遍及一切世间的原因显示巴利原文
Sakalalokapatthārakāraṇaṃ
为何此清净之道遍行一切世间?因其依止清净三藏圣典,因其含摄三学,因其转译古义注之语,因其远离外道之说,因其阐明自宗清净,因其圆满分别戒、头陀支、奢摩他、神通、慧等分类,因其开示直达阿罗汉位的修行方法,因其文句浅明而不杂乱,因其义理易解,因其阐明能令人信、令见随顺之事。以如是数百种功德,此清净之道得以遍行一切世间,广为流传。显示巴利原文
Kissesa visuddhimaggo sakalaloke patthaṭoti? Parisuddhapiṭakapāḷinissayabhāvato, sikkhattayasaṅgahabhāvato, porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvato, parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito, sīladhutaṅgasamathaabhiññāpaññāpabhedādīnaṃ paripuṇṇavibhāgato, yāva arahattā paṭipattinayaparidīpanato, uttānānākulapadabyañjanasaṅkhatabhāvato, suviññeyyatthabhāvato, pasādanīyānaṃ diṭṭhānugatāpādanasamatthānaṃ vatthūnañca dīpanatoti evamādīhi anekasatehi guṇehi esa sakalaloke patthaṭo jāto.
此清净道实依三次结集所确立的清净巴利圣典而开展,非依止大众部等十七部派的藏经,亦不依止大乘的藏经。连同其附属的三学,在此已经圆满含摄而显示。此义是阿阇梨在诸圣典注疏的开端所说:显示巴利原文
Ayañhi visuddhimaggo saṅgītittayārūḷhaparisuddhapāḷipiṭakameva nissāya pavatto, na mahāsaṅghikādīnaṃ sattarasannaṃ nikāyānaṃ piṭakaṃ, napi mahāyānikānaṃ piṭakaṃ. Saparivāraṃ sikkhattayañca ettha paripuṇṇameva saṅgahetvā dassitaṃ. Vuttañhetaṃ ācariyena āgamaṭṭhakathāsu ganthārambhe –
戒与头陀行,以及一切业处;
连同行仪的规定,及禅那与等至的广说。
一切神通,以及慧的简择与决断;
蕴、界、处、根,以及四圣谛。
诸谛、缘起,以及极为清净、理趣微妙的教说;
不离传承之道,与毗婆舍那的修习。
然而,这一切在《清净道论》中,我已极清净地宣说;
是故,已于彼说,我今于此不复详论。
显示巴利原文 ‘‘Sīlakatā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni; Cariyāvidhānasahito, jhānasamāpattivitthāro. Sabbā ca abhiññāyo, paññāsaṅkalananicchayo ceva; Khandhādhātāyatani,ndriyāni ariyāni ceva cattāri. Saccāni paccayākāra,desanā suparisuddhanipuṇanayā; Avimuttatantimaggā, vipassanābhāvanā ceva. Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ; Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmī’’ti.
然而,《清净道论》是作为四部阿含义注的组成部分而造,因此,如同那些义注一样,它是通过转译古锡兰义注的语文、删略重复之义、远离异学之说,并为阐明大寺住众的清净抉择之自宗而造。以上是阿阇梨所说:显示巴利原文
Yasmā pana visuddhimaggo catunnaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavabhāvena kato, tasmā tā viya porāṇasīhaḷaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatamatthānaṃ saṃkhipanavasena ca parasamayavivajjanavasena ca mahāvihāravāsīnaṃ parisuddhavinicchayasaṅkhātassa sakasamayassa dīpanavasena ca kato. Vuttañhetaṃ ācariyena –
我舍弃了那悦耳的锡兰语,
以契合传承理趣、无有过失的方式,转译为圣典语。
不违自宗,依止那些长老——长老传承之明灯,
具有极微妙决断、住于大寺者;
舍弃重复之义,我将阐明义理。
此清净之道,正安立于四部圣典之中;
安立之后,将如所说之义而开演。
这部《清净之道》实乃摄取大注疏之精华而完成;
此大注疏以诵分计,共有八十一诵分。
《清净道论》亦约有五十九诵分;
因为是旨在阐明诸圣典之义而造;
因此,本注疏亦与之相应,以诵分计数。
显示巴利原文 ‘‘Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ; Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ. Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ; Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsīnaṃ; Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti ca. ‘‘Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānañhi; Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ. Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya; Aṭṭhakathāya vijānatha, dīghāgamanissitaṃ attha’’nti ca. ‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā; Ekāsītipamāṇāya, pāḷiyā bhāṇavārehi. Ekūnasaṭṭhimatto, visuddhimaggopi bhāṇavārehi; Atthappakāsanatthāya, āgamānaṃ kato yasmā. Tasmā tena sahāyaṃ, aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya; Suparimitaparicchinnaṃ, cattālīsaṃ sataṃ hotī’’ti ca.
如果这部《清净道论》是阿阇梨未像圣典注疏那样制作、也未参考古锡兰注疏,仅凭自己的智慧之光而作,那么它就不应被视为圣典注疏的组成部分,反而应这样说:“圣典注疏是大注疏的精华,而《清净道论》并非其精华,只是阿阇梨依己见所作。”然而,由于并非如此作成,而是如前所述的方式作成,因此这部《清净道论》也应被视为以与那些圣典注疏相同的方式而作,并且正因如此,应被视为大注疏的精华。显示巴利原文
Yadi cāyaṃ visuddhimaggo ācariyena āgamaṭṭhakathāyo viya akatvā porāṇasīhaḷaṭṭhakathāyo ca anoloketvā kevalaṃ attano ñāṇappabhāveneva kato assa, nāyaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavoti gahetabbo assa, aññadatthu ‘‘āgamaṭṭhakathāyo mahāṭṭhakathāya sārabhūtā, visuddhimaggo pana na tassā sārabhūto, kevalaṃ ācariyassa matiyāva kato’’ti evameva vattabbo assa. Yasmā pana tathā akatvā pubbe vuttappakāreneva kato, tasmā ayampi visuddhimaggo tāsaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ karaṇākāreneva katoti ca, tatoyeva mahāṭṭhakathāya sārabhūtoti ca daṭṭhabbo.
