20. 道与非道智见清净的解说注释·色七法思惟的论注释
20. 道非道智见清净释注 · 78 段
色七法思惟的论注释
Rūpasattakasammasanakathāvaṇṇanā
706在诸色法上,作意的七法就是色七法,意思是以七种方式对色法作意。无色七法也应当这样理解。“以这些方式”,是指以这些执取、舍弃、作意等的方式,或者以前面所说的那些分类。“赋予”是指赋予三相。
706. Rūpesu manasikārasattakaṃ rūpasattakaṃ, rūpadhammesu sattahākārehi manasi kārotīti attho. Evaṃ arūpasattakampi veditabbaṃ. Imehi ākārehīti imehi ādānanikkhepanamanasikārādippakārehi, imehi vā yathāvuttakoṭṭhāsehi. Āropetvāti tilakkhaṇaṃ āropetvā.
从执取与舍弃来说,是指对存在的抓取和放开,也就是从生和死亡来说的意思。从衰老与走向衰亡来说,是指因为年岁增长而走向灭尽,也就是归于灭尽的意思。从食来说,是指以食为因,也就是作为色的缘的食,是这个意思。这里说的法性色,是指铁、铜等地、石头等类,种种颜色和形状,不依赖业、由自性本身成立的色。七种,是指以七种方式、七种行相。观,是指把各个部分都加上三相之后去观、去遍察。
Ādānanikkhepanatoti bhavassa gahaṇavissajjanato, jātito, maraṇato cāti attho. Vayovuḍḍhatthagāmitoti vayasā vuḍḍhassa atthagāmibhāvato, atthaṅgamato icceva attho. Āhāratoti āhārahetu , rūpassa paccayabhūtaāhāratoti attho. Ayalohādibhūmipāsāṇādibhedaṃ vividhavaṇṇasaṇṭhānaṃ kammānapekkhaṃ sabhāvasiddhaṃ rūpaṃ dhammatārūpaṃ. Sattāti sattadhā sattahākārehi. Vipassatīti taṃ taṃ koṭṭhāsaṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassati sammasati.
因为“在世间,执取负担是苦”这句话,所以把执取五蕴负担的最初阶段说成“执取就是结生”。而依据“一切生于世间的众生,最终都将舍弃这个身体”这句话,因为说的是舍弃五蕴负担,所以就说“舍弃就是死”。依据“长寿者活到一百岁”这句话,因为比这更短或更长都无法确定,所以说“以一百岁为界限”。在这中间,所谓“一切诸行”,就是指在这执取与舍弃之间生起的一切诸行,包括四大种和所造色等种种色法。因为这里是对色法的遍察方法,为了把仅仅把握到的“无常”这一概念如理地安立在心中,所以说了“为什么呢”等话。其中,“依生灭而转”,意思是依生起的方式和灭尽的方式而转,也就是从无而有、生起之后又趋向坏灭。“依变易而转”,他们说是相续的前后状态变得不相似。这应该就是针对以百岁为限的色法说这种遍察,意思是由老和死而变易。即使法的类别没有差别,状态的差别也应该承认。因为生起时的状态和坏灭时的状态不可能是同一个。正如所说:“由老和死两者,具有变易的性质。”或者,这里的变易就是自性的消失;刹那性就是暂时性;无常就是对常的否定,也就是常的自性不存在。因为无常法正是以它自己的自性,对认知它的人否定了常性。由于不是常的,所以是无常;诸行在生起那一刹那是什么状态,在住那一刹那就不是那个状态,因此可以知道它们有疲惫相,所以说“在住时被老所疲惫”,这个意思要通过明显的衰老来理解。至于那些不承认诸行有住的人,那里应该说的就是前面已经说过的。诸法的自性确实是难以超越的,老之后紧接着就是坏灭,所以说“到了老就必定坏灭”。因此,诸行依生、老、坏灭而不断逼迫,又难以承受,所以是苦;它们是三种苦性和轮回苦的所依处,所以是苦的处所。于是,反复地……是苦。这就是衔接。
‘‘Bhārādānaṃ dukhaṃ loke’’ti vacanato khandhabhārassa ādito gahaṇanti katvā ‘‘ādānanti paṭisandhī’’ti āha. ‘‘Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussaya’’nti (dī. ni. 2.220; saṃ. ni. 1.186) pana vacanato khandhabhāranikkhepoti katvā ‘‘nikkhepananti cutī’’ti vuttaṃ. ‘‘Yo ciraṃ jīvati, so vassasata’’nti (dī. ni. 2.7; saṃ. ni. 1.145-146; a. ni. 7.74) vacanato tato ūnādhikabhāvo appamāṇanti vuttaṃ ‘‘ekaṃ vassasataṃ paricchinditvā’’ti. Etthantare sabbe saṅkhārāti etasmiṃ ādānanikkhepantare pavattā sabbe bhūtupādāyarūpappabhedā saṅkhārā. Rūpadhammesu hi idaṃ sammasanavidhānanti. ‘‘Aniccā’’ti gahitamattaṃ yuttito hadaye patiṭṭhāpanatthaṃ ‘‘kasmā’’tiādi vuttaṃ. Tattha uppādavayavattitoti uppajjanavasena, nirujjhanavasena ca pavattanato, ahutvā sambhavato hutvā vayūpagamanatoti attho. Vipariṇāmatoti santānassa purimuttaravisadisabhāvatoti vadanti. Taṃ vassasataparicchinne rūpe idaṃ sammasananti adhippāyeneva vuttaṃ siyā, jarāmaraṇena vipariṇāmetabbatoti attho. Asatipi dhammabhede avatthābhedo icchitabbo. Na hi uppādāvatthā eva bhaṅgāvatthāti yuttā. Tathā hi vuttaṃ ‘‘jarāya ceva maraṇena cāti dvedhā pariṇāmapakatitāyā’’ti. Sabhāvavigamo eva vā ettha vipariṇāmo. Khaṇikatā tāvakālikatā. Niccasabhāvābhāvo eva niccapaṭikkhepo. Aniccadhammā hi teneva attano sabhāvena jānantānaṃ niccataṃ paṭikkhipanti nāma. Yato na niccanti aniccaṃ, uppādakkhaṇe yadavatthā saṅkhārā, na tadavatthā ṭhitikkhaṇeti avatthantarappattiyā ñāyati tesaṃ kilamanākāroti āha ‘‘ṭhitiyaṃ jarāya kilamantī’’ti, svāyamattho pākaṭajarāya veditabbo. Ye pana saṅkhārānaṃ ṭhitiṃ na sampaṭicchanti, tattha vattabbaṃ heṭṭhā vuttameva. Dhammānaṃ sabhāvo nāma duratikkamo jarānantaraṃ bhaṅgoti āha ‘‘jaraṃ patvā avassaṃ bhijjantī’’ti. Tasmāti yasmā uppādajarābhaṅgavasena saṅkhārānaṃ nirantarabādhatā, tato ca nesaṃ dussahatāya dukkhamatā, tissannaṃ dukkhatānaṃ, saṃsāradukkhassa ca adhiṭṭhānatāya dukkhavatthutā, tasmā. Abhiṇha…pe… dukkhāti yojanā.
“由否定乐”这一句,就是前面所说的意思。它的意思是:愿它们不要达到住位,只以正在生起的方式持续运作。“已生”这个词,是用来说明具足了生时。为什么又说“已达到住位的愿它们不要衰老”呢?难道从意义上说,住本身就是老吗?确实如此,不过这里应当理解为:由老而带来的疲惫,在此是以“老”这个说法被涵盖进去了。“愿它们不要坏灭”,就是希求永恒。即使是对诸法得自在的世尊,也没有主宰控制的能力。因为任何人都无法让诸法的自相发生改变。神变所能作用的领域,只是让状态发生改变而已。诸行是空的,因此在三个阶段都没有主宰控制的能力。“因此”这一句,是指向前面所说的原因。说“空”,是因为没有居住者、作者、受者、住持者,所以说是空,并不是说没有自性,不是某些人所设想的那种“自性空”。说“无主”,是因为没有任何作为主宰者的人。以此显示决定无我。说“不自在”,是因为没有前面所说的那种主宰控制的状态。说“否定我”,是否定他人所设想的我。因为用“空”等说法,是说明诸法没有外道所设想的我;而这里则是说,由于诸法并非以我的自性而存在,所以不是我。
‘‘Sukhapaṭikkhepato’’ti idaṃ vuttanayameva. Ṭhitiṃ mā pāpuṇantu, uppajjamānākāreneva pavattantūti adhippāyo. ‘‘Uppannā’’ti iminā uppādakkhaṇasamaṅgitā vuttā. Ṭhānappattā mā jīrantūti kasmā vuttaṃ, nanu atthato ṭhiti eva jarāti? Saccametaṃ, jarāvasena pana yo kilamatho, so idha jarāggahaṇena gahitoti daṭṭhabbaṃ. Mā bhijjantūti niccataṃ āsīsati. Kassaci dhammissarassāpi bhagavato vasavattibhāvo natthi. Na hi lakkhaṇaññathattaṃ kenaci kātuṃ sakkā. Bhāvaññathattameva hi iddhivisayo. Suññā saṅkhārā tena tīsu ṭhānesu vasavattanākārena. Tasmāti vuttakāraṇaparāmasanaṃ. Suññatoti nivāsīkārakavedakaadhiṭṭhāyakavirahena tato suññato, na nissabhāvatoti ekaccaparikappitasabhāvasuññato. Assāmikatoti sāmibhūtassa kassaci abhāvato. Etena anattaniyataṃ dasseti. Avasavattitoti yathāvuttavasavattibhāvābhāvato. Attapaṭikkhepatoti paraparikappitassa attano paṭikkhipanato. ‘‘Suññato’’tiādinā hi dhammānaṃ bāhirakaparikappitaattaviraho vutto, iminā pana ataṃsabhāvato attā na hotīti.
707在这里,对于色法,他先以“生灭而转”等四种理由观察为无常,再以“不断逼迫”等四种理由观察为苦,又以“空”等四种理由观察为无我;对于自己以前没有清楚观见的、已经确定的三相,现在清楚了知并反复观察,然后把它安放在那里,所以说“他将三相安放在色上”。又因为他是以执取和舍弃的方式反复观察的,所以说“将三相安放在色上”。
707. Ettha ca ‘‘uppādavayavattito’’tiādinā catūhi kāraṇehi aniccā, ‘‘abhiṇhasampaṭipīḷanato’’tiādinā catūhi kāraṇehi dukkhā, ‘‘suññato’’tiādinā catūhi kāraṇehi anattāti rūpadhamme niruḷhaṃ lakkhaṇattayaṃ pubbe attanā asallakkhitaṃ sallakkhetvā sammasanto taṃ tattha āropetīti vuccati. Tathā panānena ādānanikkhepanavasena sammasitattā āha ‘‘rūpe tilakkhaṇaṃ āropetvā’’ti.
在这里,因为把握无常相在前,把握苦相在后;或者把握苦相在前,把握无我相在后。而这里的无常相,在以色法的差别来显示时,应当从粗显的层面来说明。所以,先以百岁为限度来显示,把住立百岁者按“十岁或二十岁”等来划分,渐次乃至以拔举等部分见到色的坏灭,由此把“无常、苦、无我”三相加上去,从衰老、灭尽来遍察。为了说明这一点,就以“即彼百岁”等开始,依坏灭来开示色的遍察方法。在这里,因为最初这色法的差别是以粗显的方式被把握的,所以百岁并不是以均等的部分来划分;又因为中年的状态也是如此,所以在中年时增长一岁。
Tattha ca yasmā aniccalakkhaṇaggahaṇapubbakaṃ dukkhalakkhaṇaggahaṇaṃ, dukkhalakkhaṇaggahaṇapubbakaṃ vā anattalakkhaṇaggahaṇaṃ. Aniccalakkhaṇañcettha rūpabhedena dassiyamānaṃ yathoḷārikato dīpetabbanti taṃ vassasataparicchedena paṭhamaṃ dassentena vassasataṃ ṭhitassa ‘‘dasa vā vīsati vā’’tiādinā vibhajitvā anukkamena yāvauddharaṇādikoṭṭhāsavasena rūpassa bhaṅgaṃ disvā tato ‘‘aniccaṃ dukkhaṃ anattā’’ti tilakkhaṇāropanaṃ vayovuḍḍhatthaṅgamato sammasananti dassetuṃ ‘‘tameva vassasata’’ntiādinā vayavasena rūpassa sammasanavidhi āraddho. Tattha yasmā oḷārikavasenevāyaṃ ādito rūpabhedo gayhati, tasmā na vassasataṃ samakoṭṭhāsavasena vibhattaṃ, majjhimāvatthāya vā tathārūpattā majjhimavaye ekaṃ vassaṃ vaḍḍhitaṃ.
