20. 道与非道智见清净的解说注释·观随烦恼论的注释
20. 道非道智见清净释注 · 34 段
观随烦恼论的注释
Vipassanupakkilesakathāvaṇṇanā
732这段的意思是:这里是依被称为生灭随观的初阶观(弱观)之力而说,不是依已开始修观者的被称为坏灭随观等的初阶观,也不是依被称为厌离随观等的强力观。因为那时观随烦恼不会生起。“已开始修观者”中的“唯”字,是省略了“eva”这个强调词来说的,所以接着说“观随烦恼”等。由于成为邪见执取等的所依而染污观,所以叫观随烦恼。“圣弟子”这一说法是以最高标准来说的,因为即使达到强力观的人也不会生起这些烦恼。“行邪道者”,是指因戒失坏等而以种种方式行邪道的人。为了显示他的修行应受呵责,所以说“行邪道者”。“ca”这个连接词也应连接到后面两个词上。“舍弃业处者”,是指开始修观后中途停止的人。“懈怠之人”,是指虽然具足戒,却因懈怠而不精勤修习的人。或者,“行邪道者”是指因为没有称为观修习的正行道,而具有应受呵责之行道的人。因为唯有观行道及其资具在前期是正行道,其他是邪行道,而邪行道属于舍弃责任者。舍弃责任则由于懈怠,所以说“舍弃业处者、懈怠之人”。“已相应勤行者”,是指以相应之智精勤修习的人。而这种相应勤行也依止而存在,所以说“已开始修观者”。它们必定生起,并非不生起,否则道非道智便不可能产生。
732.Imāya udayabbayānupassanāsaṅkhātāya taruṇavipassanāya vasena, na āraddhavipassanānaṃ bhaṅgānupassanādisaṅkhātāya taruṇavipassanāya, nāpi nibbidānupassanādisaṅkhātāya balavavipassanāya vasenāti attho. Na hi tadā vipassanupakkilesā uppajjantīti. Āraddhavipassakassāti ca āraddhavipassakassevāti eva-kāro luttaniddiṭṭho. Tenāha ‘‘vipassanupakkilesā hī’’tiādi. Diṭṭhigāhādivatthubhāvena vipassanaṃ upakkilesantīti vipassanupakkilesā. ‘‘Ariyasāvakassā’’ti idaṃ ukkaṭṭhaniddesena vuttaṃ balavavipassanāpattassāpi anuppajjanato. Vippaṭipannakassāti sīlavipattiādivasena yathā tathā vippaṭipannakassa. Tassa pana paṭipattiyā garahitabbataṃ dassento ‘‘vippaṭipannakassā’’ti āha. Ca-saddo uparipadadvayepi yojetabbo. Nikkhittakammaṭṭhānassāti vipassanaṃ ārabhitvā antarā vosānaṃ āpannassa. Kusītapuggalassāti sīlasampannasseva kosajjena bhāvanaṃ ananuyuñjantassa. Atha vā vippaṭipannakassāti vipassanābhāvanāsaṅkhātāya sammāpaṭipattiyā abhāvena vigarahitapaṭipattikassa. Vipassanāpaṭipattiyeva hi sasambhārā pubbabhāge sammāpaṭipatti, tadaññā vippaṭipatti, sā ca tattha nikkhittadhurassa hoti. Nikkhittadhuratā ca kosajjenāti vuttaṃ ‘‘nikkhittakammaṭṭhānassa kusītapuggalassā’’ti. Yuttappayuttassāti yogena ñāṇena bhāvanamanuyuñjantassa. Sā pana yuttappayuttatā samathavasenāpi hotīti āha ‘‘āraddhavipassakassā’’ti. Uppajjantiyeva na nuppajjanti aññathā maggāmaggañāṇasseva asambhavato.