然而,有些智者,在阿阇梨佛音的著作中,没有见到如同马鸣、龙树、世亲等后期部派比丘那样不依古著、仅凭自己的智慧推测而开示的佛法阐述的殊胜之处,心中不满足,便这样说:“我们未见佛音有不依凭其他、仅凭自己的智慧之光而创作的新著。”这些话虽是他们的讥毁之语,却成了上座部的赞颂之语。因为上座部如是了知:“唯有世尊、正自觉者佛陀所应说之法与所应制之律,已无余地宣说和制定;这些法与律,应由具信的比丘与居士如法奉行,不应去推测、寻求其他的法与律。若有人推测而宣说其他的法与律,那只是彼推测者的教说,并非大师的教说。凡在世尊的法与律中,文句的意义不显明之处,应当依止于那些古德——他们具足无碍解、六神通等功德,了知世尊的意趣,是注疏的阿阇梨——所注释的道理而取其义,不应依止于自己的见解。”阿阇梨佛音也是上座部中的一员,他也是如此了知。这便是阿阇梨所说:显示巴利原文
Ekacce pana vicakkhaṇā ācariyabuddhaghosassa ganthesu uttarapakkhasāsanikānaṃ assaghosanāgajjunavasubandhuādīnaṃ bhikkhūnaṃ viya porāṇaganthe anissāya attano ñāṇeneva takketvā dassitaṃ dhammakathāvisesaṃ adisvā asantuṭṭhacittā evaṃ vadanti ‘‘buddhaghosassa aññaṃ anissāya attano ñāṇappabhāveneva abhinavaganthuppādanaṃ na passāmā’’ti. Taṃ tesaṃ garahāvacanampi samānaṃ theravādīnaṃ pasaṃsāvacanameva sampajjati. Theravādino hi evaṃ jānanti ‘‘buddheneva bhagavatā sammāsambuddhena desetabbo ceva dhammo paññāpetabbo ca vinayo anavasesena desito ceva paññatto ca, soyeva dhammavinayo saddhāsampannehi bhikkhūhi ceva gahaṭṭhehi ca yathārahaṃ paṭipajjitabbo, na tato añño dhammavinayo takketvā gavesetabbo. Yadi pana añño dhammavinayo kenaci takketvā kathito assa, taṃ tasseva takkino sāsanaṃ hoti na satthu sāsanaṃ. Yaṃ yaṃ pana bhagavato dhammavinaye padabyañjanaṃ atthato apākaṭaṃ hoti, tattha tattha porāṇakehi paṭisambhidāchaḷabhiññādiguṇasampannehi bhagavato adhippāyaṃ jānantehi aṭṭhakathācariyehi saṃvaṇṇitanayena attho gahetabbo, na attanomativasenā’’ti. Ācariyabuddhaghoso ca tesaṃ theravādīnaṃ aññataro, sopi tatheva jānāti. Vuttañcetaṃ ācariyena –
佛陀所宣说之法与律,
其弟子亦同样了知;
那些舍离己见之人,
由于过去已作注疏,
是故,凡于注疏中所述者,
应舍弃那放逸的书写;
于一切学处常怀恭敬者,
因为这是智者于此的准则。
此后,舍弃了异语,
将广说之道摄为略说……
因为这也将成为注释,
故应恭敬地随学。
显示巴利原文 ‘‘Buddhena dhammo vinayo ca vutto, Yo tassa puttehi tatheva ñāto; So yehi tesaṃ matimaccajantā, Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu. Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ, Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ; Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ, Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitānaṃ. Tato ca bhāsantarameva hitvā, Vitthāramaggañca samāsayitvā…pe… Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi, Sakkacca tasmā anusikkhitabbā’’ti .
正因如此,这位阿阇梨未曾背离世尊的法与律或古注疏,仅凭一己之智测度,或取资于本人熟习的世间典籍,而造作任何论著。倘若他造作了那样的论著,上座部行者便会依据《大教诫经》所阐明的准则,断定:“此绝非彼世尊的言教,乃是佛音长老的谬解”,从而加以摒弃。然而,正由于这部《清净道论》是阿阇梨仅以转换古注语言等方式而作,上座部行者才依据《大教诫经》所阐明的准则,信受其说,认为:“此必是彼世尊的言教,是阿阇梨佛音长老的正当领受。”因此,这部论便广行于世间。显示巴利原文
Teneva ācariyo bhagavato dhammavinayaṃ vā porāṇaṭṭhakathaṃ vā anissāya attano ñāṇena takketvā vā attanā paricitalokiyaganthehi gahetvā vā na kañci ganthaṃ akāsi. Yadi pana tādisaṃ kareyya, taṃ theravādino mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ, buddhaghosassa ca therassa duggahita’’nti chaḍḍeyyuṃyeva. Yato ca kho ayaṃ visuddhimaggo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanādivaseneva ācariyena kato, tatoyeva theravādino taṃ mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ, ācariyabuddhaghosassa ca therassa suggahita’’nti sampaṭicchanti. Tenāpāyaṃ sakalaloke patthaṭo hoti.