708以迟钝之众多而持续存在的十年,就是迟钝十年。其余的也按这个方式类推。
708. Mandatābāhullena pavattaṃ vassānaṃ dasakaṃ mandadasakaṃ. Esa nayo sesesupi.
那时指第一个十年。所谓“他”指这个人。“轻浮”指因为行为不稳定而飘忽不定。以此区别于愚昧的状态。因为他并不像第九个十年那样因愚昧而迟钝,而是因为轻浮。因此说“童子”。在第三个十年,因为肌肉丰满,肤色相应地变得明净,所以说“容色达到圆满”。在第四个十年,因为骨骼和筋腱达到坚固,力量和体力也达到圆满。在第五个十年,由于青春骄慢已经远离,烦恼大多数变得薄弱,慧相应地变得非常明净。对嬉戏的喜爱就是嬉戏之乐。就像灯火的清净等取决于灯盏等特定依托,在第五和第六个十年中,慧的增长和衰退依特定依托也应如此理解。由于腰关节和颈关节的缘故,即使是矮小的人也身体前倾,高大的人就更不用说了。“前倾”是指因沉重而下垂。由于念和慧的远离而变得愚昧。因为无法以站立等方式承受身体的重量,他大多数时间都躺着。
Tadāti paṭhame vassadasake. Soti puggalo. Capaloti anavaṭṭhitakiriyatāya taralo. Tena momūhabhāvato viseseti. Na hesa navamadasake viya momūhabhāvena mando, atha kho capalatāyāti. Tenāha ‘‘kumārako’’ti. Tatiye dasake maṃsapāripūriyā yathārahaṃ chavivaṇṇo vippasīdatīti āha ‘‘vaṇṇāyatanaṃ vepullaṃ pāpuṇātī’’ti. Catutthe dasake aṭṭhīnaṃ, nhārūnañca thirabhāvappattiyā balañca thāmo ca vepullaṃ pāpuṇāti. Pañcame dasake yobbanamadassa dūrībhāvena yebhuyyena kilesatanutāya paññā yathārahaṃ suvisadā hoti. Khiḍḍāya rati khiḍḍārati. Kapallikādinissayavisesena padīpassa suddhatādi viya nissayavisesena pañcamachaṭṭhadasakesu paññāya buddhihāniyo veditabbā. Purato pabbhāro hoti kaṭisandhigīvāsandhīnaṃ vasena rassassāpi, pageva dīghassa. Pabbhāroti ca garubhāvena palambako. Momūho hoti satipaññāvippavāsato. Sayanabahulova hoti ṭhānādivasena sarīrabhāraṃ vahituṃ asakkonto.
709“每三年”是就大多数情况来说的。因为即使四年,也可以算作一个单位。也应理解为:分成两百个部分,按每一个半年来说明。
709.Tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ vassānanti yebhuyyatāya vuttaṃ. Catuvassikopi hi eko koṭṭhāso hotīti. Dvisataṃ koṭṭhāse katvā ekekaayanavasenātipi veditabbaṃ.
在雨季中产生的色即是关联。
Vassāne pavattarūpanti sambandho.
这个雨季则有两种圆满方式,不像以前那样是四个月,所以说“两个月”。这里是和持续联系有关的业格用法。而雨季的时节应当这样理解:沙瓦那月和跋陀罗月是雨季,阿说示月和迦剌底迦月是秋季,末伽始罗月和弗沙月是冬季,磨祛月和颇勒窭那月是寒季,制呾罗月和吠舍佉月是春季,逝瑟咤月和沙荼月是夏季。分成六个部分,也就是按每十昼夜为一组,分成六组。
Taṃ pana vassānaṃ dvidhā samattaṃ, na pubbe viya catumāsanti āha ‘‘dvemāsa’’nti. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. So pana vassāno utu sāvaṇapoṭṭhapādamāsā, assayujakattikamāsā sarado, migasiraphussamāsā hemanto, māghaphaggunamāsā sisiro, cittavesākhamāsā vasanto, jeṭṭhāsaḷhamāsā gimho utūti veditabbo. Cha koṭṭhāse katvāti dasadasanāṭikāvasena cha koṭṭhāse katvā.
710朝向正前方行进,叫前进。以转身返回的方式行进,叫后退。面向前方看,叫前视。来来回回、四处多样地看,叫环视。手脚的收缩,叫屈。手脚的伸展,叫伸。
710. Abhimukhaṃ purato kamanaṃ abhikkamo. Paṭinivattanavasena kamanaṃ paṭikkamo. Āmukhaṃ lokanaṃ ālokanaṃ. Vividhaṃ ito cito ca lokanaṃ vilokanaṃ. Hatthapādānaṃ saṅkucanaṃ samiñjanaṃ. Āyamanaṃ pasāraṇaṃ.
“提脚时”是指提起第二只脚的时候。“脚的”是指被提起的那只脚。“Omattā”是指从力量上说是低劣的分量,所以他说“迟缓”。“其他”是指火界和风界。就像脚的提起能够完成那样,在现行心等起色中,应当确定认定火界和风界具有优势,因为它们具有轻快的性质。也正是因为这个原因,地界和水界的低劣,是因为它们具有沉重的性质。然而,由于与它们相关联,其余三种等起色就只是随它们而转起。在身表和语表的转起中,风界与地界的优势应当被视为这一道理的例证。在向前移动和向后移动中,就像提起时一样,有轻快性质的色在转起,因此必须认定那两种界的优势,所以他说“同样在向前移动和向后移动中”。为了说明:就像在提起等动作中,由于轻快的性质,后两种界的作用更多,地界和水界的作用更少;同样,在放下等三个动作中,由于沉重的性质,前两种界的作用更多,火界和风界的作用更少,因此他说“在放下时”等。
Pāduddharaṇakāleti dutiyapāduddharaṇakāle. Pādassāti uddhaṭapādassa. Omattāti sattito hīnappamāṇā. Tenāha ‘‘mandā’’ti. Itarāti tejovāyodhātuyo. Yathā pādassa uddharaṇaṃ sijjhati, tathā pavattacittasamuṭṭhānarūpesu ekaṃsato tejovāyodhātūnaṃ adhimattatā icchitabbā sallahukasabhāvatāya tāsaṃ. Tato eva ca itarāsaṃ omattatā garusabhāvattā. Taṃsambandhattā pana sesaṃ tisamuṭṭhānarūpaṃ taggatikameva hoti. Kāyavacīviññattipavattiyaṃ vāyopathavīadhimattatā imassa atthassa nidassananti daṭṭhabbaṃ. Purato haraṇe, pacchato haraṇe ca uddharaṇe viya sallahukasabhāvarūpappavattīti tāsaṃyeva dvinnaṃ dhātūnaṃ adhimattatā icchitabbāti āha ‘‘tathā atiharaṇavītiharaṇesū’’ti. Yathā uddharaṇādīsu sallahukasabhāvattā pacchimānaṃ dvinnaṃ dhātūnaṃ kiccaṃ adhikaṃ hoti, itarāsaṃ hīnaṃ, evaṃ vossajjanādīsu tīsu garusabhāvattā purimānaṃ dvinnaṃ kiccaṃ adhikaṃ hoti, itarāsaṃ hīnanti dassento āha ‘‘vossajjane’’tiādi.
“依止那些界而生起的所造色”就是指那些依止界而生起的所造色。这里说的“就在此处”是指正在提起的时候。因此说“还没有到达向前移动的时候”。“如此”就是这个意思。“在每一个地方”是指在提起等的每一个阶段中。“一节一节地”等说法,是为了显示那些法在不同阶段之间没有混杂。“嗒嗒作响地”就是像发出嗒嗒声那样,借此显示它们生起刹那的短暂。
Tadupādāyarūpānīti tā dhātuyo nissāya pavattaupādārūpāni. Etthevāti uddharaṇeyeva. Tenāha ‘‘atiharaṇaṃ appatvā’’ti. Itīti evaṃ. Tattha tatthāti tasmiṃ tasmiṃ uddharaṇādikoṭṭhāse. Pabbaṃpabbantiādi tesaṃ dhammānaṃ koṭṭhāsantarasaṅkarābhāvadassanaṃ. Taṭataṭāyantāti taṭataṭāyanti viya, tena nesaṃ pavattikkhaṇassa ittarataṃ dasseti.
711“Assa”是属于观察的。“在木柴火把、草火把等中”就是在木柴火把、草火把等当中。“愚痴的盲人啊,你以为这是一整块、恒常、永远存在、单一的吗?”出于这个用意,才说“这里有什么悦意的呢?”“这也是”是指前面所说的,因为灯油和灯芯耗尽而看不见灯,这也是。“在一指宽与一指宽之间”是指以手指量度、名为一指宽的范围内,也就是指量所及的地方,这是它的意思。针对作为线的一部分、残余少许、达到极微细状态的纤维,才说“然而,除了纤维之外”。
711.Assāti sammasanassa. Dārutiṇukkādīsūti dāruukkātiṇukkādīsu. ‘‘Kiṃ andhabāla ekaghanaṃ satataṃ sabbadābhāviṃ ekanti maññasī’’ti adhippāyenāha ‘‘kimettha manāpa’’nti. Idampīti yadidaṃ telavaṭṭikkhayena padīpassa apaññāyanaṃ vuttaṃ, idampi. Aṅgulaṅgulantareti aṅguliyā mitaṃ aṅgulanti aṅgulappamāṇe padeseti attho. Tantuno avayavalesabhūtaṃ paramasukhumabhāvappattaṃ aṃsuṃ sandhāyāha ‘‘aṃsuṃ pana muñcitvā’’ti.
这里“在那里”等,是譬喻和所喻的对应。其中,虽然就像所喻那样,譬喻里并没有明显的时间差别,但只要“属于一部分的不能到达另一部分”,仅凭这一点就该知道譬喻已经成立。或者,在譬喻里,“直到……只要……”这种时间上的差别毕竟还是可以得到的,所以在采用它的时候,也可以按时间差别来安立譬喻。
Tatthātiādi upamāsaṃsandanaṃ. Tattha kāmaṃ upameyye viya upamāyaṃ pākaṭo kālabhedo natthi, ekakoṭṭhāsagataṃ pana koṭṭhāsantaraṃ na pāpuṇātīti ettāvatā upamābhāvo veditabbo. Upamāyampi vā tāva yāvāti kālassa bhedamattā labbhatevāti tassā gahaṇe kālabhedavasenāpi upamā yojetabbā.
712先前按执取、放下等方式,把四相续的色合起来展示;现在则按食等所生等方式,把它拆开来展示,所以说“把那色拆解之后”等等。这里,“拆解之后”就是分析之后。或者读作“拆散之后”,意思一样。“食所成”指由食产生的。“饥饿”指憔悴。“疲惫”指困乏。“满足”指饱足。“丰盈”指因肌肉增长而丰满,正因如此才是柔软的。“润滑”指因皮肤润滑而细滑,正因如此才有触感。
712. Pubbe ādānanikkhepādivasena catusantatirūpaṃ saṅgharitvā dassitaṃ, idāni āhārasamuṭṭhānādivasena bhinditvā dassento ‘‘tadeva rūpaṃ visaṅkharitvā’’tiādimāha. Tattha visaṅkharitvā vibhajitvā. ‘‘Visaṅgharitvā’’ti vā pāṭho, ayamevattho. Āhāramayanti āhārena nibbattaṃ. Jhattanti milātaṃ. Kilantanti khinnaṃ. Dhātanti tittaṃ. Pīṇitanti maṃsūpacayasampattiyā pīṇitaṃ. Tato eva mudu. Siniddhanti siniddhacchavitāya saṇhaṃ. Tato eva phassavantaṃ.
713在热季生起的色,是就因暑热而变得灼热的色来说的。以冷季,是指以适宜的冷季。
713.Uṇhakāle samuṭṭhitaṃ rūpanti uṇhasantāpena santattaṃ rūpaṃ sandhāyāha. Sītautunāti sappāyena sītautunā.
714以处门而言,是指以被称为处的门而言。取处是为了排除业门。于身门,是指在净色身门。意门,是指伴随转向的有分。由于它是所依,所以依能依的假名说法,就心所依处而说于意门,也就是意门生起的地方。
714.Āyatanadvāravasenāti āyatanasaṅkhātadvāravasena. Kammadvāranivattanatthaṃ āyatanaggahaṇaṃ. Kāyadvāreti pasādakāyadvāre. Manodvāraṃ nāma sāvajjanaṃ bhavaṅgaṃ. Tassa nissayabhāvato hadayavatthuṃ sandhāya nissitavohārena ‘‘manodvāre’’ti vuttaṃ, yattha manodvāruppatti.
715依有喜者与有忧者来说,就是依有喜或有忧的人,或者依有喜或有忧的时机。
715.Somanassitadomanassitavasenāti somanassitadomanassitapuggalavasena, somanassitadomanassitakālavasena vā.
这个“义”,指的就是现在要说的:诸行极度短暂的刹那性。
Ayamatthoti ayaṃ idāni vuccamāno saṅkhārānaṃ atiittarakhaṇatāsaṅkhāto attho.
