21. 道智见清净之解释显示巴利原文
21. Paṭipadāñāṇadassanavisuddhiniddesavaṇṇanā
离随烦恼的生灭智之论述显示巴利原文
Upakkilesavimuttaudayabbayañāṇakathāvaṇṇanā
737 行舍智是观行达到顶点时的观。此达到顶点,是依生灭智等八智而生起的,故说“依八智而达到顶点的观”。由于粗重无明黑暗——覆盖真实的愚痴——离去,而随顺于真理的证悟,故称“随顺谛智”,亦即随顺智。为显示他们智的自性,故开示“八智”等。其中,有说:以见生灭,令诸行的无常相及随后的其余诸相显著,生灭随观便转起,故称之为“行道观中的生灭随观智”。此说由那些认为它仅属“遍知度遍知”者所主张。虽生灭智确实含摄于遍知度遍知,然以了知生灭等义及现见义,故为智见,即生灭智等。他们智见本身因远离对立而清净,故为智见清净;此清净即是圣道,依此而行,故称行道,因此名为行道智见清净。然而,这是就刚生起、未达纯熟者而言。因为已纯熟者,由成就断除常想等,而成为断遍知的立足处。由此,当它过去时,十八种大观中的一部分便已证得。因为若不依现见生灭,仅以共相的审度,则不可能殊胜地断除对立面。若不断除对立面,又如何能有如金刚般不可摧破的智之锐利、明净等呢?因此,已达纯熟状态之生……显示巴利原文
737. Vipassanācārassa matthakappattiyā saṅkhārupekkhāñāṇaṃ sikhāppattā vipassanā. Sikhāppatti panassa udayabbayañāṇādīnaṃ attaṭṭhamānaṃvasena jātāti āha ‘‘aṭṭhannaṃ pana ñāṇānaṃ vasena sikhāppattā vipassanā’’ti. Oḷārikoḷārikassa saccapaṭicchādakamohatamassa vigamanena saccappaṭivedhānukūlattā ‘‘saccānulomikañāṇa’’nti anulomañāṇamāha. Tāni pana ñāṇāni sarūpato dassetuṃ ‘‘aṭṭhannanti cā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha udayabbayadassanena saṅkhārānaṃ aniccalakkhaṇaṃ, tadanusārena itaralakkhaṇāni ca vibhāventīyeva udayabbayānupassanā pavattatīti katvā ‘‘vīthipaṭipannavipassanāsaṅkhātaṃ udayabbayānupassanāñāṇa’’nti vuttanti keci. Tayidaṃ tassa sabbaso tīraṇapariññābhāvameva maññamānehi vuttaṃ. Kiñcāpi hi udayabbayañāṇaṃ tīraṇapariññantogadhameva, udayabbayādīnaṃ pana jānanaṭṭhena, paccakkhato dassanaṭṭhena ca ñāṇadassanāni, udayabbayañāṇādīni. Tāniyeva paṭipakkhato visuddhattā ñāṇadassanavisuddhi, sā eva ariyamaggo paṭipajjati etāyāti paṭipadā cāti paṭipadāñāṇadassanavisuddhīti vuttaṃ. Taṃ pana uppannamattaṃ appaguṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Paguṇañhi niccasaññādipahānasiddhiyā pahānapariññāya adhiṭṭhānabhūtaṃ. Yato tadavigamena aṭṭhārasasu mahāvipassanāsu ekaccā adhigatā eva honti. Na hi udayabbayānaṃ paccakkhato paṭivedhena vinā sāmaññākārānaṃ tīraṇamattena sātisayaṃ paṭipakkhapahānaṃ sambhavati. Asati ca paṭipakkhapahāne kuto ñāṇādīnaṃ vajiramiva avihatavegatā, tikhiṇavisadāditā vā. Tasmā paguṇabhāvappattaṃ udayabbayañāṇaṃ pahānapariññāpakkhiyameva daṭṭhabbaṃ. Sabbasaṅkhārānaṃ bhaṅgasseva anupassanā bhaṅgānupassanā, tadeva ñāṇaṃ bhaṅgānupassanāñāṇaṃ. Yathābhūtadassāvī bhāyati etasmāti bhayaṃ, tebhūmakadhammā, tesu bhayato upaṭṭhitesu bhāyitabbākāragāhiñāṇaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ. Muñcituṃ icchatīti muñcitukamyaṃ, cittaṃ, puggalo vā, tassa bhāvo muñcitukamyatā , tadeva ñāṇaṃ muñcitukamyatāñāṇaṃ. Puna paṭisaṅkhānākārena pavattaṃ ñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ. Nirapekkhatāya saṅkhārānaṃ upekkhanavasena pavattañāṇaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ. Tasmāti yasmā upakkilesavimuttaṃ udayabbayañāṇādinavavidhañāṇaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhi, tasmā.
738 738. 不理解由“离随烦恼”这一限定语所阐明之义,诘问者问道:“那么,再致力于生灭智有何意义呢?”在此,“有何意义”意为:有何作用?若无意义,则如同已煮熟的谷物再煮一次,是多余的——这是其意图。或者,为了通过把握相之识别等因的次第来使人了知此义,阿阇梨自己以欲解说之意而问:“有何意义?”“为了相之识别”意为:为了正确地确定无常等相。在此,为显示其理由,而说“因为生灭智……”等。难道不是名为生灭智者,只见诸行之生灭,而非见无常等三相吗?既然如此,它如何能成为无常等三相之识别呢?然而,不应如此看待,即认为“生灭智以三相为境”。当生灭被通达时,无常相便明显而现起。由此,“凡无常者,彼是苦;凡苦者,彼是无我”,其余诸相亦然。或者,以把握生灭,其“有已还无”之行相、“屡屡逼迫”之行相、“不得自主”之行相,便更为显著。因此,应以因由之方式,了知致力于生灭智是为了识别三相,而非直接面对。在下者,指在道非道智见清净之下。因为彼智虽由于光明等生起之因而转起为锐利、明净,但由于被邪见等随烦恼所染污,而变得迟钝、不明净。故说:“被十种……不能。”显示巴利原文
738.‘‘Upakkilesavimutta’’nti visesanena vibhāvitamatthaṃ anavabujjhanto codako ‘‘puna udayabbayañāṇe yogo kimatthiyo’’ti pucchati. Tattha kimatthiyoti kiṃ payojano niratthako, pageva nibbattitattā pakkassa pacanaṃ viyāti adhippāyo. Atha vā lakkhaṇasallakkhaṇādihetupaṭipāṭiggahaṇavasena tamatthaṃ ñāpetukāmo ācariyova kathetukamyatāvasena ‘‘kimatthiyo’’ti pucchati. Lakkhaṇasallakkhaṇatthoti aniccādilakkhaṇānaṃ sammadeva upadhāraṇattho. Tattha kāraṇaṃ dassento ‘‘udayabbayañāṇaṃ hī’’tiādimāha. Nanu ca udayabbayañāṇaṃ nāma saṅkhārānaṃ udayabbayameva passati, na aniccādilakkhaṇattayaṃ, tena kathaṃ aniccatādilakkhaṇattayasallakkhaṇaṃ hotīti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘udayabbayañāṇaṃ lakkhaṇattayavisayaṃ hotī’’ti. Udayabbaye pana paṭividdhe aniccalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ hutvā upaṭṭhāti. Tato ‘‘yadaniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, tadanattā’’ti (saṃ. ni. 3.15; 45, 77; 4.1, 4; paṭi. ma. 2.10) itaralakkhaṇampi. Atha vā udayabbayaggahaṇena hutvā abhāvākāro, abhiṇhasampaṭipīḷanākāro, avasavattanākāro ca vibhūtataro hotīti kāraṇabhāvena udayabbayañāṇe yogassa lakkhaṇattayasallakkhaṇatthatā veditabbā, na sammukheneva. Heṭṭhāti maggāmaggañāṇadassanavisuddhito heṭṭhā. Tañhi obhāsādiuppattihetutāya tikkhaṃ visadaṃ hutvā pavattampi diṭṭhiādīhi upakkiliṭṭhattā kuṇṭhaṃ avisadameva jātaṃ. Tenāha ‘‘dasahi…pe… nāsakkhī’’ti.
739 “Amanasikārā”(由于不作意):这是表示原因的从格。因为当被问到“被什么所覆蔽”时,以“由于对什么不作意”来追问那覆蔽者的原因。实际上,由于被相续所覆蔽,无常相不显现;而那个相续,由于对生灭的不作意而成为覆蔽者。由于被威仪路所覆蔽,苦相不显现;而那些威仪路,由于对不断逼迫的不作意而成为覆蔽者。由于被密集所覆蔽,无我相不显现;而那些密集,由于对界差别的不作意而成为覆蔽者。对于正在观察生灭的人来说,生起阶段不会到达灭去阶段,灭去阶段也不会到达生起阶段。生起的刹那是一个,灭去的刹那又是另一个,如此,即使是一个法,也依于刹那而呈现为别异,更不用说过去等(诸法)了,因此说:“然而,观察生灭……则显现”。其中,“由于相续被破坏”是指,对于前后转起的诸法,通过觉察其彼此不同的状态,而揭开了相续。因为,对于真正地观察生灭的人来说,诸法不会以相关联的状态呈现,而是像铁屑一样,以不相关联的状态呈现,因此,无常相变得极为明显。显示巴利原文
739.Amanasikārāti hetumhi nissakkavacanaṃ. ‘‘Kissa amanasikārā’’ti hi idaṃ ‘‘kena paṭicchannattā’’ti pucchitassa paṭicchādakassa hetupucchā. Santatiyā hissa paṭicchannattā aniccalakkhaṇaṃ na upaṭṭhāti, sā ca santati udayabbayāmanasikārena paṭicchādikā jātā. Iriyāpathehi paṭicchannattā dukkhalakkhaṇaṃ na upaṭṭhāti, te ca iriyāpathā abhiṇhasampaṭipīḷanāmanasikārena paṭicchādakā jātā. Ghanena paṭicchannattā anattalakkhaṇaṃ na upaṭṭhāti, te ca ghanā nānādhātuvinibbhogāmanasikārena paṭicchādakā jātāti. Udayabbayaṃ passato na udayāvatthā vayāvatthaṃ pāpuṇāti, vayāvatthā vā udayāvatthaṃ. Aññova udayakkhaṇo, aññova vayakkhaṇoti ekopi dhammo khaṇavasena bhedato upaṭṭhāti, pageva atītādikoti āha ‘‘udayabbayaṃ pana…pe… upaṭṭhātī’’ti. Tattha santatiyā vikopitāyāti pubbāpariyena pavattamānānaṃ dhammānaṃ aññoññabhāvasallakkhaṇena santatiyā ugghāṭitāya. Na hi sammadeva udayabbayaṃ sallakkhentassa dhammā sambandhabhāvena upaṭṭhahanti, atha kho ayosalākā viya asambandhabhāvenāti suṭṭhutaraṃ aniccalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ hoti.
“作意不断逼迫”是指,依于已把握的生灭,而作意诸行被无间断地逼迫、被恼害的状态。“在威仪路被揭开时”是指,当威仪路所获得的、覆蔽苦的状态被揭开时。实际上,在一个威仪中生起的苦,能去除它的另一个威仪,便如同它的覆蔽者一般,其余的也是如此。因此,当如实了知各个威仪路对各自苦的覆蔽状态时,由于诸行被苦无间断侵袭的状态变得明显,那些威仪路覆蔽苦的状态便称为被揭开,因而说:“苦相以如实之势显现”。“种种界”是指种种不同的地界等,即种种自性各异的法。“予以分别”是指,通过“地界是一种,水界是另一种”等,以及“触是一种,受是另一种”等,将它们一一区分开来。“当密集被分别时”是指,当组合密集、作用密集和所缘密集被破开之时。因为,在相互依存、聚集的色法与非色法中,有由于未以慧粉碎诸行,而依执着单一性所执取的组合密集;同样,尽管那些法的作用有所差别,却以确信的方式被一起执取的作用密集;以及,尽管所缘作用有所差别,却被一起执取的所缘密集——当以慧将这些界分别观察时,它们便如同以手摩擦的泡沫团一样消散,显示巴利原文
Abhiṇhasampaṭipīḷanaṃ manasi katvāti yathāpariggahitaudayabbayavasena saṅkhārānaṃ nirantaraṃ paṭipīḷiyamānataṃ vibādhiyamānataṃ manasi karitvā. Iriyāpathe ugghāṭiteti iriyāpathe labbhamānadukkhapaṭicchādakabhāve ugghāṭite. Ekasmiñhi iriyāpathe uppannassa dukkhassa vinodakaṃ iriyāpathantaraṃ tassa paṭicchādakaṃ viya hoti, evaṃ sesāpīti iriyāpathānaṃ taṃtaṃdukkhapaṭicchādakabhāve yāthāvato ñāte tesaṃ dukkhapaṭicchādakabhāvo ugghāṭito nāma hoti saṅkhārānaṃ nirantaraṃ dukkhābhitunnatāya pākaṭabhāvato. Tenāha ‘‘dukkhalakkhaṇaṃ yāthāvasarasato upaṭṭhātī’’ti. Nānādhātuyoti nānāvidhā pathavīādidhātuyo nānāvidhe sabhāvadhamme. Vinibbhujitvāti ‘‘aññā pathavīdhātu, aññā āpodhātū’’tiādinā, ‘‘añño phasso, aññā vedanā’’tiādinā ca visuṃ visuṃ katvā. Ghanavinibbhoge kateti samūhaghane, kiccārammaṇaghane ca pabhedite. Yā hesā aññamaññūpatthaddhesu samuditesu rūpārūpadhammesu ekattābhinivesavasena aparimadditasaṅkhārehi gayhamānā samūhaghanatā, tathā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ kiccabhedassa satipi paṭiniyatabhāve ekato gayhamānā kiccaghanatā, tathā sārammaṇadhammānaṃ satipi ārammaṇakaraṇabhede ekato gayhamānā ārammaṇaghanatā ca, tā dhātūsu ñāṇena vinibbhujitvā dissamānā hatthena parimajjiyamāno pheṇapiṇḍo viya vilayaṃ gacchanti, ‘‘yathāpaccayaṃ pavattamānā suññā ete dhammā dhammamattā’’ti anattalakkhaṇaṃ pākaṭataraṃ hoti. Tena vuttaṃ ‘‘nānādhātuyo…pe… upaṭṭhātī’’ti.
740 由于遮遣了恒常性,故为“无常”,即五蕴。如经中所说:“色,罗陀,是无常;受……想……行……识是无常”。在说明其原因时,说:“因为有生、灭、变异性”。“生”是生起的特相,“灭”是变坏的特相,“变异”是老,意思是它们的存在。由于“有已而变成无”,即生起之后又坏灭。在此,前者——生、老、死的存在——显示了无常,后者——坏灭的状态——则通过“有已而坏灭”的状态显示无常。为了显示五蕴因何种状态而被称为“无常”、即无常相,而说了“生、灭、变异”等。因为正是以此状态,它被标定为“无常”。“变异”是指形态的改变。因为“无有”的形态是以改变的方式获得的,由于不同于生起的形态,故为变异。“变异”或指形态的特殊性。因为“有已而变成无”不同于“有已”的状态,是坏灭的状态,在此无常相得以确立。因为无常的形态,如同苦与无我的形态一样,是区别于生起形态的。同样地,声音的坏灭状态,也由有为性而得以成立。显示巴利原文
740. Dhuvabhāvapaṭikkhepato na niccanti aniccaṃ, khandhapañcakaṃ. Yathāha ‘‘rūpaṃ kho, rādha, aniccaṃ, vedanā… saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ anicca’’nti (saṃ. ni. 3.172). Tattha kāraṇaṃ vadanto ‘‘uppādavayaññathattabhāvā’’ti āha. Uppādo nibbattilakkhaṇaṃ, vayo vipariṇāmalakkhaṇaṃ, aññathattaṃ jarā, tesaṃ sabbhāvatoti attho. Hutvā abhāvatoti uppajjitvā vinassanato. Ettha ca purimena jātijarāmaraṇasabbhāvato aniccanti dasseti, dutiyena pākabhāvaviddhaṃsābhāvato. Yassa bhāvena khandhapañcakaṃ ‘‘anicca’’nti vuccati, taṃ aniccalakkhaṇanti dassetuṃ ‘‘uppādavayaññathatta’’ntiādi vuttaṃ. Tena hi taṃ ‘‘anicca’’nti lakkhīyati. Ākāravikāroti ākāravikati. Abhāvākāro hi vikatirūpena labbhati, virūpattā na uppādākāro. Ākāravikāroti vā ākāraviseso. Hutvā abhāvo hi pākabhāvato bhinno viddhaṃsābhāvattā tattha ca aniccalakkhaṇaṃ niruḷhaṃ. Aniccākāro hi dukkhānattākārehi viya uppādākārato ca visiṭṭho. Tathā hi saddassa viddhaṃsābhāvo saṅkhatabhāvenapi sādhīyati.
“有为性”在意义上即是具有生起。而生起,是由“有”的状态所成立的、持续存在的阶段。依此理趣,苦相与无我相应知。再者,正如由于遮遣了常,故为“无常”——即由于遮遣了常的形态,所说的“无有”形态,也就是无常的形态,便是无常相;同样地,由于遮遣了乐,故为“苦”——即由于遮遣了乐的形态,不断逼迫的形态,也就是苦的形态,便是苦相;同样地,由于遮遣了我,故为“无我”——即由于遮遣了我的形态,不自在的形态,也就是无我的形态,便是无我相。应如此观见。这三种形态,由于并非自性法,故不包含在蕴中。由于离开蕴则不可得,故也不是离蕴而存在的。然而,应知它们是依于蕴,以假名的方式而获得的,是为了显示其过患而成为特殊的因由、依彼而起的假名差别。显示巴利原文
Saṅkhatabhāvo ca atthato uppādavantatā. Uppādo ca pākabhāvasādhitā dharamānāvatthā. Iminā nayena dukkhānattālakkhaṇāni veditabbāni. Apica yathā niccapaṭikkhepato aniccanti niccākārapaṭikkhepato yathāvutto abhāvākārasaṅkhāto aniccākāro aniccalakkhaṇaṃ, evaṃ sukhapaṭikkhepato dukkhanti sukhākārapaṭikkhepato abhiṇhapaṭipīḷanākārasaṅkhāto dukkhākāro dukkhalakkhaṇaṃ, tathā attapaṭikkhepato anattāti attākārapaṭikkhepato avasavattanākārasaṅkhāto anattākāro anattalakkhaṇanti daṭṭhabbaṃ. Te yime tayopi ākārā asabhāvadhammattā khandhapariyāpannā na honti. Khandhehi vinā anupalabbhanīyato khandhavinimuttāpi na honti. Khandhe pana upādāya vohāravasena labbhamānā tadādīnavavibhāvanāya visesakāraṇabhūtā tajjāpaññattivisesāti veditabbā.
“这所有一切”,即如前所说的三相,以及应被标记的五蕴。“以生灭随观智,如实地善加标记”——这句话是就彼义而借用其词之惯用语而说的。因为,以诸相为所缘的毗婆舍那,出于生灭智的目的而被称为“生灭智”。实则生灭智并不以苦相等为境;如果它以那些为境,便不成为生灭智了。然而,欲使生灭智锐利与明净者,必须审察三相,这相当于它的遍作。此理趣也适用于其余的智。显示巴利原文
Tayidaṃ sabbampīti yathāvuttalakkhaṇattayañceva lakkhitabbañca khandhapañcakaṃ. ‘‘Udayabbayānupassanāñāṇena yāthāvasarasato sallakkhetī’’ti idaṃ tadatthe tabbohāravasena vuttaṃ. Udayabbayañāṇatthañhi lakkhaṇārammaṇikavipassanā ‘‘udayabbayañāṇa’’nti kathitā. Na hi udayabbayañāṇaṃ dukkhalakkhaṇādivisayaṃ . Tabbisayatte vā udayabbayañāṇameva na siyā, udayabbayañāṇaṃ pana tikkhaṃ, visadañca kātukāmena lakkhaṇattayatīraṇameva kātabbaṃ. Parikammasadisañhetaṃ tassa. Esa nayo sesañāṇesupīti.
坏随观智之论述显示巴利原文
Bhaṅgānupassanāñāṇakathāvaṇṇanā
741 “Vahatīti”即流转。智的锐利是由于修习的纯熟。而纯熟的修习,因无有散乱,犹如安止于所缘般地转起,由此以智的锐利显示了诸行的迅速现起。当诸行以生灭的方式迅速现起时,见其生起,以及见“有生者必有灭”——这纯粹是为了见到灭,因为灭能带来厌离,所以他的心只转向灭、只作意于灭,由此舍弃生起等,唯以灭为对象而生起智。因此说“生起或……”等。其中,生起指产生变化;住指达至住立,即老;转起指执取后之转起;相指诸行之相。即诸行由于聚集等密集,以及由于各自作用的限定,如同有形体般地现起,那便是诸行之相。然而有些人说:“所谓转起,是诸行无间断地流转,也就是生起;所谓相,是已生起者的存在状态之相续;因此,若只执取生起,便名为执取转起;若只执取住,便名为执取相。”此说与“生起或……”等经文相违,因为若无差别,则不应作分别。由于不执取,故不达至。那么达至什么呢?回答说:“灭尽……住立”。其中,灭尽一词亦见于无生起之处,故以坏灭一词加以限定;坏灭一词亦可能表示特殊性,故以衰灭一词加以限定;而衰灭一词亦有……显示巴利原文
741.Vahatīti pavattati. Ñāṇassa tikkhabhāvo bhāvanāya paguṇabhāvena. Paguṇā ca bhāvanā vikkhepābhāvato ārammaṇe appitā viya pavattatīti ñāṇassa tikkhabhāvena saṅkhārānaṃ lahuupaṭṭhānatā dassitā. Saṅkhāresu pana udayabbayavasena lahuṃ lahuṃ upaṭṭhahantesu udayadassanañca ‘‘uppādavato vināso’’ti yāvadeva vayadassanatthaṃ tassa nibbidāvahattāti vaye evassa ābhogasamannāhāro manasikāro pavattati, tena uppādādiṃ muñcitvā vayamevārabbha ñāṇaṃ uppajjati. Tena vuttaṃ ‘‘uppādaṃ vā’’tiādi. Tattha uppādanti nibbattivikāraṃ. Ṭhitinti ṭhitippattaṃ, jaranti attho. Pavattanti upādinnakappavattaṃ. Nimittanti saṅkhāranimittaṃ. Yaṃ saṅkhārānaṃ samudayādighanavasena, sakiccaparicchedatāya ca saviggahānaṃ viya upaṭṭhānaṃ, taṃ saṅkhāranimittaṃ. Keci pana ‘‘pavattaṃ nāma saṅkhārānaṃ avicchedena pavattanaṃ uppādova, nimittaṃ nāma uppannānaṃ vijjamānatā ṭhānaparamparā, tasmā uppādameva gaṇhāti ce, pavattaṃ gaṇhāti nāma. Ṭhitiṃyeva gaṇhāti ce, nimittaṃ gaṇhāti nāmā’’ti vadanti, taṃ ‘‘uppādaṃ vā’’tiādivacanena virujjhati. Na hi asati bhede vikappo yutto. Na sampāpuṇāti aggahaṇato. Kiṃ pana sampāpuṇātīti āha ‘‘khaya…pe… santiṭṭhatī’’ti. Tattha nirodhasaddo anuppādepi dissatīti bhedasaddena visesitaṃ, bhedasaddo visesavācakopi hotīti vayasaddena visesitaṃ, sopi anirodhavācakopi atthīti khayasaddena visesitaṃ, khayavayabhedasaṅkhāte khaṇikanirodheti attho. Sati santiṭṭhatīti satisīsena ñāṇamāha. Etasmiṃ ṭhāneti upakkilesavinimuttassa udayabbayañāṇassa tikkhabhāvāpattiyaṃ vuttanayena udayampi muñcitvā vayasseva manasikārakāle.
“Ārammaṇapaṭisaṅkhā”(所缘审察):即依灭尽、衰灭,对色、受等所缘进行审察。此处略去ya音而作表述,如同“sayaṃ abhiññā”等中的用法那样。或即依如前所说的所缘之灭尽、衰灭、坏灭而审察,名为所缘审察。“Bhaṅgānupassanā”(坏灭随观):即对以彼为所缘之心的坏灭进行随观。“Paññā”(慧):即依种种方式而了知。此处应说而未说者,今即加以解释。显示巴利原文
Ārammaṇapaṭisaṅkhāti rūpavedanādiārammaṇaṃ khayavayavaseneva paṭisaṅkhāya. Yakāralopena hi niddeso ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu (dī. ni. 1.28, 405) viya. Yathāvuttassa vā ārammaṇassa khayavayabhedavasena paṭisaṅkhā ārammaṇapaṭisaṅkhā. Bhaṅgānupassaneti yo tadārammaṇassa cittassa bhaṅgo, tassa anupassane. Paññāti pakārato jānanā. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ idāneva saṃvaṇṇīyati.
742 “Yaṃ kiñci ārammaṇaṃ”(任何所缘):指从色乃至老死,即依应被观照的性质而摄取的一切诸行。所谓“paṭisaṅkhāna”(审察)即是了知,而由于这在坏灭随观中被意指,所以即是依坏灭而见,因此说:“了知后,依灭尽、依衰灭而见,这是它的含义。”此与彼智相关联。显示巴利原文
742.Yaṃ kiñci ārammaṇanti rūpaṃ yāva jarāmaraṇanti vipassitabbabhāvena gahitaṃ sabbaṃ saṅkhāragatamāha . Paṭisaṅkhānaṃ nāma jānanaṃ, tañca bhaṅgānupassanāya adhippetattā bhaṅgato dassanamevāti āha ‘‘jānitvā khayato vayato disvāti attho’’ti. Tassa ñāṇassāti sambandho.
“Rūpārammaṇameva rūpārammaṇatā”(色所缘即是色所缘性),为了显示如同“天即是天性”这样的意义,所以说“色所缘之心”。或者,为显示“rūpārammaṇatā”是处格意义的主格,故说“在色所缘的状态中”。以另一心随观坏灭,这是指以坏灭随观为观察领域。如此,坏灭随观变得熟练,其所缘便更加清晰而现起。“Ñātaṃ”(已知):指所缘,即依随观而了知。“Ñāṇaṃ”(智):指随观智。“Ubhopi vipassatī”(观照两者):即对那两者也依灭尽、依衰灭而观照。此处略义为:对色乃至老死依灭尽、依衰灭而见,是所缘的审察;对能见之智依灭尽、依衰灭而见,是对所缘审察之坏灭的随观;于两者皆是慧。又因前者不存在时后者也不存在,故将前者收入后者,唯后者——即慧——才是观照中的智。显示巴利原文
Rūpārammaṇameva rūpārammaṇatā yathā ‘‘devo eva devatā’’ti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘rūpārammaṇaṃ citta’’nti vuttaṃ. Rūpārammaṇatāti vā bhummatthe paccattavacananti dassento ‘‘atha vā rūpārammaṇabhāve’’ti āha. Aparena cittena bhaṅgaṃ anupassatīti vipassanāvisayaṃ bhaṅgānupassanamāha. Evañhi bhaṅgānupassanā paguṇā hoti, ārammaṇañcassa vibhūtataraṃ hutvā upaṭṭhāti. Ñātanti ārammaṇamāha anupassanāvasena ñātattā. Ñāṇanti anupassanāñāṇaṃ. Ubhopi vipassatīti tadubhayampi khayato vayato vipassatīti. Ayaṃ hettha saṅkhepattho – rūpassa yāva jarāmaraṇassa khayato vayato dassanaṃ ārammaṇapaṭisaṅkhātaṃ, dassanakañāṇassa khayato vayato dassanaṃ ārammaṇapaṭisaṅkhāya bhaṅgassa anupassananti ubhayattha paññā. Purimaṃ vā tadabhāve abhāvato pacchimāyaṃ pakkhipitvā pacchimā eva paññā vipassane ñāṇanti.