其中,戒与头陀支等类的分别,以及修行阶次的阐明,本已一目了然。同样,这部《清净道论》更以易解且不紊的辞句,依循传统的体裁和巴利圣典的风格,善加组织,因此其义理也随之易于领会。是故,具慧之人以清净心观阅此论时,于念念之间既感得义味,亦感得法味,体会到无量的喜悦与满足。显示巴利原文
Sīladhutaṅgādīnaṃ vibhāgo ca paṭipattinayaparidīpanañca pākaṭameva. Tathāyaṃ visuddhimaggo suviññeyyapadavākyehi ceva anākulapadavākyehi ca tantinayānurūpāya pāḷigatiyā suṭṭhu saṅkhato, tatoyeva cassa atthopi suviññeyyo hoti. Tasmā taṃ olokentā viññuno visuddhajjhāsayā khaṇe khaṇe atthapaṭisaṃvedino ceva dhammapaṭisaṃvedino ca hutvā anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedenti.
此中,还阐明了众多令人净信之事:既有大帝须长老事等出于锡兰的诸故事,也有法将舍利弗长老事等出自赡部洲的诸故事。善信之士目睹并忆念这些事迹,便生起深切的净信,并油然而生见贤思齐之愿:‘不知何时,我等也能成就如是?’显示巴利原文
Anekāni cettha pasādāvahāni mahātissattheravatthuādīni sīhaḷavatthūni ca dhammasenāpatisāriputtattheravatthuādīni jambudīpavatthūni ca dīpitāni. Tāni passitvā anussarantānaṃ sappurisānaṃ balavapasādo ca uppajjati, ‘‘kadā nu kho mayampi īdisā bhavissāmā’’ti diṭṭhānugatiṃ āpajjitukāmatā ca uppajjati.
应知,此《清净道论》以依止清净三藏圣典等数百种功德,流传于整个世间。如《清净道论》一般,觉音尊者所造的其他含摄三藏的注疏,也以转译古注语言等功德,同样流传于整个世间。显示巴利原文
Evaṃ parisuddhapiṭakapāḷinissayatādīhi anekasatehi guṇehi ayaṃ visuddhimaggo sakalaloke patthaṭo jātoti veditabbo. Yathā cāyaṃ visuddhimaggo, evaṃ aññāpi ācariyena katā tipiṭakasaṅgahaṭṭhakathāyo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvādīhi guṇehi sakalaloke patthaṭāyeva honti.
至此,对于“为谁所作”、“为何所作”等疑问,其义也已详细阐明。显示巴利原文
Ettāvatā ca pana kimatthaṃ katotiādīnampi pañhānamattho vitthārena vibhāvitova hotīti.
于此,有偈颂言:显示巴利原文
Tatthetaṃ vuccati –
对于那位应受尊敬者——
他具有坚定稳固的智慧;
他那以智慧为首、美妙庄严的功德,
犹如世间之光,为善士带来欢喜。
显示巴利原文 Sambhāvanīyassa sudhīvarāna- Mādattadhīriṭṭhapadassa yassa; Paññādijātā lalitā guṇābhā, Bhāteva lokamhi sataṃ mudāya.
那位名为佛音、智慧深固的长老,
赢得智者们的至深敬重。
他具足由本性而生、由通达善巧而获得的
这位善觉音者确实承载着吉祥。
显示巴利原文 Sa buddhaghosāvhathiraggadhīmā, Vidūna’maccantasamādarā’dā; Sabhāvajaṃ byattisasattiladdhaṃ, Siriṃ dadhāteva subuddhaghoso.
在最胜等正觉者般涅槃之后,
在第十个百年之时
“他出生了”——这是诸智者了知的佛音
佛音苗芽,具足圆满敬意
显示巴利原文 ‘‘Sambuddhaseṭṭhe parinibbutasmiṃ, Saṃvaccharānaṃ dasame satamhi; Jāto’’ti ñāto vibudhehi buddha- Ghosaṅkuro pattasamattamānī.
当此位人中俊杰降生时,诸智者与明达之士,
他降生于南方之地;
在悦意的因陀罗地区,善士之渊薮,
这位寻求彼处义理者,现已到达。
显示巴利原文 Viññū vidū’massa pumaggajāte, Sañjātataṃ dakkhiṇadesabhāge; Ramme’ndiyasmiṃ sujanākarasmiṃ, Tattatthamesīna’mayaṃ patīti.
他于莫兰达村,即在那里降生,
由功德故,善植于良家;
为成就勇者的利世事业,
犹如破晓之日初升的光芒,为令其出现。
显示巴利原文 Moraṇḍagāmamhi sa tattha jāto, Puññānito vippakulamhi sammā; Sūrassa lokatthasamāvahatthaṃ, Uppajjanāyā’dyaruṇova raṃsi.
他智慧渐次增胜,终臻圆满成熟,
令亲族与诸天皆得欢喜;
于吠陀、诸明,及余诸技艺——
于诸经典中,通达无碍。
显示巴利原文 Saṃvaddhabuddhī sa pavuddhipatto, Ārādhayaṃ ñātigaṇaṃ sadeva; Vedesu vijjāsu tadaññasippa- Ganthesvanāyāsapavīṇatā’gā.
依对净志者的辨析,
他审察‘此是精义,此是糟粕’;
因他于吠陀中觉了虚而不实,
他并不因听闻而满足。
显示巴利原文 Suddhādhimuttīna vivecanena, Sārānu’sāroti viviñcamāno; Vedesva’sāratta’mabujjhi yasmā, Tuṭṭhiṃ sa nāpajji sutena sena.