命,就是命根。苦乐,就是苦受和乐受。舍受其实也包含在苦乐里面,因为它属于可意或不可意的状态。自身,是指除了命、受、识以外剩下的那些法。有些人说是指想。唯,是指以自性恒常的状态,或者不混杂。与一心相应,就是与每一个心相应。刹那迅速流转,按照前面说的方式,因为是与一心一刹那相应,所以命等的刹那极为迅速、极为短暂地流转。
Jīvitanti jīvitindriyaṃ. Sukhadukkhāti sukhadukkhavedanā. Upekkhāpi hi sukhadukkhāsu eva antogadhā iṭṭhāniṭṭhabhāvato. Attabhāvoti jīvitavedanāviññāṇāni ṭhapetvā avasiṭṭhadhammā vuttā. Saññāti keci. Kevalāti attanā niccabhāvena vā avomissā. Ekacittasamāyuttāti ekekena cittena sahitā. Lahuso vattate khaṇoti vuttanayena ekacittakkhaṇikatāya lahuko atiittaro jīvitādīnaṃ khaṇo vattati.
八万四千劫,意思是数量为八万四千的劫,这是表示极相续的宾格用法。而“劫”是依通名而用的单数。“Marū”指天神。以二心俱住,是说他们即使长寿,也不以二心相俱而存在。这里说的是:在他们的相续中,命根等也不与二心共存,因为与一心俱生者便与那心一同灭去,不会持续到第二心。
Cullāsītisahassāni kappanti caturāsītisahassaparimāṇaṃ kappaṃ, accantasaṃyoge etaṃ upayogavacanaṃ. Kappanti ca sāmaññavasena ekavacanaṃ. Marūti devā. Dvīhi cittehi samohitāti evaṃ cirajīvinopi te dvīhi cittehi sahitā hutvā na tiṭṭhanti. Idaṃ vuttaṃ hoti – tesampi santāne jīvitādīni dvīhi cittehi saha na tiṭṭhanti, ekena cittena saha uppannāni teneva saha nirujjhanato yāva dutiyā na tiṭṭhantīti.
凡是与死者死心一起灭去的那些蕴,就应当说为“已灭”。或者,在当下流转中安住、持续者的那些蕴,在达到坏灭时已灭,这就是“或于此处住立者”。它们全都相似,全都一模一样,已经消逝,不再结生;因为不再回来,所以以没有结生的方式而离去。正如死时的诸蕴不再生起,此前的诸蕴也是如此。因此,众生的寿命只有一个心刹那,这就是这里的意趣。
Ye niruddhā marantassāti cavantassa sattassa cuticittena saddhiṃ niruddhāti vattabbā ye khandhā. Tiṭṭhamānassa vā idhāti ye vā idha pavattiyaṃ tiṭṭhantassa dharantassa bhaṅgappattiyā niruddhakkhandhā. Sabbepi sadisā te sabbepi ekasadisā atthaṅgatā appaṭisandhikā puna āgantvā paṭisandhānābhāvena vigatā. Yathā hi cutikkhandhā na nibbattanti, evaṃ tato pubbepi khandhā. Tasmā ekacittakkhaṇikaṃ sattānaṃ jīvitanti adhippāyo.
那些在无间就坏灭的,是指诸行在紧接着的下一刹那便已坏灭、已灭去。那些在未来才坏灭的,是指诸行在未来将会坏灭,因为它们具有坏灭的性质。在两者之间已灭的,是指在那些过去与未来的诸行之间,达到现在之后便已灭去、已坏灭的。它们的相状没有差别,是指这三种坏灭的坏灭相、坏灭标记,并没有差异,也没有不同。
Anantarā ca ye bhaggāti ye saṅkhārā anantarameva bhaggā niruddhā. Ye ca bhaggā anāgateti ye ca saṅkhārā anāgate bhaggā bhañjanasīlā bhijjissanti. Tadantarā niruddhānanti tesaṃ atītānāgatānaṃ antarā vemajjhe paccuppannataṃ patvā niruddhānaṃ bhaggānaṃ. Vesamaṃ natthi lakkhaṇeti tesaṃ tividhānampi bhaṅgalakkhaṇanimittaṃ visamatā visadisatā natthi.
没有生起的心,就谈不上“生”,这叫作“未生”。依靠现在正在生起的心而活着,就叫作“活着”。心一坏灭,世间就死了——就像临终心一样,一切种种心一旦坏灭,从胜义上说,这个世间就叫作死了,因为已灭的心不再结生。即便如此,从胜义施设的角度说,依靠那一个又一个存在、有所依的心,才有“帝须活着”“弗沙活着”这样的说法流传,它的对象就是相续施设,在这里,对胜义而言它就是胜义本身。正如人们所说:“名与姓不衰老。”
Anibbattenana jātoti anuppannena cittena jāto na hoti, ajāto nāma hoti. Paccuppannena vattamānena cittena jīvati jīvamāno nāma hoti. Cittabhaṅgā mato lokoti cuticittassa viya sabbassapi tassa tassa cittassa bhaṅgappattiyā ayaṃ loko paramatthato mato nāma hoti niruddhassa appaṭisandhikattā. Evaṃ santepi paññatti paramatthiyā yāyaṃ taṃ taṃ santaṃ sanissayaṃ cittaṃ upādāya ‘‘tisso jīvati, phusso jīvatī’’ti evaṃ vacanappavattiyā visayabhūtā santānapaññatti, sā ettha paramatthiyā paramatthabhūtā. Tathā hi vadanti ‘‘nāmagottaṃ na jīratī’’ti (saṃ. ni. 1.76).
已坏灭的诸法不再去到任何归藏之处,它们只是归于不存在而已。未来并没有一个堆积处,让它们从那里来到现在的状态。那些已经生起的,也就是已经获得自体、属于现在的,也像放在针尖上的芥子一样停不住。就像针立着的时候,投上去的芥子只要一碰到针尖就立刻消失,根本停不住;诸行也是这样,生起之后就坏灭,它们没有安住这回事。
Anidhānagatā bhaggāti ye bhaggā, na te katthaci nidhānaṃ gatā, atha kho abhāvameva gatā. Puñjo natthi anāgate yato āgaccheyyuṃ vattamānabhāvaṃ. Nibbattā yepīti ye paṭiladdhattabhāvā paccuppannā, tepi āragge sāsapūpamā tiṭṭhanti. Yathā nāma sūciyaṃ ṭhitāyaṃ sāsapo khitto tassā sikhaṃ phuṭṭhamatto vigacchati na tiṭṭhati, evaṃ saṅkhārā uppajjitvā bhijjanti, na tesaṃ avaṭṭhānaṃ atthīti.
他们的坏灭被放在前面,意思是:对那些已生起的法来说,坏灭早已被安立在前面,是决定无疑、不会退转的。这就是它的含义。“旧有的”,指的是先前、过去的。
Bhaṅgonesaṃ purakkhatoti tesaṃ nibbattadhammānaṃ bhaṅgo nāma purato eva kato, ekaṃsabhāvī na apasakkatīti attho. Purāṇehīti purimakehi atītehi.
不见,是因为不可见。来的意思,就是到来。用生起这个说法,也是在说它并不是从某个堆积处而来。已坏灭者去至不见,是说即使坏灭了,也无处可去,所以完全彻底地不见,只是归于不存在。在这里举了个例子来说明:如闪电生起……又灭去。
Adassanatoti apassitabbato. Āyantīti āgacchanti. ‘‘Uppajjantī’’ti imināpi kutoci rāsito āgamanābhāvamevāha. Bhaggā gacchantudassananti bhaggāpi katthaci upagamanābhāvato sabbena sabbaṃ adassanaṃ abhāvameva gacchanti. Tattha nidassanamāha ‘‘vijjuppādo…pe… vayanti cā’’ti.
716从成劫开始算起,自然生起的色法,用这句话来说明它本身就是自然生起的法性,所以依它的意义给它取名叫法性色。在铁等金属当中,铁指的是黑铁。金属有四种:生金属、异种金属、人造金属、鬼金属。其中,铁、银、金、锡、铅、红铜、金刚铜,这七种是生金属。龙鼻铜是异种金属。青铜、圆铜、珠块铜,这三种是人造金属。孔雀石等是鬼金属。在这里,红铜和金刚铜这两种生金属,加上其余一切,在这里都统称为金属。锡就是白锡。铅就是黑铅。金有矿里出产的、经过熔炼的等不同种类。珍珠就是海珍珠等。宝石,除了琉璃、红宝石、猫眼石之外,其余所有宝石种类都算。琉璃是竹色的宝石。螺就是海螺。石就是黑石、白石等所有被当作宝石的石类。珊瑚有圆珊瑚、穿孔珊瑚。红宝石就是红色的宝石。猫眼石就是杂色宝石。地等则是显而易见的。那位修行者具有这个法性色。
716.‘‘Vivaṭṭakappato paṭṭhāya uppajjanakarūpa’’nti iminā sayameva uppajjanakadhammatāya ‘‘dhammatārūpa’’nti anvatthanāmataṃ dasseti. Ayalohādīsu ayo nāma kāḷalohaṃ. Lohaṃ nāma jātilohaṃ vijātilohaṃ kittimalohaṃ pisācalohanti catubbidhaṃ. Tattha ayo rajataṃ suvaṇṇaṃ tipu sīsaṃ tambalohaṃ vekantakalohanti imāni satta jātilohāni. Nāganāsikalohaṃ vijātilohaṃ. Kaṃsalohaṃ vaṭṭalohaṃ hārakūṭanti tīṇi kittimalohāni. Morakkhakādi pisācalohaṃ. Tattha tambalohaṃ vekantakanti imehi dvīhi jātilohehi saddhiṃ sesaṃ sabbampi idha ‘‘loha’’nti gahitanti. Tipūti setatipu. Sīsanti kāḷatipu. Suvaṇṇaṃ ākaruppannarasaviddhādibhedaṃ. Muttā sāmuddikamuttādi. Maṇīti veḷuriyalohitaṅgamasāragallāni ṭhapetvā avaseso sabbo maṇiviseso. Veḷuriyo vaṃsavaṇṇamaṇi. Saṅkho sāmuddikasaṅkho. Silāti kāḷasilāpaṇḍusilādibhedā sabbāpi ratanasammatasilā. Pavāḷaṃ nāma vaṭṭumaṃ viddhamaṃ. Lohitaṅgaṃ rattamaṇi. Masāragallaṃ kabaramaṇi. Bhūmiādayo pākaṭāva. Tadassāti taṃ dhammatārūpaṃ assa yogino.
像嫩叶那样的颜色,是指和芒果等树嫩叶一样的颜色。同类的色相续,是指颜色等方面相似同分的色流。让它们持续不断地生起,是指以因果相续关联的方式而运转。
Taruṇapallavavaṇṇanti ambādīnaṃ taruṇapallavena samānavaṇṇaṃ. Sabhāgarūpasantatinti vaṇṇādinā samānabhāgaṃ rūpasantānaṃ. Anuppabandhāpayamānanti hetuphalaparamparāya sambandhanavasena pavattanti.
“So”指的是瑜伽修行者。“Taṃ”指的是无忧树的叶子。“Pariggahetvā”是指用智慧去分析、确定并把握。“Iminā nayena”是指依照这个关于无忧树叶所讲的方法。一切属于铁、铜等类别的法性色也是如此。因为它在冷的时候是冷的,在热的时候由于太阳的炙烤而变得更热。其中,以冷的状态生起的色,不会达到热;以热的状态生起的色,不会达到冷。应当依照“就在那里咯吱咯吱地碎裂”等说法来配合理解。
Soti yogī. Tanti asokarukkhapaṇṇaṃ. Pariggahetvāti ñāṇena paricchijja gahetvā. Iminā nayenāti iminā asokapaṇṇe vuttena nayena. Sabbampi ayalohādibhedaṃ dhammatārūpaṃ. Tampi hi sītakāle sītalaṃ, uṇhakāle sūriyasantāpena uṇhataraṃ hoti. Tattha sītabhāvena pavattaṃ rūpaṃ uṇhaṃ uṇhabhāvena pavattaṃ rūpaṃ sītaṃ na pāpuṇāti. Tattha tattheva taṭataṭāyantaṃ bhijjatītiādinā yojetabbaṃ.
无色七法思惟论的注释
Arūpasattakasammasanakathāvaṇṇanā
717“kalāpato”即指从无色法聚。
717.Kalāpatoti arūpadhammakalāpato.
因为在这里,以触为第五的诸法是一切心识生起的共同因素,非常明显,也容易理解,所以为了说明它们,而说“kalāpatoti 即触等五法”。它们的关联是:这些在思惟中生起的以触为第五的诸法,全都灭尽。
Yasmā tattha phassapañcamakā dhammā sabbacittuppādasādhāraṇā supākaṭā, suviññeyyā ca, tasmā tesaṃ vasena dassento ‘‘kalāpatoti phassapañcamakā dhammā’’ti āha. Ye ime sammasane uppannā phassapañcamakā dhammā, sabbe te vinaṭṭhāti sambandho.