“Ettha”(在此):指“彼心……随观坏灭”这一句。“Anekehi ākārehi”(以多种行相):即依无常随观等种种行相。“Anu-”一词含有“更多、反复”之义,故说“一再地观照”。显示巴利原文
Etthāti ‘‘tassa cittassa…pe… bhaṅgaṃ anupassatī’’ti ettha. Anekehi ākārehīti aniccato anupassanādīhi anekehi ākārehi. Anu-saddo ‘‘bhiyyo’’ti etasmiṃ attheti āha ‘‘punappunaṃ passatī’’ti.
此中,所谓有为法,其本质即是生、老、死。其中,生是起始端,老是中间端,死是终结端。虽然生起等三种行相也由于是有为相而属于无常相,然而见到生与老时,无常相并不像在灭的刹那那样明显地现前,因此说:“坏灭是无常的最极边际”,也就是最上边际、最终边际。正如:生起者即是老法与死法,故生是无常的起始边际;衰老的即是生法与死法,故老是中间边际;坏灭的即是生法与老法,故坏灭是最极边际。‘Aniccato anupassatī’(依无常随观):并非如同以聚为观照者那样,依“无常即灭尽之义”去推论;也非如同初发观照者那样,先执取生起而后见灭;而是依生灭智的威力,在现前现起的生灭中,依所说的方法,舍弃生起,只以坏灭见的方式,依无常而随观。如此随观者,没有丝毫执取常的残余,所以说“非常”。如此,他便称为断除常想。在此,“唯依无常而随观”中的‘唯’字是省略而示的,为了显示其所遮止的意义,故说“非常”。这里不应怀疑也遮止了依苦随观等,因为这是遮止对立面的,且‘唯’字在后续教导中会涉及那些。依苦随观等也是如此。显示巴利原文
Idha saṅkhatadhammo nāma jātijarāmaraṇapakatiko, tassa jāti ādikoṭi, jarā majjhimakoṭi, maraṇaṃ osānakoṭi. Tattha kiñcāpi uppādāditividhampi saṅkhatalakkhaṇatāya aniccalakkhaṇaṃ, tathāpi jātijarāsu diṭṭhāsu na tathā aniccalakkhaṇaṃ pākaṭaṃ hutvā upaṭṭhāti yathā vayakkhaṇeti āha ‘‘bhaṅgo nāma aniccatāya paramā koṭī’’ti, uttamā koṭi pariyosānakoṭīti attho. Yathā hi jarādhammaṃ, maraṇadhammameva ca jāyatīti jāti aniccatāya ādi koṭi, tathā jātidhammaṃ, maraṇadhammameva ca jīratīti jarā majjhimā koṭi, jātidhammaṃ, jarādhammameva ca bhijjatīti bhaṅgo paramā koṭīti. Aniccato anupassatīti na kalāpato sammasanto viya ‘‘aniccaṃ khayaṭṭhenā’’ti (paṭi. ma. 1.48) anumānavasena, nāpi āraddhavipassako viya udayaggahaṇapubbakavayadassanavasena, atha kho udayabbayañāṇānubhāvena paccakkhato upaṭṭhitesu udayavayesu vuttanayena udayaṃ muñcitvā bhaṅgadassanavaseneva aniccato anupassati, evaṃ anupassato panassa niccagāhassa lesopi natthīti āha ‘‘no niccato’’ti. Tathā hesa niccasaññaṃ pajahatīti vuccati. Ettha ca ‘‘aniccato eva anupassatī’’ti eva-kāro luttaniddiṭṭhoti tena nivattitamatthaṃ dassetuṃ ‘‘no niccato’’ti vuttaṃ. Na cettha dukkhato anupassanādinivattanamāsaṅkitabbaṃ paṭiyogīnivattanaparattā, eva-kārassa upari desanāruḷhattā ca tāsaṃ. Dukkhato anupassatītiādīsupi eseva nayo.
首先,对于观坏灭者而言,无常随观是合适的,因为“所谓坏灭,即是无常的最极边际”。然而,对于依苦等随观,又是如何说的呢?因此说“因为无常者是苦的”等。由此,凡是无常的,必定是苦、无我,并且因此是不可喜乐等的状态。所以,为了生起更高之智的预备行,也应依其余六种随观而作随观,这是为了显示此义。然而,此中有些论师说:“以无常而随观,并非以非无常等,没有各别显示的作用,仅以见坏灭便见到了一切。”这在坏灭随观达到顶点时是合适的,但在那之前的阶段,则必须有以多种行相作意的随观。若不如是,‘以无常而随观’等圣典文句,以及其注释书所说的‘以多种行相屡屡观察’,便会构成矛盾。那仅是以无常而见者,便见到了一切诸行。显示巴利原文
Aniccato tāva anupassanā bhaṅgānupassakassa yuttā ‘‘bhaṅgo nāma aniccatāya paramā koṭī’’ti, dukkhādito pana kathanti āha ‘‘aniccassa dukkhattā’’tiādi. Etena yaṃ aniccaṃ, taṃ ekantato dukkhaṃ anattā, tato ca na abhinandaniyādirūpaṃ. Tasmā upari nibbattetabbato ñāṇaparikammatthañca itarāsampi channaṃ anupassanānaṃ vasena anupassatīti dasseti. Keci panettha ‘‘aniccato anupassati, no niccatotiādinā visuṃ dassanakiccaṃ natthi, bhaṅgadassaneneva sabbaṃ diṭṭhaṃ hotī’’ti vadanti, taṃ bhaṅgānupassanāya matthakappattiyaṃ yuttaṃ, tato pana pubbabhāge anekākāravokārā anupassanā icchitabbāva. Aññathā ‘‘aniccato anupassatī’’tiādikā (paṭi. ma. 1.51) pāḷi, ‘‘anekehi ākārehi punappunaṃ passatī’’ti āgatā tassā aṭṭhakathā ca virodhitā siyā. Tadeva aniccato diṭṭhameva sabbasaṅkhāragataṃ.
“不应欢喜它”:对于那诸行,不应以渴爱与邪见的欢喜方式,作“这是我的,这是我的我”这样的欢喜。“不应于此中染着”:于彼诸行中,不应以染着心而转起,意思是,不应令欲贪、有贪转起。“令贪灭尽”:令贪达至镇伏灭尽,即是镇伏它。因此说“暂依世间智”。既有镇伏,如何是集起呢?因此说“不令集起,不造作集起”。显示巴利原文
Na taṃ abhinanditabbanti taṃ saṅkhāragataṃ taṇhādiṭṭhābhinandanavasena ‘‘etaṃ mama, eso me attā’’ti na abhinanditabbaṃ. Na tattha rañjitabbanti tattha saṅkhāragate rañjanavasena na pavattitabbaṃ, kāmarāgo, bhavarāgo vā na pavattetabboti attho. Rāgaṃ nirodhetīti rāgaṃ vikkhambhananirodhaṃ pāpeti, vikkhambhetīti attho. Tenāha ‘‘lokikeneva tāva ñāṇenā’’ti. Sati ca vikkhambhane kathaṃ samudayoti āha ‘‘no samudeti, samudayaṃ na karotī’’ti.
「如是离染」:即以如是随顺坏灭随观而离染。对于已见、现前呈现的诸行,他令其灭尽,即作意于灭尽;对于未见的过去与未来诸行,也以随行智如此类推──如同现在所见,其余也是如此推度而令灭尽,即对于已作意的也作灭尽。「不令集起」:此处同理,即不作意于集起。显示巴利原文
Evaṃ virattoti evaṃ bhaṅgānupassanānusārena viratto. Yathā diṭṭhaṃ sampati upaṭṭhitaṃ saṅkhāragataṃ nirodheti nirodhaṃ manasi karoti, adiṭṭhampi atītānāgataṃ anvayañāṇavasena yathā idaṃ etarahi, evaṃ itarepīti anuminanto nirodheti manasikatassāpi nirodhaṃ karoti. No samudetīti etthāpi eseva nayo, no samudayaṃ manasi karotīti attho.
「如是行道者」:即依上述方式,以无常随观等而行道。「与蕴和行作俱起的烦恼之遍舍」:即与诸蕴及诸行作一起断除烦恼。因为在断除烦恼时,也名为断除以彼烦恼为因的业,以及由此所生的蕴。「以见有为的过患」:即由见到有为法中的无常、苦等过患。「于其相反者」:即于与此二者相反的无为界,以胜解而倾注于彼。「舍离」一词有遍舍之义,也有投入之义,因此说舍离有两种,其中投入即是胜解。「如所说者」:即以彼分断等断除的方式,以及倾注于彼的方式。「以令生起」:即以令生起的方式。因为当令烦恼生起时,即执取烦恼;当不令彼生起时,即名为不执取烦恼。「以不见过患」:即由于不见过患。以不见过患而执取诸行(执取有为所缘),这是连接;因此,以见过患而不执取、不执持彼。显示巴利原文
Evaṃ paṭipannoti evaṃ vuttappakārena aniccānupassanādivasena paṭipanno. Saddhiṃ khandhābhisaṅkhārehikilesānaṃ pariccajanatoti khandhehi, abhisaṅkhārehi ca saha kilesānaṃ pajahanato. Kilese hi pajahanto tannimittakakammaṃ, tato nibbattanake khandhe ca pajahati nāma. Saṅkhatadosadassanenāti saṅkhatadhammesu aniccadukkhatādiādīnavadassanena. Tabbiparīteti niccasukhādisabhāve. Tanninnatāyāti tadadhimuttatāya. Paṭinissaggasaddo pariccāgattho, pakkhandanattho cāti paṭinissaggassa duvidhatā vuttā. Tattha pakkhandanaṃ adhimuccanaṃ. Yathāvuttenāti tadaṅgādippahānappakārena, tanninnappakārena ca. Nibbattanavasenāti uppādanavasena. Nibbattento hi kilese ādiyatīti te anibbattento kilese na ādiyati nāma. Adosadassitāvasenāti dosānaṃ adassāvibhāvena. Saṅkhatārammaṇaṃ ādiyatīti yojanā. Anādīnavadassitāya hi saṅkhāre ādiyatīti ādīnavadassitāya te na ādiyati na gaṇhāti.
743 「他的」:指那位瑜伽行者的。「以那些智」:即以无常随观等智。「那」:指断除。「常想」:即执取为常,此处以‘想’为代表而说。对于「乐想、我想」也是如此。「有喜的渴爱」:即伴随涌动的希求。显示巴利原文
743.Assāti yogino. Tehi ñāṇehīti aniccānupassanādiñāṇehi. Tanti pahānaṃ. Niccasaññanti niccagāhaṃ, saññāsīsena niddeso. Sukhasaññaṃ attasaññanti etthāpi eseva nayo. Sappītikaṃ taṇhanti sauppilāvitaṃ abhipatthanaṃ.
744 「所依的转移」:此处,为显示由于是观修的生起处,色等所缘被称为「所依」,故说「色的」等。其中,「转移」是依观修状态之共性的单一性而说;否则,以色坏灭为境的智为一,以彼所缘心坏灭为境的智为另一,怎会有转移呢?对于慧的转离,也同理。「以慧」:即以观见生灭的方式而转起的观慧。「唯执取灭」:即从生中转离。因此说「舍弃生而住立于灭」。「紧接无间地能转向」:由此说明了坏灭随观熟练与有力的状态。显示巴利原文
744.‘‘Vatthusaṅkamanā’’ti ettha vipassanāya pavattiṭṭhānabhāvato rūpādiārammaṇaṃ ‘‘vatthū’’ti adhippetanti dassento ‘‘rūpassā’’tiādimāha. Tattha saṅkamanāti vipassanābhāvasāmaññato ekattanayena vuttaṃ , aññathā aññadeva rūpabhaṅgavisayaṃ ñāṇaṃ, aññadeva tadārammaṇacittabhaṅgavisayanti kuto saṅkamanā. Paññāvivaṭṭanāyapi eseva nayo. Paññāyāti udayabbayadassanavasena pavattamānāya vipassanāpaññāya. Vayasseva gahaṇavasena udayato vinivaṭṭanā. Tenāha ‘‘udayaṃ pahāya vaye santiṭṭhanā’’ti. ‘‘Anantarameva āvajjanasamatthatā’’ti iminā bhaṅgānupassanāya paguṇabalavabhāvamāha.
745 「两者」:即依已见与未见的状态而有二种所缘。「单一确定」:即由于刹那坏灭性而确定为同一。显示巴利原文
745.Ubhoti diṭṭhādiṭṭhabhāvena dvepi ārammaṇāni. Ekavavatthanāti khaṇabhaṅguratāya samānāti vavatthāpanā.
「当存在时」:即于现在,可被现量得时。「清净见者」:指因遣除坏灭见的障碍而具足清净智,亦即具有极清净的坏灭见。「引其随行」:即令那随顺、跟随于现见现在诸行坏灭者之智的智转起。又问:在何处转起?故说「于过去与未来」,即于过去与未来的诸行。「一切」等,是显示那转起的方式。显示巴利原文
Saṃvijjamānamhīti paccakkhato upalabbhamāne paccuppanne. Visuddhadassanoti bhaṅgadassanassa paribandhavidhamanena visuddhañāṇo, suvisuddhabhaṅgadassanoti attho. Tadanvayaṃ netīti tassa paccuppannasaṅkhārabhaṅgadassino ñāṇassa anvayaṃ anugatabhūtaṃ ñāṇaṃ pavatteti. Kattha pana pavattetīti āha ‘‘atītanāgate’’ti, atīte, anāgate ca saṅkhāragate. Sabbepītiādi tassa pavattanākāradassanaṃ.
意指在称为坏灭的灭尽,而非在称为涅槃的灭尽。此即:依所缘的随行,将已见与未见两者,因其刹那坏灭性而确定为同一——此于衰灭相、变易相上的观,名为坏灭随观。显示巴利原文
Bhaṅgasaṅkhāte nirodhe, na nibbānasaṅkhāteti adhippāyo. Esāti yā ārammaṇanvayena ubho diṭṭhādiṭṭhe khaṇabhaṅguratāya ekabhāvena vavatthāpanā, esā vayalakkhaṇe vipariṇāmalakkhaṇe vipassanā bhaṅgānupassanāti attho.
746 “对缘与简择”等,是因坏灭随观难以通达,故对前所阐明之义予以坚固。而这坏灭之见,由于通达诸行的不自主性,是为通达无我相;为显示此义,故说“空与现起”。因为当随观缘的坏灭,以及以坏灭为缘的心的坏灭时,诸行便特别地以空而现起。故说“他的”等。显示巴利原文
746.Ārammaṇañca paṭisaṅkhātiādi bhaṅgānupassanāya duppaṭivijjhattā vuttassevatthassa daḷhīkaraṇaṃ. Tayidaṃ bhaṅgadassanaṃ saṅkhārānaṃ avasavattanāvabodhanena anattalakkhaṇapaṭivedhāyāti taṃ dassento ‘‘suññato ca upaṭṭhāna’’nti āha. Ārammaṇassa hi bhaṅgārammaṇacittassa ca bhaṅgamanupassato visesato saṅkhārā suññā hutvā upaṭṭhahanti. Tenāha ‘‘tasseva’’ntiādi.
“无他”在此是说:于此世间,没有任何名为“我”的事物是脱离五蕴而存在的。“见他们之灭尽”是说:见彼诸法在每一刹那中生起并坏灭。依如前所述的不放逸行道,他便成为不放逸者。犹如一位善巧之人,以方便用金刚钻钻摩尼宝珠时,唯见并作意于所钻之孔,而不见宝珠的色泽等;同样地,他如理作意于诸行无间之坏灭,而不作意于“诸行”,这是意旨所在。又或如同以金刚钻钻珠时,被钻之处不会愈合;同样地,以如同金刚钻的坏灭随观智见到坏灭时,恒常的执取便不再生起。如此,即是“唯见坏灭”的意思。显示巴利原文
Na catthi aññoti ettha imasmiṃ loke añño khandhavinimutto attā nāma koci natthi. Tesaṃ khayaṃ passatīti tesaṃ dhammānaṃ khaṇe khaṇe upaṭṭhahantaṃ bhaṅgaṃ passati. Yathāvuttāya appamādapaṭipattiyā appamatto. Yathā kiṃ? Maṇiṃva vijjhaṃ vajirena yoniso yathā nāma kusalo puriso upāyena maṇiṃ vijjhanto maṇissa chiddameva passati manasi karoti , na maṇissa vaṇṇādiṃ, evameva saṅkhārānaṃ nirantaraṃ bhaṅgameva yoniso manasi karoti, na saṅkhāreti adhippāyo. Yathā vā vajirena maṇiṃ vijjhantassa viddhaṭṭhānaṃ na puna ruhati, evaṃ vajirasadisena bhaṅgānupassanāñāṇena bhaṅge diṭṭhe na puna niccagāho ruhati, evaṃ bhaṅgameva passatīti attho.
所谓的“所缘审察”,即如“缘于色所缘之心生起后即坏灭,审察彼所缘”(《无碍解道》1.51)等处所说的“所缘审察”;所谓的“坏灭随观”,即如“随观彼心之坏灭”所说;所谓的“空现起”,即如“唯诸行坏灭,其破坏即是死,并无其他任何事物”所说。虽然以三种方式宣说,这一切都名为“增上慧观”。显示巴利原文
Yā ca ārammaṇapaṭisaṅkhāti ‘‘rūpārammaṇatā cittaṃ uppajjitvā bhijjati, taṃ ārammaṇaṃ paṭisaṅkhā’’ti (paṭi. ma. 1.51) evamāgatā yā ca ārammaṇapaṭisaṅkhā, ‘‘tassa cittassa bhaṅgaṃ anupassatī’’ti evaṃ vuttā yā ca bhaṅgānupassanā, ‘‘saṅkhārāva bhijjanti, tesaṃ bhedo maraṇaṃ, na añño koci atthī’’ti evaṃ vuttaṃ yañca suññato upaṭṭhānaṃ, ayaṃ evaṃ tidhā vuttāpi adhipaññāvipassanā nāmāti attho.
747 “于无常随观等”之中,是指无常随观、苦随观、无我随观。“于厌离等”之中,是指厌离随观、离欲随观、灭尽随观、舍遣随观。三种现起:依无常等而有三类现起。即:以尽灭、以坏灭而现起,即是“以无常现起”;以怖畏而现起,即是“以苦现起”;以空而现起,即是“以无我现起”。“于诸见”是指不被见的相所动摇,因为那些见由于不被牵动而不动摇。显示巴利原文
747.Aniccānupassanādīsūti aniccadukkhānattānupassanāsu. Nibbidādīsūti nibbidāvirāganirodhapaṭinissaggānupassanāsu . Tayo upaṭṭhāneti aniccādivasena tividhe upaṭṭhāne. Khayato vayato upaṭṭhānañhi aniccato upaṭṭhānaṃ, bhayato upaṭṭhānaṃ dukkhato, suññato upaṭṭhānaṃ anattatoti. Diṭṭhīsūti diṭṭhinimittaṃ na vedhati. Tā hi asaṃhīratāya na calati.
748 “如脆弱之器”等:如同湿黏土所成的器皿,唯见其破坏——这是句子的连接。在此,脆弱之器的譬喻是为了显示其自性不能持久;正飘散的微尘之譬喻,是为了显示彼此互不关联;正裂开的芝麻之譬喻,是为了显示刹那刹那破裂的性质。应如此理解。“唯破坏”即唯见灭尽,因为不执取生起等。同样地,正如水泡缘于水面等条件而生起,不能久住,迅速破裂;一切色法、非色法缘于业等条件而生起,仅住一刹那,也迅速破裂。如此唯见破坏。为了显示它们破坏的迅速,故说“破裂、破裂”的重叠语。显示巴利原文
748.Dubbalabhājanassa viyāti tintaāmamattikābhājanassa viya bhedameva passatīti sambandho. Ettha ca dubbalabhājanūpamā sarasabhiduratādassanatthaṃ, vippakiriyamānasukhumarajūpamā aññamaññaṃ asambandhatādassanatthaṃ, bhijjiyamānatilūpamā khaṇe khaṇe bhijjanakabhāvadassanatthanti daṭṭhabbā. Bhedamevāti vināsameva passati uppādādīnaṃ aggahaṇato. Evamevāti yathā udakabubbuḷakāni udakatalādipaccayaṃ paṭicca uppannāni na ciraṭṭhitikāni sīghaṃ sīghaṃ bhijjanti, evameva sabbe rūpārūpadhammā kammādipaccayaṃ paṭicca uppannā khaṇaṭṭhitikā sīghaṃ sīghaṃ bhijjantīti bhedameva passati. Turitaturitañhi nesaṃ bhedadassanatthaṃ ‘‘bhijjanti bhijjantī’’ti āmeḍitavacanaṃ.
阳焰本身也是短暂的,但由于所依的相续,它显现为较为长久,因此说“如见阳焰”,并非就它显现不真实的角度而言。“世间”是指蕴世间。由于证得阿罗汉果,不再有后有,因此死王看不见他。显示巴利原文
Marīcipi ittarakālikāva, nissayapabandhavasena pana ciratarupaṭṭhānanti ‘‘yathā passe marīcika’’nti vuttaṃ, na ayāthāvupaṭṭhānatova. Lokanti khandhalokaṃ. Maccurājā na passati arahattādhigamena punabbhavābhāvato.
749 “舍断有见”是指镇伏常见。因为对于无间断地唯见诸行坏灭的人而言,常见没有生起的机会。正是由此,由于对生命无所依恋,便舍弃了对生命的渴爱。“恒常”是指一切时间,即日夜不舍。他因精勤修习而成为精进者。由于远离了恣意欲求,他的生活得以清净。他已断除对当为与不当为之事的急切忧虑。由于没有对自身的爱着,他无有恐惧,于一切处无所畏惧。由于善见无常性,他获得了忍辱与柔和。他能够忍受并克服对偏远住处与增上善法的不喜,以及对感官欲乐的喜乐,因此能平等忍受不喜与喜乐。显示巴利原文
749.Bhavadiṭṭhippahānanti sassatadiṭṭhiyā vikkhambhanaṃ. Na hi nirantaraṃ bhaṅgameva passato sassatadiṭṭhiyā avasaro atthi. Tato eva jīvite nirālayattā jīvitanikantipariccāgo. Sadāti sabbakālaṃ rattindivaṃ. Bhāvanāya yuttappayuttatā. Icchācārānaṃ dūrībhāvato visuddhājīvitā. Ussukkappahānaṃ kiccākiccesu abyāvaṭatā tibbasaṃvegattā. Vigatabhayatā kutocipi nibbhayatā attasinehābhāvato. Khantisoraccapaṭilābho aniccatāya sudiṭṭhattā. Pantasenāsanesu adhikusalesu ca aratiyā, kāmaguṇesu ratiyā ca sahanato abhibhavanato aratiratisahanatā.
“这些八种最上功德”是以语尾变化而说的,其中ma字是连音字。其意思是:舍断有见等这八种,是最殊胜的功德。“于彼处”是指在彼坏灭随观中修习。显示巴利原文
Imāni aṭṭhagguṇamuttamānīti liṅgavipallāsena vuttaṃ. Ma-kāro ca padasandhikaro, bhavadiṭṭhippahānādike ime aṭṭha uttamānisaṃseti attho. Tahinti tattha bhaṅgānupassanāyanti attho.
怖畏现起智之论述显示巴利原文
Bhayatupaṭṭhānañāṇakathāvaṇṇanā
750 “一切诸行”指三地的一切诸行。这里的“一切”一词,依其主导意义而指部分的一切范围。“修习者”指以恭敬心修习、令转起者;“修习者”也指增长、广大者;“多作者”指反复修习、令相应者;“破坏者”因刹那刹那破裂,故称破坏者。对于那些因病等因缘而想死的人,以及虽不想死却勇敢的人,即使应生怖畏之事,也不会现起为怖畏,因此说“对于安乐而想活命的怖畏之人”。如同对天生怖畏的人,狮子等会成为恐惧之因、现起为可怖;同样地,对瑜伽行者,从坏灭中显现的诸行,说为“狮子……等现起”。“现在”指:分位现在是粗显、较长相续的;刹那现在是微细、短暂的;相续现在是中等的,于此中最初应被把握。对于应怖畏、应恐惧而现起的诸法所生的智,即是怖畏现起智。显示巴利原文
750.Sabbasaṅkhārānanti tebhūmakānaṃ sabbasaṅkhārānaṃ. Adhikāravasena hi padesasabbavisayo idha sabbasaddo. Āsevantassāti ādaravasena sevantassa pavattentassa. Bhāventassāti vaḍḍhentassa brūhentassa. Bahulīkarontassāti punappunaṃ karontassa yuñjantassa. Pabhedakāti khaṇe khaṇe bhijjanavasena pabhedakā. Ājīvikā byādhiādinimittaṃ maritukāmassa, amaritukāmassāpi sūrassa bhāyitabbampi na bhayato upaṭṭhātīti ‘‘sukhena jīvitukāmassa bhīrukapurisassā’’ti vuttaṃ. Yathā bhīrukajātikassa sīhādayo santāsanimittaṃ bhayānakabhāvato, tathā yogino bhaṅgato dissamānā saṅkhārāti āha ‘‘sīha…pe… upaṭṭhahantī’’ti. Paccuppannāti addhāpaccuppannā oḷārikā dīghatarapabandhā, khaṇapaccuppannā sukhumatarā ittarakālā, santatipaccuppannā majjhimā idha ādito pariggahetabbā. Bhayato bhāyitabbato upatiṭṭhanakesu ñāṇaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ.
就像一位妇女,当她儿子的头被斩下、正在被斩下或被抓住时,这些都是带来怖畏的;同样地,瑜伽行者把握三时诸行的灭尽,也会带来怖畏。为了说明这个意义,故说“据说有一位妇女”等。显示巴利原文
Yathā itthiyā puttānaṃ sīsassa chinnatā chijjamānatā gayhamānā bhayāvahā, evaṃ yogino tiyaddhagatānaṃ saṅkhārānaṃ nirodhā gayhamānāti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘ekissā kira itthiyā’’tiādi vuttaṃ.
如同腐烂的饭等,不能以自性安住,必定坏灭;同样地,那位妇女所生的子女皆不能存活,个个夭折,因此她被称作“腐烂胎者”。此处特别提出“腐烂胎者”,是为了通过示现对胎中死亡的思惟,令瑜伽行者决意于未来诸行的灭尽。因为过去与现在诸行的灭尽,对他而言已是极为明显,故不须再用譬喻来成立。并且,为了显示对于最后生的瑜伽行者,过去曾有多苦(如最多七次轮回等),而未来之苦较少,故以多子的妇女作为例示。显示巴利原文
Yathā pūtibhūtaṃ odanādi na sabhāvena tiṭṭhati vinassati, evaṃ yassā itthiyā vijātavijātā puttā na jīvanti maranti eva, sā ‘‘pūtipajā’’ti vuttā. Pūtipajāggahaṇañcettha visesato gabbhagatamaraṇacintādassanena yogino anāgatasaṅkhāranirodhasanniṭṭhānadassanatthaṃ. Atītapaccuppannasaṅkhāranirodho hissa supākaṭo evāti na so upamāya sādhetabbo. Antimabhavikassa ca yogino sattakkhattuṃ paramādibhāvino atīte dukkhabahutāya, anāgatadukkhaparittatāya ca dassanatthaṃ bahupajāva itthī nidassitā.
