa sunimmalīkatā; Viññātabuddhābhimatā bahū janā, Aññatthasādhā mahatañhi buddhiyo.
她为博学善语者所珍爱,深受敬重;
于悦意教法中,恒于法会中宣说。
我自思惟,此身已为汝所胜;
迅行虽疾,不识路者,复何足称?巴利
Sā’nītavidvākkhimanā manāyitā, Kantāgame dhammasabhāyate sadā; Teneva maññe’ha tirokatā tayā, Kiṃ sīghaga’ññatra pathaññagāmikā.
就像乌云到达了广阔的天空一样,
成就世间利益的人,也有广大的智慧与心愿。
因此,他的注疏传承得以成立。
为了不断赐予智慧,它们一次次焕然一新。巴利
Patvā mahantā’mbara’mambudo yathā, Lokatthasādhīpi mahāsayaṃ mati; Tasmā’ssa siddhā’ṭṭhakathāparamparā, Buddhippadānāya’ huvuṃ navā navā.
“ 在《中部》这部胜者所传的核心教法中,
善人们得到喜悦之后,愿他们相聚和合。”巴利
Buddhādimittaṃ thiraseṭṭha’muddisaṃ, Saṃvaṇṇanā cāsi papañcasūdanī; ‘‘Sabbatthasāre jinamajjhimāgame, Laddhāna pītiṃ sujanā samentu’’ti.
《显扬精要》这部注书出现了,
她就像周帝巴拉所希望的那样。
如名所示,阐明精义以照亮世间;
你是正行者的手足,更为其引路开道。巴利
Uppajji ‘‘sāratthapakāsinī’’ti yā, Sā jotipālassa yathābhilāsitaṃ; Lokaṃ yathānāmikasāradīpanā, Bhātā’si sammāpaṭipannapanthadā.
凭借它,他的心愿得以圆满。
《增支部》的义理注释
善士吉瓦咖具斯名,
周帝巴拉智超群。巴利
Sampūri kātuṃ’sa manoratho yayā, Aṅguttarantāgamamatthavaṇṇanā; Tannāmadheyyaṃ sujanañca jīvakaṃ, So jotipālañca pasatthadhītimaṃ.
为了某人而做的那些善巧行为,
在展示佛陀等圣者所应亲近的善道时
你成了正法之花的丛林,
也成了智者僧团恒常深入的(处所)。巴利
Uddissa yaṃ’kāsi pavīṇataṃ karaṃ, Buddhādisaṃsebyasumaggadassane; Saddhammapupphāna’ vanāyitā’si sā, Vidvālisaṅghassa sadāvagāhaṇā.
愿诸善士依此舍离我执,
于难了之法及自性之阐明。
愿他们都能觉悟,这就是阿毗达摩的海洋。
在这里,轻易成就彼处进入者。巴利
Yena’ttaladdhiṃ pajahantu sādhavo, Dubbodhadhamme ca sabhāvadīpane; Bujjhantu, iccāsi’bhidhammasāgaro, Tatthā’vatāraṃ sukarena sādhinī.
慧光所嬉者,即《殊胜义注》;
可爱者,即《除痴分别论注》。
她们与名为“佛音”者同名,
是成就善人利益者。巴利
Medhāvilāsā’ssa’huvu’ṭṭhasālinī, Kantā ca sammohavinodanīti yā; Tā buddhaghosoti satulyanāmika- Māgamma jātā sujanatthasādhinī.
另有五部注疏,出自阿毗达摩;
于此依实义安立,一如经教所诠。
于甚深义中成办洞达之智,
阐明导师无与伦比之(智)。巴利
Aññā ca pañcaṭṭhakathā’bhidhammaje, Bhāve nidhāye’ttha yathā’ssu suttarā; Gambhīramatthesu paviddhabuddhitaṃ, Sampādanī satthu’tulattadīpanī.
因为索那长老的请求,
那些法,诸比丘藉以度越疑惑;
凡是在巴帝摩卡(戒本)中随其而说的名义,
那位智者中的最胜者,写了这部注释。巴利
Soṇāvhatherassa paṭicca yācanaṃ, Tā yāya kaṅkhā vitaranti bhikkhavo; Yā pātimokkhamhi, tadanvayāvhayaṃ, Saṃvaṇṇanaṃ’kāsi sa dhīmataṃ varo.
令一切世间智者欢喜悦意,
此《法句》注释已由他完成。
指示了坚固的童子·咖沙巴,
诸善人的心借由它而喜悦绽放。巴利
Samattalokaṭṭhavibhāvirañjanā, Kate’minā dhammapadassa vaṇṇanā; Thiraṃ samuddissa kumārakassapaṃ, Sataṃ manaṃ pītipaphullitaṃ yayā.
另一部是《胜义释》,它给予《经集》
《小诵》的义理。
本生传承的注释,是庄严的装饰,
它们是为世间带来利益的明灯。巴利
Aññā’ssa yā suttanipāta-khuddaka- Pāṭhatthadātā paramatthajotikā; Saṃvaṇṇanā jātakatanti maṇḍanā, Tā honti lokassa hitappadīpinī.
于无余世间,诚有弘传
传入兰卡岛诸注疏之愿。
凡上座部先师所传,
皆承觉音长老之威德。巴利
Nissesalokamhi pacāraṇicchā, Laṅkāgatāna’ṭṭhakathāna’maddhā; Yā theravādīna’mapūri buddha- Ghosaggatherassa pabhāvaladdhā.
名为贤善,德行可欣;
众和合行者,皆效彼等。
日月确实是永远存在的,
他们行走世间,给世间带来欢喜。巴利
Bhaddaṃ’sa nāmañca, guṇā manuññā, Samaggagāmī’nukaronti tesaṃ; Sasaṅkasūrā hi sadātanā ye, Lokaṃ pamodañca karaṃ caranti.
为显善觉音尊者威光赫奕之力,
谨述彼坚毅如雄牛者之德。
世间确实在善长老的教说中得以和合。
他助长了那种不是从他人处生起的慢心。巴利
Subuddhaghosassa vibhāvisatti- Pabyatti’mārabbha thirāsabhassa; Samaggaloko hi sutheravāde, Mānaṃ pavaḍḍhesi anaññajātaṃ.
名为佛陀者,于世间乃至,
愿善觉声之名不落空。
诸善士确实获得大饶益,
犹如从那人处得到贵重财物。巴利
Buddhoti nāmaṃ bhuvanamhi yāva, Subuddhaghosassa siyā na kiñhi; Laddhā hi sādhūbhi mahopakārā, Mahagghavittāniva taṃsakāsā.
纵使赞颂未被宣扬,它也会耗尽;
他确实具有众多无量功德,不是吗?
到底谁能汲尽整重大海之水呢?
即便如此,愿智者永远这样想:“他们……”巴利
Khīyetha vaṇṇo na samuddhaṭopi, Nanva’ssa nekā hi guṇā anantā; Ko nu’ddhareyyā’ khilasāgarode, Tathāpi maññantu sudhī sadā teti.