已生起的心,是指在七处依思惟而转起的心。思惟者,是指把它们总合起来把握而思惟。那更为合适,是说在圣种经的教说中,因为接近而更为明显,且连同色七法的思惟一起把握而说的思惟,所以更为合适。再者,因为色七法的思惟是在色法中以特别殊胜的方式破除密集而转起的,所以以它为所缘的无色思惟,就特别能转起对无常等相的透彻通达,因此那更为合适;而不是以新作的发等(三十二分)思惟为所缘而转起的。若那样的话,业处就会一直是全新的,因为舍弃了先前所取的思惟所缘而取其他的思惟所缘。其余诸项,是指从双对开始的思惟等项。以那方式,是指以圣种经的教说方式。
Pavattaṃ cittanti sattasu ṭhānesu sammasanavasena pavattaṃ cittaṃ. Sammasantoti ekajjhaṃ gahetvā sammasanto. Taṃ yuttataranti taṃ ariyavaṃsakathāyaṃ vuttaṃ yuttataraṃ āsannabhāvena vibhūtataraṃ rūpasattake sammasanaṃ saha gahetvā sammasanassa vuttattā. Apica rūpasattake sammasanassa rūpadhammesu sātisayaṃ ghanavinibbhogaṃ katvā pavattattā tabbisayaṃ arūpasammasanaṃ sātisayaṃ aniccādilakkhaṇappaṭivedhāya sampavattatīti taṃ yuttataraṃ, na pana apubbakesādisammasanaṃ katvā tabbisayaṃ pavattitaṃ. Tathā sati kammaṭṭhānaṃ navaṃ navaṃ eva siyā, pubbe gahitaṃ sammasanavisayaṃ chaḍḍetvā aññassa sammasanavisayassa gaṇhanato. Sesānipīti yamakato sammasanādīnipi. Tenevāti ariyavaṃsakathānayeneva.
718这个“那也是心”是指从执取和放下(执取与舍离)的角度,以思惟(观照)的方式生起的心生起。因为这里是拿“心”作为标题来解说的。这个道理在一切处都一样。所谓“以双对的方式思惟”,是缘于名色法,以成对的方式使思惟运作。因为这个人先前虽然已经依色法七种方式思惟而安住,现在又从执取、放下等方式思惟之后,才这样思惟它。在刹那思惟等当中,也是同样的道理。
718.Tampi cittanti ādānanikkhepato sammasanavasena pavattacittuppādampi. Cittasīsena hi niddeso. Esa nayo sabbattha. Yamakato sammasati nāma nāmarūpadhamme ārabbha yugaḷavasena sammasanassa pavattanato. Ayañhi pubbe rūpasattakavasena sammasitvā ṭhitopi idāni ādānanikkhepādivasena sammasitvāva taṃ sammasati. Khaṇikato sammasanādīsupi eseva nayo.
719“此亦”指的是这第四种思惟心。“第一心”是指以执取、放置等方式对色进行思惟的心,也就是所说的执取色之心。由于通过对已思惟之心的思惟,使它们的刹那性得以显明,所以这种思惟被称为“刹那思惟”。
719.Etampīti etaṃ catutthasammasanacittampi. Paṭhamacittanti ādānanikkhepādivasena rūpaṃ sammasitacittaṃ, yaṃ rūpapariggāhakacittanti adhippetaṃ. Sammasitasammasitacittasammasanena tesaṃ khaṇikabhāvassa vibhāvanato idaṃ sammasanaṃ ‘‘khaṇikato sammasana’’nti vuttaṃ.
720这种思惟本身因为能生出多种思惟的次第,所以被说成“次第思惟”,当它加倍时也是如此。Vaṭṭeyyāti 的意思是“可能发生”。如果真是那样,修行就会只专注于次第思惟,既不能帮助根本业处,也不是等至的行持。又因为仅凭这些,在色法和无色法中的无常等相就已经充分显明,所以说“直到第十心思惟……应当省略”。所谓“应当省略”,是为了显示次第思惟的界限,意思是不要用第十二心去思惟第十一心,并不是说要从那种思惟退转。因此,再次执取色之后,仍然要致力于修行,直到第十心思惟。“所说”是指在《圣种经》中所说。
720. Idameva ca sammasanaṃ diguṇitaṃ anekasammasanapaṭipāṭisambhavato ‘‘paṭipāṭito sammasana’’nti vuttaṃ. Vaṭṭeyyāti sambhaveyya. Tathā sati paṭipāṭisammasanapasutā eva bhāvanā siyā, na mūlakammaṭṭhānupakārī, na cāyaṃ samāpatticāro. Yasmā ca tattakena rūpadhammesu, arūpadhammesu ca aniccādilakkhaṇāni suṭṭhu vibhūtāni honti, tasmā vuttaṃ ‘‘yāva dasamacittasammasanā…pe… ṭhapetabba’’nti. Ṭhapetabbanti ca na ekādasamaṃ dvādasamena sammasitabbanti paṭipāṭito sammasanassa paricchedadassanaparaṃ, na tato sammasanato oramanadassanaparaṃ, tasmā punapi rūpaṃ pariggahetvā yāva dasamacittasammasanā bhāvanamanuyuñjateva. Vuttanti ariyavaṃsakathāyaṃ vuttaṃ.
721所谓“没有单独的思惟方法”,意思是:除了对无常等的作意之外,再没有别的观禅作意了。而这里说的观对见等的镇伏,指的就是破除见等。为了说明正是依靠观生起的种种差别,破除见等才能实现,所以接着说了“然而那……”等话。其中,“众生想”是指生起“有众生存在”这种想。也有人说,那是与微弱的我见同时生起的想。“以破除众生想的心”是指以镇伏众生想的方式生起的心,这时见不会生起;因为以想颠倒为因而生起的心颠倒和见颠倒,随着想颠倒的不存在也就不存在了。所谓慢,如果是依止于见、会使人堕入恶趣的那种,那么当见被镇伏时,它也就被镇伏了;当见被断除时,它也就被断除了,所以说“见被破除……慢不生起”。当慢被镇伏时,它能阻止渴爱的活动,因为渴爱只在合意的对象上活动,所以说“慢被根除……渴爱不生起”。这里的“渴爱”指的是微细的贪着,所以说“渴爱……被彻底耗尽”。
721.Visuṃ sammasananayo nāma natthīti aniccādimanasikāravinimutto añño vipassanāmanasikāro natthi. Vipassanāya ca diṭṭhiādivikkhambhanā idha diṭṭhiugghāṭanādayoti adhippetā. Vipassanāya eva hi pavattivisesena diṭṭhiugghāṭanādayo ijjhantīti dassento ‘‘yaṃ paneta’’ntiādimāha. Tattha sattasaññāti sattā atthīti uppajjanakasaññā. Dubbalāya attadiṭṭhiyā sahagatasaññātipi vadanti. Sattasaññaṃ ugghāṭitacittenāti sattasaññāya vikkhambhanavasena pavattacittena diṭṭhi nuppajjati, saññāvipallāsahetuuppajjanakā cittadiṭṭhivipallāsā tadabhāvena hontīti. Māno nāma yo diṭṭhūpanissayo apāyagamanīyo, so diṭṭhiyā vikkhambhitāya vikkhambhito eva hoti, diṭṭhiyā samucchinnāya samucchijjanatoti āha ‘‘diṭṭhiugghāṭita…pe… māno nuppajjatī’’ti. Māno vikkhambhiyamāno taṇhāya pavattiṃ nivāreti, abhimatavisayesu eva taṇhāya pavattanatoti vuttaṃ ‘‘mānasamugghāṭita…pe… taṇhā nuppajjatī’’ti. Taṇhāti idha sukhumā nikanti adhippetāti āha ‘‘taṇhāya…pe… pariyādinnā nāma hotī’’ti.
这就是现在要说的观照方法。
Ayaṃ nayoti idāni vuccamāno sammasanavidhi.
“我的观”:对于这种也被当成“我的”的观,有一个作为其主人的“我”被执取,所以这就是见执。因此说:“对执取者来说,确实没有所谓破除见这回事。”虽然这个人通过证得见清净和度疑清净而有了清净的见,但因为还没有被圣道断除,而且是依于微细的见,所以才这样说。
Mama vipassanāti imassāpi attaniyasaññitāya vipassanāya sāmibhūto attā parāmasīyatīti diṭṭhigāhatāti tathā ‘‘gaṇhato hi diṭṭhisamugghāṭanaṃ nāma na hotī’’ti vuttaṃ. Kāmañcāyaṃ diṭṭhivisuddhikaṅkhāvitaraṇavisuddhisamadhigamena visuddhadiṭṭhiko, maggena pana asamugghāṭitattā anoḷārikāya ca diṭṭhiyā vasenevaṃ vuttaṃ.
“善妙”就是正确。“令人心悦意”是修饰动作的词,意思是让心增长的方式。这两者都说明了以观为所缘而生起的增上慢。因此说:确实不存在所谓的破除慢。
Suṭṭhūti sammā. Manāpanti ca kiriyāvisesanaṃ, manavaḍḍhanākārenāti attho. Ubhayenāpi vipassanāvisayaṃ adhimānamāha. Tena vuttaṃ ‘‘mānasamugghāṭo nāma na hotī’’ti.
“我能观”——这里以“具备能力”为据,又因与殊胜功德相应,便显示出:观是值得品味的,也就是说心能够观。因此,“我就这样唯以观度过时光”,这是针对乐于品味观的人所作的连缀说明。
Vipassituṃ sakkomīti tattha samatthatāpadesena guṇavisesayogato vipassanāya assādetabbatā dassīyati, cittaṃ vipassituṃ sakkomi. Tasmā vipassanto eva kālaṃ vītināmessāmīti vipassanaṃ assādentassāti yojanā.
因为这里所说的“断除邪见”,特别是通过无我随观才能成就,所以开示这一点时,先以“若诸行”等说法讲了无我随观的方法;又因为以无我随观的人,为了助成这种随观,也必须以无常和苦来随观诸行,因此说了“以已生而坏灭之义”等话。
Yasmā diṭṭhisamugghāṭanaṃ nāmettha visesato anattānupassanāya hoti, tasmā taṃ dassentena ‘‘sace saṅkhārā’’tiādinā anattānupassanāvidhiṃ vatvā yasmā pana anattato anupassantena saṅkhārā aniccatopi dukkhatopi anupassitabbā eva tadupabrūhanato, tasmā ‘‘hutvā abhāvaṭṭhenā’’tiādi vuttaṃ.
因为所谓的“断除慢”,是通过无常随观来完成的。对于一个见到诸行每一刹那都在坏灭的人来说,慢哪里还有机会生起呢?经中确实说过:应当修习无常想,为了断除我慢。
Yasmā mānasamugghāṭanaṃ nāma aniccānupassanāya hoti. Khaṇe khaṇe bhijjanake saṅkhāre passantassa kuto mānassa avasaro. Aniccasaññā bhāvetabbā asmimānasamugghāṭāyāti hi vuttaṃ.
因为“欲贪的耗尽”是靠苦随观完成的。对于如实见到诸行自性是苦、是苦的根基且为苦所成的行者来说,在那里面连一丁点儿的欢喜贪着都不会生起。如果是随观乐味的人,渴爱才会在那里生起。其余部分和无我相那段里说的一样。这里简要的意思是:当按照前面所说的方法,依次修习观行的瑜伽行者,其无我随观锐利、勇猛、明净地运转时,另外两种随观也会跟着它一起走,这时他就完成了“破除邪见”。因为一切邪见都以我见为根,而无我随观正是我见的直接对立面。
Yasmā nikantipariyādānaṃ nāma dukkhānupassanāya hoti. Na hi sabhāvato, dukkhavatthuto ca dukkhabhūte saṅkhāre passantassa tattha īsakampi abhirato hoti. Assādānupassino hi tattha taṇhā uppajjeyya. Sesaṃ anattalakkhaṇe vuttanayameva. Ayaṃ panettha saṅkhepattho – vuttanayena paṭipāṭito sammasanaṃ pasutassa yogino yadā anattānupassanā tikkhā sūrā visadā pavattati, itarā dvepi tadanugatikā, tadānena diṭṭhiugghāṭanaṃ kataṃ hoti. Attadiṭṭhimūlikā hi sabbā diṭṭhiyo. Anattānupassanā ca attadiṭṭhiyā ujupaṭipakkhā.
当无常随观变得锐利、勇猛、明净地生起时,另外两种随观也会跟着它一起运作,这时他就完成了“拔除慢”。因为只要还有执取“常”的心态,慢的虚夸就会像巴卡梵天那样生起,说“这是常的,这是永恒的”等等。而无常随观正是执取“常”的直接对治。
Yadā pana aniccānupassanā tikkhā sūrā visadā pavattati, itarā dvepi tadanugatikā , tadānena mānasamugghāṭanaṃ kataṃ hoti. Sati hi niccagāhe mānajappanā ‘‘idaṃ niccaṃ, idaṃ dhuva’’ntiādinā (ma. ni. 1.501) bakabrahmuno viya. Aniccānupassanā ca niccagāhassa ujupaṭipakkhā.