此处,正如她九个儿子已死那样,过去诸行——即依内等所分类的过去诸行,或往昔曾住的九有情居——应当如此看待;如同正死去的儿子那样,现在诸行,或正在运转的有情居,应当如此看待;如同未出生的儿子那样,未来诸行,或将有的有情居,应当如此看待。如此确立之后,如果有人不取十子之母的譬喻,而认为取九子之母的譬喻是有意义的,这并不合理。由于儿子们的死亡是久远之事,故说为‘随念死亡’。因为胎中胎儿不是现量可见的,它唯属未来之边,基于此义,说胎中胎儿属于未来行的范畴。所谓‘于此刹那’,是指以见灭为门,诸行以可怖畏的方式现起之时。显示巴利原文
Tattha yathā tassā nava puttā matā, evaṃ ajjhattādippabhedā atītā saṅkhārā, vusitapubbā vā nava sattāvāsā daṭṭhabbā, mīyamānaputto viya paccuppannā saṅkhārā, pavattamāno vā sattāvāso daṭṭhabbo. Ajātaputto viya anāgatā saṅkhārā, bhāvī vā sattāvāso daṭṭhabbo. Evamavaṭṭhite yadeke dasaputtamātaraṃ aggahetvā navaputtamātuggahaṇaṃ sātthakanti vadanti, tadapāhataṃ hoti . Dārakānaṃ maraṇassa cirakālikattā maraṇānussaraṇanti vuttaṃ. Gabbhagato appaccakkhatāya bhāvīpakkheyeva tiṭṭhatīti adhippāyena kucchigato anāgatasaṅkhāraṭṭhāniyo vutto. Etasmiṃ khaṇeti bhaṅgadassanamukhena saṅkhārānaṃ bhayānakabhāvena upaṭṭhānakkhaṇe.
751 不怖畏,是因为智不会以怖畏的方式生起。怖畏实由嗔恚心的生起,而智则如实地了知所应怖畏之境为‘应怖畏’。因此说:‘过去……仅是审察而已’。三个火炭坑,意指由于极度热恼而分为强、中、弱三种。这是以三有——欲有等——作为譬喻而取其三者,同样,三根刺——如金合欢刺等——也有粗、中等差别。因此说‘唯是……’等。‘它的’即智的。‘陷入灾祸’指堕入种种广大的无益。‘由怖畏’即从应怖畏之境。显示巴利原文
751.Na bhāyati ñāṇassa bhāyanākārena appavattanato. Paṭighacittuppādavasena hi bhāyanaṃ, ñāṇaṃ pana bhāyitabbavatthuṃ bhāyitabbanti yāthāvato jānāti. Tenāha ‘‘atītā…pe… tīraṇamattamevā’’ti, tisso aṅgārakāsuyo atitāpena tikkhamajjhamudubhedāti adhippāyo. Kāmabhavādīnañhi tiṇṇaṃ bhavānaṃ nidassanabhāvena tāsaṃ gahaṇaṃ, tathā khadirādisūlattayassa appaṇītādibhāvato. Tenāha ‘‘kevalaṃ hī’’tiādi. Assāti ñāṇassa. Byasanāpannāti nānāvidhavipulānatthapatitā. Bhayatoti bhāyitabbato.
‘行相’:即‘诸行由于聚集等密集之故,以及因各自作用的限定,如同有形体般地现起’,所说的正是此义。然而,诸行的如此现起,并非脱离诸行而存在,因此说‘过去……是增语’。‘即死’即‘即灭’。‘由此’即由见灭。对于刹那刹那只见灭者,被称作‘相’的诸行,依前所说的无常之理,成为可怖畏而现起。说到‘转起’,虽然一切有的转起都是转起,但为了显示:当坏灭随观达到顶点时,在一切有当中,恒常的逼迫极为明显地现起,即使是那些被认为是寂静、乐的诸有,也因苦的自性而现起为怖畏,所以说‘转起,即色、无色有之转起’等。‘二者’即相与转起。因为这两者都只是无我而现起。显示巴利原文
Saṅkhāranimittanti ‘‘saṅkhārānaṃ samūhādighanavasena, sakiccaparicchedatāya ca saviggahānaṃ viya upaṭṭhāna’’nti vuttovāyamattho. Saṅkhārānaṃ pana tathā upaṭṭhānaṃ saṅkhāravinimuttaṃ na hotīti āha ‘‘atītā…pe… adhivacana’’nti. Maraṇamevāti bhaṅgameva. Tenāti bhaṅgadassanena. Khaṇe khaṇe bhaṅgameva passato hi nimittasaññitaṃ saṅkhāragataṃ aniccatāya vuttanayena sappaṭibhayaṃ hutvā upaṭṭhāti. Pavattaṃ nāma kāmaṃ sabbā bhavapavatti, matthakappattāya pana bhaṅgānupassanāya sabbabhavesu abhiṇhasampaṭipīḷanassa suṭṭhutaraṃ upaṭṭhānato santasukhābhimatāpi bhavā dukkhasabhāvatāya bhayato upaṭṭhahantīti dassanatthaṃ ‘‘pavattanti rūpārūpabhavapavattī’’tiādi vuttaṃ. Ubhayanti nimittaṃ, pavattañca. Dvayampi hi taṃ attasuññameva hutvā upaṭṭhahatīti.
过患随观智论的注释显示巴利原文
Ādīnavānupassanāñāṇakathāvaṇṇanā
752 “救护”:即依诸行因、从无我而起的保护。由于一切有等皆有过患且其性同一,故不成为救护。“避难处”:即是为回避他们、寻求救护而依附之处。“归趣”:即为此目的应前往之处。“依怙”:即是彼之皈依处。“希求”:即是渴望,此中并无希求。以此说“这不是我的”,即是无渴爱执取。“执取”:即是见执取。以此说“这是我的自我”,即是无见执取。由无渴爱执取,无有“我是这个”的慢执取也已说明;或由“vā”字含摄。显示巴利原文
752.Tāṇanti saṅkhārahetukā anattato rakkhaṇaṃ. Neva paññāyati sabbabhavādīnaṃ sādīnavatāya ekasadisattā. Leṇanti tassa pariharaṇatāṇāya upalīyanaṃ. Gatīti tadatthaṃ gantabbaṭṭhānaṃ. Paṭisaraṇanti tasseva paṭisaraṇaṭṭhānaṃ. Patthanāti āsīsanā na hoti. Etena ‘‘netaṃ mamā’’ti taṇhāgāhābhāvamāha. Parāmāsoti diṭṭhiparāmāso. Tena ‘‘eso me attā’’ti diṭṭhigāhābhāvamāha. Taṇhāgāhābhāveneva cettha ‘‘esohamasmī’’ti mānagāhābhāvopi vuttoyeva hoti, vā-saddaggahaṇena vā.
现在,为了说明无希求等的原因,而说“三有”等。其中,三有犹如火炭坑,因为是生等苦的依处,有大热恼。四大犹如四种剧毒毒蛇,即所谓木口、腐口、火口、刀口者,因为它们特别会造成身体的僵硬、流漏、烧灼、切断等苦;从共相而言,则因住处、毒性作用、无义、难调伏、难接近、不知恩、无差别作用等,而有众多过患与灾祸。经中说:“诸比丘,四种毒蛇,有大威势、剧毒者,即是四大的增语。”五取蕴犹如举刀的杀手,因为一蕴坏时,余蕴不得安住;且它们互相杀害,带来死苦。经中亦说:“诸比丘,举刀的杀手,即是五取蕴的增语。”六内处犹如空村,因为虽被执取为我和我所,却空无所有;犹如有人进入的空村,因为食物等在那里被执取。正如经说:显示巴利原文
Idāni patthanādīnamabhāve kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘tayo bhavā’’tiādi vuttaṃ. Tattha tayo bhavā aṅgārakāsuyo viya jātiādidukkhādhiṭṭhānabhāvena mahābhitāpatāya. Cattāro mahābhūtā kaṭṭhamukhapūtimukhaaggimukhasatthamukhasaṅkhātā ghoravisaāsīvisā viya kāyassa thaddhatāvissandanadāhacchedadukkhavidhānato visesato, avisesato pana āsayato, visavikārato, anatthadānato, durupacārato, durāsadato, akataññuto, avisesakārito, anekādīnavūpaddavato ca. ‘‘Cattāro āsīvisā uggatejā ghoravisāti kho, bhikkhave , catunnetaṃ mahābhūtānaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238) hi vuttaṃ. Pañcakkhandhā ekakkhandhabhede aññakkhandhānavaṭṭhānato. Aññamaññāghātanato, maraṇadukkhāvahanato ca ukkhittāsikavadhakā viya. Vuttampi cetaṃ ‘‘ukkhittāsiko vadhakoti kho, bhikkhave, pañcannetaṃ upādānakkhandhānaṃ adhivacana’’nti. Cha ajjhattikāyatanāni attattaniyabhāvena gahitānipi tato rittabhāvato suññagāmo viya bhojanādigayhupagamettha atthīti paviṭṭhasuññagāmo viya. Tathā hi vuttaṃ –
“诸比丘,空村,即是六内处的增语。诸比丘,若智者、贤者、聪慧者以眼观察它,它便只显现为空虚,只显现为空无,只显现为空。”显示巴利原文
‘‘Suññagāmoti kho, bhikkhave, channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. Cakkhuto cepi naṃ, bhikkhave, paṇḍito byatto medhāvī upaparikkheyya, rittakaññeva khāyati, tucchakaññeva khāyati, suññakaññeva khāyatī’’ti (saṃ. ni. 4.238) –
例如,六外处犹如屠杀村庄的盗贼,因为它们在一切方面都具有杀害的性质。因此佛陀说:“诸比丘,所谓贼、杀村者,正是六外处的增语。诸比丘,眼在可意与不可意的色中被杀”等。以贪火等十一种火。此已说:显示巴利原文
Ādi. Cha bāhirāyatanāni gāmaghātakacorā viya sabbathāpi ghātakabhāvato. Tenevāha ‘‘corā gāmaghātakāti kho, bhikkhave, channetaṃ bāhirānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ. Cakkhu, bhikkhave, haññati manāpāmanāpesu rūpesū’’tiādi. Rāgaggiādīhi ekādasahi aggīhi. Vuttañhetaṃ –
“诸比丘,眼正在燃烧。以什么在燃烧?以贪火、嗔火、痴火,以生、老、死、愁、悲、苦、忧、恼所燃烧。”显示巴利原文
‘‘Cakkhu, bhikkhave, ādittaṃ. Kena ādittaṃ? Rāgagginā dosagginā mohagginā jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehī’’ti (saṃ. ni. 4.28) –
等。诸行与疮等的相似,前已说。所谓“无味”:即无可喜乐,因为苦是自性。所谓“无乐”:即无有成就,因为以失败为终。在一切处,如前所说的无味、无乐,现起为大过患蕴聚——这是其中的关联。同样,下文“犹如荆棘丛林”等,也应引入此义而作关联。显示巴利原文
Ādi . Saṅkhārānaṃ gaṇḍādisadisatā heṭṭhā vuttāyeva. Nirassādāti assādetabbarahitā dukkhasabhāvattā. Nirasāti sampattirahitā vipattipariyosānattā. Sabbattha yathā heṭṭhā nirassādā nirasā mahāādīnavarāsibhūtā hutvā upaṭṭhahantīti sambandho, evaṃ uparipi ‘‘savāḷakamiva vanagahana’’ntiādīsu taṃ ānetvā sambandhitabbaṃ.
“与虎豹俱”指与虎等猛兽共处。“鳄鱼”指鳄鱼等。罗刹是水罗刹。以“无味、无乐味”来显示此过患的遍满性。因为,对于那瑜伽行者,在一切“有”等之中,一切诸行,从舍弃的角度,无间地现前为可怖畏。而凡是可怖畏的,那即是有过患的。因此说“正是那个”等。显示巴利原文
Sasaddūlāti sabyagghā. Gāhā kumbhilādayo. Rakkhaso dakarakkhaso. ‘‘Nirasaṃ nirassāda’’nti iminā ādīnavassa abbokiṇṇataṃ dasseti. Tathā hissa yogino sabbesu bhavādīsu sabbepi saṅkhārā nissaggato nirantaraṃ sappaṭibhayāva hutvā upaṭṭhahanti. Yañca sappaṭibhayaṃ, taṃ sādīnavaṃ. Tenāha ‘‘tasseva’’ntiādi.
“导向”指过患智。这里所说的是:在《无碍解道》中,以顺逆方式对“那个词”本身所作的分辨,具足十事,庄严以十二转。显示巴利原文
Yanti ādīnavañāṇaṃ. Idaṃ vuttanti idaṃ dasavatthukaṃ dvādasavārapaṭimaṇḍitaṃ anvayabyatirekavasena tasseva padabhājanaṃ paṭisambhidāyaṃ vuttaṃ.
“生起是怖畏”指诸行的生起,由于不安稳之义而成为怖畏之因,故为怖畏。因为一切以生起为根本的,都是有灾患的,以一切为因。“转起是怖畏”等句中,也是同样的道理。没有这个的生起,或者在证得这个时,诸行未来不再生起,称为“无生”,即涅槃。而那个由于完全无怖畏,是究竟的安息之因,以无畏之义而称为“安稳”。是“寂静处”,即一切诸行寂灭的甘露处。以“无转起”等,也是通过遮止转起等的方式,说的就是涅槃。为了令那些见到转起中的过患后,随即通过见到还灭中的功德而迅速策励观照的禅修者,而说“生起是怖畏,无生是安稳”这第三转。第六转等中也是同样的道理。在这里,“生起”是特殊,“怖畏”是应被限定的普遍性,因此,虽然两词处于同位关系,但取了性别的差异。如同“苦集圣谛”一样。在“趣是怖畏”等句中也是这个道理。显示巴利原文
Uppādo bhayanti saṅkhārānaṃ uppādo akhemaṭṭhena bhayavatthutāya bhayaṃ. Uppādamūlakañhi sabbaṃ taṃ sabbavatthukanti sabyasanaṃ. Pavattaṃ bhayantiādīsupi eseva nayo. Natthi etassa uppādo, na vā etasmiṃ adhigate saṅkhārānaṃ āyatiṃ uppādoti anuppādo, nibbānaṃ. Tañca sabbaso bhayābhāvato paramassāsabhūtattā nibbhayaṭṭhena khemanti. Santipadeti sabbasaṅkhārūpasamabhūte amatapade. Appavattantiādīhipi pavattādipaṭikkhepamukhena nibbānameva vadati. Pavattiyaṃ ādīnavaṃ disvā tadanantarameva nivattiyaṃ ānisaṃsadassanavasena sīghaṃ vipassanaṃ ussukkāpentānaṃ vasena ‘‘uppādo bhayaṃ, anuppādo khema’’nti tatiyavāro vutto. Eseva nayo chaṭṭhavārādīsupi. Ettha ca uppādo viseso, bhayaṃ visesitabbaṃ sāmaññabhāvatoti satipi dvinnaṃ padānaṃ samānādhikaraṇabhāve liṅgabhedo gahito. Yathā ‘‘dukkhasamudayo ariyasacca’’nti (dī. ni. 3.354; ma. ni. 3.374). Esa nayo ‘‘gati bhaya’’ntiādīsupi.
而在“生起是诸行”这句中,先以总相把握一切诸行的生起,再以差别安立诸行;因为一切处确实都以分别的方式观照诸行,所以作了言辞上的区分。显示巴利原文
Uppādo saṅkhārāti ettha pana sabbesaṃ saṅkhārānaṃ uppādaṃ sāmaññena gahetvā saṅkhārā bhedato vihitā sabbatthakameva tesaṃ vibhāgato vipassiyamānattāti vacanabhedo kato.
“见‘结生’为苦”是连结句。“智在过患中”是指应知这以过患为境的五事智。“智在寂静处”意指此智以倾向等方式安住于寂静处。显示巴利原文
Āyūhanaṃ paṭisandhiṃ ‘‘dukkha’’nti passatīti sambandho. Ñāṇaṃ ādīnave idanti ādīnave visayabhūte idaṃ pañcavatthukaṃ ñāṇaṃ veditabbaṃ. Ñāṇaṃ santipadeti santipade ninnādibhāvena ṭhitaṃ idaṃ ñāṇanti attho.
753 753. 以业为缘而在现在有中生起的诸行,其生起明显现前,故说“由前业为缘,在此处生起”。所谓“转起”,此处指法的持续转起,故说“已生者的转起”。“一切”指包括三时、色与非色、内外等的一切。“业”指现在转起的业。这里,通过把握生起、转起、积聚,摄取了属于现在时的诸行;通过把握结生,摄取了属于未来时的诸行;通过把握生起,则表征了过去时的业行。而通过把握相,则摄取一切。结生所成的趣即是地狱等的差别,因依善行、恶行而投生;此趣在义理上,应知是由各各业所决定的、堪称为有的异熟蕴,以及由所作而生的色。“诸蕴的产生”即一切蕴的产生,它们在《谛分别》中以相等方式被解说,故显而易见。“依处”指依于称为所缘的转起之处。若只以那五种为处,为何还说其余的呢?故说“其余的是它们的同义词”。由此显示,为了增长观照者的智之妙用的所缘,而扩展了说法。显示巴利原文
753. Kammapaccayā paccuppannabhave uppajjamānānaṃ saṅkhārānaṃ uppādo pākaṭataro hutvā upaṭṭhātīti āha ‘‘purimakammapaccayā idha uppattī’’ti. Pavattaṃ nāma idha pavattiyaṃ dhammappavattīti āha ‘‘uppannassa pavattī’’ti. Sabbampīti tiyaddhagataṃ rūpārūpaṃ ajjhattabahiddhādivibhāgaṃ sabbampi. Kammanti etarahi pavattaṃ kammaṃ. Ettha ca uppādapavattaāyūhanaggahaṇena paccuppannaddhapariyāpannā saṅkhārā gahitā, paṭisandhiggahaṇena anāgataddhapariyāpannā upādittā. Uppādaggahaṇena ca atītaddhapariyāpannā kammasaṅkhārā ulliṅgattā. Nimittaggahaṇena pana sabbepi gahitā. Yāya gatiyā sā paṭisandhi hoti sā nirayādibhedā gati sucaritaduccaritavasena gantabbattā, sā panatthato taṃtaṃkammaniyamitā bhavasamaññārahā vipākakkhandhā, kaṭattā ca rūpanti veditabbā. Khandhānaṃ nibbattananti sabbesampi khandhānaṃ nibbattanaṃ. Pākaṭā eva saccavibhaṅge lakkhaṇādivasena niddiṭṭhattā. Vatthuvasenāti ārammaṇasaṅkhātapavattiṭṭhānavasena. Yadi te pañceva vatthubhāvena icchitā, atha kasmā sesā vuttāti āha ‘‘sesā tesaṃ vevacanavasenā’’ti. Tena vipassakānaṃ ñāṇavipphārassa visayasaṃvaḍḍhanatthaṃ desanā vaḍḍhitāti dasseti.
为了以遮止的方式显示已依顺合而说明的过患智,故说明对治智的展示:“在无生起之处,也就完全没有怖畏。”或者,通过“以怖畏现起”等陈述了流转后,再展示还灭,这是诸佛与诸随觉者的惯行,如同首先明示二谛之后,再教示灭谛一般。为了揭示此义:“如同世间对某些过患的展示或许是无效的,而这个并非如此,是有意义的”,故说“或者因为”等。心倾向彼之对立面,犹如被热恼所征服者倾向清凉,因为善见过患者必然有欲解脱的状态。显示巴利原文
Anvayato dassitassa ādīnavañāṇassa byatirekato dassanatthaṃ paṭipakkhañāṇadassanaṃ ‘‘yattha uppādo natthi, tattha sabbena sabbaṃ bhayampi natthī’’ti. ‘‘Bhayatupaṭṭhānena vā’’tiādinā pavattiṃ dassetvā nivattidassanaṃ buddhānaṃ, anubuddhānañca āciṇṇametaṃ yathā purimaṃ saccadvayaṃ dassetvā nirodhasaccadesanāti dasseti. Yathā loke kassaci ādīnavadassanaṃ niratthakampi hoti, na tathā idaṃ, idaṃ pana sātthakamevāti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘yasmā vā’’tiādi vuttaṃ. Tappaṭipakkhaninnaṃ cittaṃ hoti dāhābhibhūtassa sītaninnatā viya suṭṭhu diṭṭhādīnavato ekaṃsena muñcitukamyatābhāvato.
“怖畏”指应怖畏的对象。由“必定是苦”一句,显示因其为苦故应怖畏,因此应怖畏性不偏离苦性。他们说“轮回食”即所执蕴。三类轮回以及依止于轮回者,皆为轮回食。因应为烦恼所触故,为世间食,即五种欲。烦恼本身即是烦恼食。“唯是诸行而已”一句中,以“而已”一词遮止了非行,因那里连丝毫食性都不存在。以“唯”字则显明其不圆满性,因为并非一切诸行都具食性。因此,被说为“怖畏”者,是以苦等性而决定的。如果说凡是怖畏的,其本质就是苦等,那么仅以一个怖畏等便能达成义理,为何还要把握所有呢?作意此诘问后,便说“虽然如此”等。正如在那些诸行中,依于无常、苦、无我的流转,由于行相差异而有随观的差别,同样,在此,依于怖畏相的行相差异,由于流转的方式,而有智的差别。其中,以怖畏行相生起的智是怖畏现起智,以其他行相生起的智,应知为过患智。显示巴利原文
Bhayanti bhāyitabbaṃ. ‘‘Niyamato dukkha’’nti etenassa dukkhabhāvena bhāyitabbatāti bhāyitabbatā dukkhabhāvaṃ na byabhicaratīti dasseti. Vaṭṭāmisaṃ upādinnakkhandhāti vadanti. Tividhampi vaṭṭaṃ, vaṭṭasannissitañca vaṭṭāmisaṃ. Kilesehi āmasitabbato lokāmisaṃ, pañca kāmaguṇā . Kilesā eva kilesāmisaṃ. Saṅkhāramattamevāti ettha eva-saddena visaṅkhāraṃ nivatteti. Na hi tattha sāmisatālesopi atthīti. Matta-saddena pana aparipuṇṇataṃ vibhāveti. Na hi sabbasaṅkhāragataṃ sāmisanti. Tasmāti ‘‘bhaya’’nti vuttassa dukkhādibhāvena niyatattā. Yadi yaṃ bhayaṃ, taṃ dukkhādisabhāvameva, tathā sati bhayādīsu ekeneva atthasiddhi. Kasmā sabbāni gahitānīti anuyogaṃ manasi katvā āha ‘‘evaṃ santepī’’tiādi. Yathā tesu eva saṅkhāresu aniccato dukkhato anattato pavattivasena ākāranānattato anupassanānānattaṃ, evaṃ bhayākārādiākāranānattato pavattivasenevettha ñāṇassa nānattaṃ. Tattha bhayākārena pavattaṃ ñāṇaṃ bhayatupaṭṭhānañāṇaṃ, itarākāravasena pavattaṃ ādīnavañāṇanti daṭṭhabbaṃ.
因为以过患智为所缘而说示的十五种义,皆包含在生起等五种之中,而于此,智依循随观与离观的方式运作,而成十种。故说“以十种智了知”。此了知殊胜,因去除对所缘之迷惑而成为不痴,且其自身亦是不痴,故说如同了知自身一般。因此说“通达、作证”。所谓“二者”,是与两个善巧之词结合,依处格而作属格,如“于舞蹈与歌唱善巧”。善巧性,则依工具格而作主格,故说“以二者之善巧性”。或可如此理解,“二者”是指依两种智。因如实见其运作,故其对立面的寂静境界得以极善决断而明显。因此,他的心不会因执取最胜现法涅槃等邪见而动摇。在此,因极善照见了过患,故说“于种种见中不动摇”等。其余的在此意义显明易了。显示巴利原文
Yasmā ādīnavañāṇassa visayabhāvena vuttā pannarasāpi atthā uppādādīsu pañcasveva antogadhā, tattha ca ñāṇaṃ anvayabyatirekavasena pavattanato dasavidhaṃ hoti. Tasmā āha ‘‘dasa ñāṇe pajānātī’’ti. Pajānanañca sātisayaṃ visayagatasammohavigamena asammūḷhaṃ, attanipi asammūḷhamevāti attānampi pajānantaṃ viya hotīti katvā vuttaṃ. Tenāha ‘‘paṭivijjhati sacchikarotī’’ti. Dvinnanti dvīsu kusalasaddayogena hi bhummatthe sāmivacanaṃ yathā ‘‘kusalā naccagītassā’’ti (jā. 2.22.94). Kusalatāti karaṇe paccattavacananti āha ‘‘dvinnaṃ kusalatāyā’’ti. Dvinnanti vā dvinnaṃ ñāṇānaṃ vasenāti attho. Pavattiyā yāthāvato diṭṭhatāya tappaṭipakkhato santipadaṃ suvinicchitameva hutvā upaṭṭhāti. Tenassa cittaṃ paramadiṭṭhadhammanibbānādimicchāgāhavasena na vicalati. Tattha suparidiṭṭhādīnavattāti āha ‘‘nānādiṭṭhīsu na kampatī’’tiādi. Sesamettha uttānatthameva.
厌离随观智论的注释显示巴利原文
Nibbidānupassanāñāṇakathāvaṇṇanā
754 “于诸行”指一切三界诸行。“厌离”指以智厌离而生起厌离。处于这种状态者,即是对那些诸行感到厌倦、不喜乐,因此说“厌倦、不喜乐”。显示巴利原文
754.Saṅkhāragateti sabbasmiṃ tebhūmake saṅkhāre. Nibbindatīti ñāṇanibbidena nibbedaṃ āpajjati. Tathābhūto ca tattha ukkaṇṭhanto, anabhiramanto ca nāma hotīti vuttaṃ ‘‘ukkaṇṭhati nābhiramatī’’ti.
在此,为了显示不喜乐的譬喻,而说“譬如”等。在围绕阿耨达池而立、高二百由旬、依次由琉璃、朱砂、金、银、七宝所成的香山、黑山、善见山、心峰山这五座喜马拉雅大峰中,最后一座名为心峰山。在狮子崖等的七个大湖中。显示巴利原文
Tattha anabhiramaṇassa upamaṃ dassetuṃ ‘‘seyyathāpī’’tiādi vuttaṃ. Anotattadahaṃ parikkhipitvā ṭhitesu dviyojanasatubbedhesu yathākkamaṃ sānuañjanarajatasuvaṇṇasattaratanamayesugandhamādanakāḷakelāsasudassanacittakūṭabhedesu pañcasu himavato mahāsikharesu pacchimo cittakūṭapabbato nāma. Sīhapapātādīsu sattasu mahāsaresu.
“金笼”指金制的狮子笼。“被放入”指被关住。“三种善趣有”指欲界善趣等三种殊胜的有。显示巴利原文
Suvaṇṇapañjareti suvaṇṇamaye sīhapañjare. Pakkhittoti niruddho. Tividhe sugatibhaveti kāmasugatiādike tividhe sampattibhave.
因其以手、足、尾、毛、皮、鞘及触地等七种方式安立,故称“七种安立”。因害怕受到门、窗、管道、沟槽等的障蔽,所以不乐于安住城中心。“见”,是指以信解为先的随持而见。正因如此,才说“其心倾向、趋入、朝向于彼”。显示巴利原文
Hatthapādavālavatthikosehi bhūmiphusanehi sattahi patiṭṭhitoti sattapatiṭṭho. Nagaramajjhe nābhiramati dvārapañjaranāḷanādiavabādhanabhayena. Diṭṭheti adhimuttipubbakena anvayadassanena diṭṭhe. Tenāha ‘‘tanninnatappoṇatappabbhāramānaso’’ti.