探寻它殊胜的精要,
正法的精华由听闻而得;
他仿佛沉浸于佛陀的教法中,
他生起精进,为于此处灭尽烦恼。
显示巴利原文 Anvesato tassa pasatthasāraṃ, Saddhammasāro savanena laddho; Ninnova buddhassa sa sāsanamhi, Ussāhajāto’pagamāya tattha.
犹如已得出家与具足戒者;
亲近诸长老中的清净者,
于论师众中,净信与智慧具足。
显示巴利原文 Dhammābhilāsī sa viroci tattha, Saṃladdhapabbajjupasampadova; There’pasaṅkamma visuddhathera- Vādīnikāyamhi patītapaññe.
那时,在南印度地带,
住着那些生于上座部传承者;
此外,有其他论师,还有牟尼,及牟尼之王——
各自依所执持的见解,宣说自宗。
显示巴利原文 Tadā hi’suṃ dakkhiṇaindiyamhi, Nivāsino theriyavaṃsajātā; Tadaññavādī ca munī muninda- Mataṃ yathāladdhi pakāsayantā.
为了进一步证入正法的精髓,
他完整掌握了胜者所宣说的巴利圣典;
他舌端的妙用与心意相应而安住,
犹如吉祥天女住于福德中,他如是宣说。
显示巴利原文 Saddhammasārādhigamāya bhiyyo, Pāḷiṃ samuggaṇhi jineritaṃ, sā; Jivhaggalīlā manasā’sitā’ssa, Lakkhīva puññe nivasaṃ babhāsa.
如此,他正确地领悟了它,圆满觉知:
这是唯一通向究竟清净的道路;
这是导向证得出离的道’,其义理
他达到了那个瑜伽,直抵彼岸。
显示巴利原文 Evaṃ tamuggaṇha’mabodhi sammā, ‘‘Ekāyanoyaṃ suvisuddhiyāti; Maggo vivaṭṭādhigamāya’’ tattho- Yyogaṃ samāpajji paraṃ parattī.
他拥有真实的自性智慧与广大的教法,
在教典之中获得了广博如灯的明慧;
因此,对于这位已渡过佛陀教海的人,
他的成就之力,被视为不费功力而成就。
显示巴利原文 Sabhāvapaññā mahatī ca sattha- Ntaropaladdhā vipulāva vijjā; Tenassa buddhottisamuddatiṇṇe, Akicchasādhittapabhāva’maññā.
他们为佛陀安立了具足义利之名,
此名声属于已度越的正觉者。
显示巴利原文 Buddhassa kittīva sukittighoso, Vattissate’ccassa garū viyattā; Atthānvitaṃ nāmamakaṃsu buddha- Ghosoti sambuddhamataṅgatassa.
在名为孔雀使者的港口城,
以及居住在甘吉沃普尔等城时;
他名为暗黑,于安陀迦所称之地域,
如何以专注之心掌握了教法。
显示巴利原文 Mayūradūtavhayapaṭṭanasmiṃ, Nivassa kañjīvhapurādike ca; Sa andhakākhyātasadesiyaṭṭha- Kathaṃ samuggaṇhi samāhitatto.
善慧者仅以此分智慧,
心已知足,更无所求;
于正自觉者之教说,义理已圆满,
却生起了欲求更为了知的广大渴望。
显示巴利原文 Tāvattakenassa sumedhasassā- Santuṭṭhacittassa tatuttarimpi; Sambuddhavāṇīsu samattamatthaṃ, Aññātumicchā mahatī ajāyi.
Mahāmahindādivasīvarebhi, Samābhatā yāṭṭhakathā sasārā; Satheravādā suvinicchayā ca, Tadā vibhātā vata laṅkayā’suṃ.
知此流传,解此义者
他想:“此楞伽岛必定庄严,
犹如宝矿的庄严,
依止这部大注释而修学。”
显示巴利原文 Pavattimetaṃ vidiya’ssa meta- Dahosi ‘‘yaṃ nūna’bhirāmalaṅkaṃ; Alaṅkarontiṃ ratanākaraṃva, Upecca sikkhe’ṭṭhakathā mahantī.
以锡兰语而作宣说,
汇集经义另造新篇;
如此,实能令诸方信受佛陀
智者确然成就其义利。
显示巴利原文 Tā bhāsayā sīhaḷikāya raccā, Tantiṃ samāropya navaṃ kareyyaṃ; Evañhi desantariyāna buddha- Mānīnamatthaṃ khalu sādhaye’’ti.
往昔,那传至楞伽的教法,
犹如极清净无垢的雪山,不沾着于雪等;
那时,在某些方面,异说曾放光明。
显示巴利原文 Pure ca laṅkāgatasāsanaṃ yaṃ, Sunimmalindūva himādimutto; Pabhāsi, kismiñci tadāññavāda- Manākulaṃ tā’kulataṃ jagāma.
因为胜者般涅槃后,
在百年期间,教众和合一致;
在胜者的教法中,他们持同一论说,和睦共处;
那时,没有任何分裂。
显示巴利原文 Jinamhi nibbānagate hi vassa- Satantare sāsanikā samaggā; Samānavādā jinasāsanamhi, Na koci bhedopi tadā ahosi.
后来,正法之树遭到摧残,
因不善法之风兴起,
他们心生悚惧,集会一处。
显示巴利原文 Pacchā ca saddhammadumāhatebhya- Dhammehi vātehi paṭicca pāpe; Jātehi saṃviggamanā samāya, There’sa’muyyogamakaṃsu daḷhaṃ.