在光明等(观随烦恼)当中,对“圣法”生起的掉举和散乱,就是法掉举。由于这种法掉举而从观的道轨偏离、被错误执取而生起的心,这就是“被法掉举所执持的心”。说“光明是法”,是借原因代称的说法,意思是:现起这样的光明时,想“这是我的圣道”。他转向光明,把它当作“涅槃”,或者“道”,或者“果”。如果执取为涅槃,就把那里生起的法执取为道和果;而在智等上,则只把它们执取为道和果。由此产生的散乱就是掉举——意思是:由光明这个原因所产生的散乱,那就是掉举。为了详细解释“被掉举所执持的心”这个简略说法,才说了“以无常”等(下文)。
Obhāsādīsu ‘‘ariyadhammo’’ti pavattaṃ uddhaccaṃ vikkhepo dhammuddhaccaṃ, tena dhammuddhaccena vipassanāvīthito ukkamanena virūpaṃ gahitaṃ pavattitaṃ mānasaṃ dhammuddhaccaviggahitamānasaṃ. Obhāso dhammoti kāraṇūpacārenāha, īdisaṃ obhāsaṃ vissajjento mama ariyamaggoti attho. Obhāsaṃ āvajjati ‘‘nibbāna’’nti vā ‘‘maggo’’ti vā ‘‘phala’’nti vā. Nibbānanti gaṇhanto tattha pavattadhamme maggaphalabhāvena gaṇhāti, ñāṇādike pana maggaphalabhāveneva gaṇhāti. Tato vikkhepo uddhaccanti tato obhāsahetu yo vikkhepo, taṃ uddhaccanti attho. ‘‘Uddhaccena viggahitamānaso’’ti saṅkhepato vuttamatthaṃ vivarituṃ ‘‘aniccato’’tiādi vuttaṃ.
在这里,他不了知无常……中略……“我已得道”,因为以“我已得道”这种想,由于以无常等方式作意本身的缺失。而这个含义是——
Tattha anicca…pe… nappajānāti ‘‘maggaṃ pattosmī’’ti saññāya aniccatādivasena manasikārasseva abhāvato. Ayañca attho –
贤友,只要有任何比丘或比丘尼在我面前宣称证得阿拉汉果,他全都是依靠四种道,或者依靠其中的某一种道。是哪四种呢?贤友,在这里,有比丘修习以止为先行的观。当他修习以止为先行的观时,道就生起。他反复练习、修习、多修这条道。当他反复练习、修习、多修这条道时,诸结被断除,随眠被彻底灭尽。
‘‘Yo hi koci, āvuso, bhikkhu vā bhikkhunī vā mama santike arahattappattiṃ byākaroti, sabbo so catūhi maggehi, etesaṃ vā aññatarena. Katamehi catūhi? Idhāvuso, bhikkhu samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāveti, tassa samathapubbaṅgamaṃ vipassanaṃ bhāvayato maggo sañjāyati, so taṃ maggaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti. Tassa taṃ maggaṃ āsevato…pe… karoto saṃyojanāni pahīyanti anusayā byantīhonti.
另外,贤友,比丘修习以观为先的止……中略……修习止观双运……中略……
‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhu vipassanāpubbaṅgamaṃ samathaṃ bhāveti…pe… samathavipassanaṃ yuganaddhaṃ bhāveti…pe….
另外,贤友,比丘的心被法掉举所扰乱。贤友,会有这样的时刻:那颗心只向内安住、平静下来、成为一境、入定。那时,他的道生起……中略……随眠被彻底断除。
‘‘Puna caparaṃ, āvuso, bhikkhuno dhammuddhaccaviggahitaṃ mānasaṃ hoti, hoti so, āvuso, samayo yaṃ taṃ cittaṃ ajjhattameva santiṭṭhati sannisīdati ekodi hoti samādhiyati, tassa maggo sañjāyati…pe… anusayā byantīhontī’’ti (a. ni. 4.170) –
就凭这句经文本身就能理解。这里,在解释第四道时,如前所说的道、果、涅槃这些法就是“法”。其中,掉举是认为“我已证得道等”而对非道等心生散乱,这就是法掉举;被它扰乱的心就被执持住了。欲求是对光明等的贪着,是微细形态的渴爱,它以观之喜乐的样子出现,被增上慢者执取为“法”,所以说“欲求:他转向欲求,认为是法”。
Iminā suttapadeneva veditabbo. Ettha hi catutthamaggavissajjane yathāvuttamaggaphalanibbānadhammā dhammo. Tattha uddhaccaṃ ‘‘adhigatamaggādikohamasmī’’ti amaggādīsu vikkhepo dhammuddhaccaṃ, tena upaddutaṃ viggahitamānasaṃ hoti. Nikanti obhāsādīsu apekkhā sukhumarūpā taṇhā, sā vipassanābhiratiākārena upaṭṭhahantī adhimānikena ‘‘dhammo’’ti gayhatīti āha ‘‘nikanti ‘dhammo’ti nikantiṃ āvajjatī’’ti.