755 “此”指厌离智。所谓“以二智”,即怖畏现起智与过患随观智这二智。因为当诸行以怖畏之相显现时,即是大过患,并呈现为应厌离的对象,所以,仅此一智,当达到如此修习力的阶段差别时,便具备三种作用的能力,因此说“实质上为一”。基于此,故有“一切诸行”等语。显示巴利原文
755.Taṃ panetanti nibbidāñāṇamāha. Ñāṇadvayenāti bhayatupaṭṭhānādīnavānupassanāñāṇadvayena. Yasmā bhayato dissamānā eva saṅkhārā mahādīnavā, nibbinditabbā ca hutvā upaṭṭhahanti, tasmā ekampi taṃ ñāṇaṃ tathābhāvanābalappattiyā avatthāvisesayuttaṃ tividhakiccasāmatthiyavantaṃ hotīti vuttaṃ ‘‘atthato eka’’nti. Tenāha ‘‘sabbasaṅkhāre’’tiādi.
这是就那些随观达到顶峰时而说,然而在初始阶段,它们是以各自殊异的自性而运作的。“令生起”,即令其显现、令其明了之意。显示巴利原文
Tayidaṃ tāsaṃ anupassanānaṃ matthakappattivasena vuttaṃ, ādimhi pana bhinnasabhāvā eva pavattanti. Uppādesīti pātvākāsi, vibhāvesīti attho.
欲解脱智论的注释显示巴利原文
Muñcitukamyatāñāṇakathāvaṇṇanā
756 不执著,是由于见到了大过患。因已遍知无始以来的蕴,便想要解脱、想要出离。欲解脱、欲从中出离、欲脱离、欲离去。所谓“被放入笼中”,即是被笼子所困缚。“如这些”中的“等”字,应知包含了燃烧的火炭、近逼的险处、充满猛兽与毒蛇的丛林等。显示巴利原文
756.Na sajjati bahvādīnavatāya diṭṭhattā. Muñcitukāmaṃ nissaritukāmaṃ hoti anādikālikassa khandhassa pariññāyamānattā. Muñcitukāmatā tato attānaṃ nibbedhetukāmatā nissaritukāmatā apagantukāmatā. Pañjarapakkhittoti pañjarena samoruddho. Evamādayoti ādi-saddena ādittaaṅgāraupasaṭṭhadesabyāḷasāpadākulavanagahanādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo.
省察随观智论述注释显示巴利原文
Paṭisaṅkhānupassanāñāṇakathāvaṇṇanā
757 在说了“一切有……乃至……想要解脱”之后,又说“从一切诸行”。此处的“一切”是为显示更殊胜的解脱,是增上语,以开显另外的意义。因为不随诸行而转者的解脱,是更为殊胜的解脱。而这种殊胜解脱是经由现在所说的审察随观而成就的,为了显示这一点,而说“再次,他如此对诸行”等。在此之前已对诸行赋予三相而加以把握,故说“再次”。由于不存在未被衡量的、属于有等的诸行,因此说“彼”。随观的方式中亦有前所未见者,故说“如此”,意思是依现在所说的方式。所谓把握诸行,正是以圆满的相进行的,故说“将三相赋予后”。显示巴利原文
757.‘‘Sabbabhava…pe… muñcitukāmo’’ti vatvā puna sabbasmā saṅkhāragatāti sabbaggahaṇaṃ sātisayamuttidassanatthaṃ adhikavacanaṃ aññamatthaṃ bodhetīti. Yañhi saṅkhārehi ananubandhassa muñcanaṃ, taṃ sātisayaṃ muñcanaṃ. Taṃ pana vuccamānāya paṭisaṅkhānupassanāya hotīti taṃ dassetuṃ ‘‘puna te evaṃ saṅkhāre’’tiādi vuttaṃ. Tilakkhaṇaṃ āropetvā saṅkhārapariggaṇhanaṃ pubbepi katanti punaggahaṇaṃ. Bhavādigatassa saṅkhārassa aparitulitassa abhāvato ‘‘te’’ti vuttaṃ. Anupassanākārassa apubbassapi atthitāya ‘‘eva’’nti vuttaṃ. Idāni vuccamānākārenāti hi attho. Saṅkhārānaṃ pariggaṇhanaṃ nāma paripuṇṇalakkhaṇavaseneva hotīti ‘‘tilakkhaṇaṃ āropetvā’’ti vuttaṃ.
在“非恒常”等之中,应说的内容,在下文已经说过了。第一个“等”字,包含了“因为有始有终、因为否定常”等。显示巴利原文
Anaccantikatotiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Paṭhamena ādi-saddena ‘‘ādiantavantato niccapaṭikkhepato’’ti evamādīnaṃ saṅgaho.
第二个“等”字,摄“因被生灭逼迫、因排斥乐”等义。显示巴利原文
Dutiyena ‘‘udayabbayapaṭipīḷanato sukhapaṭikkhepato’’ti evamādīnaṃ saṅgaho.
“非良马”,指不可意或不美。“应厌离”,指应以“呸”声加以厌弃。“违逆”,指因不合喜好而呈违逆状态。“非由装饰所毁”,意谓不能以装饰破坏其净相,亦即无法以装饰毁坏;或因不施装饰,其不净性便显露无遗,故称“非由装饰所毁”;又或其自性本非装饰所能破坏,犹如“非日所照”之语,故称“非由装饰所毁”。就此“非由装饰所毁”而言,乃是针对色行所说。“丑陋”,即不美。因是嗔恚结缚的所依,对于观者能系缚其心,故“可厌”即极其丑陋。仅一瞥见,便成忧受生起之因。故应如粪便般舍弃的、非良马的、应厌离的、可厌的,即为“可厌”。此处,“等”字摄“不净”“不可意”等义。显示巴利原文
Ajaññatoti amanuññato, asobhanato vā. Jegucchatoti ‘‘dhī’’ti jigucchitabbato. Paṭikkūlatoti abhiruciyā paṭilomanena paṭikkūlabhāvato. Na maṇḍanena hatā amaṇḍanahatā, amaṇḍanena sakkā etesaṃ subhabhāvaṃ hantunti attho. Amaṇḍanena vā tesaṃ asubhatā pākaṭā hotīti amaṇḍanahatā. Maṇḍanena vā na hantabbasabhāvā ‘‘asūriyapassā’’ti viya amaṇḍanahatā. Tato amaṇḍanahatabhāvatoti rūpasaṅkhāre sandhāya vadati. Virūpatoti asundarato. Paṭighasaṃyojanavatthutāya passante attani bandhatīti bībhacchaṃ ativiya virūpaṃ. Yaṃ diṭṭhamattameva domanassuppattinimittaṃ hoti. Ajaññajigucchanīyatā hi gūthaṃ viya pariccajitabbaṃ vā bībhacchaṃ. Idha ādi-saddena ‘‘asucito amanāpato’’ti evamādīnaṃ saṅgaho.
第四个“等”字,摄“因无引导者、因否定我”等义。显示巴利原文
Catutthena ādi-saddena ‘‘apariṇāyakato attapaṭikkhepato’’ti evamādīnaṃ saṅgaho.
758 瑜伽行者到来。‘释放’是指为了不再有后续的缠缚而彻底释放。‘成就方法’是指为成就该方法,以无常等观而善加把握、调伏的方便。显示巴利原文
758.Ayanti yogāvacaro. Muñcanassāti puna ananubandhanatthaṃ sumuttamuñcanassa. Upāyasampādanatthanti aniccādivasena suṭṭhu pariggaṇhanaṃ parimaddanā upāyo, tassa sādhanatthaṃ.
为了捕鱼而在水中各处投掷它,因此称为‘khippaṃ’,即捕鱼的陷阱。‘Oḍḍāpesī’(令投下)意为使进入、投入,也就是投掷。‘Sappanti’指黑蛇。‘Gahaṇe’(在抓取中)指抓住已捉到的蛇而不放开,紧握不放。‘Hatthaṃ nibbeṭhetvā’(解开手)指将被蛇用自身身体缠绕的手部解开、释放。‘Āvijjhitvā’(旋转)指通过去除缠绕而旋转。‘Nissajjitvā’(放下)指抛弃、放下。显示巴利原文
Macchagahaṇatthaṃ udake tattha tattha khipanti etanti khippaṃ, macchānaṃ gahaṇakūṭapaṃ. Oḍḍāpesīti osāresi, khipīti attho. Sappanti kaṇhasappaṃ. Gahaṇeti yathāgahitaṃ sappaṃ achaḍḍetvā gahaṇe. Hatthaṃ nibbeṭhetvāti sappena attano bhogena veṭhitaṃ hatthapadesaṃ nibbeṭhetvā mocetvā. Āvijjhitvā āveṭhikappahāpanena bhametvā. Nissajjitvāti chaḍḍetvā.
‘在那里’等是譬喻的连结。其中,‘从最初起’指达到明智之时。‘作密集的分别’指取业处后,破除对聚集等的密集执取。‘善释放’是修习的中性表述,如‘日月不均等地运行’等(增支部4.70)中那样。由于诸行不能以常等相呈现,故通过无常想等种种观修,获得殊胜的强大状态,而此状态是通过对诸行无常等相更善巧的洞察而达成,因此说‘以三相安立……令达到……’。正如在角力中,被更强力的对手用拳击等在各处揉搓后,另一方变得无力与之对抗。不仅变得无力,而且达到仅剩死亡之苦或死亡本身;同样,这些诸行也被弄得如此虚弱,依上智之力而达到不被享用,并最终全然坏灭。显示巴利原文
Tatthātiādi upamāsaṃsandanaṃ. Tattha āditovāti viññutaṃ pattakāle. Ghanavinibbhogaṃ katvāti kammaṭṭhānaṃ gahetvā samūhādighanaggahaṇaṃ bhinditvā. Sumuttanti bhāvanapuṃsakaniddeso ‘‘visamaṃ candimasūriyā parivattantī’’tiādīsu (a. ni. 4.70) viya. Saṅkhārānaṃ niccādiākārena upaṭṭhātuṃ asamatthatā aniccasaññādibhedāya vipassanāya sātisayaṃ balavabhāvappattiyā, sā ca saṅkhārānaṃ aniccādiākārassa suṭṭhutaraṃ sallakkhaṇenāti āha ‘‘tilakkhaṇāropanena…pe… pāpetvā’’ti. Yathā hi nibbuddhakaraṇe balavatarena paṭimallena tattha tattha muṭṭhippahārādinā vimathito itaro tena yujjhituṃ asamatthataṃ pāpito hoti. Na kevalaṃ asamatthataṃ pāpitova hoti, atha kho maraṇamattaṃ dukkhaṃ vā maraṇaṃ vā pāpuṇāti, evametepi saṅkhārā evaṃ dubbalabhāvaṃ pāpitā upariñāṇānubhāvena nibbisevanataṃ, sabbaso bhaṅgañca pāpuṇantīti.
759 “至此”:即以此“非恒常”等四十九种相,对诸行无常等本质进行洞察的观照方式而作审察。显示巴利原文
759.Ettāvatāti evaṃ ‘‘anaccantikato’’tiādinā parocattālīsāya ākārehi saṅkhārānaṃ aniccādibhāvasallakkhaṇavasappavattena paṭisaṅkhānena.
关于“以无常作意”等应说之内容,已于怖畏现起论(《清净道论》2.750)中依所述方法阐明。显示巴利原文
Aniccato manasikarototiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ bhayatupaṭṭhānakathāyaṃ (visuddhi. 2.750) vuttanayameva.
然而,此处有一个差别:在解释了“审察”一词为“了知”之义后,为了说明审察的行为与生起的行为是同时的——尽管没有前后时间关系,仅依语言惯用而如此说——故说“欲”等。由此,如“善法缘善法从因缘生”(《发趣论》1.1.53)、“灭尽一切暗,此日轮升起”等例子中那样,这是依同时性而使用词语。同样,为了说明并非先有缘心与法,而后才有意识生起,这里也是如此,故说“缘心……”等。这样的词语用法在世间大多依前时性而见,因此为了在此也依前时性显示它,说“或以一体之理……应知”。其含义是:在前后生起的诸智中,依前一个智安立审察的行为,依后一个智安立生起的行为,不应将它们视为分离,因为它们属于同一相续,依一体之理而被把握。在另一对词语中,即“审察已转起,审察相与已转起”这一对词语中。显示巴利原文
Ayaṃ pana viseso – ‘‘paṭisaṅkhā’’ti padassa ‘‘jānitvā’’ti atthaṃ vatvā paṭisaṅkhānuppajjanakiriyānaṃ samānakhaṇattā asatipi pubbāparakālatte saddavohāramattena evaṃ vuttanti dassento ‘‘kāma’’ntiādimāha. Tena ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā (paṭṭhā. 1.1.53), nihantvā timiraṃ sabbaṃ, uggatoyaṃ divākaro’’ti ca evamādīsu viya samānakālavasenāyaṃ saddapayogoti. Tathā manañca dhamme ca paṭhamaṃ paṭicca pacchā na manoviññāṇassa uppatti, evamidhāpīti dassetuṃ ‘‘manañca paṭiccā’’tiādi vuttaṃ. Ediso saddapayogo yebhuyyena loke pubbakālavaseneva dissatīti pubbakālavaseneva idhāpi taṃ dassetuṃ ‘‘ekattanayena vā…pe… veditabba’’nti āha. Tassattho – aparāparaṃ uppannesu ñāṇesu purimassa vasena paṭisaṅkhānakiriyā, tadaññassa vasena uppajjanakiriyā ca yojetabbā, na ca tāni bhedato apekkhitabbāni ekasantānapatitatāya ekattanayavasena gahitattāti. Itarasmiṃ padadvayeti ‘‘pavattaṃ paṭisaṅkhā, nimittañca pavattañca paṭisaṅkhā’’ti imasmiṃ padadvaye.
行舍智论述注释显示巴利原文
Saṅkhārupekkhāñāṇakathāvaṇṇanā
760 审察随观智虽也以把握诸行无常相、苦相等的方式转起,但尤以把握无我相为主,故说‘把握一切诸行是空’等。因为具足此把握,谛的证悟才能成就,无此便不能。若缺此把握,纵使能开示无常、苦相的萨兰伽导师等的教法,也成了非出离之道。或者,针对诸行缺乏常、坚实等特性,而说‘把握一切诸行是空’。因为某物若缺乏某种性质,即依此而说其为空。由于诸行的无我空性难以了知,为令行者虽已多次通达空随观亦能得坚固,便进而说‘此复是空’等。其中,从诸行无我的那一刻起,它们即是无我所的。因为若有我,则应有我所,故说‘此于我或我所是空’。‘二支’指两种方式:既不以智眼现见自我,也不由推理可得,意为不可得。不看见其他有情,或不看见诸行作为资具、作为自己苦乐的成办者而存在,如此连结。‘再次把握’是关联词。‘在此’即指此空随观的部分。显示巴利原文
760. Saṅkhārānaṃ aniccadukkhākārādipariggaṇhanavasena pavattampi paṭisaṅkhānupassanāñāṇaṃ visesato anattākārapariggaṇhanapadhānanti vuttaṃ ‘‘sabbe saṅkhārā suññāti pariggahetvā’’tiādi. Tasmiñhi sati saccasampaṭivedho ijjhati, na asati. Tadabhāvato hi aniccadukkhalakkhaṇapaññāpakampi sarabhaṅgasatthārādīnaṃ sāsanaṃ aniyyānikameva jātaṃ. Atha vā tesaṃ niccasārādīhi rittakaṃ sandhāya ‘‘sabbe saṅkhārā suññāti pariggahetvā’’ti vuttaṃ. Yañhi yato rittakaṃ, taṃ tena suññanti. Saṅkhārānaṃ attasuññatāya duviññeyyabhāvato anekavāraṃ paṭividdhāyapi suññatānupassanāya daḷhībhāvāpādanatthaṃ ‘‘puna suññamida’’ntiādi āraddhaṃ. Tattha yadaggena saṅkhārā anattatā, tadaggena anattaniyā. Sati hi attani attaniyena bhavitabbanti vuttaṃ ‘‘suññamidaṃ attena vā attaniyena vā’’ti. Dvikoṭikanti dviaṃsikaṃ, attānaṃ neva disvā ñāṇacakkhunā paccakkhato, anumānato ca tassa anupalabbhanīyatoti adhippāyo. Paraṃ aññaṃ sattaṃ, saṅkhāraṃ vā parikkhārabhāve attano sukhadukkhasādhanabhāve ṭhitaṃ na disvāti yojanā. Puna pariggaṇhātīti sambandho. Etthāti etasmiṃ suññatānupassanādhikāre.
‘Kvacīti’指在某处、某时,或于某法中。又或,‘kvacīti’指内或外。‘Attano attānaṃ’指‘自己的自我’。为了表明‘他不看见任何属于他人的、由他人构想出来的自我’,如‘这位尊贵的梵天是大梵天……最胜者、创造者、主宰者、已生未生者之父’(长部1.42)等句所说,故说‘kassacīti’等。其中,‘parassāti’指被执取为‘凡夫’或‘他人’的。在‘na ca mama kvacani’中,‘mama’一词用在了不恰当的地方,因此说‘暂且将“mama”一词搁置’。‘Parassa cāti’指不同于自己者。为表明‘他不看见任何属于他人的、由他人构想出来的自我’,即‘他人’此一意义是为了‘我的’目的而成立的——认为‘通过他,我的一切皆能成就’,基于某些邪见者的构想,而说‘na ca kvacanī’等。这里,‘nāhaṃ kvacanī’指照见自己的自我不存在;‘na kassaci kiñcanatasmiṃ’指照见自己的自我不属于任何人;‘na ca ma’显示巴利原文
Kvacīti katthaci ṭhāne, kāle, dhamme vā. Atha vā kvacīti ajjhattaṃ, bahiddhā vā. Attano attānanti sakattānaṃ. ‘‘Ayaṃ kho bhavaṃ brahmā mahābrahmā…pe… seṭṭho sajitā vasī pitā bhūtabhabyāna’’ntiādinā (dī. ni. 1.42) parehi parikappitaṃ attānañca kassaci kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘kassacī’’tiādimāha. Tattha parassāti ‘‘parajāti, paro puriso’’ti ca evaṃ gahitassa. Na ca mama kvacanīti ettha mama-saddo aṭṭhāne payuttoti āha ‘‘mama-saddaṃ tāva ṭhapetvā’’ti. Parassa cāti attato aññassa. ‘‘Paro puriso’’ti evaṃbhūto attho mamatthāya ṭhito, tassa vasena mayhaṃ sabbaṃ sijjhatīti evaṃ ekaccadiṭṭhigatikaparikappitavasena paraṃ attānaṃ tañca attano kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘na ca kvacanī’’tiādimāha. Ettha ca nāhaṃ kvacanīti sakaattano abhāvaṃ passati. Na kassaci kiñcanatasminti sakaattano eva kassaci anattaniyataṃ passati. Na ca mamāti etaṃ dvayaṃ yathāsaṅkhyaṃ sambandhitabbaṃ. Atthīti paccekaṃ. Na ca kvacani parassa attā atthīti parassa attano abhāvaṃ passati. Tassa parassa attano mama kiñcanatā na catthīti parassa attano anattaniyataṃ passati. Evaṃ ajjhattaṃ, bahiddhā ca khandhānaṃ attattaniyasuññatā suddhasaṅkhārapuñjatā catukoṭikasuññatāpariggaṇhanena diṭṭhā hoti. Tena vuttaṃ ‘‘evamaya’’ntiādi.
761 ‘以六种方式’等,是将论典等各处所出现的空随观修习方式归纳说明。其中,‘以六种方式’指以六种执取的方式,或以六种应被执取的方式。‘以常’指以被构想为‘常’的自我或其他任何事物,或指以常恒的状态。‘恒’等是对被执取为‘常’者应被执取的方式,因有此分类而说六种。其中,‘常性’指固定不变的状态,‘恒性’指坚固性,‘永远存在性’指永恒性,‘不变异性’指无变易法性。‘直至老死’:此处省略了重复文句,只显示最后一句。显示巴利原文
761.‘‘Chahākārehī’’tiādinā niddesādīsu tattha tattha āgate pakāre suññatānupassanāya paribrūhanaṃ saṅgahetvā dasseti. Tattha chahākārehīti chahi gahaṇākārehi, gahetabbākārehi vā. Niccenāti ‘‘nicco’’ti parikappitena attanā vā aññena vā kenaci. Niccenāti vā niccabhāvena. Dhuvādayo ‘‘nicco’’ti gahitasseva gahetabbākārā. Tabbibhāgena hi imassa chakkatā. Tattha niccatā nāma kūṭaṭṭhatā. Dhuvabhāvo thiratā. Sadā bhāvitā sassatatā. Nibbikāratā avipariṇāmadhammatā. Yāva jarāmaraṇāti peyyālaṃ akatvā pariyosānapadameva dasseti.
762 “Na sāraṃ”:即非坚实。“Natthi etassa sāraṃ”:即无坚实。“Sārato apagataṃ”:即从坚实离去,或坚实从彼离去,故为“离坚实”。然而,有些人认为:依“以常坚实、以乐坚实、以我坚实”的经文来看,这“非坚实、无坚实、离坚实”三句,是一种把握空的相状,否则就只有七相而非八相。另一些人则说:“‘以净坚实’也存在于经文中,因此,‘非坚实、无坚实、离坚实’这三句应分别配合于‘以常坚实’等每一句。”“Setavaccha”:指白色小牛犊,也有人说是一种树。“Pāḷibhaddaka”:指甄叔迦树。显示巴利原文
762. Na sāranti asāraṃ, natthi etassa sāranti nissāraṃ. Sārato apagataṃ, sāraṃ vā tato apagatanti sārāpagataṃ. Keci panettha ‘‘niccasārasārena vā sukhasārasārena vā attasārasārena vā’’ti pāḷīti adhippāyena ‘‘asāraṃ nissāraṃ sārāpagata’’nti padattayaṃ eko suññatāpariggahākāro, aññathā satteva ākārā siyuṃ, na aṭṭhāti vadanti. Apare pana ‘‘subhasārasārenātipi pāḷiyaṃ atthīti ‘asāraṃ nissāraṃ sārāpagata’nti idaṃ padattayaṃ ‘niccasārasārenā’tiādīsu paccekaṃ yojetabba’’nti vadanti. Setavacchoti setavaruṇako. ‘‘Minarukkho’’tipi vadanti. Pāḷibhaddakoti kiṃsuko.
763 由于没有常坚实等,故观为“空”。由于卑微、低劣,故观为“虚”。由于没有我坚实,故观为“空”。由于自身无我,故观为“无我”。由于没有自在,且不能令任何事物自在运作,故观为“无自在”。正如有人想用泡沫团制作器皿等,若有人想令色具有常等,同样无法达成;或者,因为不能顺自己的意愿而有任何作为,故观为“非随意所作”。由于不能实现“愿此色如此,愿不如此”,故观为“不可得”。自身不随他转,也不能令其他随己转,故观为“不自主”。在自己的相续中,自己如同他人一样不可支配,故观为“他”。如同作者等,因与果是相离的,因为因不与果、果不与因共住一处。此理亦适用于受等蕴。显示巴利原文
763. Niccasārādīnaṃ abhāvato rittato passati. Parittato, lāmakattā vā tucchato. Attasārābhāvena suññato. Sayaṃ anattatāya anattato. Issariyassa abhāvato, kenaci issariyaṃ kāretuṃ asakkuṇeyyatāya ca anissariyato. Pheṇapiṇḍena bhājanādiṃ kātukāmassa viya rūpassa niccatādiṃ kātukāmassa taṃ na sijjhati, sakaicchāvasena vā kāci kiriyā natthīti akāmakāriyato. ‘‘Evaṃ rūpaṃ hotu, mā eva’’nti alabbhanīyato. Sayaṃ aññassa vase na vattati, nāpi aññaṃ attano vase vattetīti avasavattakato. Yasmiṃ santāne sayaṃ tassa paro viya avidheyyatāya parato. Kārakādi viya kāraṇehi, phalena ca vivittato. Na hi kāraṇena phalaṃ, phalena vā kāraṇaṃ sagabbhaṃ tiṭṭhati. Esa nayo vedanādīsupi.
764 在“色非众生”等句中,世间共称的“众生”,色并非那个。这个意义在这里不是所要表达的,因为它是未加说明就已成立的。因为世间并不把仅仅是色的东西称为“众生”,而外道所构想出来的“我”,才是这里所指的“众生”。那个“我”被他们称为“众生”,因为它执著、系缚于色等之中,并具有令他人了知的意义,而色并非那个,这就是它的意义。这便是把握空的方法。此理亦适用于“非命者”等句。其中,“命者”:是以活命为义。“人”:是以引导为义,即能引导的状态。“青年”:因为是“我是”之慢生起之处,慢即在此生起。“女人”:指胎儿在此成长之处。“男人”:以主要的状态卧于城市之中。“我”:我慢安置于此。“我”:外道们根据各自的我执所依处,称之为“我”,而色并非那样的东西。为了显示把握空的方法,而说“色非众生”等。如此,以八句显示了色的我空,以其余四句显示了它的无所归属。其中,“非我所”:不是我的自我所有物;同样地,不是他人的自我所有物,不是任何人的自我所有物,因为自我本身就不存在。以“非我所”一句所阐明的意义,也由其他三句的同义词加以阐明。此理同样适用于受等蕴。显示巴利原文
764.Rūpaṃ na sattotiādīsu yo lokavohārena satto, rūpaṃ so na hotīti ayamattho idha nādhippeto tassāvuttasiddhattā. Na hi loko rūpamattaṃ ‘‘satto’’ti voharati, bāhirakaparikappito pana attā ‘‘satto’’ti adhippeto. So hi tehi rūpādīsu sattavisattatāya paresaṃ sañjāpanaṭṭhena ‘‘satto’’ti vuccati, rūpaṃ so na hotīti attho. Suññatāpariggaṇhanañhetanti. Esa nayo na jīvotiādīsupi. Tattha jīvanaṭṭhena jīvo. Naranaṭṭhena netubhāvena naro. ‘‘Ahamasmī’’ti mānuppattiṭṭhānatāya māno ettha vāti pavattatīti mānavo. Thiyati ettha gabbhoti itthī. Padhānabhāvena puri setīti puriso. Āhito ahaṃmāno etthāti attā. Paccattaṃ tassa tassa ahaṃkāravatthutāya ‘‘aha’’nti ca diṭṭhigatikehi attā vuccati, rūpaṃ pana tādisaṃ na hotīti suññatāpariggaṇhanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘rūpaṃ na satto’’tiādi vuttaṃ. Tasmā aṭṭhahipi padehi rūpassa attasuññatāva dassitā. Itarehi catūhi tassa kiñcanatābhāvo. Tattha na mamāti mayhaṃ attano santakaṃ na hoti, tathā aññassa attano santakaṃ na hoti, kassacipi attano santakaṃ na hoti attanoyeva abhāvato. ‘‘Na attaniya’’nti padena pakāsito evattho pariyāyantarehi tīhipi padehi pakāsito. Esa nayo vedanādīsupi.