诸贤善者已妥善结集,
虽为坚毅之士严加遮止;
纵使树木被砍断,仍能重新生长,
他们却于法与律,各各作不同解释,
显示巴利原文 Saṅgītiyo kacca supesalehi, Niggayhamānāpi thirehi daḷhaṃ; Chinnāpi rukkhā’ssu punoruhāvā- Kāsuṃva dhammaṃ vinayā’ññathā te.
他们群分各异,执持种种论说,
于胜者教中,行于杂染;
依异于胜者所教的言论,
自谓清净,却对律与法妄作分别。
显示巴利原文 Nānāgaṇā te ca anekavādā, Saṃsaggakārā jinasāsane’suṃ; Vādebhi aññehi jineritebhya- Suddhāyamānā vinayañca dhammaṃ.
他们的论师与论藏,
犹如将兰卡变为污秽之地,纷至沓来;
无畏等住者们便受持了。
显示巴利原文 Vādā ca vādī piṭakāni tesaṃ, Laṅkaṃ malaṅkaṃva karaṃ’payātā; Paṭiggahesuṃ pyabhayādivāsī, Nāññe mahākhyātavihāravāsī.
正如佛陀所宣说的巴利经典,
其义理核心也为具足自在者所通达。
并无“偏离清净长老之见的
论者与争论者”之类的流传说。
显示巴利原文 Yathā ca buddhābhihitāva pāḷi, Tadatthasārā ca vasībhi ñātā; Na ‘‘tedha vokkamma visuddhathera- Vādī vivādī’’ti pavatti kāci.
其传承与义理,皆得确知;
因此,绝不可能被其他论者
的言论所攻击或诋毁。
显示巴利原文 Jīvaṃva rakkhiṃsu satheravādaṃ, Tantiṃ tadatthañca saniṇṇayaṃ te; Tasmā na sakkāva tadaññavādi- Vādebhi hantuṃ cu’pagantumaddhā.
由于思虑那教说分裂之怖畏,
即使在难以救援之际,亦因怖畏而护持传承;
因愚痴等而被称为‘有’的论书,
他们正确地将它编集起来,并善加守护。
显示巴利原文 Taṃvādasaṃbhedabhayañca maññayā, ‘‘Duddhāravelāpi bhayehi tantinaṃ; Sammohatādīhi bhave’’ti potthakaṃ, Āropya sammā paripālayiṃsu te.
当时,为了抵御他们,
这位胜者教法的奉持者,通达明辨之学,
这位名为佛音的牟尼,智慧卓越,
他已前往殊胜的铜色岛。
显示巴利原文 Tadā hi tesaṃ paṭibāhane raṇa- Vidaṃva sikkhaṃ jinasāsanaddharo; Sa buddhaghoso muni buddhipāṭavo, Gato’si dīpaṃ varatambapaṇṇikaṃ.
他到达楞伽后,面对大注疏之海,
犹如坚定的决断者,将彼岸广传于人;
清净传承者所居之大寺,
犹如升起的太阳照耀云空,令其增辉。
显示巴利原文 Laṅkaṃ upecca sa mahāṭṭhakathāṇṇavassa, Pāraṃ paraṃ vitaraṇe thiraniṇṇayova; Saṃsuddhavaṃsajanivāsamahāvihāra- Māgā’mbaraṃva udayindu’pasobhayanto.
他安住于该处之南方,
以名为精勤殿的院落而为庄严;
建造了善人所应亲近的无上殿堂。
显示巴利原文 Tasmiñca dakkhiṇadisāya vasī sa tattha, Sobhaṃ padhānagharasaññitapāriveṇaṃ; Pāsāda’muttama’makā sujanebhi sebyaṃ, Santo mahānigamasāmi suciṇṇadhammo.
他正确地修习瑜伽,是觉者,是佛陀之友——
他亲近长老等具足无缺的传承,
他亲近以种种智觉悟的智慧,
于经、阿毗达摩、律的注疏无所不足。
显示巴利原文 Sammā ca yogamakarī budhabuddhamitta- Therādi’manta’mupayāta’manūnatante; Saṃsevito vividhañāyapabuddhiyā so, Suttābhidhammavinayaṭṭhakathāsva’nūnaṃ.
其聪慧善巧,遍于此时与彼时,
以慧观见,如已开显的深隐义理;
长老们和合一致,共饮胜者之道的甘露,
他们认为,如此(之法)犹如龙颈之宝,极为稀有难得。
显示巴利原文 Veyyattiyaṃ’sa samaye samayantare ca, Paññāya disva vivaṭaṃva nihītamatthaṃ; Therā samaggajinamaggamatā’matāsī, Maññiṃsu naggharatanaṃva sudullabhanti.
了知法与律的义理、利益、意欲与布施
如摩尼宝珠,善审察之觉者形相;
于此,心意已决的诗僧护长老,
那位无上长老,为饶益世人而令他投身于此。
显示巴利原文 Viññāya dhammavinayatthayathicchadāne, Cintāmaṇīti sunirūpitabuddhirūpaṃ; Yasse’ttha nicchitamano kavisaṅghapāla- Ttheruttamo janahitāya niyojayī taṃ.
尽管现存种种修行论著,
但其中有些并不随顺佛陀的教说;
它们亦与清净长老们的传统相违。
显示巴利原文 ‘‘Kiñcāpi santi vividhā paṭipattiganthā, Kesañci kiñci tu na buddhamatānusāraṃ; Saṃsuddhatherasamayehi ca te viruddhā, Tasmā karotu vimalaṃ paṭipattiganthaṃ’’.