733观光明,就是明亮的光色,它由观心生起、落入自己的相续,或由时节生起。其中,由观心生起的那一种,只在修行者自己身体里明亮地住着;另一种则离开身体,随着智慧的力量、与智慧的程度相应,向四周遍满。那光明只有他自己能看见。他在被那光明触及的地方,也能看到色法。而看见的时候,是用眼识看见,还是用意识看见?他们说,这应该去审察。就像得到天眼的人一样,那光明看来只是意识所认知的。所谓观的心路,就是依次生起的观本身。所谓“已越出”,是指修行者因为增上慢,认为“我已经达到道了”,因而舍弃了观;或者那位修行者的观,从此就脱离了心路,这叫“已越出”。根本业处,说的就是观本身。
733.Vipassanobhāsoti vipassanācittasamuṭṭhitaṃ, sasantatipatitaṃ utusamuṭṭhānañca bhāsuraṃ rūpaṃ. Tattha vipassanācittasamuṭṭhitaṃ yogino sarīraṭṭhameva pabhassaraṃ hutvā tiṭṭhati, itaraṃ sarīraṃ muñcitvā ñāṇānubhāvānurūpaṃ samantato pattharati, taṃ tasseva paññāyati, tena phuṭṭhokāse rūpagatampi passati, passanto ca cakkhuviññāṇena passati, udāhu manoviññāṇenāti vīmaṃsitabbanti vadanti. Dibbacakkhulābhino viya taṃ manoviññāṇaviññeyyamevāti vuttaṃ viya dissatīti. Vipassanāvīthi nāma paṭipāṭiyā pavattamānā vipassanāva. Ukkantā nāma hoti yoginā ‘‘maggappattomhī’’ti adhimānena vissaṭṭhattā, tassa vā yogino vipassanā tato eva vīthi ukkantā nāma hoti. Mūlakammaṭṭhānanti vipassanamevāha.
所谓“差别”,是指因为微少与广大而显得不同。“它的”指光明的。由两道墙围成的房子,叫双墙屋。据说这房子里面有一道墙,外面也有一道墙,两墙之间有一条环绕的通道。傍晚时,那里铺着五色花朵。在清净智慧的光明所遍照的地方,色法就像拥有天眼的人所见那样显现出来。因此说“尊者,我的……”等等。
Vemattatāyāti appavipulatāvasena visadisatāya. Assāti obhāsassa. Dvīhi kuṭṭehi paricchinnaṃ gehaṃ dvikuṭṭagehaṃ. Tassa kira abbhantarepi ekā bhitti hoti bahipi, ubhinnaṃ antare anupariyāyapathaṃ hoti, sāyanhe tattha santharitāni pañcavaṇṇāni kusumāni, visadañāṇassa obhāsena pharitaṭṭhāne rūpagatañca dibbacakkhuno viya paññāyanti. Tena vuttaṃ ‘‘bhante mayha’’ntiādi.
像这样,先通过光明的种种差别把事例讲清楚,接着为了说明长久被欺惑的事例,又说了“然而这个……”等话。这里说的“然而这个”,是指接下来要讲的观随烦恼,并不是指全部。所谓“他”,是指那位证得止观却生起增上慢的修行者。
Evaṃ obhāsassa vemattatāya vatthuṃ dassetvā cirakālavippalambane vatthuṃ dassetuṃ ‘‘ayaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ayaṃ pana vipassanupakkilesoti vakkhamānappakāraṃ sandhāyāha, na sabbaṃ. Soti so samathavipassanālābhī adhimāniko.
“日座”是指白天坐的座位。因为最初想的是“我要问问题”,所以说了“尊者,我是为了问问题才来的”。
Divāsaneti divāṭṭhāne nisīditabbaāsane. Paṭhamaṃ ‘‘pañhaṃ pucchissāmī’’ti cintitattā vuttaṃ ‘‘pañhaṃ, bhante, pucchituṃ āgatomhī’’ti.
后来,他想用善巧方法让对方明白对方还是凡夫,然后再引导他投入修行法门,所以说道:“我正是为了做你的依靠才来的。”又因为这句话很重要,所以特别强调地说出来。“此法”是指这个随顺圣道、具备无碍解的法,这是根据长老的心意而说的。“定”是指神通定。“竖耳”是指耳朵竖立不动。他因为害怕就开始逃跑。因此说“据说长老是嗔行者”,因为即使是勇敢的嗔行者,也会突然生起恐惧。于是这位漏尽长老知道他的心意后,心想“我要用这个方法让他明白凡夫的状态”,就化现出大象等景象。因为长老是嗔行者,所以很快就证悟了。嗔行者确实能很快离欲。
Pacchā upāyena puthujjanabhāvaṃ viññāpetvā kammaṭṭhāne niyojessāmīti cintitattā vuttaṃ ‘‘avassayo bhavissāmiccevāhaṃ āgato’’ti, tassa ca padhānattā sāvadhāraṇaṃ katvā vuttaṃ. Ayaṃ dhammoti ayaṃ ariyamaggānugato paṭisambhidādhammoti therassa ajjhāsayavasena vadati. Samādhinti abhiññāsamādhiṃ. Añcitakaṇṇoti niccalaṭṭhapitakaṇṇapuṭo. Palāyituṃ āraddho bhayena. Tenāha ‘‘thero kira dosacarito’’ti. Dosacaritassa hi sūrassāpi sahasā bhayaṃ uppajjati. Tenassa khīṇāsavatthero ajjhāsayaṃ ñatvā ‘‘iminā upāyena puthujjanabhāvaṃ jānāpessāmī’’ti hatthinimmāpanādimakāsi. Dosacaritattā hi thero khippaṃ paṭivijjhi. Khippavirāgī hi dosacarito.