765 为了说明前面所述的思惟方法,既能使色聚思惟坚固,也能令空随观坚固,故说“以遍知度脱故”等。其中,由于怖畏无法被伤害,故非救护;由于不应执取为“救护”,故为不堪作救护者。巴利原文中并无“无味”一词。若有,则成四十三相。于色法的流转中,由于见到一切过患,故为有过患。“从集、从灭”这两者,或以无常随观显示为空,或由显示无恒常之核心而阐明空,故说为阐明空。同理,“凡缘于色而生起的乐与喜,这是色的味”这一观察,通过阐明缘与缘生而阐明空。“凡色是无常、苦、变易法,这是色的过患”这一观察,则通过修习无常等之空而阐明。同样,“凡于色调伏欲贪、断除欲贪,这是色的出离”——如此,对于集等诸相的观察,以及其他诸相,应知能随宜增长空随观。然而,关于过患的观察,虽此前已说,但再次宣说,应知是从否定味的角度而作观察。其余如前所述。于受等诸蕴中,亦应导入四十二相,故说“观受……乃至……观识为无常……乃至……为出离”。显示巴利原文
765. Heṭṭhā kalāpasammasanassa daḷhabhāvāya vuttasammasananayāpi suññatānupassanāya daḷhabhāvāya saṃvattantīti dassento ‘‘tīraṇapariññāvasenā’’tiādimāha. Tattha bhayassa ahiṃsanena asaraṇato. ‘‘Saraṇa’’nti gahetuṃ ayuttatāya asaraṇībhūtato. ‘‘Anassādato’’ti idaṃ pāḷiyaṃ natthi. Sati ca tecattālīsa ākārā siyuṃ. Rūpappavattiyaṃ sabbādīnavūpaladdhiyā ādīnavato. ‘‘Samudayato atthaṅgamato’’ti idaṃ dvayaṃ yathā aniccato dassanaṃ panāḷikāya, niccasāravirahadīpanena vā suññatāvibhāvanaṃ hoti, evaṃ suññatāvibhāvananti katvā vuttaṃ. Tathā ‘‘yaṃ kho rūpaṃ paṭicca uppajjati sukhaṃ somanassaṃ, ayaṃ rūpassa assādo’’ti (saṃ. ni. 3.26) dassanaṃ paccayapaccayuppannatāvibhāvanena suññatāvibhāvanaṃ. ‘‘Yaṃ rūpaṃ aniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, ayaṃ rūpassa ādīnavo’’ti (saṃ. ni. 3.26) ca dassanaṃ niccatādisuññatābhāvanato. Tathā ‘‘yo rūpe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṃ, idaṃ rūpassa nissaraṇa’’nti evaṃ samudayādidassanānaṃ, itaresañca yathārahaṃ suññatānupassanānubrūhanatā daṭṭhabbā. Yaṃ pana ādīnavato dassanaṃ, pubbe vatvāpi puna vacanaṃ assādapaṭikkhepato dassanaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Vedanādīsupi dvācattālīsa ākārā netabbāti āha ‘‘vedanaṃ…pe… viññāṇaṃ aniccato…pe… nissaraṇato passatī’’ti.
此外,这在《义释》中已说明过了。此把握空的教示,既是为了显示“此义释是依某部经典而作”,也是为了显示其果报。显示巴利原文
Vuttampi ca niddese etaṃ suññatāpariggaṇhanakathāsandassanaṃ ‘‘asukāya pāḷiyā ayaṃ niddeso’’ti dassanatthaṃ, tassa phalasandassanatthañca.
766 为了说明即使以此遍知度脱之道,于一一蕴中以四十二相把握了空之后,若仍专修三种随观,则能生起行舍智,故说“如是空”等。其中,“把握”即思惟。“舍弃了怖畏与欢喜”:即由于安住于舍,而舍弃了依诸行衰损所生起的怖畏,以及依其成就而生起的喜悦;或者,舍弃了依怖畏现起而生起的智之怖畏,以及依思惟而生起、名为欢喜的喜悦。因为当圆满见到空时,怖畏与欢喜便无机会生起,唯有舍得以安立。因此说“于诸行成为漠然”。其中,为了显示由于邪执而可能产生的不漠然已经不存在,故说“不执取为我或我所”。接下来,为显示这种漠然的譬喻,故说“犹如弃妻的男子”等。显示巴利原文
766. Evaṃ tīraṇapariññāvasena paccekaṃ khandhesu dvācattālīsāya ākārehi suññataṃ pariggahetvāpi tividhānupassanāvaseneva bhāvanaṃ anuyuñjantassa saṅkhārupekkhāñāṇuppattīti dassento ‘‘evaṃ suññato’’tiādimāha. Tattha pariggaṇhantoti sammasanto. Bhayañca nandiñca vippahāyāti ajjhupekkhakatāya saṅkhārānaṃ vipattiṃ nissāya uppajjanakabhayañceva tesaṃ sampattiṃ nissāya uppajjanakapītiñca pajahitvā. Atha vā bhayatupaṭṭhānavasena uppajjanakañāṇabhayañca sammasanavasena uppajjanakapītisaṅkhātaṃ nandiñca pahāya. Na hi sabbaso suññatāya diṭṭhāya bhayanandīnaṃ avasaro atthi, atha kho upekkhāva saṇṭhāti. Tenāha ‘‘saṅkhāresu udāsīno hotī’’ti. Tattha yena micchāgāhena anudāsīnatā siyā, tadabhāvaṃ dassento ‘‘ahanti vā mamanti vā na gaṇhātī’’ti āha. Idānissa udāsīnatāya upamaṃ dassento ‘‘vissaṭṭhabhariyo viya puriso’’tiādimāha.
此处,为显明所谓“以先前不漠然为前提的漠然”之义,能承载譬喻的意涵,故说“可爱的、可意的”等语。由于不知女人之诡诈、欺骗、弯曲等事,他会极度执取她。成为欲解脱者,意即:现起解脱之欲后,便将她舍离,其意是说,纯粹因无期待而安住。此行者即是瑜伽行者。在欲解脱的阶段以上,只要行舍智尚未生起,这期间所转起的观就是审察随观,故说“以审察随观把握诸行”。显示巴利原文
Tattha anudāsīnatāpubbikā udāsīnatā vuccamānā idha opammatthaṃ pharatīti dassetuṃ ‘‘iṭṭhā kantā’’tiādi vuttaṃ. Ativiya naṃ mamāyeyya itthīnaṃ sāṭheyyakūṭeyyavaṅkeyyādīnaṃ ajānanato. Muñcitukāmo hutvāti muñcitukāmova hutvā, taṃ vissajjeyya nirapekkhatāya vasenevāti adhippāyo. Ayaṃ yogāvacaro. Muñcitukāmatāya uddhaṃ yāva saṅkhārupekkhāñāṇaṃ na uppajjati, tāva pavattā vipassanā paṭisaṅkhānupassanā evāti āha ‘‘paṭisaṅkhānupassanāya saṅkhāre pariggaṇhanto’’ti.
“回避”即退避一边,如同隐匿起来。“蜷缩”即向内收缩。“回转”即翻转背离。“不伸展”即不流散,意谓不因耽著而投入。显示巴利原文
Patilīyatīti ekapassena nilīyati nilīnaṃ viya hoti. Patikuṭatīti saṅkucati. Paṭivaṭṭatīti vivaṭṭati. Na sampasāriyatīti na visarati, abhirativasena na pakkhandatīti attho.
“对他而言如此”,即:对于这位瑜伽行者,正是这样。显示巴利原文
Iccassāti iti evaṃ assa yogino.
767 当观智以锐利、清净、勇猛的状态,于诸行中成就舍观时,此一行舍智多次转起,通过达到成熟而成为随顺智的缘,这便称为“见涅槃为寂静”。当它达到这种程度,便会舍弃一切诸行的流转,只投向涅槃。此处的智,是与随顺智、种姓智合为一体而说,依一体之理。若不见涅槃为寂静,则说明行舍智尚未成熟。“渡海者”指航海的人、商旅。“方向乌鸦”指不识方向的乌鸦,这只是它的特征,应知任何类似的鸟都可如此比喻。“异域”指大海中不熟悉的地方。“随行”指一再地跟随而行。显示巴利原文
767. Tikkhavisadasūrabhāvena saṅkhāresu ajjhupekkhane sijjhamāne taṃ panetaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ anekavāraṃ pavattamānaṃ paripākagamanena anulomañāṇassa paccayabhāvaṃ gacchantaṃ nibbānaṃ santato passati nāma. Tathābhūtañca sabbaṃ saṅkhārappavattaṃ vissajjetvā nibbānameva pakkhandati nāma. Tayidaṃ idha ñāṇaṃ anulomagotrabhuñāṇehi saddhiṃ ekattaṃ netvā vuttaṃ ekattanayavasena . No ce nibbānaṃ santato passatīti tāva saṅkhārupekkhāñāṇassa aparipakkatamevāha. Samuddaṃ tarantīti sāmuddikā, saṃyattikā. Disājānanako kāko disākāko, lakkhaṇamattañcetaṃ yo koci tādiso sakunto veditabbo. Videsanti adesaṃ samudde aparicitaṭṭhānaṃ. Anugantvāti anu anu gantvā.
这即是观智。如同后方的旋轮转动一般——犹如面粉从粗到细不断筛选而弹离,最终成为极细的面粉。又如除去棉籽的棉花,如同被弓弹打一般。通过这两个譬喻,也说明了由于反复地思惟,观智达到了更微细的状态。因为随着观修力量的增强,智变得锐利、清净、勇猛,同时也变得更加微细。在对诸行的简择中,由于简择达到了顶点,对于诸行以及对于诸行的简择都变得漠然,依三种随观而住立,因为没有其他途径。即使被分为“七种、十八种”等各类随观,也都包含在无常随观等三种之中,因此达到顶点的观,唯依此三者而住立。显示巴利原文
Tayidaṃ vipassanāñāṇaṃ. Piṭṭhaṃ vaṭṭayamānaṃ viyāti thūlathūlato vivecanavasena nipphoṭiyamānaṃ saṇhaṃ saṇhaṃ piṭṭhacuṇṇaṃ viya. Nibbaṭṭitakappāsanti nibbaṭṭitabījaṃ kappāsaṃ. Vihanamānaṃ viyāti dhanukena vihaññamānaṃ viya. Upamādvayenapi punappunaṃ sammasanena vipassanāñāṇassa sukhumatarabhāvāpattimāha. Yathā yathā hi vipassanābhāvanābalena tikkhā, visadā, sūrā ca hoti, tathā tathā sukhumatarāpi hotīti. Saṅkhāravicinaneti pavicayassa sikhāppattatāya saṅkhāresu viya tesaṃ vicinanepi udāsīnaṃ hutvā tividhānupassanāvasena tiṭṭhati pakārantarassa abhāvato. ‘‘Sattadhā aṭṭhārasadhā’’tiādinā vibhattāpi hi anupassanāpakārā aniccānupassanādīsveva tīsu antogadhāti matthakappattā vipassanā tāsaṃ eva vasena tiṭṭhati.
768 “在此”(Tatrāti):指在成就解脱门的状态中,以及在圣者分类的因缘义中。这是观智。“三根”:即信根、定根、慧根。“以增上之力”:即以相应诸法的增上状态之力。因为多修无常随观者,信根强而有力;多修苦随观者,定根强而有力;多修无我随观者,慧根强而有力——依此三种随观之力,此三根达到更强状态,成就解脱门的状态,所以说“三种随观……成就,名为……”。“三种解脱门状态”:在此,若有人内心存疑:“然而,哪三种是解脱?或哪三种是解脱门?”由于解脱的证得系属于解脱门,为首先显示解脱门,故说“因为三种……被称为……”之后,为显示此义在圣典中也可了知,故说“如所说……”等。显示巴利原文
768.Tatrāti tasmiṃ vimokkhamukhabhāvāpajjane, ariyapuggalavibhāgapaccayatthe ca. Idaṃ vipassanāñāṇaṃ. Tiṇṇaṃ indriyānanti saddhindriyasamādhindriyapaññindriyānaṃ. Ādhipateyyavasenāti sampayuttadhammānaṃ adhipatibhāvavasena. Aniccānupassanābahulassa hi saddhindriyaṃ balavaṃ hoti, dukkhānupassanābahulassa samādhindriyaṃ, anattānupassanābahulassa paññindriyanti tissannaṃ anupassanānaṃ vasena balavatarabhāvaṃ pattāni imāni tīṇi indriyāni vimokkhamukhabhāvaṃ āpādentīti āha ‘‘tividhānupassanā…pe… āpajjati nāmā’’ti. Tividhavimokkhamukhabhāvanti ettha ke pana tayo vimokkhā, kāni vā tīṇi vimokkhamukhānīti antolīne anuyoge vimokkhamukhādhīnattā vimokkhādhigamassa vimokkhamukhāni tāva dassento ‘‘tisso hi…pe… vuccantī’’ti vatvā ayañca attho pāḷito eva viññāyatīti dassento ‘‘yathāhā’’tiādimāha.
“为出离世间”,指为了从世间出离,或为了从有情世间的轮回之苦中出离。“以分限与周圆”,即依生灭而作分限与周圆。“随观性”,谓正确地、一再一再地观察;应如此连结。因为无常随观,见诸行以生为始、以灭为终而被分限,又因具足始终,故了知它们为无常。“于无相界”,即于远离一切行相而名为“无相”的无为界。“心投入性”,即在分限之后,依随顺智等状态,正确引导增上心进入。“于无愿”,即于远离贪愿等而得名“无愿”者。“于空”,即于我空而得名“空”者。显示巴利原文
Lokaniyyānāyāti lokato nikkhamanāya, sattalokassa vā vaṭṭadukkhato nikkhamanāya. Paricchedaparivaṭumatoti udayabbayavasena paricchedato ceva parivaṭumato ca. Samanupassanatāyāti sammadeva anu anu passanāya saṃvattantīti sambandho. Aniccānupassanā hi saṅkhāre ādito udayena, antato vayena paricchinne passati. Ādiantavantatāya hi te aniccāti. Animittāya ca dhātuyāti sabbasaṅkhāranimittavirahato ‘‘animittā’’ti laddhanāmāya asaṅkhatāya dhātuyā. Cittasampakkhandanatāyāti paricchinditvā anulomañāṇādibhāvena sammadeva adhicittassa anupavisanatthāya. Appaṇihitāyāti rāgapaṇidhiādīnaṃ abhāvena ‘‘appaṇihitā’’ti laddhanāmāya. Suññatāyāti attasuññatāya ‘‘suññatā’’ti laddhanāmāya.
“趣”,指产生。以显示诸行的自性而令心警策,即名为依正行道而振奋其心,故说“心振奋性,即令心警策性”。依“我所执”而将事物执为属我者,其所有者——我,首先被执取,由此而有属我者,故说“非我、非我所——以此无我而作随观性”。“三句”,即分限与周圆、心振奋、随观的句子,诸师说。而“一切诸行”等三语,当知即为三句。“即由此”,即依无常随观等而说彼三句之故。“于问之解答”,即于“作意无常者,诸行如何现起?”此问的解答之中。显示巴利原文
Gatinti nibbattiṃ. Saṅkhārānaṃ sabhāvavibhāvanena saṃvejiyamānaṃ cittaṃ sammāpaṭipattiyaṃ samuttejitaṃ nāma hotīti āha ‘‘manosamuttejanatāyāti cittasaṃvejanatāyā’’ti. Mamaṃkārena attaniyasaññitassa vatthuno sāmibhūto attā paṭhamaṃ parāmasīyati, tato attaniyanti āha ‘‘nāhaṃ, na mamāti evaṃ anattato samanupassanatāyā’’ti. Tīṇi padānīti paricchedaparivaṭuma, manosamuttejana, samanupassanapadānīti vadanti, ‘‘sabbasaṅkhāre’’tiādīni pana tīṇi vākyāni tīṇi padānīti veditabbāni. Tenevāti aniccānupassanādīnaṃ vasena tesaṃ tiṇṇaṃ padānaṃ vuttattā eva. Pañhavissajjaneti ‘‘aniccato manasi karoto kathaṃ saṅkhārā upaṭṭhahantī’’ti pañhassa vissajjane.
769 769. 如此显示了诸解脱门之后,现在为显示诸解脱,而说“然而,哪些是……”等。“作意无常者”,指精勤修习无常随观的人。“多胜解者”,指信根强盛的人。若其无常随观特别锐利、勇健,则信根增上。因为最初仅以少许信而行道,当观达至顶点时,就如于嫩叶等中见宝珠、黄金等一般,现量照见诸行的无常性,生起“彼世尊实是正等觉者”的强力信于师,所以他是多胜解者,也是增胜信者。他因多修无常随观,从无常相出起,故说“彼证得无相解脱”。“多轻安者”,指精勤修习苦随观的人,以“诸行是苦,与之对立的灭是乐”之作意力,胜解涅槃的寂静、殊妙与乐性,因屡屡与喜、喜悦相应,故为多轻安者。由此,以证得增胜定根,远离贪愿,故证得无愿解脱,故说“从苦……证得……”。“多觉者”,指精勤修习无我随观的人,因我空为微妙智之所缘,故为多智者。由此,以证得增胜慧根,远离痴,故证得空解脱,故说“从无我……证得……”。显示巴利原文
769. Evaṃ vimokkhamukhāni dassetvā idāni vimokkhe dassetuṃ ‘‘katame panā’’tiādi vuttaṃ. Aniccato manasi karontoti aniccānupassanaṃ anuyuñjanto. Adhimokkhabahuloti saddhindriyabahulo. Yassa visesato aniccānupassanā tikkhā sūrā hoti, tassa saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti. ‘‘Aniccā saṅkhārā’’ti hi ādito saddhāmattakena paṭipajjitvā vipassanāya ukkaṃsagatāya tarupallavādīsu viya maṇikanakādīsupi tesaṃ aniccataṃ sātisayaṃ paccakkhato passato ‘‘sammāsambuddho vata so bhagavā’’ti satthari saddhā balavatī pavattatīti so adhimokkhabahulo, adhimattasaddho ca hoti. Tassa aniccānupassanābahulatāya aniccākārato vuṭṭhānaṃ hotīti so ‘‘animittaṃ vimokkhaṃ paṭilabhatī’’ti vuttaṃ. Passaddhibahuloti dukkhānupassanaṃ anuyuñjanto ‘‘dukkhā saṅkhārā, tappaṭipakkhato sukho nirodho’’ti ca manasikāravasena nibbānassa santapaṇītasukhabhāvaṃ adhimuccanto abhiṇhaṃ pītipāmojjasamāyogato passaddhibahulo hoti. Tato ca adhimattasamādhindriyapaṭilābhena rāgapaṇidhiyā dūrībhāvato appaṇihitavimokkhasamadhigamo hotīti vuttaṃ ‘‘dukkhato…pe… paṭilabhatī’’ti. Vedabahuloti anattānupassanaṃ anuyuñjanto attasuññatāya nipuṇañāṇavisayattā ñāṇabahulo hoti. Tato ca adhimattapaññindriyapaṭilābhena mohassa dūrībhāvato suññatavimokkhasamadhigamo hotīti āha ‘‘anattato…pe… paṭilabhatī’’ti.
若有人依无常随观,以相之力把握诸行后,勤修观者,于彼处,诸行之相完全无有,他便以无相之行相胜解彼为“无相涅槃”,并以出起趣道精勤。此道即说为以无相而证涅槃,故称“以无相之行相,取涅槃为所缘而生起之圣道”。此涅槃的无相行相,非由道所作,亦非由观所作,实乃自性成就。为显明因以彼为所缘故,道称为无相,故说“因于无相界生起故,为无相”。若依苦随观之力,以远离愿而胜解无愿者;若依无我随观之力,以远离我执取而胜解空者——当以这些方式连结。故说“以此同理”等。显示巴利原文
Yo aniccānupassanāya nimittavasena saṅkhāre pariggahetvā vipassanaṃ anuyuñjanto yattha idaṃ saṅkhāranimittaṃ sabbaso natthi, taṃ ‘‘animittaṃ nibbāna’’nti animittākārena adhimuccanto vuṭṭhānagāminimaggena ghaṭeti. Tassa maggo animittato nibbānaṃ sacchikarotīti vuccatīti āha ‘‘animittākārena nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā pavatto ariyamaggo’’ti. Svāyaṃ nibbānassa animittākāro neva maggena kato, na vipassanāya, atha kho sabhāvasiddho. Tadārammaṇatāya ca maggo animittoti vuccatīti dassento āha ‘‘animittāya dhātuyā uppannattā animitto’’ti. Yo dukkhānupassanāvasena paṇidhiyā dūrībhāvakaraṇena appaṇihitaṃ adhimuccanto , yo anattānupassanāvasena attūpaladdhiyā dūrībhāvakaraṇena suññataṃ adhimuccantoti ca ādinā yojetabbaṃ. Tenāha ‘‘eteneva nayenā’’tiādi.
770 若圣道可得三种解脱之名,为何在阿毗达摩中却只提到两种解脱?为回应此诘问,他说:“然而……”等。其中,“那”指在阿毗达摩中只提到两种解脱的说法。“从非权宜的角度,是就通向毗婆舍那而言”,意思是,直接地,是就道从毗婆舍那得名而说的。何以故?因为无相毗婆舍那虽处于可被通达的位置,却并不能给予自己的道以名称。诚然,经中“你应修习无相,断除慢随眠”(《经集》344)所说的是无相毗婆舍那,但它虽破除常相、恒相、我相,自身却仍在有相法中运作,故仍为有相。再者,所谓阿毗达摩是胜义说,而无相道从胜义上说恰恰缺少因。因为无相解脱是依无常随观而说的。在其中,信根增盛,而它在圣道中连一分也不是,由于非道分,故不能给予自己的道以名称。在其余二者中,依苦随观而说无愿解脱,依无我随观而说空解脱。显示巴利原文
770. Yadi ariyamaggo tividhampi vimokkhanāmaṃ labhati, atha kasmā abhidhamme vimokkhadvayameva āgatanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘yaṃ panā’’tiādi. Tattha tanti abhidhamme vimokkhadvayavacanaṃ. Nippariyāyato vipassanāgamanaṃ sandhāyāti ujukameva vipassanato maggassa nāmāgamanaṃ sandhāya vuttaṃ. Kasmā? Animittavipassanā āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkoti. Kāmaṃ sutte ‘‘animittañca bhāvehi, mānānusayamujjahā’’ti (su. ni. 344) animittavipassanā kathitā, sā pana niccanimittadhuvanimittaattanimittāni ugghāṭentīpi sayaṃ nimittadhammesu eva caratīti sanimittāva hotīti. Apica abhidhammo nāma paramatthadesanā, animittamaggassa ca paramatthato hetuvekallameva. Aniccānupassanāvasena hi animittavimokkho kathito. Tattha ca saddhindriyaṃ adhimattaṃ hoti, taṃ ariyamagge ekaṅgampi na hoti, amaggaṅgattā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ na sakkoti. Itaresu dukkhānupassanāya vasena appaṇihitavimokkho, anattānupassanāya vasena suññatavimokkho.
其中,有些人说:以无愿解脱而信根增盛,以空解脱而慧根增盛,由于它们是圣道的道分,所以能给予自己的道以名称;而无相道则因不具备这些,故不能。然而,那些说“无相道虽未从通达得名,却从功德和所缘得名”的人,依他们的见解,无愿道和空道也应只从功德、只从所缘得名了?那并不合理。为什么?因为道由两种原因得名:从自性上和从对立面上,意思是,从本质上和从对治上。无愿道因从贪欲等愿求中解脱,空道因从贪欲等中空无,它们从自性上得名。同样,无愿道是愿求的对立面,空道是我执的对立面,它们从对立面上得名。而无相道则因没有贪欲等相,或没有常相等,只从自性上得名,不从对立面上得名。因为它并不是以诸行相为所缘的无常随观的对立面,那无常随观反而是它的随顺。因此,依阿毗达摩理趣,无论如何都得不到无相道。所以他说:“那是从非权宜的角度,就通向毗婆舍那而言。”显示巴利原文
Tesu appaṇihitavimokkhena samādhindriyaṃ, suññatavimokkhena paññindriyaṃ adhimattaṃ hotīti tāni ariyamaggassa aṅgattā attano maggassa nāmaṃ dātuṃ sakkonti, na animittamaggo tadabhāvatoti keci. Ye pana vadanti ‘‘animittamaggo āgamanato nāmaṃ alabhantopi saguṇato ca ārammaṇato ca nāmaṃ labhatī’’ti, tesaṃ matena appaṇihitasuññatamaggāpi saguṇato eva, ārammaṇato eva ca nāmaṃ labheyyunti? Taṃ ayuttaṃ. Kasmā? Maggo hi dvīhi kāraṇehi nāmaṃ labhati sarasato ca paccanīkato cāti, sabhāvato ca paṭipakkhato cāti attho. Appaṇihitamaggo hi rāgapaṇidhiādīhi vimutto, suññatamaggo rāgādīhi suñño evāti te sarasato nāmaṃ labhanti. Tathā appaṇihitamaggo paṇidhissa paṭipakkho, suññatamaggo attābhinivesassa evāti te paccanīkato nāmaṃ labhanti, animittamaggo pana rāgādinimittānaṃ, niccanimittādīnaṃ vā abhāvena sarasato eva nāmaṃ labhati, no paccanīkato. Na hi so saṅkhāranimittārammaṇāya aniccānupassanāya paṭipakkho, sā panassa anulomabhāve ṭhitāti sabbathāpi abhidhammapariyāyena animittamaggo na labbhati. Tena vuttaṃ ‘‘taṃ nippariyāyato vipassanāgamanaṃ sandhāyā’’ti.
因为在经典教法的理趣中,无相道是可以成立的。当导向出起的毗婆舍那观照诸行、从某一特相而导出起时,它便立足于可被通达之处,为自己的道施设名称——从无常导出起者的道,名为无相;从苦导出起者的道,名为无愿;从无我导出起者的道,名为空。因此,这是对经典的注释,所以在这里三种解脱都被举出。然而,《无碍解道》中所说,则是依于对执著、相、愿求的解脱,基于三种随观各自通向的方式,以及随之而有的空解脱等性而作的说明。为了显示其属权宜之说,并无不妥,故说“因为毗婆舍那智……”等。其关联在于:《无碍解道》中,毗婆舍那智虽然也被说为“无愿、解脱”等。显示巴利原文
Yasmā suttantapariyāyena animittamaggo labbhati. Vuṭṭhānagāminī hi vipassanā yaṃ yaṃ sammasantī vuṭṭhānaṃ gacchati, tassa tassa vasena āgamanīyaṭṭhāne ṭhatvā attano maggassa nāmaṃ deti, tattha aniccato vuṭṭhahantassa maggo animitto hoti, dukkhato vuṭṭhahantassa appaṇihito, anattato vuṭṭhahantassa suññato, tasmā suttantasaṃvaṇṇanā esāti katvā idha tayopi vimokkhā uddhaṭā. Yaṃ pana paṭisambhidāmagge abhinivesanimittapaṇidhimuñcanaṃ upādāya tissannampi anupassanānaṃ tadāgamanavasena tadanvayassa maggassa ca suññatavimokkhādibhāvo niddiṭṭho, tassa pariyāyabhāve vattabbameva natthīti dassetuṃ ‘‘vipassanāñāṇaṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Vipassanāñāṇaṃ paṭisambhidāmagge ‘‘appaṇihito, vimokkho’’ti ca kiñcāpi vuttanti sambandho.
“无常随观智”,即依“诸行无常”的随观而生起的智。“从常的执著中解脱”,是指通过摧毁“它们是常的”这种以常想而现起的邪执著而解脱;而随之而来的道智,则是以断除的方式解脱。因此,由于从无常的执著中空无、解脱,故为空解脱。其余文句的理趣,与此相同。显示巴利原文
Aniccānupassanāñāṇanti ‘‘aniccā saṅkhārā’’ti anupassanāvasena pavattañāṇaṃ. Niccato abhinivesaṃ muñcatīti ‘‘te niccā’’ti niccākārato pavattamicchābhinivesaviddhaṃsanavasena, tadanvayaṃ pana maggañāṇaṃ samucchedavasena muñcati. Itīti tasmā. Aniccābhinivesato rittatāya, vimuttatāya ca suññato vimokkho. Sesapadesupi eseva nayo.