而圣道之迹于此相续流布;
为清净之义,如长老之所愿,
“我将完成此《清净道论》”——他如此发愿而著作。
显示巴利原文 Mettādayambudavanaṃ janabhūmiyaṃ’sa, Saṃvassate ca’riyamaggagamagga’maggaṃ; Saṃsodhanattha’miti ‘‘patthitatheraāsaṃ, Pūressa’meta’’miti kāsi visuddhimaggaṃ.
他具足英雄的悲悯与正念,以智慧所摄持,
深入并掌握古注及其论义,如理执持;
他不惜辛劳,善巧地取其精要,
他所作此论,世间哪位智者会不心生欢喜呢?
显示巴利原文 Vīrānukampasatiyojitabuddhimā saṃ, Oggayha, gayha ca’ khilaṭṭhakathā satantī; Sāraṃ sakheda’manapekkhiya sādhukaṃ sa, Yaṃ’kāsi, kaṃ nu’dha na rocayate budhaṃ so.
此处所说,唯以真实本质为最上,即诸自性法,
而所缘亦仅是喜与乐受,仅此而已;
此亦如满盈之器,契合一切修行之道,
犹如繁花盛放的和风,此者焕然照耀。
显示巴利原文 Vutte’ttha bhāvaparamāva sabhāvadhammā, Vatthū ca pītisukhavedaniyā’nitāva; Puṇṇova sabbapaṭipattinayehi ceso, Pupphābhiphullapavanaṃva virājate’yaṃ.
若见此者,思量其为宝中之精华,
愿他进入清净之胎,我如此期望;
为摄取其精华,他们如理加行,
因见无价珍宝,岂不应当赞叹!
显示巴利原文 Yaṃ passiyāna parikappiya ratnasāra- Gabbhaṃ visuddhi’mabhiyātu’mapekkhamānā; Taṃ sāra’mādiyitu’māsu payuttayuttā, Disvā hi naggharatanaṃ nanu vajjaye na.
此处随顺教理之词句,实为可意,
核心与极核心之理路,已得成立而成就;
且此义趣向寂灭,于此被称量——
因为若无加行,则无行道之成就。
显示巴利原文 Kantā padāvali’ha tantinayānusārā, Sārātisāranayapanti pasiddhasiddhā; Atthā ca santinugamāya tulāyamāno- Yyogena mettha hi vinā paṭipatti kā’ññā.
此乃导师四部圣典之核心光明;
犹如太阳,于种种事物中阐发义理。
显示巴利原文 Ābhāti satthu caturāgamamajjhago’yaṃ- Atthe pakāsayiha bhāṇuva nekadabbe; Medhāvipītijananaṃ’sa vidhāna’metaṃ- Tītañhi yāva kavigocara’massa ñāṇaṃ.
既已观见,其锐利的智慧便进入清净道——
由成就而获得清净智足者相伴;
因此,为阐明佛陀言教之义理,
其善巧已为通达圣典者所了知。
显示巴利原文 Diṭṭhāva tikkhamati’massa visuddhimagga- Sampādanena samupāttasudhīpadebhi; Tenassa buddhavacanatthavibhāvanāya, Pabyattasatti viditā viditāgamehi.
此为诸诗人所称叹,由享有盛誉者所证得,
属于那位名为净慧觉的长老;
从初始便展现了利益世间的愿求。
显示巴利原文 Khyātaṃ kavībhi’dhigataṃ yasa’māvahena, Therassa suddhamatibuddhasirīvhayassa; Lokattha’māvikatapatthana’mādiyāna, Sāmañca ninnahadayena janāna’matthe.
依正自觉智所了知,由此,这部名为《庄严》的律藏注疏,详尽圆满。
犹如旭日升起的英雄,由您,那些于律藏义理愚昧之人——
虽已抵达胜者的教说之道,却仍陷于愚昧。
显示巴利原文 Sambuddhabhāvaviditeni’minā samanta- Pāsādikāvhavinayaṭṭhakathā paṇītā; Sūro’dite viya tayā vinayatthamūḷhā- Mūḷhī bhavanti jinanītipathā’dhigantvā.
犹如楞伽岛被庄严,由大玛欣德长老——
由长老携来的律藏注疏,此注疏——
以悦耳的僧伽罗语宣说,
古时曾有许多极可敬重的牟尼。
显示巴利原文 Laṅkā alaṅkatikatāva mahāmahinda- Ttherena yā ca vinayaṭṭhakathā’bhatā, taṃ; Kantāya sīhaḷagirāya girāyamānā, Accantakantabahulā munayo purā’suṃ.
以及其他名为《波迦利》《俱伦迪》等的注疏,
它们曾是在律藏中照亮楞伽岛的明灯。
摄集了它们全部的义理,并由长老——
于诸论说中,恰如将散落的珍珠贯于一线。
显示巴利原文 Aññā ca paccari-kurundisamaññitādī, Dīpaṃ padīpakaraṇī vinayamhi yā’suṃ; Saṅgayha tāsa’makhilatthanaye ca thera- Vāde ca muttaratanāniva mekasutte.
他们正是将兼具锡兰语的圣典,
加以编纂,令其既优美又详尽;
以略说而通达圆满之道,
为世间所尊重、所敬奉。
显示巴利原文 Tāheva sīhaḷaniruttiyutañca tantiṃ, Āropiyāna ruciraṃ atha vitthatañca; Maggaṃ samāsanavasena yathā samatta- Lokena yā garukatā katamānanā’kā.