当苦随观锐利、勇猛、明净地生起时,另外两种随观也跟随它一起运作,这时他就完成了对欲乐贪恋的彻底断除。因为只要乐想还在,就会有贪爱的执取,而苦随观正是欲乐贪恋的直接对立面。这样,三种随观各自发挥不同的作用,就产生了破除邪见等效果。因此说:“如此,这观各自安住于自己的领域。”因为随观各自恰如其分地发挥自己的作用,这就是安住于自己的领域,所以其意旨是:不应当说没有各自分别的思惟方法。
Yadā pana dukkhānupassanā tikkhā sūrā visadā pavattati, itarā dvepi tadanugatikā, tadānena nikantipariyādānaṃ kataṃ hoti. Sati hi sukhasaññāya taṇhāgāhova, dukkhānupassanā ca nikantiyā ujupaṭipakkhā. Evaṃ tissannaṃ anupassanānaṃ kiccavisesavasena diṭṭhiugghāṭanādīni honti. Tena vuttaṃ ‘‘iti ayaṃ vipassanā attano attano ṭhāneyeva tiṭṭhatī’’ti. Anupassanānaṃ yathārahaṃ sakakiccakaraṇañhi sakaṭṭhāneyeva ṭhānaṃ, tasmā visuṃ sammasananayo natthīti na vattabbanti adhippāyo.
722“以一切行相”:这里不是像此处那样只说一部分,而是要从一切行相、自性和作用上毫无遗漏地说明。“即在此”:是指在审察遍知中。因为在这里只有一部分随观能够获得,所以说“通达一部分”;不过那些随观,他自己接下来会从自性上显示出来。“其对立法”:是指在这里生起的那些随观,能舍断、镇伏它们各自的对立法,也就是常想等。
722.Sabbākāratoti idha viya ekadesena avatvā sabbākārato sarūpato, kiccato ca anavasesato vattabbā. Idhevāti tīraṇapariññāyameva. Ekaccānaṃyevettha anupassanānaṃ paṭilābhoti āha ‘‘ekadesaṃ paṭivijjhanto’’ti, tā pana sayameva sarūpato dassessati . Tappaṭipakkhe dhammeti yā anupassanā idha sambhavanti, tāsaṃ paṭipakkhe dhamme niccasaññādike pajahati vikkhambheti.
“坏灭随观”是指对诸行刹那坏灭的随观。“修习”是指增长。“密集想”是指依相续、聚集、作用、所缘而执取为单一。他们说“坏灭随观”就是“已生而灭的随观”。以那种智慧把密集分解之后,见到“无常即坏灭之义”,这就是坏灭随观。从坏灭随观开始,它才达到圆满,这时就断除了密集想;在此之前因为还不圆满,所以不会断除。其他地方也应这样理解:在断除遍知和审察遍知中,观智的圆满与不圆满应当这样看待。以现见和推论见到诸行的坏灭之后,心就只倾向于那称为坏灭的灭尽,这是衰灭随观,以此舍断造作积聚。因为对于那为了什么目的、以什么而造作积聚的转起,他的心不倾向于贪爱。因此说:“修习衰灭随观者,舍断造作积聚。”见到已生者以老、死两种方式变异,或者依色七法等所把握的,见到它从各自的分际之后成为别异,这是变异随观,以此舍断恒常想、坚固执取。
Khayānupassananti saṅkhārānaṃ khaṇabhaṅgānupassanaṃ. Bhāventoti vaḍḍhento. Ghanasaññanti santatisamūhakiccārammaṇānaṃ vasena ekattaggahaṇaṃ. Khayānupassananti hutvā abhāvānupassananti vadanti. Yāya paññāya ghanavinibbhogaṃ katvā ‘‘aniccaṃ khayaṭṭhenā’’ti (paṭi. ma. 1.48) passati, sā khayānupassanā. Bhaṅgānupassanato paṭṭhāya tassā pāripūrīti ghanasaññāya pahānaṃ hoti, tato pubbe aparipuṇṇatāya taṃ na hoti. Evamaññatthāpīti paripuṇṇāparipuṇṇatā pahānatīraṇapariññāsu vipassanāpaññāya daṭṭhabbā. Paccakkhato, anvayato ca saṅkhārānaṃ bhaṅgaṃ disvā tattheva bhaṅgasaṅkhāte nirodhe adhimuttatā vayānupassanā, tāya āyūhanaṃ pajahati. Yadatthaṃ, yāya ca āyūhati, tasmiṃ pavatte taṇhāya cassa cittaṃ na namatīti. Tena vuttaṃ ‘‘vayānupassanaṃ bhāvento āyūhanaṃ pajahatī’’ti. Jātassa jarāmaraṇehi dvidhā pariṇāmadassanaṃ, rūpasattakādivasena vā pariggahitassa taṃtaṃparicchedato paraṃ aññabhāvadassanaṃ vipariṇāmānupassanā, tāya dhuvasaññaṃ thirabhāvagahaṇaṃ pajahati.
无相观等,其实就是无常随观等。所谓“相”,是指在对相续和聚合生起“这是一个整体”的认知时,由于诸行看起来能持续一段时间、好像恒常不变,又好像各自有独立的作用,于是便呈现为像是有具体形状一般,仅仅是这样一种显现而已。所谓“愿”,是指对快乐的希求,或者由贪等烦恼所生的愿求,从含义上说,就是渴爱使心倾向于诸行。所谓“执著”,是指对自我的执著。因为无常随观等正是与这些相、愿等相对立的,所以才被称为无相等名称。应当知道,就像常想等要被无常随观等断除一样,执取相等正是它们的对立面。了知色等所缘之后,见到缘取那个所缘的心坏灭,从而看到:只有诸行在坏灭,只是诸行的死亡,并没有其他任何东西存在。以坏灭的方式把握空之后,生起的观即是增上慧,并且是于法之观,所以是增上慧法观。它以常、坚实等执取为依托而运作的、伴随渴爱的邪见执著,都被它舍断。所谓如实现智,就是见到有因缘的名色。以此智舍断“我过去世是否存在”这类想法,以及“世界是由自在天所生”这类迷惑执著。以怖畏现起的方式生起的、在一切存在中见过患的智,就是过患观。由于它看不到任何可以依赖、可以依止的地方,所以依止的执著和随之生起的渴爱都被它舍断。作为解脱诸行之方法的审察智,就是审察观。由于对无常等没有审察,审察的对立面就是无明,它被审察观舍断。行舍智和随顺智是转向观。依靠它,心对一切诸行就像荷叶上的水珠一样退缩、回缩,因此以它舍断结缚执著,也就是欲结等烦恼的生起。无常随观等七种观,前面已经按含义分别解释了,后面还会再加以说明,所以这里没有说。
Animittānupassanādayo aniccānupassanādayo eva. Nimittanti santatiyaṃ, samūhe ca ekattasaññāya gayhamānaṃ kālantarāvaṭṭhāyibhāvena, niccabhāvena ca saṅkhārānaṃ sakiccaparicchedatāya saviggahaṃ viya upaṭṭhānamattaṃ. Paṇidhinti sukhapatthanaṃ, rāgādipaṇidhiṃ vā, atthato taṇhāvasena saṅkhāresu ninnataṃ. Abhinivesanti attābhinivesaṃ. Etesañhi nimittādīnaṃ paṭipakkhabhāvena aniccānupassanādayo animittādināmehi vuttāti aniccānupassanādīhi pahātabbā niccasaññādayo viya nimittaggāhādayova paṭipakkhāti daṭṭhabbā. Rūpādiārammaṇaṃ ñatvā tadārammaṇassa cittassa bhaṅgaṃ disvā saṅkhārā eva bhijjanti, saṅkhārānaṃ maraṇaṃ, na añño koci atthīti bhaṅgavasena suññataṃ gahetvā pavattā vipassanā adhipaññā ca sā dhammesu ca vipassanāti adhipaññādhammavipassanā, tāya niccasārādiādānavasena pavattaṃ abhinivesaṃ sataṇhaṃ diṭṭhiṃ pajahati. Yathābhūtañāṇadassanaṃ nāma sappaccayanāmarūpadassanaṃ. Tena ‘‘ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhāna’’nti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) evamādikaṃ, ‘‘issarato loko sambhavatī’’ti evamādikañca sammohābhinivesaṃ pajahati. Bhayatupaṭṭhānavasena uppannaṃ sabbabhavādīsu ādīnavadassanañāṇaṃ ādīnavānupassanā, tāya kassacipi ālayanissayaadassanato ālayābhinivesaṃ tathāpavattaṃ taṇhaṃ pajahati. Saṅkhārānaṃ muñcanassa upāyabhūtaṃ paṭisaṅkhāñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanā, tāya aniccādīsu appaṭisaṅkhātattā paṭisaṅkhānassa paṭipakkhabhūtaṃ avijjaṃ pajahati. Saṅkhārupekkhā, anulomañāṇañca vivaṭṭānupassanā. Tassā hi vasena tassa padumapalāse udakabindu viya sabbasaṅkhārehi cittaṃ patilīyati patikuṭati, tasmā tāya saṃyogābhinivesaṃ kāmasaṃyogādikilesappavattiṃ pajahati. Aniccānupassanādayo satta anupassanā heṭṭhā atthato vibhattāti, parato ca saṃvaṇṇīyantīti idha na vuttā.
所谓“在这些”是指在十八种大观里。所谓“以这位”是指以这位修行者。所谓“因此”是因为已经依无常等三相见到了诸行。那个见就是无常随观等。所谓“已通达”就是已获得。因为从以智慧通达其对象的那一刻起,就可说它已被获得。只是言辞表达不同而已,就像“树、树木、乔木”一样。这些也就是无相、无愿、空随观。
Tāsūti aṭṭhārasasu mahāvipassanāsu. Imināti yoginā. Tasmāti aniccādilakkhaṇattayavasena saṅkhārānaṃ diṭṭhattā. Taṃdassanañhi aniccādianupassanāti. Paṭividdhāti paṭiladdhā. Yadaggena hi ñāṇena savisayo paṭividdho, tadaggena taṃ paṭiladdhaṃ nāma hoti. Byañjanameva nānaṃ yathā ‘‘rukkho pādapo tarū’’ti. Tāpi animittāpaṇihitasuññatānupassanā.
一切观也都是这样,所以意思是:它们已经部分地被通达了。这已经包含在度疑清净里,因此它早就成立了。所以他说:“这二者也是已被通达的。”在其余十种观——厌离随观等当中,用“有些已通达,有些未通达”这句话,说明它们是部分通达的。因为当无常随观成立时,灭随观、尽随观、衰随观、变易随观也就叫作部分成立了;当苦随观成立时,厌离随观、过患随观也就部分成立了;当无我随观成立时,其余那些也就部分成立了。
Sabbāpi vipassanā, tasmā ekadesena paṭividdhā hontīti adhippāyo. Kaṅkhāvitaraṇavisuddhiyāeva saṅgahitaṃ, tasmā taṃ pageva siddhanti attho. Tenāha ‘‘idampi dvayaṃ paṭividdhameva hotī’’ti. Sesesu nibbidānupassanādīsu dasasu. ‘‘Kiñci paṭividdhaṃ kiñci appaṭividdha’’nti iminā tesaṃ ekadesapaṭivedhamāha. Aniccānupassanāya hi siddhāya nirodhānupassanā, khayānupassanā, vayānupassanā, vipariṇāmānupassanā ca ekadesena siddhā nāma honti, dukkhānupassanāya siddhāya nibbidānupassanā, ādīnavānupassanā ca, anattānupassanāya siddhāya itarāti.
生灭智论的注释
Udayabbayañāṇakathāvaṇṇanā
723在后面的行道智见清净的解说里,就像虚空因为云雾散去而清净,水因为泥污除去而清净,黄金因为黑色杂质去掉而清净,同样,智因为杂染去除而清净,所以说“以断除常想等而成为清净智者”。又因为在具有种种行相、种种过失的诸行中,已经作了三相简择的思惟,所以说“到达思惟智的彼岸后”。这里说的“思惟智”,就是名为理观的行聚思惟智。正是为了让这个智稳固,才有其余那些特殊的思惟。或者说,“思惟智”指的就是行聚思惟等思惟智,因为它和无间法观相似,依靠它能生起除遣邪见等作用。为了在后面详细说明修习方法,所以说“先略说开始”,因为简略地开始,对初学者来说比较容易契入。“于此”就是指在这个简略的开始之中。
723. Parato paṭipadāñāṇadassanakathāyaṃ abbhādivigamena ākāsassa viya, paṅkamalavigamena udakassa viya, kāḷakāpagamena suvaṇṇassa viya saṃkilesavigamena ñāṇassa parisuddhīti āha ‘‘niccasaññādīnaṃ pahānena visuddhañāṇo’’ti. Anekākāravokārasaṅkhāresu lakkhaṇattayasallakkhaṇasammasanassa katattā vuttaṃ ‘‘sammasanañāṇassa pāraṃ gantvā’’ti. Tattha sammasanañāṇassāti nayavipassanāsaṅkhātassa kalāpasammasanañāṇassa. Tasseva hi thirabhāvāya itare sammasanavisesāti vadanti. Sammasanañāṇassāti vā kalāpasammasanādisammasanañāṇassa. Anupadadhammavipassanāya sadisā hi sā. Tāya hi diṭṭhiugghāṭanādi sambhavatīti. Vitthārato bhāvanāvidhānaṃ parato vattukāmo ‘‘saṅkhepato tāva ārabhatī’’ti āha. Saṅkhepato hi ārambho ādikammikassa sukaro. Tatrāti saṅkhepena ārambhe.