“那”,是指三种毗婆舍那智。为了显示其中何者依权宜得名、何者非权宜得名,故说“诸行之相……”等。意思是:并非依非权宜之说,而是依权宜之说。因此,正因并非非权宜之说,他的用意是说:在阿毗达摩中只说了两种解脱。“在此”,是指在此毗婆舍那章中,或在这“成就三种解脱门”的举说句中。显示巴利原文
Tanti tividhaṃ vipassanāñāṇaṃ. Tattha yassa pariyāyato, yassa ca nippariyāyato nāmalābho, taṃ dassetuṃ ‘‘saṅkhāranimittassā’’tiādi vuttaṃ. Na nippariyāyena, atha kho pariyāyenāti attho. Tasmāti nippariyāyakathābhāvato. Vimokkhadvayameva vuttaṃ abhidhammeti adhippāyo. Etthāti etasmiṃ vipassanādhikāre. ‘‘Tividhavimokkhamukhabhāvaṃ āpajjitvā’’ti etasmiṃ vā uddesavacane.
771 “为了他们的分别”,即对这七种如前所说的圣者,依随信行等状态而分别其自性。显示巴利原文
771.Tesaṃ vibhāgāyāti tesaṃ yathāvuttānaṃ sattannaṃ ariyapuggalānaṃ saddhānusāriādibhāvena vibhattasabhāvatāya.
772 “获得信根”:即获得殊胜的信根,此信根是随信行修习之因。关于胜解增盛与信根殊胜的原因,前文已说。再者,此处的略义是:对于观察无常相的行者,由于信增胜的强缘力,在随之而起的道中,信变得锐利,因此第八位称为随信行。“在其余七处”,即从初果开始直至最上果的七处。为何说“七处”?岂不是在其余六处为信解脱,而在最上果,若是无色界禅那的获得者,则为俱分解脱;若非无色界禅那的获得者,则为慧解脱,而非信解脱吗?因为在阿毗达摩中——显示巴利原文
772.Saddhindriyaṃ paṭilabhatīti saddhānusāribhāvitākāraṇabhūtaṃ adhimattaṃ saddhindriyaṃ paṭilabhati. Adhimokkhabahulatāya, saddhindriyādhimattatāya ca kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva. Apica ayamettha saṅkhepattho – aniccākārasallakkhaṇassa saddhābhibuddhiyā upanissayabhāvato tadanvaye magge saddhā tikkhatarā hoti, tena aṭṭhamako saddhānusārī nāma hoti. Sesesu sattasu ṭhānesūti paṭhamaphalato paṭṭhāya yāva aggaphalā sattasu ṭhānesu. ‘‘Sattasu ṭhānesū’’ti kasmā vuttaṃ, nanu sesesu chasu ṭhānesu saddhāvimutto, aggaphale pana sacāyaṃ arūpajjhānalābhī, ubhatobhāgavimutto hoti, no ce arūpajjhānalābhī, paññāvimutto, na saddhāvimutto. Abhidhamme hi –
“什么是信解脱的人?在此,有一类人如实地了知‘这是苦’,如实地了知‘这是苦的集’,如实地了知‘这是苦的灭’,如实地了知‘这是导向苦灭之道’。他对如来所宣说的法,以慧照见;以慧照见之后,有些漏已灭尽,但未如见至者那般。这人便称为信解脱者。”(《人施设》208)显示巴利原文
‘‘Katamo ca puggalo saddhāvimutto? Idhekacco puggalo ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānāti. Tathāgatappaveditā cassa dhammā paññāya diṭṭhā honti, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti, no ca kho yathādiṭṭhippattassa. Ayaṃ vuccati puggalo saddhāvimutto’’ti (pu. pa. 208) –
由“部分漏尽”的说法,可知信解脱者是学人,而非无学人。但在注释书中,既有“二重担、二种执取、二种头首”之说,难道阿拉汉就不存在信解脱吗?诚然,从非权说(究竟义)而言,确是如此。因为阿毗达摩是非权说的教示,而此处则是以权说如此宣说。若从权说而言有阿拉汉的信解脱,那么那种权说所指为何?即信解脱的随顺性。因为在最上道刹那为信解脱者,于最上果刹那,也由于随顺彼而被称为信解脱,这在《无碍解道》中以权说宣说,因此此处也同样宣说。又或者,由于与信解脱者相似,阿拉汉被称为信解脱者。那么在此,相似性是什么呢?正如学人信解脱者的烦恼断除,犹如以钝刀断芭蕉,且“然而不如见至者”之说,阿拉汉的随顺者也是如此,这就是此处的相似性。然而,他们在烦恼断除上有差别吗?没有。那么,为何信解脱者不能达到见至呢?这是由于来处(修行入门)的差别。因为见至者在入门时,能不甚困难、不很费力地镇伏烦恼,而信解脱者则需艰难、费力地才能镇伏烦恼。再者,他们在智慧上也有程度差异。而据说那种智慧,只要能达到多少,就能获得多少。如此,即使在初道等中,诸根平等具足,而说显示巴利原文
Ekaccāsavaparikkhayavacanato saddhāvimuttassa sekkhabhāvo viññāyati, na asekkhabhāvo. Aṭṭhakathāyañca ‘‘dve dhurāni, dve abhinivesā, dve sīsānī’’ti vacanato natthi arahato saddhāvimuttatāti? Saccametaṃ nippariyāyato. Nippariyāyakathā hi abhidhammo, idha pana pariyāyena evaṃ vuttaṃ. Yadi pariyāyato arahato saddhāvimuttatā, ko pana so pariyāyo? Saddhāvimuttanvayatā. Yo hi aggamaggakkhaṇe saddhāvimutto hoti, so aggaphalakkhaṇepi tadanvayatāya saddhāvimuttoti paṭisambhidāmagge pariyāyena vuttoti idhāpi tatheva vuttaṃ. Atha vā saddhāvimuttasadisatāya arahā saddhāvimutto. Kā panettha sadisatā? Yathā saddhāvimuttassa sekkhassa kilesakkhayo kuṇṭhena asinā kadalicchedasadiso ‘‘no ca kho yathādiṭṭhippattassā’’ti vacanato, evaṃ tadanvayassāpi arahatoti ayamettha sadisatā. Kiṃ pana nesaṃ kilesapahāne nānattaṃ atthīti? Natthi. Atha kasmā saddhāvimutto diṭṭhippattaṃ na pāpuṇātīti? Āgamanīyanānattena. Diṭṭhippatto hi āgamanamhi kilese vikkhambhento appakasirena akilamanto vikkhambhetuṃ sakkoti, saddhāvimutto kicchena kasirena vikkhambhetuṃ sakkoti. Apica paññāyapi nesaṃ vemattatā. Sā ca yāvatikā labbhatevāti vadanti. Evañca katvā paṭhamamaggādīsu satipi indriyasamatte saddhādīnaṃ tikkhatāvacanampi samatthitaṃ hoti.
773 773. “从苦出起者”意为从苦中出离者。“于一切处”,即于八处。然而,注释书中既已以“二重担”限定,在初道刹那,不是必定为信随行者或法随行者吗?此处,信随行者并不合适,阿拉汉也没有身证者性。因为在阿毗达摩中——显示巴利原文
773.Soti dukkhato vuṭṭhito. Sabbatthāti aṭṭhasupi ṭhānesu. Nanu ca aṭṭhakathāyaṃ ‘‘dve dhurānī’’ti niyamitattā paṭhamamaggakkhaṇe saddhānusārī vā siyā, dhammānusārī vā? Idha na saddhānusārī yutto, kāyasakkhitāpi arahato natthi. Abhidhamme hi –
“何等为身证者?于此,有一类人,以身触证八解脱而住,且以智慧见已,部分漏已尽。此人名为身证者。”(《人施设》208)——显示巴利原文
‘‘Katamo ca puggalo kāyasakkhī? Idhekacco puggalo aṭṭha vimokkhe kāyena phusitvā viharati, paññāya cassa disvā ekacce āsavā parikkhīṇā honti. Ayaṃ vuccati puggalo kāyasakkhī’’ti (pu. pa. 208) –
由“部分漏尽”的说法,可知身证者唯属学位。的确,从非权说(了义)而言,这是正确的,但此处是依权说而说。那么,此中权说所指为何?即与身证者相似。由于从近行色界禅定,进而获得更为殊胜的无色界定之触而生起,依于部分漏尽而称之为‘身证者’。着眼于更殊胜的定触及与之相应的部分漏尽这一共通性,如同身证者那样称其为身证者,这是阿罗汉在《无碍解道》中的说法,所以此处也采取同样的方式,说阿罗汉也有身证者性。因为这是对经文的注释。然而,从非权说的角度而言,从初果开始,于六处有名为身证者,而且他必须是八等至的获得者,而非观乘的干观者、仅得近行定者或仅得色界定者。而‘以轻安为多’是以轻安为首而说定,意指获得更为殊胜的定者,即止乘者。且止乘者的身证性已于前文说明。‘无色界定’指四种无色界定。但为了显示‘于彼中,即使仅获得一种无色界定而证阿罗汉,也即是俱分解脱者’这一义理,故只说‘无色界定’,而不说‘四种无色界定’。因此,依四种无色等至及灭尽定,此(俱分解脱者)有五种。此法于身证者亦然。由二分、二度而解脱,故为俱分解脱者。显示巴利原文
Ekaccāsavaparikkhayavacanato kāyasakkhino sekkhabhāvova viññāyatīti? Saccametaṃ nippariyāyato, idha pana pariyāyena vuttaṃ. Ko pana so pariyāyoti? Kāyasakkhisadisatā. Upacārarūpajjhānasamādhito hi sātisayaṃ arūpasamādhisamphassaṃ laddhā nibbattīti ekaccāsavaparikkhayaṃ upādāya ‘‘kāyasakkhī’’ti vattabbapuggalena sātisayasamādhisamphassatadadhiṭṭhānāsavaparikkhayasāmaññaṃ apekkhitvā kāyasakkhī viya kāyasakkhīti arahā paṭisambhidāmagge vuttoti idhāpi tameva nayaṃ gahetvā arahatopi kāyasakkhitā vuttā. Suttantasaṃvaṇṇanā hesāti. Nippariyāyena pana paṭhamaphalato paṭṭhāya chasu ṭhānesu kāyasakkhī nāma hoti, so ca kho aṭṭhasamāpattilābhī, na vipassanāyāniko sukkhavipassako, upacāramattalābhī, rūpajjhānamattalābhī vā. Passaddhibahuloti ca passaddhisīsena samādhi vuttoti sātisayasamādhilābhī samathayānikova adhippeto, samathayānikasseva ca kāyasakkhibhāvo heṭṭhā vutto. Arūpajjhānanti catubbidhaṃ arūpajjhānaṃ. Tattha pana ekampi laddhā arahattaṃ patto ubhatobhāgavimutto eva hotīti imamatthaṃ dassetuṃ ‘‘arūpajjhāna’’micceva vuttaṃ, na ‘‘cattāri arūpajjhānānī’’ti. Tenāyaṃ catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ, nirodhasamāpattiyā ca vasena pañcavidho hoti. Esa nayo kāyasakkhimhipi. Dvīhi bhāgehi dve vāre vimuttoti ubhatobhāgavimutto.
774 774. 对于具慧者,微细而深奥的义理得以清晰现前,故在作意无我时,说明了触受为多及慧根的获得。由于慧根增胜,成为法随行者。因为在此,慧被意指为‘法’,正如在‘谛、法、坚毅、舍’等语境中,‘法’即指慧。显示巴利原文
774. Paññavato nipuṇatarā, gambhīrā ca atthā pākaṭā hutvā upaṭṭhahantīti anattato manasi karoto vedabahulatā, paññindriyapaṭilābho ca vutto. Dhammānusārī hoti paññindriyassa adhimattattā. Paññā hi idha ‘‘dhammo’’ti adhippetā ‘‘saccaṃ dhammo dhiti cāgo’’tiādīsu viya (jā. 1.1.57).
775 775. 为了显示依其圣典而于此处宣说圣者信解脱等状态的圣典,故开始‘已说此’等语。所言‘此’者,易于了知。显示巴利原文
775. Yassā pāḷiyā vasena idha ariyapuggalassa saddhāvimuttādibhāvo vutto, taṃ pāḷiṃ dassetuṃ ‘‘vuttaṃ heta’’ntiādi āraddhaṃ, taṃ suviññeyyameva.
776 776. 为证成“由信根增胜故,为信解脱者”等含义,另有一说。“信者解脱”——这是通过显示一个于一切处未解脱者仅凭信而说为解脱,来阐明信解脱者唯是学人。或可解作:“信解脱者”即以信而胜解之意。显示巴利原文
776. ‘‘Saddhindriyassa adhimattattā saddhāvimutto’’ti evamādiatthassa sādhakaṃ aparampi vuttaṃ. ‘‘Saddahanto vimutto’’ti etena sabbathā avimuttassa saddhāmattena vimuttabhāvadassanena saddhāvimuttassa sekkhabhāvameva vibhāveti. Saddhāvimuttoti vā saddhāya adhimuttoti attho.
“触证”的意思是:在触之后紧接着触,即在无色界禅那之后的无间时刻,这是用意所在;此处是持续相续中的业格用法,所说的是:就在触之后的无间时刻,以证得的方式证得了应证得的。或者,这是一个中性名词的修习词,如同“一边”一词。因为,若有人以无色界禅那,通过镇伏解脱而从色身及名身的一部分解脱,对他来说,名为灭的解脱就像被照亮、被显示了一样,但并非由身证得;然而,以灭为所缘,在部分烦恼灭尽时,那确实是由他证得的。因此,他证得了应证得的、如同已被照亮的那样,以名身证得,故称为“身证者”,但并非“已解脱”,因为部分烦恼尚未灭尽。“得见”的意思是:在称为见的入流道智之后紧接着达到。从初果开始直至最高道,称为“见至者”。或者读作“以见得”,意思是:以称为四圣谛见的见而达到灭。而这信解脱等三者,从胜义上说,是智的作用尚未完成的,为了显示这个道理,所以说“信者解脱”等。禅触,即殊胜的禅触。以此包含了无色界禅那的触。显示巴利原文
Phuṭṭhantaṃ sacchikatoti phuṭṭhānaṃ anantaraṃ phuṭṭhanto, phuṭṭhānaṃ arūpajjhānānaṃ anantaro kāloti adhippāyo, accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ, phuṭṭhānantarakālameva sacchikaraṇūpāyena sacchikātabbaṃ sacchākāsīti vuttaṃ hoti. Bhāvanapuṃsakaṃ vā etaṃ yathā ‘‘ekamanta’’nti (pārā. 2). Yo hi arūpajjhānena rūpakāyato, nāmakāyekadesato ca vikkhambhanavimokkhena vimutto, tena nirodhasaṅkhāto vimokkho ālocito pakāsito viya hoti, na pana kāyena sacchikato, nirodhaṃ pana ārammaṇaṃ katvā ekaccesu āsavesu khepitesu tena so sacchikatova hoti. Tasmā so sacchikātabbaṃ yathāālocitaṃ nāmakāyena sacchākāsīti kāyasakkhīti vuccati, na tu vimutto ekaccānaṃ āsavānaṃ aparikkhīṇattā. Diṭṭhantaṃ pattoti dassanasaṅkhātassa sotāpattimaggañāṇassa anantaraṃ pattoti vuttaṃ hoti. Paṭhamaphalato paṭṭhāya hi yāva aggamaggā diṭṭhippattoti. ‘‘Diṭṭhiyā patto’’ti vā pāṭho, catusaccadassanasaṅkhātāya diṭṭhiyā nirodhaṃ pattoti attho. Ime ca saddhāvimuttādayo tayo paramatthato apariyositañāṇakiccāti taṃ nayaṃ dassetuṃ ‘‘saddahanto vimuccatī’’tiādi vuttaṃ. Jhānaphassanti sātisayaṃ jhānaphassaṃ. Tena arūpajjhānaphasso saṅgahito hoti.
以“知‘诸行是苦’”说苦谛的证悟;以“知‘灭是乐’”说灭谛的证悟。由这二者,依其无间性,也兼说了集谛与道谛的证悟。以“已知”说第二道的作用;以“已见”说第三道的作用;以“已了知”说第四道的作用;以“已证”说初果的作用;以“已触”说其余二果的作用。据说,如这些语,正是为显示见至者的道果智的作用。显示巴利原文
‘‘Dukkhā saṅkhārāti ñātaṃ hotī’’ti iminā dukkhasaccapaṭivedhamāha, ‘‘sukho nirodhoti ñātaṃ hotī’’ti iminā nirodhasaccapaṭivedhaṃ. Tadubhayena ca samudayamaggasaccapaṭivedhaṃ nānantariyakabhāvato. ‘‘Ñātaṃ hotī’’ti iminā dutiyamaggakiccaṃ, ‘‘diṭṭhaṃ hotī’’ti iminā tatiyamaggakiccaṃ, ‘‘viditaṃ hotī’’ti iminā catutthamaggakiccaṃ, ‘‘sacchikata’’nti iminā paṭhamaphalakiccaṃ, ‘‘phusita’’nti iminā sesaphaladvayakiccaṃ. Iti diṭṭhippattassa maggaphalañāṇabyāpāradassanāni imāni padānīti vadanti.
777 “于其余者”是指信随念等词句。“随信”意为:随顺安立于应至处的信。意思是:如同那信本身锐利、勇猛,在道刹那亦能生起与之相应的信。或者,“以信而随行”意为:以信为因,随顺于谛之证悟而行、而转起、而修习。两种释义都凸显了信的特胜。“随法者”此处亦同此理。“俱分解脱者”意为:以两部分、两次而得解脱,即由镇伏而从色身与名身解脱,以及由断除而解脱。借由无色界禅那而从色身及一部分名身解脱,借由圣道而从名身解脱,因以两部分、两次而得解脱,故名俱分解脱者。“了知而解脱者”意为:非以禅那触证,而是以遍知等方式了知四圣谛、证悟四圣谛,由于这些作用的圆满成就而特别解脱,故称解脱者。显示巴利原文
777.Itaresūti saddhānusāriādipadesu. Saddhaṃ anusaratīti āgamanīyaṭṭhāne ṭhitaṃ saddhaṃ anugacchati. Yathā sā tikkhā sūrā ahosi , maggakkhaṇepi tadanurūpameva pavattetīti attho. Saddhāya vā anusaratīti saddhāya kāraṇabhūtāya saccapaṭivedhassa anurūpaṃ sarati gacchati, paṭipajjatīti attho. Dvīhipi atthavikappehi saddhāya adhimattataṃyeva vibhāveti. Dhammānusārīti etthāpi eseva nayo. Ubhatobhāgavimuttoti dvīhi bhāgehi dve vāre vimutto, rūpakāyato ca nāmakāyato ca vikkhambhanavasena, samucchedavasena ca vimuttoti attho. Arūpajjhānena rūpakāyato ca nāmakāyekadesato ca vimutto, ariyamaggena nāmakāyato vimuttoti ubhohi bhāgehi dve vāre vimuttattā ubhatobhāgavimutto. Pajānanto vimuttoti paṭhamajjhānaphassena vinā parijānanādippakārehi cattāri ariyasaccāni jānanto paṭivijjhanto tesaṃ kiccānaṃ matthakappattiyā niṭṭhitakiccatāya visesena muttoti vimutto.
然而,此处依非权宜之说,简要而言:若有人由无常相出起,因胜解偏多、信根锐利,在初道刹那名为“随信者”,在中间六位为“信解脱者”,于最高果刹那则为“慧解脱者”。同样,若有人由苦相出起,因轻安偏多,定根增上,且以苦为近依,信亦更为强烈,以定为导首,他在初道刹那也是“随信者”,中间六位为“信解脱者”,最终则为“慧解脱者”。若有人由无我相出起,因觉受偏多、慧根锐利,于初道刹那即是“随法者”,中间六位为“见至者”,最终即为“慧解脱者”。然而,此诸人等并非八解脱的获得者。至于八解脱的获得者,于初道刹那或为“随信者”或“随法者”,中间六位则为“身证者”,最终则为“俱分解脱者”。显示巴利原文
Ayaṃ panettha nippariyāyato saṅkhepakathā – yassa aniccākārato vuṭṭhānaṃ hoti, so adhimokkhabahulo saddhindriyassa tikkhabhāvena paṭhamamaggakkhaṇe saddhānusārī nāma hoti, majjhe chasu ṭhānesu saddhāvimutto. Aggaphalakkhaṇe paññāvimutto nāma hoti. Tathā yassa dukkhākārato vuṭṭhānaṃ hoti, tassa passaddhibahulatāya samādhindriyaṃ adhimattaṃ hoti dukkhupanisāya saddhāyapi tibbatarattā, dhuraniyamato ca. Sopi paṭhamamaggakkhaṇe saddhānusārī eva hoti, majjhe chasu ṭhānesu saddhāvimutto, ante paññāvimutto ca hoti. Yassa pana anattākārato vuṭṭhānaṃ hoti, so vedabahulo paññindriyassa tikkhabhāvena paṭhamamaggakkhaṇe dhammānusārī eva hoti, majjhe chasu ṭhānesu diṭṭhippatto, ante paññāvimutto eva hoti. Ime pana na aṭṭhavimokkhalābhino, aṭṭhavimokkhalābhī pana paṭhamamaggakkhaṇe saddhānusārī vā dhammānusārī vā siyā. Majjhe chasu ṭhānesu kāyasakkhī, pariyosāne ubhatobhāgavimuttoti.
778 那被说为“成为解脱门之状态后,成为七种圣者分类的缘”的,即是此行舍智。“以先前的二智”指欲解脱与审察随观二智,从意义上是一,从转起行相差别上是异,这是用意所在。为了以注释和巴利文证明所说的意义,所以说“因此他们说”等。欲解脱智和作解脱方便智也由于对诸行以中舍的状态转起,故同样有行舍的名称,所以说“此行舍智唯一而有三个名称”。以此显示行舍的名称是欲解脱等智集合的领域。显示巴利原文
778. Yaṃ taṃ vimokkhamukhabhāvaṃ āpajjitvā sattaariyapuggalavibhāgāya ca paccayo hotīti vuttaṃ, taṃ panetaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ. Purimena ñāṇadvayenāti muñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāñāṇadvayena atthatoekaṃ, pavattiākārabhedato nānanti adhippāyo. Yathāvuttamatthaṃ aṭṭhakathāya, pāḷiyā ca sādhetuṃ ‘‘tenāhū’’tiādi vuttaṃ. Muñcitukamyatāmuñcanupāyakaraṇañāṇānipi saṅkhāresu udāsīnabhāveneva pavattanato saṅkhārupekkhāsamaññāneva hontīti vuttaṃ ‘‘idaṃ saṅkhārupekkhāñāṇaṃ ekameva tīṇi nāmāni labhatī’’ti. Tena saṅkhārupekkhāvohāro muñcitukamyatādiñāṇasamudāyavisayoti dasseti.
780 “生等”是指以生、转起等名称所说的诸行。“欲遍舍”是指通过断除其障碍(即欲贪)而渴望完全舍弃。“审察”是指反复地简择。“已解脱”是指达到无依着的状态,以舍弃顾念的方式而释出。“在最后”是指如此作之后的时间。在尚未成功跃入涅槃之前,即使处于审察之际,智也以中舍的状态持续转起,因此说为“中舍、住立”。如此,由于中舍的行相共通,故以所说的“欲解脱与住立”的方式阐明。显示巴利原文
780.Uppādādīnīti uppādapavattādiapadesena vutte saṅkhāre. Pariccajitukāmatāti tappaṭibandhachandarāgappahānena vissajjitukāmatā. Paṭisaṅkhānanti punappunaṃ tīraṇaṃ. Muñcitvāti nirālayabhāvāpattiyā apekkhāvissajjanavasena vissajjitvā. Avasāneti tathākaraṇassa uttarakālaṃ. Yāva nibbānasampakkhandanā na ijjhati, tāva vicinanepi udāsīnatāya ñāṇassa santānavasena pavattiṃ sandhāyāha ‘‘ajjhupekkhanaṃ santiṭṭhanā’’ti. Evanti ajjhupekkhanākārasāmaññato ‘‘muñcitukamyatā ca sā santiṭṭhanā cā’’ti vuttākārena.
781 “这些法”是指这些被称作‘智’的法,或者此处“法”一词是智的同义语,因此意思是这些智。“同一性”是指具有单一本质。显示巴利原文
781.Ime dhammāti ime ñāṇasaṅkhātā dhammā, ñāṇapariyāyo vā idha dhamma-saddo, tasmā imāni ñāṇānīti attho. Ekattāti ekasabhāvā.
782 “出起导向者”是指导向出起。这属于行舍等三智,即名为行舍智、随顺智、种姓智的三智。由于在作用和存在方式上都居于世间智的上位,因此说“达到了最高状态”。作为相之因,即作为观禅所缘的五蕴。因此说“从所执取的对象”。因为那个对象由于作为观禅行境而被执取,所以称为所执取的对象。然而,那个对象虽包含于自身相续中,但因被视为外在的,所以说“外部”。因为那个对象在各处都称为“外部的一切相”。由于内在生起,即在自身相续中生起邪见等,以及随顺烦恼蕴。因为那个对象在自身相续中是烦恼生起的状态,且在没有修道时,是所执取蕴生起的因,故如此说。而对于它们,出起具有使其不成为所缘、并在未来不再生起的性质。它紧接在道生起之前即刻连接。显示巴利原文
782.Vuṭṭhānagāminī hoti vuṭṭhānagamanato. Saṅkhārupekkhādiñāṇattayassāti saṅkhārupekkhānulomagotrabhusaññitassa ñāṇattayassa. Kiccavasena pavattiṭṭhānavasenapi lokiyañāṇānaṃ upari ṭhitattā vuttaṃ ‘‘uttamabhāvaṃ pattattā’’ti. Nimittabhūtatoti vipassanāya ārammaṇabhūtato khandhapañcakato. Tenāha ‘‘abhiniviṭṭhavatthuto’’ti. Tañhi vipassanāya gocarakaraṇasaṅkhātena abhinivesena abhiniviṭṭhavatthunti pavuccati. Taṃ panetaṃ sasantatipariyāpannampi parato diṭṭhitāya ‘‘bahiddhā’’ti vuttaṃ. Tadeva hi ‘‘bahiddhā sabbanimittānī’’ti tattha tattha vuccati. Ajjhattapavattatoti sasantāne micchādiṭṭhipavattanaādito, tadanuvattakakilesakkhandhehi ca. Tañhi sasantatiyaṃ kilesappavattabhāvato, tannimittaṃ asati maggabhāvanāya uppajjanakaupādinnakkhandhapavattabhāvato ca tathā vuttaṃ. Vuṭṭhahanañca nesaṃ ārammaṇākaraṇaṃ, āyatiṃ anuppattidhammatāpādanañca. Ghaṭiyati attano anantarameva maggasamuppattito.