734“彼”指的是让生灭智达到顶点的瑜伽行者。在这里,应当知道“色这样生起,色这样灭去”等,此处生灭随观本身即是推度与审察。就像帝释天神投出的金刚杵不会落空,也不会被挡住,同样,这个智也能微细地照见生灭,所以说“如释天所投的金刚杵”等。其中,“锐利”就是不钝,“勇猛”就是有威力,“极清净”是指因为锋利而变得极为明利,生起极为锐利之智。由此,瑜伽行者会认为“我已经达到道了”。
734.Tassāti udayabbayañāṇaṃ matthakaṃ pāpentassa yogino. ‘‘Evampi rūpaṃ udeti, evampi rūpaṃ vetī’’tiādinā udayabbayānupassanamevettha tulanaṃ, tīraṇañca veditabbaṃ. Yathā devānamindena khittaṃ vajiraṃ amoghaṃ, appaṭihatañca hoti, evamidampi ñāṇaṃ nipuṇaṃ udayabbayadassaneti vuttaṃ ‘‘vissaṭṭhaindavajiramivā’’tiādi. Tattha tikhiṇanti akuṇṭhaṃ. Sūranti tejavantaṃ. Ativisadanti nisitabhāvena ativiya paṭutaraṃ ñāṇaṃ uppajjati. Tathā hinena yogī ‘‘maggappattosmī’’ti maññati.
观喜,就是与观心相应的喜。小喜等五种喜,前面已经解释过了。因为在生灭随观逐步修习的过程中,五种喜会依次生起,所以说“这五种……生起”。不过,当生灭智达到顶点时,生起的就只有遍满喜。其实在近行定和安止定的时刻之外,遍满喜也一样会生起。因此说“遍满全身而生起”。
Vipassanāpītīti vipassanācittasampayuttā pīti. Khuddakādayo pītiyo heṭṭhā vaṇṇitā eva. Yasmā udayabbayānupassanāya vīthipaṭipannāya anukkamena pañca pītiyo uppajjanti, tasmā vuttaṃ ‘‘ayaṃ pañca…pe… uppajjatī’’ti. Matthakappattena pana udayabbayañāṇena saddhiṃ pharaṇāpītiyeva hoti. Upacārappanākkhaṇato aññadāpi hi pharaṇāpīti hotiyeva. Tenāha ‘‘sakalasarīraṃ pūrayamānā uppajjatī’’ti.
轻安等六对法彼此不相离。当轻安生起时,其余的法也一定同时生起。为了从作用的角度把这一切都显示出来,所以说了“身与心既没有不安,也没有沉重”等话。这里“身”这个说法,也应该理解为包括色身,而不只是指受等三蕴。因为身轻安等法也能消除色身的不安等。身轻安、心轻安……乃至身正直、心正直,这是因为当时观心生起,能摧破那些导致不轻安等状态的掉举等、昏沉睡眠等、见慢等其余盖障,以及不信、谄诳等杂染法。“于其时”就是在生灭智生起之时。“人间的”即属于人类的,人类的欲乐之喜,由于不超越那样的人类特殊者所应体验的,所以天喜也包括在内;或者因为与人间的喜相似,以欲乐之性而说天喜也被摄于人间的之中;由于超越了它,故称非人间的。
Passaddhiādīni cha yugaḷakāni aññamaññāviyoginīti passaddhiyā uppannāya itarāpi uppannā eva hontīti kiccadassanamukhena tā sabbāpi dassento ‘‘kāyacittānaṃ neva daratho, na gārava’’ntiādimāha. Tattha kāyaggahaṇena rūpakāyassapi gahaṇaṃ veditabbaṃ, na vedanādikkhandhattayasseva. Kāyappassaddhiādayo hi rūpakāyassāpi darathādinimmaddikāti. Kāyacittāni passaddhāni…pe… ujukāniyeva honti tesaṃ apassaddhādibhāvassa hetubhūtānaṃ uddhaccādithinamiddhādidiṭṭhimānādisesanīvaraṇādiassaddhiyādimāyāsātheyyādisaṃkilesadhammānaṃ vidhamanavasena tadā vipassanācittuppādassa pavattanato. Tasmiṃ samayeti tasmiṃ udayabbayañāṇuppattisamaye. Manussānaṃ ayanti mānusī, manussayoggā kāmasukharati, tādisehi manussavisesehi anubhavitabbatānativattanato dibbā ratipi saṅgahitā, mānusīsadisatāya kāmasukhabhāvena dibbā ratipi vā, tassā atikkantatāya na mānusīti amānusī.