“如何”是想要解说而提出的问题。意思是:前面说的“对于现在诸法的……生灭随观智”,应当怎样去了知呢?对于相续现在或刹那现在的诸法,应当致力于观察它们的生灭,而不是针对过去和未来,所以说“对于现在的诸法”。而这里“见生”只是作为“见灭”的前提。为了显示“见灭”才是主要的,就先说“变异随观慧”;同时说明见灭是以见生为前提,因此又说“生灭随观智”。
Kathanti kathetukamyatāpucchā. Yaṃ ‘‘paccuppannānaṃ…pe… udayabbayānupassane ñāṇa’’nti vuttaṃ, taṃ kathaṃ ñātabbanti ceti attho. Santatipaccuppanne, khaṇapaccuppanne vā dhamme udayabbayadassanābhiniveso kātabbo, na atītānāgateti vuttaṃ ‘‘paccuppannānaṃ dhammāna’’nti. Udayadassanañcettha yāvadeva vayadassanatthanti vayadassanassa padhānataṃ dassetuṃ ‘‘vipariṇāmānupassane paññā’’ti vatvā taṃ pana vayadassanaṃ udayadassanapubbakanti āha ‘‘udayabbayānupassane ñāṇa’’nti.
“已生”是指已经产生、已经获得存在状态。因为这里的“生”这个词,是就具备生、住、灭三个刹那来说的,就像“诸法已生、已成”等说法中那样,并不是指过去。
Jātanti nibbattaṃ paṭiladdhattabhāvaṃ. Ayaṃ hi jātasaddo khaṇattayasamaṅgitaṃ sandhāya vutto ‘‘ye dhammā jātā bhūtā’’tiādīsu (dha. sa. 1046) viya, na atītaṃ
“已生者皆不存在,未生者即在于彼;
已得自体者不坏,彼等实以自性而存。”
‘‘Ye te jātā na te santi, ye na jātā tattheva te; Laddhattabhāvā no bhaggā, teva santi sabhāvato’’ti. –
就像在“ādi”等词那里一样,也不是仅仅指已生的状态本身,不像“凡已生、已成、有为”等句里那样。因此说“已生的色是现在”(长部2.207;相应部5.379),意思是:现在色,就是已生起的、属于三刹那的色。不过,这最初很难把握,所以应当从相续现在的角度来确立观智。“它的”——指的是色的。不涉及缘相的各种细节,而以生起相为“生”,也就是被称为生的有为相,生就是生起、产生。以变异相为“灭”,也就是被称为变异的有为相,灭就是坏灭、消亡。“随观智”是指对生与灭的随观,那份智慧。虽然在以聚为所缘的观修等中,是以生、老、死为纲来说具有生老死的诸法,但在这里解说生灭智时,若按“生是现在,它的生起相是生,变异相是灭”等(无碍解道1.49)的方式来说,似乎就认可了生老死具有生老死性和已完成性;为了避免这种误解,所以在缘起支中,只教导到“有”为止。
Ādīsu viya, nāpi jātatāmattaṃ ‘‘yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhata’’ntiādīsu viya. Tenāha ‘‘jātaṃ rūpaṃ paccuppanna’’nti (dī. ni. 2.207; saṃ. ni. 5.379), paccuppannarūpaṃ nāma jātaṃ khaṇattayapariyāpannanti attho. Taṃ pana ādito duppariggahanti santatipaccuppannavasena vipassanābhiniveso kātabbo. Tassāti rūpassa. Paccayalakkhaṇapapañcaṃ anāmasitvā nibbattilakkhaṇaṃ udayoti nibbattanasaññitaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ udayo uppādo. Vipariṇāmalakkhaṇaṃ vayoti vipariṇāmasaññitaṃ saṅkhatalakkhaṇaṃ vayo vināso. Anupassanāñāṇanti yā udayassa, vayassa ca anupekkhanā, taṃ ñāṇaṃ. Kiñcāpi kalāpasammasanādīsu jātijarāmaraṇasīsena jātijarāmaraṇavanto dhammā vuttā, idha pana udayabbayañāṇaniddese ‘‘jāti paccuppannā, tassā nibbattilakkhaṇaṃ udayo, vipariṇāmalakkhaṇaṃ vayo’’tiādinā (paṭi. ma. 1.49) vuccamāne jātijarāmaraṇānaṃ jātijarāmaraṇavantatā, nipphannatā ca anuññātā viya hotīti taṃ pariharituṃ paṭiccasamuppādaṅgesu bhavapariyosānāva desanā katā.
So指瑜伽行者。依此圣典方法,就是依“已生的色是现在”等所显示的圣典理路。生不是指出生,也不是仅指最初的产生,而是指生起、产生的变化。这种变化,因为对诸行来说就像新出现的新状态之衰老,又像新状态的消失,所以说“新貌”。遍观是连接关系。未生者没有积聚或堆集,因为正在生起者尚未获得自体,完全不存在,所以不可能从哪里而来。因此说“正在生起者……没有”。为了显示这些法在未来时完全不存在,在过去时也一样,说了“正在坏灭者……”等语之后,说明:完全不存在之色法与无色法,在因缘条件聚合时生起,生起之后又完全归于不存在;为了以整体所摄、属于其一部分的譬喻阐明这个道理,说了“譬如……”等语。其中,堆是以堆集状态而聚集的堆;积聚是那样成团之物;埋藏是埋在地上放置的储藏物。以彼弹奏故为琵琶,即弹奏琵琶。
Soti yogī. Iminā pāḷinayenāti imāya ‘‘jātaṃ rūpaṃ paccuppanna’’ntiādinā dassitāya pāḷigatiyā. Jātinti na pasūtiṃ, na ca paṭhamābhinibbattimattaṃ, atha kho uppādaṃ nibbattivikāraṃ. Svāyaṃ vikāro yasmā saṅkhārānaṃ abhinavāvaṭṭhānajarā viya navabhāvāpagamoti āha ‘‘abhinavākāra’’nti. Samanupassatīti sambandho. Anuppannassa rāsi vā nicayo vā natthi yato āgaccheyya uppajjamānaṃ aladdhattabhāvassa sabbena sabbaṃ avijjamānattā. Tenāha ‘‘uppajjamāna…pe… natthī’’ti. Yathā anāgate addhani ime dhammā sabbena sabbaṃ natthi, evaṃ atītepi addhanīti dassento ‘‘nirujjhamānassāpī’’tiādiṃ vatvā avijjamānānaṃyeva rūpārūpadhammānaṃ hetupaccayasamavāye uppādo, uppajjitvā ca sabbaso abhāvūpagamoti imamatthaṃ samudāyagataṃ tadekadesabhūtāya upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yathā panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha rāsitoti rāsibhāvena samussito puñjo rāsi. Yathā tathā piṇḍibhūto nicayo. Bhūmiyaṃ nidahitvā ṭhapitaṃ nidhānaṃ. Upavīṇeti etenāti upavīṇaṃ, vīṇāvādanaṃ.
724724. 这样从简略的角度说明了生灭作意的方法之后,现在为了详细说明,又说“再者,哪些”等。其中,“无明集”是指无明的生起,也就是存在的意思。生起与灭相反,也能表达存在的意思,这个含义前面已经说过了。因此,由于前生已成的无明存在,此生中色便生起。“以缘集之义”,是指以缘已生起、存在的意思。应当知道,以无明等三支,过去作为其助成因的取等也已经包含在内了。
724. Evaṃ saṅkhepato udayabbayamanasikāravidhiṃ dassetvā idāni vitthārato dassetuṃ ‘‘puna yānī’’tiādi vuttaṃ. Tattha avijjāsamudayāti avijjāya uppādā, atthibhāvāti attho. Nirodhavirodhīhi uppādo atthibhāvavācakopi hotīti vuttovāyamattho. Tasmā purimabhavasiddhāya avijjāya sati imasmiṃ bhave rūpassa uppādo hotīti attho. Paccayasamudayaṭṭhenāti paccayassa uppannabhāvena, atthibhāvatoti attho. Avijjādīhi ca tīhi atītakālikāni tesaṃ sahakārīkāraṇabhūtāni upādānādīnipi gahitānevāti daṭṭhabbaṃ.
在转起缘中,因为段食的力量强,所以只取它来说“食集”。不过,取了段食之后,由于转起缘这一共性,时节和心也一并被包含进去了。因此应当知道,对于四种原因所生的色,从缘的角度看其生起,已经得到阐明了。色身是由伴随着无明和渴爱的业所生起的。如果没有以无明为依止的有爱,出生就根本不可能。就像色以无明和渴爱为依止一样,受等也应当这样看待。而食是已生起的色的滋养者,因为这里指的是段食,而且教说以欲界为立足点;或者,是以殊胜的说明方式来取食。“以生起相”等,是依时间来说明生起。其中,先依时分观见生起而安住的人,在这里依相续观见,然后渐次依刹那观见。五种相,就是无明、渴爱、业、食这些缘的存在所构成的相,以及色的生起相。因为这些缘存在,色的生起才被标示出来,所以称为相;而“生起”则是有为相。
Pavattipaccayesu kabaḷīkārāhārassa balavatāya so eva gahito ‘‘āhārasamudayā’’ti. Tasmiṃ pana gahite pavattipaccayatāsāmaññena utucittānipi gahitāneva hontīti catusamuṭṭhānikarūpassa paccayato udayadassanaṃ vibhāvitamevāti daṭṭhabbaṃ. Avijjātaṇhupanissayasahiteneva kammunā rūpakāyassa nibbatti. Asati ca avijjupanissayāya bhavanikantiyā jātiyā asambhavo evāti. Yathā ca rūpassa avijjātaṇhupanissayatā, evaṃ vedanādīnampi daṭṭhabbā. Āhāro pana uppannassa rūpassa posako, kabaḷīkārāhārassa adhippetattā, kāmadhātādhiṭṭhānattā ca desanāya. Ukkaṃsaniddesena vā āhāraggahaṇaṃ. ‘‘Nibbattilakkhaṇa’’ntiādinā kālavasena udayadassanamāha. Tattha addhānavasena pageva udayaṃ passitvā ṭhito idha santativasena disvā anukkamena khaṇavasena passati. Pañca lakkhaṇānīti avijjā taṇhā kammaṃ āhāroti imesaṃ paccayānaṃ atthitāsaṅkhātalakkhaṇāni ceva rūpassa nibbattilakkhaṇañcāti imāni pañca lakkhaṇāni. Tesaṃ atthitā hi rūpassa udayo lakkhīyati etehīti lakkhaṇānīti vuccanti. Nibbatti pana saṅkhatalakkhaṇamevāti.
无明灭则色灭,意思是:通过最上道智,使无明不再生起而灭尽,因此未来的色也不再生起而灭尽,因为因缘不存在时,果也不存在。以缘灭之义来说,就是名为无明的、能在未来引生色的那个缘已经灭尽。渴爱灭则业灭等,这里也是同样的道理。食灭,是指作为转起之缘的段食不存在了。色灭,是指由那食所生的色不存在了。其余部分应依照前面所说的方法来理解。变异相,是指依坏灭之时而观见它们的灭去。因此,先前依时分观见而安住的人,在这里依相续观见,然后渐次依刹那观见。五种相,这里是指无明等四种缘的不再生起之灭,以及色的刹那灭。因为通过这些,缘的不再生起之灭和色的究竟灭被标示出来,所以称为相。
Avijjānirodhā rūpanirodhoti aggamaggañāṇena avijjāya anuppādanirodhato anāgatassa rūpassa anuppādanirodho hoti paccayābhāve abhāvato. Paccayanirodhaṭṭhenāti avijjāsaṅkhātassa anāgate uppajjanakarūpapaccayassa niruddhabhāvena. Taṇhānirodhā kammanirodhāti etthāpi eseva nayo. Āhāranirodhāti pavattipaccayassa kabaḷīkārāhārassa abhāve. Rūpanirodhoti taṃsamuṭṭhānarūpassa abhāvo hoti. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayānusārena veditabbaṃ. Vipariṇāmalakkhaṇanti bhaṅgakālavasena tesaṃ vayadassanaṃ. Tasmā taṃ addhāvasena pageva passitvā ṭhito idha santativasena disvā anukkamena khaṇavasena passati. Pañca lakkhaṇānīti idha avijjādīnaṃ catunnaṃ paccayānaṃ anuppādanirodho, rūpassa khaṇanirodho cāti imāni pañca lakkhaṇāni. Tesañhi anuppādanirodho, rūpassa accantanirodho lakkhīyati etehīti lakkhaṇānīti vuccanti.