783 “在那里”是指那简略的说法“从所执着的对象出起”中。这是依内、外、色、无色、五蕴及三相而作的论母纲要。所谓“于内执取后”,是指在属于自身相续的诸蕴中确立观。“从内出起”是就出起导向者以内法为所缘而间接说的,但就实质而言,道是从一切出起。“从外出起”等也是同样的道理。“以一次断除”是总括地说,即不区分内、外等,以“任何集法,彼一切皆灭法”的无差别方式,依出起导向者的运作而了知。据说,这对于那在导师面前随顺说法而运用智慧的慧最胜者,是可能的。显示巴利原文
783.Tatrāti tasmiṃ ‘‘abhiniviṭṭhavatthuto vuṭṭhahanato’’ti saṅkhepavacane. Ajjhattabahiddhā rūpārūpapapañcakkhandhalakkhaṇattayavasena ayaṃ mātikā uddeso. Ajjhattaṃ abhinivisitvāti sasantatipariyāpannesu khandhesu vipassanaṃ paṭṭhapetvā. ‘‘Ajjhattā vuṭṭhātī’’ti idaṃ vuṭṭhānagāminiyā ajjhattadhammārammaṇattā pariyāyato vuttaṃ, nippariyāyato pana maggo sabbatopi vuṭṭhāti. Bahiddhā vuṭṭhātītiādīsupi eseva nayo. Ekappahārenāti ekajjhaṃ, taṃ pana ajjhattādivibhāgaṃ akatvā ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti (dī. ni. 1.298; saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 16; paṭi. ma. 2.30) avibhāgena vuṭṭhānagāminiyā pavattivasena veditabbaṃ, tayidaṃ satthu sammukhā desanānusārena ñāṇaṃ pesentassa ñāṇuttarassa sambhavatīti vadanti.
784 唯以纯粹内观之见,并不足以生起道出起;因为作为我所执对象的诸蕴亦须遍知,故名道出起;或者说,以道而出起,即称为道出起。显示巴利原文
784.Suddhaajjhattadassanamatteneva maggavuṭṭhānaṃ na hoti mamaṃkāravatthunopi pariññeyyattā maggasaṅkhātaṃ vuṭṭhānaṃ, maggena vā vuṭṭhānaṃ maggavuṭṭhānaṃ.
785 所谓“作成堆”,即依大种与所造色而分为二种,依内部分类又有多种,但以“能坏为义即是色”总括而把握。正如对色的观执取大多属于观乘者,对非色的观执取则大多属于止乘者。而所谓“执取”,应理解为在观的前行阶段所应作的名色分别。因此,最初对色的把握,即是于色的执取。此理亦适用于其余。显示巴利原文
785.Rāsiṃ katvāti bhūtupādāyavasena duvidhaṃ antarabhedavasena anekabhedampi ‘‘ruppanaṭṭhena rūpa’’nti piṇḍato gahetvā. Yathā rūpe vipassanābhiniveso yebhuyyena vipassanāyānikassa, evaṃ arūpe vipassanābhiniveso yebhuyyena samathayānikassa hoti. Abhinivesoti ca vipassanāya pubbabhāge kattabbanāmarūpaparicchedo veditabbo. Tasmā paṭhamaṃ rūpapariggaṇhanaṃ rūpe abhiniveso. Esa nayo sesesupi.
786 “凡集起之法,彼一切皆灭尽之法”——这确实是将对生灭的把握显示为执取。然而,对于现前的色法与非色法及其诸缘,在把握之后,以简略的方式运起观智的智最胜者,如其安坐一般,依智的次第迅速通达诸谛,以一次断除便从五蕴出起,此即名为出起。否则,以单一世间心不可能完成对五蕴的把握、遍知等,因为无法将有见有对等总合地取为所缘。但对于曾以智触一次,即须再次触之的那一类人,则是依其情况而说,他们这样主张。显示巴利原文
786.Yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhammanti kāmaṃ udayabbayapariggaṇhanaṃ abhinivesoti dassitaṃ, yathāupaṭṭhite pana rūpārūpadhamme, tesañca paccaye pariggahetvā saṅkhepeneva vipassanāñāṇaṃ cārento ñāṇuttaro yathānisinnova ñāṇapaṭipāṭiyā khippameva saccāni paṭivijjhanto ekappahārena pañcahi khandhehi vuṭṭhāti nāma. Aññathā ekeneva lokiyacittena pañcannaṃ khandhānaṃ pariggahaparijānanādīnaṃ asambhavato. Na hi sanidassanasappaṭighādiṃ ekajjhaṃ ārammaṇaṃ kātuṃ sakkā. Yassa pana ekavāraṃ ñāṇena phassitaṃ, puna taṃ phassitabbameva, tādisassa vasena vuttanti vadanti.
788 在此,执取并非标准,出起才是标准。因此,为了显示即使下面所说的解脱与圣人的区分,也是依出起而有,故开始说“在此,即使那……”等。其中,“三种人”是说:出起方面虽无差别,但就执取而言而有了差别。显示巴利原文
788. Ettha ca abhiniveso akāraṇaṃ vuṭṭhānameva pamāṇaṃ, tasmā heṭṭhā vuttavimokkhaariyapuggalavibhāgāpi vuṭṭhānavasena sambhavantīti dassetuṃ ‘‘ettha ca yopī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tayopi janāti vuṭṭhānavasena bhede asatipi abhinivesavaseneva laddhaṃ bhedaṃ gahetvā vuttaṃ.
789 “与前后智一起”是指与怖畏现起智等前智,以及种姓智等后智一起。“摄颂”是指纲要。显示巴利原文
789.Saddhiṃpurimapacchimañāṇehīti bhayatupaṭṭhānādipurimañāṇehi ceva gotrabhuādipacchimañāṇehi ca saha. Uddānanti uddeso.
“在任何地方……会转起”,这是因为能获得种种智所缘的譬喻事由。而“在此处”,是指在这导向出起的毗婆舍那的解说中。“一切”是指一切智,或者一切智的作用都变得明显,因为它是站在中间而被阐明的。这在《清净道论》中已经说过。显示巴利原文
Yattha katthaci…pe… vaṭṭeyyuṃ taṃtaṃñāṇaṭṭhāniyassa upamāvatthuno labbhanato. Imasmiṃ pana ṭhāneti imasmiṃ vuṭṭhānagāminivipassanāpadese. Sabbanti sabbaṃ ñāṇaṃ, sabbaṃ vā ñāṇakiccaṃ pākaṭaṃ hoti vemajjhe ṭhatvā vibhāviyamānattā. Vuttā visuddhikathāyaṃ.
790 “隐藏”:即靠近。“触握”:即审察。显示巴利原文
790.Nilīyitvāti upavisitvā. Parāmasitvāti vīmaṃsitvā.
“不见可执取者”:指不见任何可执取的常、坚实等。由于善加镇伏了令心歪曲的谄等烦恼,随顺智犹如笔直的树枝。由于朝向涅槃,种姓智犹如仰视。由于在无所依着的涅槃中安立,道智犹如在空中飞升。显示巴利原文
Gayhupagaṃ adisvāti gahaṇayoggaṃ niccasārādiṃ adisvā. Cittassa vaṅkabhāvakarānaṃ māyādīnaṃ suṭṭhu vikkhambhanena anulomassa ujukasākhāsadisatā. Nibbānālocanato gotrabhuñāṇassa uddhaṃ ullokanasadisatā. Appatiṭṭhe nibbāne patiṭṭhitattā maggañāṇassa ākāse uppatanasadisatā.
791 如同释放一般,种姓智舍弃一切行法,而以涅槃为所缘。如同回望来路之处,道智以无痴通达的方式,亦能自见其身。所谓“立于无畏处”,是说已到达无畏之处,而非指到达它的行道。显示巴利原文
791.Sappavissajjanaṃ viya gotrabhuñāṇaṃ sabbasaṅkhāragataṃ vissajjitvā nibbānassa ālambanato. Āgatamaggaṃ olokentassa ṭhānaṃ viya maggañāṇaṃ asammohapaṭivedhavasena attanopi dassanato. Abhayaṭṭhāne ṭhānanti abhayaṭṭhānaṃ sampattamāha, na tassa pāpuṇapaṭipattiṃ.
792 由于不能觉了自他等义,因此对于“我是、我有”的执取,便与无苦的涅槃相似。仅仅通过“欲解脱”的执取,便已包含了“审察而住”。由于这三者皆倾向于出离轮回,故与观察出离之道相似。如同见道之后行道,随顺成就时道即成就,因此随顺与见道相似。种姓智从诸行相中出离,犹如从燃烧的房屋中出离。道智则如疾速而行,因为在应舍与应取之处,有其特殊的成就作用差别。显示巴利原文
792. Attatthādīnaṃ anavabujjhanato ‘‘ahaṃ, mamā’’ti gahaṇassa niddokkamanasadisatā. Muñcitukamyatāggahaṇeneva paṭisaṅkhā santiṭṭhanāpi gahitā. Tissannampi tāsaṃ saṃsārato nikkhamanādhimuttatāya nikkhamanamaggolokanasadisatā. Magge diṭṭhe maggapaṭipatti viya anulome siddhe maggo siddho evāti anulomassa maggadassanasadisatā. Saṅkhāranimittato nikkhantattā ādittagharato nikkhamanaṃ viya gotrabhuñāṇaṃ. Vegenagamanaṃviya maggañāṇaṃ vissajjetabbagahetabbapadesesu sādhanakiccavisesayogato.
793 又,由于诸蕴不应被执为“我所”,因此对诸蕴生起“我是、我有”的执取,便如同国王的牛对自己牛栏的执取,此义已说。显示巴利原文
793. Parato na mamāyitabbato ca passitabbānaṃ khandhānaṃ ‘‘ahaṃ, mamā’’ti gahaṇassa rājagoṇānaṃ sakagahaṇasadisatā vuttā.
794 由于在有怖畏处作无畏见,故对诸蕴执取为“我”、“我所”,与夜叉女的共住相似。种姓智犹如舍弃坟场——舍弃诸行坟场后,以涅槃为所缘而转起。显示巴利原文
794. Sabhaye abhayadassanahetutāya khandhānaṃ ‘‘ahaṃ, mamā’’ti gahaṇassa yakkhiniyā saṃvāsasadisatā. Susānavijahanaṃ viya saṅkhārasusānaṃ vijahitvā nibbānārammaṇavasena pavattaṃ gotrabhu.
795 “Puttagiddhinī”意为爱恋儿子者。“Ottappamānā”意为感到惭耻者。由于通过镇伏粗显的贪蕴等而舍弃诸行,故随顺智即在那里,与拔除木桩相似。显示巴利原文
795.Puttagiddhinīti puttavacchalā. Ottappamānāti sārajjayamānā. Oḷārikaoḷārikalobhakkhandhādivikkhambhanena saṅkhārapariccajanato anulomassa tattheva dārakoropanasadisatā.
796 这是为了说明“出起观”……而说,并非如前文那样,为了说明住于怖畏现起等处的恐惧等相,这是意趣所在。由于一再生起、长久相续、难以忍受,故饥饿之苦与轮回之苦相似,因此说“轮回转起的饥饿”。身至念本身就是食物,即身至念食。而在此处,它作为与道相应的正念,以成就身随观等作用而受用不死之味,故称为“不死味的身至念食”。因此世尊说:“诸比丘,那些受用身至念者,即受用不死。”等。显示巴利原文
796.Vuṭṭhānagāminiyā…pe… dassanatthaṃ vuttā, na purimāsu viya bhayatupaṭṭhānādīsu ṭhitassa bhāyanādiākāradassanatthanti adhippāyo. Aparāparuppattito, cirānubandhato, dussahato ca vaṭṭadukkhasadisaṃ jighacchādukkhanti āha ‘‘saṃsāravaṭṭajighacchāyā’’ti. Kāyagatāsati eva bhojanaṃ kāyagatāsatibhojanaṃ. Sā panettha maggasampayuttā sammāsati kāyānupassanādikiccasādhanavasena amatarasaparibhogatāya ca ‘‘amatarasaṃ kāyagatāsatibhojana’’nti vuttā. Tenāha bhagavā ‘‘amataṃ te, bhikkhave, paribhuñjanti, ye kāyagatāsatiṃ paribhuñjantī’’tiādi (a. ni. 1.600).
果汁、余甘子、干姜、绿豆、黑豆等,由多种材料合制而成。显示巴利原文
Phalarasāmalakasiṅgīveramuggamāsādi anekaṅgasambhāraṃ.
因其能令贫乏、卑劣等,故渴爱之爱著犹如寒冷。道火,即称为圣道的因陀罗火。显示巴利原文
Kapaṇāseribhāvādikaraṇena taṇhāsinehassa sītasadisatā. Maggatejanti ariyamaggasaṅkhātaṃ indaggiṃ.
贪火等十一种火,在此止息,故名为十一种火之止息,即涅槃。显示巴利原文
Rāgaggiādayo ekādasaggī vūpasamanti etthāti ekādasaggivūpasamaṃ, nibbānaṃ.
为黑暗所笼罩者,即被具足四支的黑暗所制伏,无法成办任何自利或利他。智慧所成的光明即此,故名智慧光明,即道之修习。显示巴利原文
Andhakāraparetoti caturaṅgasamannāgatena andhakārena kiñci attatthaṃ vā paratthaṃ vā kātuṃ asakkuṇeyyabhāvena abhibhūto. Ñāṇamayo āloko etissāti ñāṇālokā, maggabhāvanā.
不死所成、或能证得不死状态的药,名为不死药,即涅槃。下文为结摄前文所述的行舍作用,故说“因此说”等语。显示巴利原文
Amatabhūtaṃ , amatabhāvasādhakaṃ vā osadhaṃ amatosadhaṃ, nibbānaṃ. Heṭṭhā attanā vuttameva saṅkhārupekkhābyāpāraṃ nigamanavasena dassento ‘‘tena vutta’’ntiādimāha.
797 由于无著,不因渴爱而于有等中散漫其心,由此心收敛,以退缩的状态而转起,故名退缩行者,即彼退缩行者。因观察轮回中的怖畏,为成就身远离与心远离,比丘受用寂静的座位。‘Sāmaggiyaṃ’意为适当的、合适的。‘Bhavane’指欲有等三种有,此处之‘有’以‘存在’之义而说。‘不显示’即因不生起而不显示,其不显示是合适的,诸佛等圣者如此说,这是连结。显示巴利原文
797. Nirālayatāya taṇhāvasena bhavādīsu avisaṭajjhāsayo hutvā tato saṅkucitacitto patilīnabhāvena carati pavattatīti patilīnacaro, tassa patilīnacarassa. Saṃsāre bhayassa ikkhanatāya bhikkhuno kāyacittavivekasiddhiyā vivittamāsanaṃ bhajamānassa. Sāmaggiyanti yuttaṃ, patirūpanti attho. Bhavaneti kāmabhavādike tividhepi bhave. So hi idha bhavanaṭṭhena bhavanti vutto. Na dassayeti anuppajjanavasena na dasseyya. Tassa taṃ adassanaṃ sāmaggiyanti buddhādayo ariyā āhūti yojanā.
“Niyametvā”意为决定、作成一决定之义。“觉支差别、道支差别、禅支差别、行道差别、解脱差别”中的“差别”一词,应各自对应理解。此“差别”指六支性、七支性、八支性、五支性等,即于圣道中依次所得之觉支等的分类。“基禅”指作为道之近因——出起观之基础的禅那。“所缘”指于近道之际,被出起观所缘取的行境。“个人意乐”指当有二种差别时,观者的意向所在。此处,第一种“有些人”为三藏小那伽长老所说;第二种“有些人”为莫罗瓦比住大达多长老所说;第三种“有些人”为三藏小无畏长老所说。显示巴利原文
Niyametvāti niyataṃ ekaṃsikaṃ katvā. Bojjhaṅgavisesaṃ, maggaṅgavisesaṃ, jhānaṅgavisesaṃ, paṭipadāvisesaṃ, vimokkhavisesanti visesasaddo paccekaṃ yojetabbo. Visesanti chasattabhāvo sattaṭṭhabhāvo pañcādibhāvoti imaṃ yathākkamaṃ bojjhaṅgādīnaṃ ariyamagge labbhamānabhedaṃ. Pādakajjhānanti maggassa āsannavuṭṭhānagāminiyā vipassanāya padaṭṭhānabhūtaṃ jhānaṃ. Vipassanāya ārammaṇabhūtāti maggāsannāya eva vuṭṭhānagāminiyā vipassanāya gocarabhūtā vipassitā. Puggalajjhāsayoti ubhinnaṃ bhede sati vipassakassa ajjhāsayo. Ettha ca paṭhamaṃ kecīti vutto tipiṭakacūḷanāgatthero. Dutiyaṃ kecīti vutto moravāpīvāsimahādattatthero. Tatiyaṃ kecīti vutto tipiṭakacūḷābhayatthero.
在这些主张中,应知正是“出起趣向观”决定这些差别。何以故?正是依于观的决定,在第一位长老的主张中,以无基禅之初禅为基的道果,也唯是初禅性;而其余的二禅等道果,则因基禅与观的决定,各各为其相应的禅那者。因为从第二禅等基禅生起的行舍智,对于超越基禅的诸支,并无“不欲入彼”的离欲修习存在;另一类(观)则不然。正如在邻近道果的观中,若观伴有喜,则道果为初禅等;若伴有舍,则道果为第五禅;由此而有觉支等的差别。在决定这些差别时,基禅等是近因,而“出起趣向观”才是主因。然而,若无基禅,仅凭观并不能决定上述差别;但依所说之理,观确是主因,因此不说“唯出起趣向观决定”,而说“出起趣向观即决定”。如此,在其余主张中,观的决定作用也应随宜理解。正如“出起趣向观”——它是对超越基禅之诸支,以“不欲入彼”的方式修习离欲——依于作为立足处的基禅而获得殊胜,从而成为道果之觉支等差别的决定者;同样,“出起趣向观”——它是对作为所缘的已思择之禅那中,超越之诸支,以厌离行相修习离显示巴利原文
Tesampi vādesu ayaṃ pubbabhāgavuṭṭhānagāminivipassanā niyametiyevāti veditabbā. Kasmā? Vipassanāniyameneva hi paṭhamattheravādepi apādakapaṭhamajjhānapādakamaggā paṭhamajjhānikāva honti, itare ca dutiyajjhānikādimaggā pādakajjhānavipassanāniyamehi taṃtaṃjhānikāva tato tato dutiyādipādakajjhānato uppannassa saṅkhārupekkhāñāṇassa pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanābhāvato, itarassa ca atabbhāvato. Yathā hi maggāsannāya vipassanāya somanassasahagatatte maggassa paṭhamādijhānikatā ca upekkhāsahagatatte pañcamajjhānikatā eva ca hoti, tato ca bojjhaṅgādīnaṃ visesoti tesaṃ niyamane āsannakāraṇaṃ, padhānakāraṇañca vuṭṭhānagāminivipassanā, na evaṃ pādakajjhānādayo. Yasmā pana pādakajjhānena vinā vipassanāva imaṃ yathāvuttavisesaṃ niyametuṃ na sakkoti, vuttanayena pana padhānakāraṇaṃ hotiyeva, tasmā ‘‘vuṭṭhānagāminivipassanāva niyametī’’ti avatvā ‘‘vuṭṭhānagāminivipassanā niyametiyevā’’ti vuttaṃ. Evaṃ sesavādesupi vipassanāniyamo yathāsambhavaṃ yojetabbo. Yathā hi pādakajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ asamāpajjitukāmatāvirāgabhāvanābhūtā vuṭṭhānagāminivipassanā adhiṭṭhānabhūtena pādakajjhānena āhitavisesā maggassa bojjhaṅgādivisesaniyāmikā hoti, evaṃ ārammaṇabhūtasammasitajjhānātikkantānaṃ aṅgānaṃ jigucchanākāravirāgabhāvanābhūtā sammasitajjhānena āhitavisesā, ubhayasabbhāve ajjhāsayavasena tato aññatarena āhitavisesā ca vuṭṭhānagāminivipassanā maggassa bojjhaṅgādivisesaṃ niyametīti.
798 798. 在觉支等差别之决定中。“未得禅那者”即纯观乘者,是“干观者”。因其观无禅那之滋润而不润泽,观干涩、粗燥,故被称为“干观者”。“于杂多诸行中”:指基禅之外的其他诸行。以此显示:当已思择基禅诸行时,便无须多言,因已说“以初禅为基”。此处提及干观者等,是为了阐明观决定的必然性。因为,从未见过仅凭基禅等,在无“出起趣向观”的情况下,能成为决定之因;然而,即使没有基禅等,“出起趣向观”也是干观者等之道果为初禅的因。因此,在决定觉支等差别中,它是必然之因。现在,为了更清晰地阐明上述义理,而说“他们之……”等。“此差别”:指此禅那等的四支等差别,并非如前唯依观决定,而是依基禅之决定与观之决定两者。“他们亦”:指于五法中,以第二、第三、第四禅为基而生起诸道者,也是如此。“于邻近处”:以此显示,对于观者,因其间或进入的等至,并无此差别。显示巴利原文
798.Tatra tasmiṃ bojjhaṅgādivisesaniyamane. Ajhānalābhī suddhavipassanāyānikova sukkhavipassako. So hi jhānasinehena vipassanāya asiniddhabhāvato sukkhā lūkhā vipassanā etassāti sukkhavipassakoti vuccati. Pakiṇṇakasaṅkhāreti pādakajjhānato aññe saṅkhāre. Tena pādakajjhānasaṅkhāresu sammasitesu vattabbameva natthīti dasseti. ‘‘Paṭhamaṃ jhānaṃ pādakaṃ katvā’’ti hi vuttaṃ. Ettha ca sukkhavipassakādiggahaṇaṃ vipassanāniyamassa ekantikabhāvadassanatthaṃ. Na hi vuṭṭhānagāminiṃ vinā kevalaṃ pādakajjhānādayo niyamahetū diṭṭhā, vuṭṭhānagāminī pana pādakajjhānādīnaṃ abhāvepi sukkhavipassakādīnaṃ maggassa paṭhamajjhānikabhāvahetu, tasmā sā bojjhaṅgādivisesaniyamane ekantikahetūti. Idāni yathāvuttamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘tesaṃ hī’’tiādi vuttaṃ. Ayaṃ visesoti ayaṃ jhānādīnaṃ caturaṅgikādiviseso, na pubbe viya vipassanāniyameneva, atha kho pādakajjhānaniyamena ceva vipassanāniyamena ca. Tesampīti pañcakanaye dutiyatatiyacatutthajjhānāni pādakāni katvā uppāditamaggānampi. ‘‘Āsannapadese’’ti iminā vipassakena antarantarā paviṭṭhasamāpattiyā vasena ayaṃ viseso natthīti dasseti.
799 “于此亦”:在第二位长老的主张中也是如此。各各等至的相似性,是由各各所观诸行的观之决定而来。因为在此,观亦依于对各禅支离欲或不离欲的修习,成为喜俱或舍俱,从而为道决择禅支等。如是,观之决定应依所说之理了知。显示巴利原文
799.Tatrāpicāti dutiyattheravādepi. Taṃtaṃsamāpattisadisatā taṃtaṃsammasitasaṅkhāravipassanāniyamehi hoti. Tatrāpi hi vipassanā taṃtaṃvirāgāvirāgabhāvanābhāvena somanassasahagatā, upekkhāsahagatā ca hutvā jhānaṅgādiniyamaṃ maggassa karotīti evaṃ vipassanāniyamo vuttanayeneva veditabbo.
800 “彼”:指各各与禅那相似的道果状态。此义应依《难陀迦教诫》所阐明的道理来理解:若无基禅与所观禅那的亲依止,仅凭意乐不能成就;正如若无亲依止,仅凭思惟不能成就一来果等。因为在那里,世尊在说明即使须陀洹亦有圆满思惟时,阐明了此义:“凡有彼亲依止者,即唯彼意乐为决定,非其他。”即使有思惟,若无亲依止,亦不成就。如是,在此亦然:凡有第二禅等道果的上述亲依止者,即唯彼意乐为决定,非其他,即使有其他意乐存在,若不成就亦然。然而,在此主张中,当基禅与所观禅那的亲依止存在时,意乐必然存在,犹如在各各果的亲依止存在时,各各思惟必然存在;因其无则不生,故说“意乐决定”。“于此亦”:在第三位长老的主张中亦是如此。“依所说之理”:即依“从何等至出起……”等所说之理。因此,应依“因为在此,观……”等此处所说之理,了知其义。显示巴利原文
800.Tanti taṃtaṃjhānasadisabhavaṃ. Svāyamattho pādakajjhānasammasitajjhānupanissayehi vinā ajjhāsayamattena asijjhanaṃ upanissayena vinā saṅkappamattena sakadāgāmiphalādīnaṃ asijjhanadīpakena nandakovādena dīpetabbo. Tattha hi yathā sotāpannāyapi paripuṇṇasaṅkappataṃ vadantena bhagavatā ‘‘yassa yassa upanissayo atthi, tassa tasseva ajjhāsayo niyāmako, nāññassā’’ti tena tena paripuṇṇasaṅkappatā hoti, na tato paraṃ, saṅkappasabbhāve satipi asijjhanatoti ayamattho dīpito, evamidhāpi yassa yassa dutiyādijhānikassa maggassa yathāvutto upanissayo atthi, tassa tasseva ajjhāsayo niyāmako, nāññassa satipi tasmiṃ asijjhanato. Imasmiṃ pana vāde pādakasammasitajjhānupanissayasabbhāve ajjhāsayo ekantena hoti taṃtaṃphalūpanissayasabbhāve taṃtaṃsaṅkappo viyāti tadabhāvābhāvato ‘‘ajjhāsayo niyametī’’ti vuttaṃ. Etthāpīti tatiyattheravādepi. Vuttanayenevāti ‘‘yato yato samāpattito vuṭṭhāyā’’tiādinā vuttanayena. Tasmā ‘‘tatrāpi hi vipassanā’’tiādinā idha vuttanayena tadattho veditabbo.
801 如是,显示了观依觉支等而决定之后,现在为了显示依行道而决定,而说“若复此”等。其中,“此”是指行舍智。因为,即使说“他们认可这一回”,在诸蕴思惟之末、生灭随观进行时,对所生的观染,经三次镇伏而成为困难的一回,故说为苦行道,他们如此认可。然而,在注释书中说:“当观智锐利、勇健、明净地运转时,对所生的观染,以困难、艰辛、疲惫而克服之。”因此,在前期以欲解脱等状态进行的行舍智,于艰难辛苦地镇伏其对立面时,确实属于苦行道这一方。因此说“最初镇伏烦恼”等。但有些人说:“以镇伏观染的那一智,与此智依同一性之理合而为一,故说‘最初镇伏烦恼’。”“有勤策”是指以心勤策为名、具有精进。“有行”是它的同义词。两者都是说镇伏是难以成就的。“反之”是指无苦、无勤策、无行。随顺称为道的所欲之处而住、而别住于此,故为“住”,此中有观之住者为“观住”,即道的显现。然而,迅速成就此者,称为“速通”,故说“缓慢”。正在成就的此是行舍智,如此连接。道所从来之处,即是“来处”,于彼来处,立于道的生起处。显示巴利原文
801. Evaṃ vipassanāya bojjhaṅgādiniyāmikataṃ dassetvā idāni paṭipadādiniyāmikataṃ dassento ‘‘sace panāya’’ntiādimāha. Tattha ayanti saṅkhārupekkhā vuttā. Sāpi hi kāmaṃ ‘‘imaṃ vāraṃ rocesu’’nti ettha kalāpasammasanāvasāne udayabbayānupassanāya pavattamānāya uppannassa vipassanupakkilesassa tikkhattuṃ vikkhambhanena kicchatāvāraṃ dukkhāpaṭipadāti rocesunti vadanti, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘vipassanāñāṇe tikkhe sūre pasanne vahante uppannaṃ vipassanānikantiṃ dukkhena kasirena kilamanto pariyādiyatī’’ti vuttattā pubbabhāge muñcitukamyatādibhāvena pavattamānā saṅkhārupekkhā attano paṭipakkhe kicchena kasirena vikkhambhentī dukkhāpaṭipadāpakkheyeva tiṭṭhatīti. Tenāha ‘‘ādito kilese vikkhambhayamānā’’tiādi. Keci pana ‘‘yena ñāṇena vipassanupakkilesā vikkhambhitā, tena saddhiṃ idaṃ ñāṇaṃ ekattanayavasena ekaṃ katvā ‘ādito kilese vikkhambhayamānā’ti vutta’’nti vadanti. Sappayogenāti cittappayogasaṅkhātena saussāhanena. Sasaṅkhārenāti tasseva vevacanaṃ. Ubhayenāpi vikkhambhanassa kicchasiddhimeva vadati. Vipariyāyenāti adukkhena appayogena asaṅkhārena. Maggasaññitaṃ icchitaṭṭhānaṃ anugantvā parivasati vippavasati etthāti parivāso, vipassanā parivāso etassa atthīti vipassanāparivāso, maggapātubhāvo, taṃ pana sīghaṃ kurumānā khippābhiññā nāma hotīti vuttaṃ ‘‘saṇika’’nti. Kurumānā ayaṃ saṅkhārupekkhāti yojanā. Yato maggo āgacchati, taṃ āgamanīyaṭṭhānaṃ, tasmiṃ āgamanīyaṭṭhāne. Maggassa pabhavaṭṭhāne ṭhatvā nāmaṃ detīti sambandho. Dukkhāpaṭipadādandhābhiññādivipassanānayo añño, añño eva maggoti āha ‘‘attano attano maggassā’’ti. Tena āgamanato laddhanāmena ‘‘dukkhāpaṭipadā dandhābhiññā’’tiādīni cattāri nāmāni labhati. Na hi maggassa sarasato edisaṃ nāmaṃ atthi.