“空寂之处”是指任何僻静的住处,或者就是指观(毗婆舍那)本身。因为观也由于空于常性等,以及作为瑜伽行者安乐依止的缘故,而得以被称为“空寂之处”。由于随观心的人已令烦恼消失,所以心得寂静。由于比丘观见轮回中的怖畏。以正确的道理,通过随观色法与无色法的生灭等方式来观照。由于尚未开始修观的人无法体验,所以是“非人间的”。有被称为“观喜乐”的喜乐存在,这就是此偈的简要含义。第二偈则是针对生灭智而说的。在那里,“无论从何处”是指从色法或从无色法。
Suññāgāranti yaṃ kiñci vivittaṃ senāsanaṃ, vipassanaṃ eva vā. Sāpi hi niccabhāvādisuññatāya, yogino sukhasannissayatāya ca ‘‘suññāgāra’’nti vattabbataṃ labhati. Cittassa anupassanakarānaṃ kilesānaṃ vigamena santacittassa. Saṃsāre bhayassa ikkhanena bhikkhuno. Sammā ñāyena rūpārūpadhammānaṃ udayabbayānupassanādivasena vipassato. Sammasato anāraddhavipassanānaṃ manussānaṃ avisayatāya amānusī. Vipassanāpītisukhasaññitā rati hotīti ayamettha gāthāya saṅkhepattho. Dutiyagāthā pana udayabbayañāṇameva sandhāya vuttā. Tattha yato yatoti rūpato vā arūpato vā.
内观之乐,是指与内观心相应的心所之乐。因为由它所生的极其殊胜的色法遍满并充实了整个身体,所以说“充满整个身躯”。
Vipassanāsukhanti vipassanācittasampayuttaṃ cetasikasukhaṃ. Yasmā taṃsamuṭṭhitehi atipaṇītarūpehi sabbo kāyo pariphuṭo, paribrūhito ca hoti. Tasmā vuttaṃ ‘‘sakalasarīraṃ abhisandayamāna’’nti.
这里的“胜解”是指信。不是指“其余胜解”之类的意思,这是意趣。而这里的信,并不是以相信业果或三宝的方式生起的,而是通过烦恼污浊的去除,成为令相应法极其清净的原因。因此说“与内观相应……信生起”。
Adhimokkhoti saddhā, na yevāpanakādhimokkhoti adhippāyo. Sā cettha na kammaphalaṃ, ratanattayaṃ vā saddahanavasena pavattā, atha kho kilesakālussiyāpagamena sampayuttānaṃ ativiya pasannabhāvahetubhūtā. Tenāha ‘‘vipassanāsampayuttā…pe… saddhā uppajjatī’’ti.
精进是由过去已生起的修习之力所成就的,它持续不断地运作,能把相应的心所从烦恼杂染的懈怠那一方提举起来,所以称为策励。因此说“策励就是精进”等等。
Purimuppannabhāvanābalasaṃsiddhaṃ samappavattaṃ vīriyaṃ sampayuttadhammānaṃ saṃkilesapakkhato kosajjato paggaṇhanato paggaho. Tenāha ‘‘paggahoti vīriya’’ntiādi.