清净传承的上座与清净长老,
论师以清净律藏为所敬奉之法;
他们并非如其他宗派那样,认为‘清净之行并非如此’,
如是等内容,此处的缘起已作阐明。
显示巴利原文 Suddhanvayāgathavirā ca visuddhathera- Vādī visuddhavinayāgamapujjadhammā; Suddhaṃ kariṃsu na yathe’nti tadaññavādā, Iccādi’māvikariyā’si nidānamettha.
其中章句,文辞悦意,优美而易解,
义理兼具喜悦、殊胜与惊奇等功德;
种种奇妙,妙智纷呈,恰似诗人心意中的天鹅,
因此,随顺其义理者,即品味此味。
显示巴利原文 Yasmiṃ manuññapadapanti subhā subodhā, Atthā ca pītisama’vimhayatādibhāvī; Citrā vicitramatijā kavicittahaṃsā, Tasmā rasāyati tadatthanusārinaṃ yaṃ.
极为深邃如海,种种不同的理趣,
此中存有那些古老的律藏注释书;
它们各自依其所好,具有经教的性质。
显示巴利原文 Accantasāgaranibhā vividhā nayatthā, Sante’ttha yā’su vinayaṭṭhakathā purāṇā; Tāsaṃ yathābhimatapanti sutantikattaṃ, Kiñhi’ssa kiñci balavīra’paṭicca kātuṃ.
依凭他那悲悯所发起的精进,
智慧为伴,强大而坚固;
既得此已,便为一切世间之所悦意;
于智者中,她如牛王般闪耀。
显示巴利原文 Uyyoga’massa karuṇāpahitaṃ paṭicca, Paññāsahāyasahitaṃ balavañca daḷhaṃ; Laddhāva yā nikhilalokamanuññabhūtā, Medhāvinaṃ’nusabhagāva virājate sā.
此者被智者称叹为“已渡律海”,
被称赞为“善渡之迅流”;
如是,今日它以其备受赞叹的功德而辉耀,只要……
有何坚固者,如此不堪久、难以制伏,却又轻易坏灭?
显示巴利原文 Viññūbhi yā ‘‘vinayasāgarapāratiṇṇe’’, Sambhāvitā ‘‘sutaraṇāyati sīghavāhā’’; Iccābhimānitaguṇā’jja rarāja yāva, Kiṃ yaṃ thiraṃ lahu vinassati duppasayhaṃ.
那遍满一切、能善巧通达烦恼丛林的,
为诸听者所依止、恒常带来法喜之庄严者;
于世间传扬的殊胜功德中安立之后,
愿此古老义注长久住立,不归于灭没。
显示巴利原文 ‘‘Yā byāpinī’khilanayassa subodhinī ca, Sotūbhi sevitasadātanadhammaraṅgaṃ; Katvāna lokapahite saguṇe dadhantī, Ṭhātū’’ti naṭṭha’mupagā’ṭṭhakathā purāṇā.
由悲悯众生之心所策励,
断除对善士律学的疲厌,
而后,当编集诸圣典之注释时,
那位智者便决志荷担此重任。
显示巴利原文 Janābhisattāya dayāya codito, Vichejja khedaṃ vinayamhi sādhunaṃ; Athāgamāna’ṭṭhakathāvidhānane, Dhuraṃ dadhātuṃ’bhimukhā’si so sudhī.
如盛开的莲花,朝向那美妙辉光,
得见莲花绽放,心生殊胜之喜。
那位如龙象之牙般坚固、具足智慧者,
为成就所希求之义利而发心。
显示巴利原文 Padmaṃva phullābhinataṃ subhāṇubhaṃ, Laddhāna phullaṃ’tisayā’si cetanā; Dāṭhādināgena thiraggadhīmatā, Yā patthitā’rabbha tadatthasijjhane.
于长部诸教义中,展现圆满智慧与精勤,
不偏不倚证得法要,是为极吉祥,
那名为《美丽》的注释,随顺其名而展现,
此注释为利益世间而出现。
显示巴利原文 Dīghāgamatthesu sabuddhivikkama- Māgamma sārādhigamā sumaṅgala- Nāmānugantāva vilāsinīti yā, Saṃvaṇṇanā lokahitāya sambhavī.
即使在深奥智慧所行境的教法中,
依于智慧,得以彻底清净;
佛陀所认可之义,为众多人所了知,
大智慧者诚然成就了殊胜的义利。
显示巴利原文 Gambhīramedhāvisayāgamamhipi, Ārabbha buddhiṃ’sa sunimmalīkatā; Viññātabuddhābhimatā bahū janā, Aññatthasādhā mahatañhi buddhiyo.
此注为博学者所阐扬,令智者心悦,为人所珍爱,
在这令人欢喜的教法中,它恒为法会所依止。
正因如此,我猜想,你已胜我,
何须再提其他速行者?你,已是先行者。
显示巴利原文 Sā’nītavidvākkhimanā manāyitā, Kantāgame dhammasabhāyate sadā; Teneva maññe’ha tirokatā tayā, Kiṃ sīghaga’ññatra pathaññagāmikā.
犹如大云覆满广阔的天际,
成就世间利益的大慧,亦是如此;
因此,注疏传承得以成就。
显示巴利原文 Patvā mahantā’mbara’mambudo yathā, Lokatthasādhīpi mahāsayaṃ mati; Tasmā’ssa siddhā’ṭṭhakathāparamparā, Buddhippadānāya’ huvuṃ navā navā.
胜者于《中部》中宣说一切处之精要,
善士获得喜乐,愿皆欢喜。」
显示巴利原文 Buddhādimittaṃ thiraseṭṭha’muddisaṃ, Saṃvaṇṇanā cāsi papañcasūdanī; ‘‘Sabbatthasāre jinamajjhimāgame, Laddhāna pītiṃ sujanā samentu’’ti.