然而,此即上述分类的行道。‘成为种种’即各各不同。对于一位比丘,在四种道中是否唯有一种?并无决定,因为可变。说‘曾有’,是就我们的世尊而言,但应说‘有’。因为一切正自觉者的四种道都是乐行道与速通。依于行道,为显示增上,而说‘又如……’等。增上是指欲等增上。因为道随顺先前的加行,各别地或以欲为增上,或以精进等中的一种为增上,对任何人都没有决定。因此说‘任何比丘……’等。显示巴利原文
Sā panāyaṃ vuttappabhedā paṭipadā. Nānā hotīti visuṃ visuṃ hoti. Ekassa bhikkhuno catūsupi maggesu ekāva hotīti niyamo natthi calanato. Ahesunti vuttaṃ, amhākaṃ bhagavantaṃ sandhāya hontīti pana vattabbaṃ. Sabbesampi hi sammāsambuddhānaṃ cattāropi maggā sukhāpaṭipadā khippābhiññāva hontīti. Paṭipadāpasaṅgena adhipatimpi dassetuṃ ‘‘yathā cā’’tiādi vuttaṃ. Adhipatayoti chandādiadhipatayo. Pubbābhisaṅkhārānurūpañhi maggo paccekaṃ chandādhipateyyo vā hoti vīriyādīsu aññatarādhipateyyo vā, na kassaci niyamo atthi. Tenāha ‘‘kassaci bhikkhuno’’tiādi.
802 为显示道得名的种种原因,较前所说更为殊胜、无余,故说‘复次……’等。其中,‘依自性’即依本质、依自身活动的方式。‘依对立’即依敌对方面。‘依功德’即依自身的功德。显示巴利原文
802. Pubbe vuttappakārato sātisayaṃ katvā anavasesato maggassa nāmalābhe kāraṇaṃ dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sarasenāti sabhāvena attano pavattivisesena. Paccanīkenāti paṭipakkhavasena. Saguṇenāti attano guṇavasena.
虽然在此,如同无来处而有功德与所缘而道得名是不定的,无对立而唯依自性也可以得名,然而,为了显示自性等各别都是得名的原因,故说‘或依自性……’等,其中‘或’字表示不定之义。为了不混淆地显示它们,故而开始‘如果……’等。其中,‘思惟已’即是以思惟为因。此‘已’字是表示原因,如‘饮酥已得力,见狮已生怖’等。行舍智是道之作者,对于出起的作用,成为唯一因,依果的比喻而说为‘出起’。或者,因为行舍智是出起行的表征,且种姓智包含于其中,依相而说出起,故依同一性之理说‘思惟已而出起’。‘以无相解脱而解脱’是指以称为无相的解脱而解脱,应引出‘道’来连接。或者,‘解脱’指具足此的圣者。其余二者同理。这是依自性之名:即远离相、愿、执著,故为无相、无愿、空,这是道依本质成就的三种名称。显示巴利原文
Kāmañcettha yathā āgamanena vinā saguṇena, ārammaṇena ca maggassa nāmalābho avavatthito, evaṃ paccanīkena vinā saraseneva nāmalābho, tathāpi sarasādayo paccekaṃ nāmalābhassa kāraṇamevāti dassetuṃ ‘‘sarasena vā’’tiādinā sabbattha aniyamattho vā-saddo vutto. Te ca asaṅkarato dassetuṃ ‘‘sace hī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha sammasitvāti sammasanahetu. Hetuattho hi ayaṃ tvā-saddo ‘‘ghataṃ pivitvā balaṃ hoti, sīhaṃ disvā bhayaṃ hotī’’tiādīsu viya, maggakattukāya vuṭṭhānakiriyāya ekantikahetubhūtā saṅkhārupekkhā phalūpacārena ‘‘vuṭṭhātī’’ti vuttā. Yasmā vā saṅkhārupekkhāti vuṭṭhānagāminiyā etaṃ upalakkhaṇaṃ, tadantogadhañca gotrabhuñāṇaṃ nimittato vuṭṭhāti, tasmā vuttaṃ ekattanayena ‘‘sammasitvā vuṭṭhātī’’ti. Animittavimokkhena vimuccatīti animittasaññitena vimuccanena vimuccati, ‘‘maggo’’ti ānetvā sambandhitabbaṃ. Vimuccatīti vā taṃsamaṅgī ariyapuggalo. Sesadvayepi eseva nayo. Idaṃ sarasato nāmaṃ nāmāti idaṃ nimittādivirahato animittaṃ appaṇihitaṃ suññatanti tividhampi maggassa sabhāvato siddhanāmaṃ nāma.
此即道。而且,那是依同一性之理,将它与前分道合而为一而说的。此即依对立方而得的名称:由断除常相、愿求与自我想等,道所获得的无相等三种名称,是从对治面成就的名称。显示巴利原文
Esāti maggo. So ca kho pubbabhāgamaggena saddhiṃ ekaṃ katvā vutto ekattanayena. Idaṃ paccanīkato nāmaṃ nāmāti idaṃ niccanimittādīnaṃ paṇidhiyā, attasaññāya ca pahānavasena laddhaṃ maggassa animittādināmattayaṃ paṭipakkhato siddhanāmaṃ nāma.
“空”意为远离。因为道中没有贪等。所谓“色相等”,意指应被执取的色相、受相等,这是其意趣。“贪相等”也是如此。这里,“相”意指如同有身者那样的现起。此即依功德而得的名称:因远离贪等,不再有色相等之愿求等,从而依功德成就的此道之名。显示巴利原文
Suññattāti vivittattā. Na hi magge rāgādayo santi. Rūpanimittādīnanti rūpanimittavedanānimittādīnaṃ gahetabbānanti adhippāyo. Rāganimittādīnanti etthāpi eseva nayo. Saviggahānaṃ viya upaṭṭhānañhettha nimittanti adhippetaṃ. Idamassa saguṇato nāmanti idaṃ rāgādivivittattā rūpanimittādipaṇidhiādiabhāvavasena assa maggassa saguṇato siddhaṃ nāmaṃ.
“此”即此道。“空”:因为一切行是空,我也空,故为空。由一切行无相,故为无相。由无渴爱之愿等,故为无愿。此即依所缘而得的名称:正如以乐为所缘的色被称为“乐”,同样,以具有空等名称的涅槃为所缘,道的这种空等差别,是依所缘成就的名称。显示巴利原文
Svāyanti so ayaṃ maggo. Suññatanti sabbasaṅkhārasuññato, attasuññato ca suññataṃ. Sabbasaṅkhāranimittābhāvato animittaṃ. Taṇhāpaṇidhiādīnaṃ abhāvena appaṇihitaṃ. Idamassa ārammaṇato nāmanti yathā sukhārammaṇaṃ rūpaṃ ‘‘sukha’’nti vuccati, evaṃ suññatādināmassa nibbānassa ārammaṇakaraṇato idaṃ assa maggassa suññatādibhedaṃ ārammaṇato siddhaṃ nāmaṃ.
803 无我随观由于观见我之空性,故从自性上说名为空。其空性观的观道,由于以观之行而达至,故亦为空。无相,是指揭去常相、乐相等诸相。然而,此道的无相之名,并非依阿毗达摩论理而得。何以故?因为在阿毗达摩中,不依自性立名,而是依对治立名。凡依功德所缘而得的名目,以自性为主;若唯依自性得名,则不能确立一切道都具有空性等性。因此,在阿毗达摩中,即使有两种因由可于道安立无相之名,但因名目的确立是依于对治,当此对治不存在时,便不立其名。或者,所谓‘不得’,是指在无需他缘、依功德所缘的情况下不得。何以故?因为在阿毗达摩中,名目的获得是依自性与对治相合。对治是确立名目的关键因缘;若不顾对治,唯独以自性作为安立名目的因缘,这在阿毗达摩中是不存在的,否则便无法确立名目。因此,与执我、愿求相对治的观之随顺道,虽有其他自性,但其得名是依与对治相合的自性。然而,无相道的观照本身并非相的对治,因为它自身还执取着相,不能遮止执取相的状态。因此,随顺于此观的道,也并非相的对治。若是,则应成为执相之观的对治。所以,虽然具有其自性,但由于缺乏作为确立名目之因缘的对治,在阿毗达摩中,便不将其视为能赋予‘无相’名目的道。若如此,随顺于无常随观的道,在阿毗达摩中是否也不被摄受呢?并非如此,因为在纯净行道中已摄受。显示巴利原文
803. Anattānupassanā attasuññatāya diṭṭhattā sarasato suññatā nāma. Tassā suññatāvipassanāya maggo vipassanāgamanena suññato. Animittā nāma niccanimittādīnaṃ ugghāṭanato. Idaṃ pana maggassa animittanāmaṃ na abhidhammapariyāyena labbhati. Kiṃ kāraṇaṃ? Abhidhamme sarasaṃ anāmasitvā paccanīkato nāmalābhato. Yo hi saguṇārammaṇehi nāmalābho, so sarasappadhāno hoti, saraseneva ca nāmalābhe sabbamaggānaṃ suññatādibhāvoti vavatthānaṃ na siyā. Tasmā abhidhamme satipi dvīhipi kāraṇehi animittanāmalābhe paccanīkatova nāmavavatthānakaraṇaṃ gayhatīti tadabhāvā na labbhati. Atha vā na labbhatīti aññanirapekkhehi saguṇārammaṇehi na labbhati. Kiṃ kāraṇaṃ? Abhidhamme sarasapaccanīkehi sahitehi nāmalābhato. Paccanīkañhi vavatthānakaraṇaṃ anapekkhitvā kevalassa sarasassa nāmahetubhāvo abhidhamme natthi, avavatthānāpattito. Tasmā attābhinivesapaṇidhipaṭipakkhavipassanānulomā maggā satipi sarasantare paccanīkasahitena sarasena nāmaṃ labhanti. Animittamaggassa pana vipassanā nimittapaṭipakkhā na hoti, sayaṃ nimittaggahaṇato nimittaggahaṇānivāraṇāti tadanulomo maggopi na nimittassa paṭipakkho. Yadi siyā, nimittagatavipassanāyapi paṭipakkho siyā, tasmā vijjamānopi saraso vavatthānakarapaccanīkābhāvā abhidhamme animittanāmadāyako na gayhatīti. Yadi evaṃ, aniccānupassanānulomo maggo abhidhamme asaṅgahito siyāti? Na, suddhikapaṭipadānaye tassa saṅgahitattā. Tasmā eva hi so vutto. Suttante pana pariyāyadesanattā saguṇārammaṇamattenapi nāmaṃ gayhatīti āha ‘‘suttantapariyāyena labbhatī’’ti. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Āgamanavasenapi maggassa animittanāmaṃ labbhatiyevāti dassetuṃ ‘‘tatrā hī’’tiādi vuttaṃ. Āgamanīyaṭṭhāneti āgamanapaṭipadāṭhāne. Sesaṃ vuttanayattā uttānamevāti.
随顺智论释显示巴利原文
Anulomañāṇakathāvaṇṇanā
804 胜解信者,指成为净信、基于所缘对象的决断,即胜解。因此,由修习的殊胜,在作用上变得增上而强有力,便生起如此之信。善执持者,指妥善地执持。不懈怠者,以勇锐的素质,成为能摧毁敌对法的精进。善现起者,以更为犀利之性,因面向所缘而善加现起的念。善等持者,因轻安与乐的殊胜,于所缘上获得善等持,恰如安止一般。更为锐利者,以能成为随顺智生起之缘的堪能性,而成为极其锐利、强健。在简择诸行时,处于中舍状态的行舍智也会生起。以无常等某一相遍观已,入于有分者,即以无常等一相遍观,转起七次后,坏灭而入于有分,其后即转起有分。依行舍已作的方式,即依以无常等为所缘的方式,而非依遍观的方式。因此说‘作所缘’。回转已,即令其回转,不令心依于有分而转。无间相续的心相续者,因为没有所谓异心转起的间隔,故为无间。因为在有分被回转时,唯作意界与唯作意心的转起,与异熟心生起之间有间隔、有中断,而意门转向则不如是,故说‘无间地随系心相续’。正如是者,即如同在过去的三十二速行路中,行舍智以‘无常’、或‘苦’、或‘无我’为所缘而作诸行,正如是。遍作者,因为它是道的遍作、预备,故称为遍作。显示巴利原文
804.Adhimokkhasaddhāti pasādabhūto vatthugato nicchayo adhimokkho. Tasmā tathābhūtā bhāvanāvisesena kiccato adhimattatāya balavatarā nibbattati. Supaggahitanti suṭṭhu paggahitaṃ. Asallīnaṃ paṭutarabhāvena paṭipakkhavidhamanasamatthaṃ vīriyaṃ hoti. Sūpaṭṭhitāti tikkhataratāya ārammaṇābhimukhabhāvena suṭṭhu upaṭṭhitā sati hoti. Susamāhitanti passaddhisukhānaṃ sātisayatāya suṭṭhu samāhitaṃ ārammaṇe sammadeva ṭhapitaṃ appitaṃ viya hoti. Tikkhatarāti anulomañāṇuppattiyā paccayo bhavituṃ samatthabhāvena sātisayaṃ tikkhā sūrā. Saṅkhārānaṃ vicinanepi majjhattabhūtasaṅkhārupekkhā paññā uppajjati. Aniccāti vā…pe… sammasitvā bhavaṅgaṃ otaratīti aniccādīsu ekenākārena sammasantī sattakkhattuṃ pavattitvā bhijjantī bhavaṅgaṃ otiṇṇā nāma hoti tato paraṃ bhavaṅgassa vāroti katvā. Saṅkhārupekkhāya katanayenevāti aniccādinā ālambanakaraṇanayeneva, na sammasitanayena. Tenāha ‘‘ārammaṇaṃ kurumāna’’nti. Āvaṭṭetvāti nivattetvā cittassa bhavaṅgavasena vattituṃ adatvā. Visadisacittapavattisaṅkhātāya vīciyā abhāvena avīcikā, cittasantati. Kiriyamanodhātuyā hi bhavaṅge āvaṭṭite kiriyamayacittapavattivipākacittuppattiyā savīcikā santarā, na evaṃ manodvārāvajjanenāti vuttaṃ ‘‘avīcikaṃ cittasantatiṃ anuppabandhamāna’’nti. Tathevāti yathā atītāsu dvattiṃsajavanavīthīsu saṅkhārupekkhā ‘‘aniccā’’ti vā ‘‘dukkhā’’ti vā ‘‘anattā’’ti vā saṅkhāre ārammaṇamakāsi, tatheva. Parikammanti vuccati maggassa parikammattā paṭisaṅkhārakattā . Upacāranti vuccati maggassa āsannattā, samīpacārikattā vā. Anulomattaṃ sayameva vadati.
此理趣虽可成立:在道心路中,第一速行有修复的作用,第二速行有近于彼的作用,第三速行有下分与上分诸法随顺的作用;然而,为显示这些名称对一切速行皆可成立,故说‘然就无差别而言’等。其中,‘亲近’是指恭敬地修习。‘前部分与后部分’是指下分与上分的诸法部分。‘八种’是指生灭智等八种智。一切观智皆以三相思维为作用,此亦如是,故说‘以同作用故’。‘上方’是指于道。因菩提分法的同作用而随顺,即由破除愚痴等敌对法而随顺。现在为详细说明随顺智对彼二者作用的随顺,故说‘因为彼’等。其中,随顺智以殊胜之力破除那覆盖诸谛的愚痴蕴等,并在世间智中达到最胜究竟。以此方式,它即是以远离敌对法而成就了其下所生的生灭智等的作用,并于义理上如此转起;而当它如此转起时,便如同随顺他们之作用,故说‘于具有生灭……以同作用故随顺’。其中,‘以怖畏而现起’,也是以所缘为门而说智的作用,因为显示了诸行可怖畏的如实性。然而在其余七处,亦显示了智的作用。因为此随顺智唯以无常等某一特相而缘诸行转起,故说‘以无常相等而缘诸行转起故’。‘以彼行道’是指……显示巴利原文
Ayañca nayo kāmaṃ maggavīthiyaṃ paṭhamajavanassa paṭisaṅkharaṇaṭṭho, dutiyassa tato āsannaṭṭho, tatiyassa heṭṭhimuparimānaṃ anulomaṭṭho ca yuttoti vutto, tathāpi sabbesampi imā samaññā sambhavantīti dassetuṃ ‘‘avisesena panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha āsevananti ādarena sevanaṃ. Purimabhāgapacchimabhāgānanti heṭṭhimānaṃ, uparimānañca dhammakoṭṭhāsānaṃ. Aṭṭhannanti udayabbayañāṇādīnaṃ aṭṭhannaṃ. Sabbāpi vipassanā lakkhaṇattayasammasanakiccāva , idampi tathevāti vuttaṃ ‘‘tathakiccatāyā’’ti. Uparīti magge. Bodhipakkhiyadhammānaṃ tathakiccatāya anulometi sammosādipaṭipakkhavidhamanato. Idāni anulomañāṇassa tadubhayakiccānulomaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘tañhī’’tiādi vuttaṃ. Tattha anulomañāṇaṃ saccapaṭicchādakamohakkhandhādīnaṃ sātisayaṃ vidhamanena lokiyañāṇesu ukkaṃsapariyantagataṃ, tato eva heṭṭhā nibbattitaudayabbayañāṇādīnampi kiccaṃ paṭipakkhadūrībhāvena atthato sādhentameva hutvā pavattati, tathāpavattamānañca tesaṃ kiccaṃ anulomentaṃ viya hotīti āha ‘‘udayabbayavantānaṃ…pe… tathakiccatāya anulometī’’ti. Tattha ‘‘bhayato upaṭṭhita’’nti imināpi ārammaṇasīsena ñāṇabyāpārameva vadati sappaṭibhayānaṃ saṅkhārānaṃ yathāsabhāvadassanadīpanato. Sesesu pana sattasupi ṭhānesu ñāṇabyāpārova dassito. Yasmā etaṃ anulomañāṇaṃ aniccādīsu aññataralakkhaṇavaseneva saṅkhāre ārabbha pavattati, tasmā vuttaṃ ‘‘aniccalakkhaṇādivasena saṅkhāre ārabbha pavattattā’’ti. Tāya paṭipattiyāti yā sā anulomañāṇassa thūlathūlasaccapaṭicchādakasaṃkilesavikkhambhanapaṭipatti, tāya. Na hi anulomañāṇe tathā anuppanne gotrabhuñāṇaṃ nibbānaṃ ālambituṃ sakkoti, gotrabhuñāṇe vā anuppanne maggañāṇaṃ uppajjatīti.
为使所说之义借譬喻更显明了,故说“譬如”等。此处:如同八位司法大臣远离非道而行裁决,八种智亦各各舍离自所对治,于诸行中修习生灭等道;如同国王的中立,随顺智于前后法之边际亦具随顺性。由此,以随顺下方诸智为门,亦即随顺上方菩提分法。此即名为“随顺谛”,以其随顺道谛故。显示巴利原文
Vuttamatthaṃ opammena pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha aṭṭhannaṃ vohārikamahāmattānaṃ agatigamanaṃ pahāya taṃtaṃvinicchayakaraṇaṃ viya aṭṭhannaṃ ñāṇānaṃ yathāsakaṃ paṭipakkhaṃ pahāya saṅkhāresu udayabbayādipaṭipatti, rañño majjhattabhāvo viya anulomañāṇassa purimapacchimadhammakoṭṭhāsassa anukūlatā. Tenevāti heṭṭhimañāṇānaṃ anulomanamukhena uparibodhipakkhiyānaṃ anulomanatoyeva. Saccānulomikanti vuccati maggasaccassa anulomikattā.
出起行观论释显示巴利原文
Vuṭṭhānagāminīvipassanākathāvaṇṇanā
805 也有某些智以无为为所缘,为将其归摄入出起行道一类,故加“以诸行为所缘”这一简别。因为彼智特别地走向、趋近出起之圣道,故可得名为“出起行道”。因此说“以一切”等。“为不迷乱故”,是指为了阐明在各处经典中以异门所宣说的无迷乱之义。“经之合和”,是指诸经、各各经句的连结。显示巴利原文
805. Kiñci asaṅkhatārammaṇampi ñāṇaṃ vuṭṭhānagāminiyā ekasaṅgahanti katvā ‘‘saṅkhārārammaṇāyā’’ti visesanaṃ kataṃ. Tañhi visesato vuṭṭhānaṃ ariyamaggaṃ gacchati upetīti vuṭṭhānagāminīti vattabbataṃ labhati. Tenāha ‘‘sabbena sabba’’ntiādi. Asammohatthanti tattha tattha sutte pariyāyantarehi āgatāya sammohābhāvatthaṃ. Suttasaṃsandanāti suttānaṃ tesaṃ tesaṃ suttapadānaṃ anusandānaṃ.
凡以世间诸行为所缘、随顺为究竟而出起的行道观,那依之而住、系属于它的渴爱,因离彼便不转起,故名为“彼所作”;彼所作即是彼所作性;或者,与渴爱相应的诸蕴为“彼所作”,它们的存在状态即是彼所作性,那正是渴爱。与彼相对,出起的行道观即为“非彼所作性”。因此注释中说:“彼所作性即是渴爱,由于遍尽彼,出起行道观称为非彼所作性。”“依止”,是指以彼非彼所作性为依止而修习。“一性”:此处有经文:“诸比丘,有依于色……触的舍,诸比丘,此舍为异性、依异性”,其自身亦是异性,并依于异性的所缘。应知此为与定相应的观舍。“诸比丘,有依空无边处的舍……依非想非非想处的舍,诸比丘,此舍为一性、依一性”。凡是于各个无色心生起的舍,因同一自性、同一所缘,而称为一性、依一性;然而,他们说这是各各禅那俱行的受舍,以及以彼为所缘的观舍。“断彼”,是指断除彼所缘的烦恼而断。因此说“超越彼”。显示巴利原文
Ye lokiye saṅkhāre ārabbha anulomapariyosānā vuṭṭhānagāminivipassanā pavattati, taṃsannissitā tappaṭibaddhā taṇhā tehi vinā appavattanato tammayā nāma, tammayāva tammayatā, tammayā vā taṇhāsampayuttā khandhā, tesaṃ bhāvo tammayatā, sā eva taṇhā. Tappaṭipakkhā vuṭṭhānagāminivipassanā atammayatā. Tena vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tammayatā nāma taṇhā, tassā pariyādiyanato vuṭṭhānagāminivipassanā atammayatāti vuccatī’’ti (ma. ni. aṭṭha. 3.310). Nissāyāti taṃ atammayataṃ nissayaṃ katvā, bhāvetvāti attho. Ekattāti ettha ayaṃ pāḷi ‘‘atthi, bhikkhave, upekkhā rūpesu…pe… phoṭṭhabbesu, ayaṃ, bhikkhave, upekkhā nānattā nānattasitā’’ti (ma. ni. 3.310), sayampi nānāsabhāvā, nānārammaṇanissitā cāti attho. Sā pana samādhisampayuttā vipassanupekkhā veditabbā. ‘‘Atthi, bhikkhave, upekkhā ākāsānañcāyatananissitā…pe… nevasaññānāsaññāyatananissitā, ayaṃ, bhikkhave, upekkhā ekattā ekattasitā’’ti (ma. ni. 3.310). Yā hi taṃtaṃarūpacittuppādapariyāpannā upekkhā, sā ekasabhāvattā, ekārammaṇattā ca ekattā, ekattasitā cāti vuccati, sā pana taṃtaṃjhānasahagatavedanupekkhā ca tadārammaṇavipassanupekkhā cāti vadanti. Taṃ pajahathāti tadārammaṇakilesapahānena pajahatha. Tenāha ‘‘taṃ samatikkamathā’’ti.
‘厌离’指出起行道。因为在这部经中,‘离染’是在说行道的作用,‘解脱’是在说果的作用。显示巴利原文
Nibbidāti vuṭṭhānagāminī. Tattha hi sutte virajjatīti maggakiccamāha, vimuccatīti phalakiccaṃ.
《须尸摩经》收录于《因缘品》。其中,法住智被称为出起行道,因其在法住即缘起之中,以不迷乱的方式转起。‘于涅槃之智’是说行道智。显示巴利原文
Susimasuttaṃ nidānavagge. Tattha dhammaṭṭhitiñāṇaṃ vuṭṭhānagāminīti vuttā dhammaṭṭhitiyaṃ paṭiccasamuppāde asammuyhanavasena pavattanato. Nibbāne ñāṇanti maggañāṇamāha.
“想,布吒婆罗”——此处虽只说‘想’,但因前文有‘触证想之顶’之说,故说‘称为想之顶’。显示巴利原文
Saññā kho, poṭṭhapādāti ettha kāmaṃ ‘‘saññā’’icceva vuccati, pubbe pana ‘‘saññaggaṃ phusatī’’ti vuttattā āha ‘‘saññagganti vuttā’’ti.
“行道智见清净”:此处指作为其一部分的出起行道。因为,既适用于集合体(整体)的名称,也适用于其部分。“清净勤支”是指清净的精勤之因。显示巴利原文
Paṭipadāñāṇadassanavisuddhīti tadekadesabhūtā vuṭṭhānagāminī vuttā. Samudāyesu hi pavattā vohārā avayavesupi pavattantīti. Pārisuddhipadhāniyaṅganti pārisuddhiyā padhānakāraṇaṃ.
“以三名”:是指以随顺、种姓、净白等三种名称。显示巴利原文
Tīhi nāmehīti anulomagotrabhuvodānasaṅkhātehi tīhi nāmehi.
“所称扬”:因为安住于圣道而被赞叹。“大仙”:以寻求大戒蕴等之义故,为正自觉者。“寂静”:因烦恼已寂静故。“轭”:指修习,或指精勤修习。显示巴利原文
Kittitāti thomitā ariyamaggādhiṭṭhānatāya. Mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena mahesinā sammāsambuddhena. Santakilesatāya santā. Yoganti bhāvanaṃ, bhāvanābhiyogaṃ vā.