“善安立”是指以自性相清楚地安立在所缘上。“善住立”是指因为远离对立面而不可动摇,所以善住立。正因如此,就像深植于地一样不可动摇。以不可动摇性,犹如山王。这三句都是在显示善住立。“彼”指瑜伽行者。“任何处所”指他自己安立的任何处所,无论是色还是无色。“进入”就是深入进去。“穿透”是同一个意思的另一种说法。当作为天眼附属的随业趣智现前时,针对被称为他世的众生,说“如同天眼的他世”,并不是说天眼以他世为所缘,因为天眼是以颜色处为所缘的。这里“念”现起、显现,或者说是安立的意思。因为念进入所缘而安立到何种程度,那位行者的所缘也就被说为进入而安立到同样程度。
Supaṭṭhitāti sabhāvasallakkhaṇena ārammaṇe suṭṭhu upaṭṭhitā. Supatiṭṭhitāti paṭipakkhavigamena tena acalanīyatāya suṭṭhu patiṭṭhitā. Tato eva nikhātā viya acalā. Acalabhāveneva pabbatarājasadisāti tīhipi padehi supatiṭṭhitameva dasseti. Soti yogāvacaro. Yaṃ yaṃ ṭhānanti yaṃ yaṃ attano upatiṭṭhānaṭṭhānaṃ rūpaṃ vā arūpaṃ vā. Okkhanditvāti anupavisitvā. Pakkhinditvāti tasseva vevacanaṃ. Dibbacakkhuno paribhaṇḍabhūtassa yathākammūpagañāṇassa upaṭṭhahante paralokasaññite satte sandhāyāha ‘‘dibbacakkhuno paraloko viyā’’ti na dibbacakkhuno paralokavisayattā. Vaṇṇāyatanavisayañhi tanti. Assa sati upaṭṭhāti khāyati, upatiṭṭhatīti vā attho. Yadaggena hi sati ārammaṇaṃ okkhanditvā upatiṭṭhati, tadaggena ārammaṇampissa okkhanditvā upatiṭṭhatīti vuccati.
由于能细致简择诸行的所缘,在简择诸行时以中立的态度安住,这就是内观舍。但从意义上看,这样生起的其实就是那种中舍性。与意门转向心相应的思,在转向时以旁观中舍的方式生起,所以被称为“转向舍”。因为生灭的显现极为清晰,在对生灭的随观中以中立的态度安住,在这里就叫做内观舍。而那些生灭就是一切诸行,所以说“在一切诸行中以中立的态度安住”。转向的锐利如同因陀罗金刚箭,这种锐利性应当理解为:就像一切知智的前导一样,紧随其后的智也具有同样的性质。
Vicinitavisayattā saṅkhārānaṃ vicinane majjhattabhāvena ṭhitā vipassanupekkhā. Sā pana atthato tathāpavattā tatramajjhattupekkhāva. Manodvārāvajjanacittasampayuttā cetanā āvajjane ajjhupekkhanavasena pavattiyā ‘‘āvajjanupekkhā’’ti vuttā. Udayabbayānaṃ suṭṭhutaraṃ upaṭṭhānato tadanupassanāyaṃ majjhattabhūtā idha vipassanupekkhā nāma. Te pana udayabbayā sabbasaṅkhārānanti āha ‘‘sabbasaṅkhāresu majjhattabhūtā’’ti. Āvajjanāya indavajiratattanārācasadisatā, sūratikkhabhāvo ca sabbaññutaññāṇapurecarā viya tadanucarañāṇassa tathābhāvena daṭṭhabbā.
所谓“内观欲”,就是对内观的渴望和期待。光明等状态是内观的展现,就像它的装饰一样,所以说“以光明等所庄严”。执著就是期待。微细、寂静的行相,就是微细的行相和寂静的行相;而这种微细寂静的行相状态,是因为修习达到了殊胜的程度才生起,因此烦恼的状态也变得难以辨认。所以说“这种欲求是烦恼……生起”。
Vipassanānikantīti vipassanāya nikāmanā apekkhā. Obhāsādayo vipassanāya vijambhanabhūtā tassā alaṅkāro viya hontīti āha ‘‘obhāsādipaṭimaṇḍitāyā’’ti. Ālayanti apekkhaṃ. Sukhumā, santākārāti sukhumākārā, santākārā ca, sā cassā sukhumasantākāratā bhāvanāya sātisayappavattiyā, yato kilesabhāvopissā duviññeyyo hoti. Tenāha ‘‘yā nikanti kilesoti…pe… hotī’’ti.
“在这些当中”是指在如前所示的智等当中。“当某一种生起时”这句话,是为了说明当某一种生起时,会出现“我得道了”这类执取,并不是说只有某一种单独生起。因为随烦恼甚至不会在同一刹那中生起,而省察则是各别进行的。“我从前确实未曾生起过这样的欲求”这句话,是就法性之见而说的,并不是按照当时修行者心生起的方式来说的。因为那时他并不知道那是“欲求”;如果知道的话,对它产生“我得道了”这类执取就根本不可能了。因此,他可能会这样想:“我从前确实未曾生起过这样的修习之喜,我必定得道了。”
Etesupīti yathādassitesu ñāṇādīsupi. ‘‘Aññatarasmiṃ uppanne’’ti idaṃ uppanne aññatarasmiṃ ‘‘maggappattomhī’’tiādiggahaṇadassanatthaṃ vuttaṃ, na aññataraññatarasseva uppajjanato. Na vāpi hi upakkilesā ekakkhaṇepi uppajjanti, paccavekkhaṇā pana visuṃ visuṃ hoti. ‘‘Na vata me ito pubbe evarūpā nikanti uppannapubbā’’ti idaṃ dhammasabhāvadassanavasena vuttaṃ, na pana tadā yogino tathācittappavattivasena. Na hi so tadā taṃ ‘‘nikantī’’ti jānāti, tathā sati tabbisayassa ‘‘maggappattomhī’’tiādiggahaṇassa asambhavo eva. Tasmā evamassa siyā ‘‘na vata me evarūpā bhāvanābhirati uppannapubbā, addhā maggappattomhī’’ti.