变异本身就是有为法的特征。受蕴等也是同样的道理。不过这里有一个差别:依据“被触之后感受,被触之后识别,被触之后生起意志”(《相应部》4.93),以及“触缘受,眼触所生的受、想、思”(《分别论》231)这些说法,触是受、想、行蕴生起的缘,触灭则它们也灭。依据《大本经》(《长部》2.60)、《大缘经》以及阿毗达摩中互相缘那一节“名色缘识”(《论事》719)的说法,名色是识生起的缘,名色灭则识也灭。所以说“触集则受集”等等。
Vipariṇāmo saṅkhatalakkhaṇameva. Esa nayo vedanākkhandhādīsu. Ayaṃ pana viseso – ‘‘phuṭṭho vedeti, phuṭṭho sañjānāti, phuṭṭho cetetī’’ti (saṃ. ni. 4.93), ‘‘phassapaccayā vedanā, cakkhusamphassajā vedanā, saññā, cetanā’’ti, ca vacanato phasso vedanā (vibha. 231) saññā saṅkhārakkhandhānaṃ pavattipaccayo, taṃnirodhā ca tesaṃ nirodho, mahāpadāna (dī. ni. 2.60) mahānidānasuttesu, abhidhamme ca aññamaññapaccayavāre ‘‘nāmarūpapaccayā viññāṇa’’nti (kathā. 719) vacanato nāmarūpaṃ viññāṇassa pavattipaccayo, taṃnirodhā tassa nirodhoti vuttaṃ ‘‘phassasamudayā vedanāsamudayo’’tiādi.
在这里,有些论师先说:“对无色蕴修习生灭观,只是依相续的转变来观,不是依刹那来观。”按他们的主张,依刹那观照生灭就不可能成立。另一些论师则说:“修习依缘的生灭观时,不涉及过去等的分别,而是从普遍共通的层面看到:由无明等缘而有受的生起,这是可以成立的,但不是直接看到它的生起;无明等不存在时,受也不生起、不可得,但不是直接看到它的坏灭。修习依刹那的生灭观时,则看到现在诸法的生起与坏灭。”这种说法是合理的。因为,当修行者依相续对色法与非色法作意生与灭,随着修习逐步推进,当观智达到锐利明净的状态时,刹那的生灭就会显现。这位修行者最初作意依缘的生灭时,先放下无明等缘法,把握具有生灭的诸蕴,通过依缘观生灭的方式,也能进一步作意刹那的生灭。
Ettha ca keci tāva āhu ‘‘arūpakkhandhānaṃ udayabbayadassanaṃ addhāsantativaseneva, na khaṇavasenā’’ti. Tesaṃ matena khaṇato udayabbayadassanameva na siyā. Apare panāhu ‘‘paccayato udayabbayadassane atītādivibhāgaṃ anāmasitvā sabbasādhāraṇato avijjādipaccayā vedanāsambhavaṃ labbhamānataṃ passati, na uppādaṃ. Avijjādiabhāve ca tassā asambhavaṃ alabbhamānataṃ passati, na bhaṅgaṃ. Khaṇato udayabbayadassane paccuppannānaṃ uppādaṃ, bhaṅgañca passatī’’ti, taṃ yuttaṃ. Santativasena hi rūpārūpadhamme udayato, vayato ca manasi karontassa anukkamena bhāvanāya balappattakāle ñāṇassa tikkhavisadabhāvappattiyā khaṇato udayabbayā upaṭṭhahantīti. Ayañhi paṭhamaṃ paccayato udayabbayaṃ manasi karonto avijjādike paccayadhamme vissajjetvā udayabbayavante khandhe gahetvā tesaṃ paccayato udayabbayadassanamukhena khaṇatopi udayabbayaṃ manasi karoti.
当他的智慧变得锐利、明净而运转时,色法和非色法就在每一刹那中生起、坏灭,并这样显现出来。因此说“如是色的生起”等等。其中,“如是色的生起”:按照上面所说的方式,从无明的集起也有色的生起;从渴爱……(中略)……业……(中略)……从食的集起也有色的生起。“如是色的灭去”:完全按照上面所说的方式,从无明的灭尽也有色的灭去,从渴爱……(中略)……从食的灭尽也有色的灭去、不再生起——这是从缘的角度详细作意。“如是色生起”:按照上面所说的方式,当见到生起相时,业所生的色、食所生的色、时节所生的色、心所生的色也都生起、产生、出现。“如是色灭去”:完全按照上面所说的方式,当见到变坏相时,业所生的色、食所生的色、时节所生的色、心所生的色也都灭去、止息——这是从刹那的角度详细作意。以上就是这段的关联。
Tassa yadā ñāṇaṃ tikkhaṃ visadaṃ hutvā pavattati, tadā rūpārūpadhammā khaṇe khaṇe uppajjantā, bhijjantā ca hutvā upaṭṭhahanti. Tena vuttaṃ ‘‘evampi rūpassa udayo’’tiādi. Tattha evampi rūpassa udayoti evaṃ vuttanayena avijjāsamudayāpi. Taṇhā…pe… kamma…pe… āhārasamudayāpi rūpassa sambhavo. Evampi rūpassa vayoti evaṃ vuttanayeneva avijjānirodhāpi taṇhā…pe… āhāranirodhāpi rūpassa vayo anuppādoti paccayato vitthārena manasikāraṃ karoti. Evampi rūpaṃ udetīti evaṃ vuttanayena nibbattilakkhaṇaṃ passantopi kammasamuṭṭhānarūpampi āhārautucittasamuṭṭhānarūpampi udeti uppajjati nippajjatīti. Evaṃ vuttanayeneva vipariṇāmalakkhaṇaṃ passanto kammasamuṭṭhānarūpampi āhārautucittasamuṭṭhānarūpampi veti nirujjhatīti khaṇato vitthārena manasikāraṃ karotīti yojanā.
725这样作意时,直到生灭智生起之前,生灭都还不算完全清楚,所以说“如是这些法……(中略)……证知”;或者,这是从理趣展示的角度这样说的。因为先看见现在诸法的生灭,然后把这种理趣推到过去和未来。苦等诸谛的区分、顺逆等缘起的区分、一性等理趣的区分、无常等相的区分,就是依谛、缘起、理趣、相而作的区分。这里通过把握缘起,也就把握了缘所生法,因为它们对于自己的果也具有缘起的性质。
725. Evaṃ manasi karoto na yāva udayabbayañāṇaṃ uppajjati, tāva udayabbayā suṭṭhu pākaṭā na hontīti katvā vuttaṃ ‘‘iti kirime dhammā…pe… paṭiventī’’ti, nayadassanavasena vā evaṃ vuttaṃ. Paṭhamañhi paccuppannadhammānaṃ udayabbayaṃ disvā atha atītānāgate nayaṃ neti. Dukkhādisaccappabhedā, anulomādipaṭiccasamuppādappabhedā, ekattādinayappabhedā, aniccatādilakkhaṇappabhedā ca saccapaṭiccasamuppādanayalakkhaṇappabhedā. Paṭiccasamuppādaggahaṇeneva cettha paṭiccasamuppannadhammānampi gahaṇaṃ, tesampi attano phalaṃ pati paṭicca samuppādabhāvato.
726Yan是用于具格义的主格表达,他们解释为“由彼智”。或者,yan是指向动作的词。在“见蕴的集起,见蕴的灭尽”这里,那个见就是它的意思。“而此”那里也是同样的道理。在这里,就像由于无明等的集起与灭尽,诸蕴的集起与灭尽有差别,所以有“由无明集起故色集起”等不同说法(《无碍解道》1.50),但就生起相和变异相而言,诸蕴的生灭并没有差别,因为它们所依的并非不同,所以没有作出语句上的区分而说“见生起相、变异相者,即见诸蕴的生灭”。因为“hi”这个词表示原因。由于在生起的刹那就有生起相,在坏灭的刹那就有变异相,所以见到这些相的人,就名为从刹那的角度见到诸蕴的生灭,这样便使“而此”等所说的含义更加清楚。
726.Yanti karaṇe paccattavacanaṃ, yena ñāṇenāti atthaṃ vadanti. Yanti vā kiriyāparāmasanaṃ. Khandhānaṃ samudayaṃ passati, khandhānaṃ nirodhaṃ passatīti ettha yadetaṃ dassananti attho. Yaṃ panāti etthāpi eseva nayo. Ettha ca yathā avijjādisamudayanirodhato khandhānaṃ samudayanirodhassa aññattā ‘‘avijjāsamudayā rūpasamudayo’’tiādivacanabhedo (paṭi. ma. 1.50) kato, na evaṃ nibbattivipariṇāmalakkhaṇehi khandhānaṃ udayabbayassa bhedo atthi abhinnādhikaraṇattāti ‘‘nibbattilakkhaṇavipariṇāmalakkhaṇāni passanto khandhānaṃ udayabbayaṃ passatī’’ti vacanabhedaṃ akatvā vuttaṃ. Uppattikkhaṇeyeva hīti hi-saddo hetuattho. Yasmā uppādakkhaṇeyeva nibbattilakkhaṇaṃ, bhaṅgakkhaṇeyeva ca vipariṇāmalakkhaṇaṃ, tasmā tāni passanto khaṇato khandhānaṃ udayabbaye passati nāmāti ‘‘yaṃ panā’’tiādinā vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ karoti.
727这里“icca evaṃ”中的“iti”一词表示原因。因为“无明集”等说法,是依缘来观察诸蕴的生灭;“生起相”等说法,则是依刹那来观察,所以是这个意思。“assa”指瑜伽行者。“evaṃ”是对前面所说方式的指代。不过,那些读成“icca assa paccayato”的人,他们那里的“iti”是对前面所说方式的指代。“由了知能生者”,是因为了知诸蕴的能生之缘,也就是无明等。“由了知生苦”,是因为了知称为生的苦。“由了知死苦”,在这里也是同样的道理。苦谛由部分观察而变得明显,就像那些观察山、海等的人一样。通过“以缘不生起”这一句,这里显示缘的不生起灭就是缘灭。“有缘者”,是指依缘而生起者。“其生灭观”,也就是此瑜伽行者依缘及刹那的生灭观。在那里,有不愚痴,或者以彼为主要作用的寻等法聚,或者这道是世间的,因此这道是随顺出离的世间道。这样,道谛由了知自性而变得明显。因此说“在那里,由破除愚痴”,意思是依彼分而说。或者,如前所说的称为正见的道,是圣道的方便,其自性是不愚痴,也显示自身,犹如灯一样,因此道谛变得明显。而此明显性,是由破除愚痴黑暗而来的,所以说“在那里,由破除愚痴”。
727.Iccassevanti ettha iti-saddo hetuattho. Yasmā ‘‘avijjā samudayā’’tiādi paccayato khandhānaṃ udayabbayadassanaṃ, ‘‘nibbattilakkhaṇa’’ntiādi khaṇato, tasmāti attho. Assāti yogino. Evanti vuttappakāraparāmasanaṃ. Ye pana ‘‘iccassa paccayato’’ti paṭhanti, tesaṃ itīti vuttappakāraparāmasanaṃ. Janakāvabodhatoti khandhānaṃ janakassa avijjādipaccayassa avabujjhanato . Jātidukkhāvabodhatoti jātisaṅkhātassa dukkhassa avabujjhanato. Dukkhasaccaṃ pākaṭaṃ hoti ekadesadassanena pabbatasamuddādidassanakānaṃ viya. Maraṇadukkhāvabodhatoti etthāpi eseva nayo. ‘‘Paccayānuppādenā’’ti etena paccayānaṃ anuppādanirodho idha paccayanirodhoti dasseti. Paccayavatanti paccayato uppajjanakānaṃ. Yañcassa udayabbayadassananti yaṃ assa yogino paccayato, khaṇato ca udayabbayānaṃ dassanaṃ. Tattha asammoho, tappadhāno vā vitakkādidhammapuñjo maggo vāyaṃ lokikoti niyyānānulomato lokiko maggo evāyaṃ. Iti tasmā maggasaccaṃ pākaṭaṃ hoti sabhāvāvabodhato. Tenāha ‘‘tatra sammohavighātato’’ti, tadaṅgavasenāti attho. Atha vā yathāvutto sammādiṭṭhisaṅkhāto maggo ariyamaggassa upāyabhūto asammohasabhāvo attānampi pakāseti padīpo viyāti maggasaccaṃ pākaṭaṃ hoti. Svāyaṃ pākaṭabhāvo mohandhakāravidhamanenāti āha ‘‘tatra sammohavighātato’’ti.