于是生起了名为《显扬精要》之注,
它正契光明守护者(Jotipāla)之所愿;
犹如以名号揭示精要的明灯,照耀世间,
你是正行道者的指路人。
显示巴利原文 Uppajji ‘‘sāratthapakāsinī’’ti yā, Sā jotipālassa yathābhilāsitaṃ; Lokaṃ yathānāmikasāradīpanā, Bhātā’si sammāpaṭipannapanthadā.
Sampūri kātuṃ’sa manoratho yayā, Aṅguttarantāgamamatthavaṇṇanā; Tannāmadheyyaṃ sujanañca jīvakaṃ, So jotipālañca pasatthadhītimaṃ.
为彰显彼善巧之作,
显示佛等应亲近之善道时;
她成为正法之花的丛林,
智者僧团恒常所入之处。
显示巴利原文 Uddissa yaṃ’kāsi pavīṇataṃ karaṃ, Buddhādisaṃsebyasumaggadassane; Saddhammapupphāna’ vanāyitā’si sā, Vidvālisaṅghassa sadāvagāhaṇā.
愿诸善士以此断除对自所得之执;
于阐明难解之法与自性时;
愿他们觉悟,此即阿毗达摩之海。
显示巴利原文 Yena’ttaladdhiṃ pajahantu sādhavo, Dubbodhadhamme ca sabhāvadīpane; Bujjhantu, iccāsi’bhidhammasāgaro, Tatthā’vatāraṃ sukarena sādhinī.
其妙慧光明,奋发昂扬;
可爱而能驱除迷惑者;
她们名为佛音,同名同号——
依道而生,成就善士义利。
显示巴利原文 Medhāvilāsā’ssa’huvu’ṭṭhasālinī, Kantā ca sammohavinodanīti yā; Tā buddhaghosoti satulyanāmika- Māgamma jātā sujanatthasādhinī.
此外,有五种注释,出自阿毗达摩,于此处,如其经教所应有,
安立其本质中,如经教所应然;
于深奥义处,具广发智慧者,
成就导师无比之明灯。
显示巴利原文 Aññā ca pañcaṭṭhakathā’bhidhammaje, Bhāve nidhāye’ttha yathā’ssu suttarā; Gambhīramatthesu paviddhabuddhitaṃ, Sampādanī satthu’tulattadīpanī.
依索那长老的请求而作,
比丘们依此度脱疑惑;
于巴帝摩卡中所说,随彼而行,彼之名义,
他撰此注释,为智者中之最胜者。
显示巴利原文 Soṇāvhatherassa paṭicca yācanaṃ, Tā yāya kaṅkhā vitaranti bhikkhavo; Yā pātimokkhamhi, tadanvayāvhayaṃ, Saṃvaṇṇanaṃ’kāsi sa dhīmataṃ varo.
圆满阐明世间安住之种种相,令生欢喜,
此《法句》注释由他撰成;
坚定地称指鸠摩罗迦叶,
令善人之心喜悦绽放。
显示巴利原文 Samattalokaṭṭhavibhāvirañjanā, Kate’minā dhammapadassa vaṇṇanā; Thiraṃ samuddissa kumārakassapaṃ, Sataṃ manaṃ pītipaphullitaṃ yayā.
此外,他对《经集》等小部经典的
教授读诵与义理的最胜义阐明,
名为《本生鬘》的注释,乃是庄严,
它们是照亮世间利益的明灯。
显示巴利原文 Aññā’ssa yā suttanipāta-khuddaka- Pāṭhatthadātā paramatthajotikā; Saṃvaṇṇanā jātakatanti maṇḍanā, Tā honti lokassa hitappadīpinī.
在无余世间中,有弘扬之愿;
诚然,在传至楞伽岛的诸注疏中;
那属于上座部的,充满着佛。
显示巴利原文 Nissesalokamhi pacāraṇicchā, Laṅkāgatāna’ṭṭhakathāna’maddhā; Yā theravādīna’mapūri buddha- Ghosaggatherassa pabhāvaladdhā.
名为‘贤善’,其品德亦令人愉悦
他们效仿和合而行者
他们确实是常怀戒惧的勇者,
他们游行世间,为世间带来喜悦。
显示巴利原文 Bhaddaṃ’sa nāmañca, guṇā manuññā, Samaggagāmī’nukaronti tesaṃ; Sasaṅkasūrā hi sadātanā ye, Lokaṃ pamodañca karaṃ caranti.
善觉声闻之智慧威力——
开始宣说坚如磐石者之教说
世间在善长老的教说中,确然得以和合
他增长了自生之慢心
显示巴利原文 Subuddhaghosassa vibhāvisatti- Pabyatti’mārabbha thirāsabhassa; Samaggaloko hi sutheravāde, Mānaṃ pavaḍḍhesi anaññajātaṃ.
只要世间尚有‘佛陀’这个名号,
对善觉声闻来说,又怎会是微不足道之事?
因为善士们确实获得了广大的利益,
犹如大财富者与其同伴一般。
显示巴利原文 Buddhoti nāmaṃ bhuvanamhi yāva, Subuddhaghosassa siyā na kiñhi; Laddhā hi sādhūbhi mahopakārā, Mahagghavittāniva taṃsakāsā.
纵使被取出,光彩也会消退,
难道他不正是有着无量无边的功德吗?
显示巴利原文 Khīyetha vaṇṇo na samuddhaṭopi, Nanva’ssa nekā hi guṇā anantā; Ko nu’ddhareyyā’ khilasāgarode, Tathāpi maññantu sudhī sadā teti.