735“属于随烦恼的所依”这句话的意思是:从严格意义上说,邪见、慢和渴爱在这里就是随烦恼,所谓所依性,是指它们是这些随烦恼的所依处和生起处。并不是从它们自身的本性来说的,所以说“并不是因为不善”。不过,就像光明等一样,欲求也成为邪见执取等的处所,所以说“也是随烦恼的所依”。仅仅从所依的角度来说,就是不直接涉及执取本身,只从执取的所依处来说。因为我论者构想出一个“与我想相系”的自我,这个自我成为光明的主人,以“我的”这种主人式的说法为对象而被执取,所以说“执取‘我的光明生起了’的,就是邪见执”。由于以执取光明的可意为入口,借此把自己看成殊胜等,所以说“执取‘光明确实可意,生起了’的,就是慢执”。正在享受,就是正在喜爱。那些,是指被称为邪见执等的随烦恼,由于它们之力。在光明等当中,就是以光明等为所缘。动摇,就是不能安住在已经开始观修的状态而陷入散乱,而那正是对光明等生起渴爱等执取;为了说明这一点,所以说“在光明等中动摇……观察”。
735.Upakkilesavatthutāyāti nippariyāyato diṭṭhimānataṇhā idha upakkilesā tesaṃ vatthutāya uppattiṭṭhānatāya. Na sabhāvatoti āha ‘‘na akusalattā’’ti. Yathā pana obhāsādayo, evaṃ nikantipi diṭṭhigāhādīnaṃ ṭhānaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘upakkilesavatthu cā’’ti. Vatthuvasenevāti gāhe anāmasitvā gāhānaṃ vatthutāvaseneva. Attavādī hi ‘‘ahaṃbuddhinibandhano’’ti parikappito attā obhāsassa sāmibhūto ‘‘mamā’’ti sāmivacanassa visayabhāvena gahitoti āha ‘‘mama obhāso uppannoti gaṇhato hi diṭṭhigāho’’ti. Obhāsassa manāpaggahaṇamukhena tena attānaṃ seyyādito dahatīti vuttaṃ ‘‘manāpo vata obhāso uppannoti gaṇhato mānagāho’’ti. Assādayatoti sampiyāyato. Tesanti diṭṭhigāhādisaññitānaṃ upakkilesānaṃ vasena. Obhāsādīsūti obhāsādinimittaṃ. Kampanaṃ yathāraddhavipassanāya aṭṭhatvā vikkhepāpatti, sā ca obhāsādīsu taṇhādigāhoti dassento ‘‘obhāsādīsu kampati…pe… samanupassatī’’ti āha.
心被光明相所动摇,这是句中的关联。或者可以这样理解:在作为所缘的光明当中,心被种种随烦恼所动摇。因此说“心被它们所动摇”。其余几句也是同样的道理。“现起”指的是念。“舍”则指观舍。
Obhāsanimittaṃ cittaṃ vikampatīti sambandho. Obhāse vā visayabhūte upakkilesehi cittaṃ vikampatīti yojanā. Tenāha ‘‘yehi cittaṃ pavedhatī’’ti. Sesesupi eseva nayo. Upaṭṭhāneti satiyaṃ. Upekkhāya cāti vipassanupekkhāya ca.