728“以无明为缘”等,是顺的缘起,因为它顺着流转的方向。“由无明集起”等语,意思是当无明等还存在时,所以说“由觉知此有故彼有”。逆着流转方向的,是“由无明本身完全离贪灭尽”等,这是逆的缘起。而那些有为的、缘生的法,正如“诸比丘,老死是无常、有为、缘生的”等经文所说。缘生法的明显,正是因为缘相的明显,由觉知“这是它的果”而得以了解。
728. ‘‘Avijjāpaccayā’’tiādiko anulomo paṭiccasamuppādo pavattiyā anulomanato. ‘‘Avijjāsamudayā’’tiādinā avijjādīsu santesūti ayamattho vuttoti āha ‘‘imasmiṃ sati idaṃ hotīti avabodhato’’ti. Pavattiyā vilomanato ‘‘avijjāyatveva asesavirāganirodhā’’tiādiko paṭilomo paṭiccasamuppādo. Te ca saṅkhatā paṭiccasamuppannā ‘‘jarāmaraṇaṃ, bhikkhave, aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppanna’’ntiādivacanato (saṃ. ni. 2.20). Paṭiccasamuppannassa ca pākaṭatā paccayākārapākaṭatāya eva ‘‘imassetaṃ phala’’nti avabodhato.
729前前之法灭去、后后之法生起并相续,这个道理通过从缘的角度观察生起而成立,有助于通达“同一性”的理则。因此,“另一个人造作,另一个人感受”等世俗说法能够成立,断见就没有立足的余地。所以说“由因果相续”等。诸行刹那刹那地生起,这个道理通过从刹那的角度观察生起而成立,有助于通达“差异性”的理则。因此,由于了知缘与缘所生法各自的自性差别,“同一个人造作,同一个人感受”这类思路所生的常见就没有立足的余地。所以说“由从刹那观察生起”等。通过从缘的角度观察生灭,成立“缘存在时果就存在,缘不存在时果就不存在”这个道理,于是那些法仅仅以存在本身作为因、并没有造作作用的道理就变得清楚。因此,我见没有立足的余地,因为不能得到自在主宰。所以说“诸法”等。没有自在主宰就是依他而转,这应当理解为具有缘的性质。通过从缘的角度观察生起,这些法由种种缘而生起,生起时也随顺于缘而生起,因此果随顺于因这个道理成立,无作见就没有立足的余地,所以说“然而从缘”等。因存在时,哪里还有无作之说?因为能作就是因。
729. Purimapurimānaṃ nirodho uttaruttarānaṃ uppādānubandhoti ayamattho paccayato udayadassanena sijjhamāno ekattanayādhigamāya hoti. Yato ‘‘añño karoti, añño paṭisaṃvedayatī’’tiādi (saṃ. ni. 2.17) vohārasiddhiyā ucchedadiṭṭhiyā anokāsatā. Tenāha ‘‘hetuphalasambandhenā’’tiādi. Saṅkhārā khaṇe khaṇe uppajjantīti ayamattho khaṇato udayadassanena sijjhamāno nānattanayādhigamāya hoti. Yato paccayapaccayuppannānaṃ sabhāvabhedāvabodhato ‘‘so karoti, so paṭisaṃvedayatī’’tiādinayappavattāya sassatadiṭṭhiyā anokāsatā. Tenāha ‘‘khaṇato udayadassanenā’’tiādi. Paccayatoudayabbayadassanena paccaye sati phalassa bhāvo, asati abhāvoti imassa atthassa siddhiyā atthitāmatteneva te dhammā kāraṇanti abyāpāranayo pākaṭo hoti. Yato attadiṭṭhiyā anokāsatā vasavattitāya alabbhaneyyato . Tena vuttaṃ ‘‘dhammāna’’ntiādi. Avasavattibhāvo parāyattatā, sā ca sappaccayatāya veditabbā. Paccayato udayadassanena tehi tehi paccayehi ime dhammā uppajjanti, uppajjamānā ca paccayānurūpameva uppajjantīti hetuphalassa hetuanurūpato siddhiyā akiriyadiṭṭhiyā anokāsatāvāti āha ‘‘paccayato panā’’tiādi. Sati kāraṇe kuto akiriyavādo. Karotīti hi kāraṇaṃ.
730从缘观生起时,见到缘存在、自性存在,果才产生,所以有为法只是以“存在”这种方式起助成作用,并没有自主的运作;又见到缘不存在时果也不存在,所以有为法依缘而转,这种依缘而转被了知时,就显明了无我空性。因此说“从缘……乃至……由觉知”。无常相变得明显,是因为从刹那观生灭,诸行被生灭所限定而得了知。因此说“由觉知有已还无”。生起之后灭去,就是“有已还无”。过去与未来的远离,就是过去、未来存在的空无。因为诸行在三个刹那之前和之后都不存在,所以由觉知过去未来的远离,就是通达有始有终。苦相也因观生灭而变得明显,这是文义衔接。生起后即坏灭的诸行,从生起之后,由于老、坏等异分位状态之生起,无间地受到逼迫。而它们这种被逼迫性,通过正确观见生灭而变得清晰,因此说“苦……由觉知”。
730. Paccayato udayaṃ passato paccaye sati sabhāve sati phalassa sambhavoti atthitāmattena upakārakatāti saṅkhatānaṃ nirīhatā, asati ca abhāvoti paccayādhīnavuttitā ca viññāyamānā attasuññataṃ vibhāvetīti āha ‘‘paccayato cassa…pe… tāvabodhato’’ti. Aniccalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ hoti khaṇato udayabbayadassanena saṅkhārānaṃ udayabbayato paricchinnatāya viññāyamānattā. Tenāha ‘‘hutvā abhāvāvabodhato’’ti. Uppajjitvā nirujjhanañhi hutvā abhāvo. Pubbantāparantaviveko atītānāgatabhāvasuññatā. Na hi saṅkhārā khaṇattayato pubbe, pacchā ca vijjanti, tasmā pubbantāparantavivekāvabodhatoti ādiantavantatāpaṭivedhatoti attho. Dukkhalakkhaṇampi pākaṭaṃ hoti udayabbayadassanenāti sambandho. Uppajjitvā bhijjantā saṅkhārā uppādato uddhaṃ jarābhaṅgāvatthantaruppattiyā nirantaraṃ vibādhīyanteva. Sā ca nesaṃ vibādhiyamānatā sammā udayabbayadassanena vibhūtā hotīti āha ‘‘dukkha…pe… bodhato’’ti.
自性相也是如此:通过观见生灭,不只是无常相和苦相变得明显,地界等的硬、触等被称为自性的相,也被显现状态所贯穿、被自性所限定而变得明显。因此说“由觉知被生灭所限定”。自性相,就是被称为自性的相,也就是诸法各自的自相。有为相的时间极为短暂:生等有为相的生刹那等时间极为短暂,因为它不住于刹那之间。因此说“于生刹那”等。而这里只把握生灭,是因为此智正是依观见生灭而生起,并非因为没有住刹那。
Sabhāvalakkhaṇampīti udayabbayadassanena na kevalaṃ aniccadukkhalakkhaṇameva, atha kho pathavīphassādīnaṃ kakkhaḷaphusanādisaññitaṃ sabhāvasaṅkhātaṃ lakkhaṇampi pākabhāvaviddhaṃ sabhāvāvacchinnaṃ pākaṭaṃ hoti. Tenāha ‘‘udayabbayaparicchinnāvabodhato’’ti. Sabhāvalakkhaṇeti sabhāvasaññite lakkhaṇe, taṃtaṃdhammānaṃ salakkhaṇe. Saṅkhatalakkhaṇassa tāvakālikattampīti uppādādisaṅkhatalakkhaṇassa uppādakkhaṇādiparittakālikatāpi khaṇantarānavaṭṭhānato tassa. Tenāha ‘‘udayakkhaṇe’’tiādi. Udayavayamattaggahaṇañcettha udayabbayadassanavaseneva imassa ñāṇassa pavattanato, na ṭhitikkhaṇassa abhāvā.
731不只是常新,还是只能短暂停留的。怎么说呢?经文说“如日出时”等等。其中,在水中用棍子划出的痕迹,就是水中的杖痕。露珠等五种比喻,是为了显示一个比一个停留得更短暂;但即便如此,它们仍被说成灭得缓慢,因为诸行的灭比这些还要快。同样,据说色法的灭,比那些以奔走为乐的天子们迎面奔跑、上下交替时头顶和脚上绑着的刀锋相撞还要快,更何况非色法呢?不只是常新,也不只是短暂停留,而且还是无实质的。怎么说呢?经文说“如幻”等等。因为幻等依宝石等而显现,并没有真实自性,所以无实质。其中,由咒药修成的幻术、幻网等是幻。鹿的渴爱是阳焰。梦本身就是梦境。被旋转成圆形的火把就是火轮。就像乾闼婆天子们因游戏欲而现于空中的城市,只是显现而已,那就是乾闼婆城。
731.Na kevalañca niccanavā, atha kho parittakālaṭṭhāyino. Kathanti āha ‘‘sūriyuggamane’’tiādi. Tattha udake daṇḍena katalekhā udake daṇḍarāji. Ussāvabinduādayo pañca kiccāpi uttaruttari atiparittaṭṭhāyibhāvadassanatthaṃ nidassitā, tathāpi te dandhanirodhā eva nidassitā, tatopi lahutaranirodhattā saṅkhārānaṃ. Tathā hi gamanassādānaṃ devaputtānaṃ heṭṭhupariyāyena paṭimukhaṃ dhāvantānaṃ sirasi pāde ca bandhakhuradhārā sannipātatopi sīghataro rūpadhammānaṃ nirodho vutto, pageva arūpadhammānaṃ. Na kevalaṃ niccanavā, nāpi parittakālaṭṭhāyinova, atha kho asārā. Kathanti āha ‘‘māyā’’tiādi. Māyādayo hi maṇiādivasena dissamānā ataṃsabhāvatāya asārā. Tattha mantosadhabhāvitā indajālādikā māyā. Migataṇhikā marīci. Supinameva supinantaṃ. Maṇḍalākārena āvijjhiyamānaṃ alātameva alātacakkaṃ. Gandhabbadevaputtānaṃ kīḷanicchāvasena nagaraṃ viya ākāse upaṭṭhānamattaṃ gandhabbanagaraṃ.
到这里为止,是指按照“已生之色是现在”这类经典的方式,或者按照“无论什么色,过去、未来、现在”这类经典的方式,只要开始修习、直到通达生灭的修行方法,都算到这里为止。因为即使是以聚观等为开端的整套修行方法,也全都是为了生起生灭智,而不是为了束缚身体各部分和肢体。所谓“只是灭法”,就是只有坏灭的本性。它依自身的法性而归于灭。即使说某法因加行而灭,那也是依自身的法性而灭,因为灭是没有原因的。不过,加行作为原因,会带来不同种类的生起。以这种方式,就像所说的“凡任何集法,那一切都是灭法”,因此,即使不依止于灭,也以如前所说的现观方式,对生起说“只是灭法而生起”,对灭说“而此已生者归于灭”。因为刚刚生起,还没有获得强盛的力量,所以说“嫩观智”。以聚观等方式运作的思惟,并不能严格意义上获得观的名号,只有以生灭随观等方式运作的才获得,所以说“由于证得它而被称为已开始修观的人”。
Ettāvatāti yvāyaṃ ‘‘jātaṃ rūpaṃ paccuppanna’’ntiādipāḷinayānusārena (paṭi. ma. 1.49), ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’ntiādipāḷinayānusārena (ma. ni. 1.347, 361; 2.113; 3.86, 89; paṭi. ma. 1.48) vā yāva udayabbayapaṭivedhā bhāvanāvidhi āraddho, ettāvatā. Kalāpasammasanādikopi hi sabbo bhāvanāvidhi udayabbayañāṇuppādanasseva, na parisaparisarīrakarabandhoti. Vayadhammamevāti bhijjanasabhāvameva. Vayaṃ upeti attano dhammatāya. Yañhi upakkamena vinassatīti vuccati, tampi attano dhammatāya eva vinassati ahetukattā vināsassa. Upakkamahetu pana visadisuppādo hoti. Iminā ākārenāti ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 16; paṭi. ma. 2.30) hi vuttaṃ, tasmā vayaṃ anālambitvāpi ‘‘vayadhammameva uppajjatī’’ti udayassa, ‘‘uppannañca idaṃ vayaṃ upetī’’ti vayassa ca iminā yathāvuttena paccakkhakaraṇākārena. Adhunā uppannaṃ, na tāva balappattanti āha ‘‘taruṇavipassanāñāṇa’’nti. Kalāpasammasanādivasena pavattaṃ sammasanaṃ na nippariyāyena vipassanāsamaññaṃ labhati, udayabbayānupassanādivasena pavattameva labhatīti āha ‘‘yassādhigamā āraddhavipassakoti saṅkhaṃ gacchatī’’ti.