道与非道的区分讲解
Maggāmaggavavatthānakathāvaṇṇanā
736“善巧”等句中,因为具备业处善巧,所以是善巧者。因为智慧已经成熟,所以是贤智者。因为通达教理,所以是敏达者。因为能了知随烦恼和净化随烦恼中的过患与功德,所以是具慧者。“此即是”指的是:当阿阇梨授予业处时所说的、在生灭智生起的那一刻所生起的,这就是“光明已生起”。这样确定了它作为随烦恼之依处后,现在为了说明把它引向毗婆舍那所缘的方法,而说“然而此”等。其中,第一种说法只显示了无常相的辨明,当这一项成立时,另外两相自然也就成立了。而第二种说法,则是为了显示依光明等而生起的邪见执取等的遣除、根除和尽除的作意方法,所以说“若光明是我”等。在《无色七法》中,“若诸行是我”等说法,是从总摄一切行的角度笼统地说的;这里则是按光明等来分别解说诸行。其余的作意方法就和那里所说的一样,因此说“一切都应按照《无色七法》中所说的方式详细解说”。
736.Kusalo panātiādīsu kammaṭṭhānakosallayogena kusalo. Paripakkañāṇatāya paṇḍito. Āgamabyattiyā byatto. Upakkilesatabbisodhanesu ādīnavānisaṃsāvabodhayogato buddhisampanno. Ayaṃ kho soti yo so ācariyena kammaṭṭhānadānakāle udayabbayañāṇuppattisamaye uppajjatīti vutto, ayaṃ kho so obhāso uppannoti upakkilesavatthubhāvavavatthānaṃ dassetvā idānissa vipassanāya visayabhāvūpanayanavidhiṃ dassento ‘‘so kho panā’’tiādimāha. Tattha paṭhamanaye aniccalakkhaṇavibhāvanameva dassitaṃ, tasmiṃ siddhe itarampi lakkhaṇadvayaṃ siddhameva hoti. Dutiyanaye pana obhāsādike nissāya uppajjanakadiṭṭhigāhādīnaṃ ugghāṭanasamugghāṭanapariyādānavasena manasikāravidhiṃ dassetuṃ ‘‘sace obhāso attā bhaveyyā’’tiādi vuttaṃ. Arūpasattake ‘‘sace saṅkhārā attā bhaveyyu’’ntiādi (visuddhi. 2.721) sabbasaṅkhārasaṅgaṇhanavasena sāmaññato vuttaṃ, idha obhāsādivasena saṅkhāre vibhajja vuttaṃ. Seso manasikāravidhi tattha vuttanayovāti āha ‘‘sabbaṃ arūpasattake vuttanayena vitthāretabba’’nti.
观照光明为“这不是我的”,心就从渴爱的执取中净化出来;观照为“这不是我”,就从我慢的执取中净化出来;观照为“这不是我的自我”,就从邪见的执取中净化出来。因此说“观照光明为‘这不是我的’”等等。这个道理对智等也同样适用。
Obhāsaṃ ‘‘netaṃ mamā’’ti samanupassanto taṇhāgāhato cittaṃ visodheti, ‘‘nesohamasmī’’ti samanupassanto mānagāhato, ‘‘na meso attā’’ti samanupassanto diṭṭhigāhato. Tenāha ‘‘obhāsaṃ netaṃ mamā’’tiādi. Esa nayo ñāṇādīsupi.
这十处,就是前面所说的光明等十种随烦恼的成因。所谓“他的慧已经成熟”,是说这位修行者的慧,已经通过把握光明等法中的无常等相而成熟,已经遍知、审察并安住。由于他了知法掉举的圆满状态,所以成为善于处理法掉举的人。
Imāni dasa ṭhānānīti imāni yathāvuttāni obhāsādīni dasa upakkilesakāraṇāni. Paññā yassa pariccitāti yassa yogino paññā obhāsādīsu aniccatādiggahaṇavasena paricitavatī pariggahetvā upaparikkhitvā ṭhitā. Dhammuddhaccassa samaggabhāvajānanena dhammuddhaccakusalo hoti.
已进入行道,是指以生灭随观的方式,已进入毗婆舍那的行道。
Vīthipaṭipannanti udayabbayānupassanāvasena vipassanāvīthipaṭipannaṃ.
“见清净”是指在已经证得见清净时,或者以见清净智清净见时,就已经完成了对苦谛的确定,因为确定了属于苦谛的名色。由于名色的缘,也就是属于名色集起这一方面的内容,所以说“疑……完成了对集谛的确定”。因为按照阿毗达摩的方式,一切烦恼和业就是集谛。“于此”就是在这当中。“正”就是不颠倒。“道”就是圣道,是作为方法的道。
Diṭṭhivisuddhiyanti diṭṭhivisuddhiyaṃ adhigatāyaṃ, diṭṭhivisuddhiñāṇena vā diṭṭhiyā visodhane dukkhasaccassa vavatthānaṃ kataṃ hoti dukkhasaccapariyāpannassa nāmarūpassa vavatthānato. Nāmarūpassa paccayā nāmarūpasamudayapakkhiyāti āha ‘‘kaṅkhā…pe… samudayasaccassa vavatthānaṃ kata’’nti. Abhidhammanayena hi sabbakilesā, kammañca samudayasaccaṃ. Imissanti imāyaṃ. Sammāti aviparītaṃ. Maggassāti ariyamaggassa upāyabhūtamaggassa.