戒的解说注释·第二戒五法的注释
1. 戒释注 · 25 段
第二戒五法的注释
Dutiyasīlapañcakavaṇṇanā
“杀生等”中的“等”字,应当理解为涵盖了不与取等,直到以最上道所断的烦恼为终点。“断等”中的“等”字,涵盖了离等四种。有些书里写成“以断之力”,那是写错了。杀生的断除就是戒:也就是以惭、愧、悲、无贪等为首的善心生起,通过它来断除杀生,这个杀生的断除,从戒行的意义上说就是戒。同样,对杀生的远离、戒除也是戒。对杀生的对治思就是思戒。对杀生的防护、关闭进入之门就是防护戒。对杀生的不违犯就是不违犯戒。不与取等也是同样的道理。至于贪欲等,则应当以无贪等来理解其断除。离、思、与彼相应的法、防护、不违犯,以及以彼为首的法。
Pāṇātipātādīnanti ādi-saddena adinnādānādīnaṃ aggamaggavajjhakilesapariyosānānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Pahānādīti ādi-saddena veramaṇiādīnaṃ catunnaṃ. Kesuci potthakesu ‘‘pahānavasenā’’ti likhanti, sā pamādalekhā. Pāṇātipātassa pahānaṃ sīlanti hirottappakaruṇālobhādipamukhena yena kusalacittuppādena pāṇātipāto pahīyati, taṃ pāṇātipātassa pahānaṃ sīlanaṭṭhena sīlaṃ. Tathā pāṇātipātā virati veramaṇī sīlaṃ. Pāṇātipātassa paṭipakkhacetanā cetanā sīlaṃ. Pāṇātipātassa saṃvaraṇaṃ pavesadvārapidhānaṃ saṃvaro sīlaṃ. Pāṇātipātassa avītikkamanaṃ avītikkamo sīlaṃ. Adinnādānassātiādīsupi eseva nayo. Abhijjhādīnaṃ pana anabhijjhādivasena pahānaṃ veditabbaṃ. Veramaṇī cetanā taṃsampayuttā saṃvarāvītikkamā tappamukhā dhammā.
像这样,先按十善业道说明了断戒等,现在为了说明有方法的八等至、十八种大观以及圣道,就开始说“以出离”等。其中,“以出离”是指以无贪为主导的善心生起。善法是与欲贪对立的,所以这里称为“出离”。因此说“断欲贪为戒”等。其中,断戒等应按照前面所说的方式理解,这里只说明差别。“以无嗔”就是慈。“以光明想”就是让相变得明显而作意,生起光明之想。“以不散乱”就是定。“以法决定”就是如实抉择善等诸法;也有人说是以有缘的名色决定。
Evaṃ dasakusalakammapathavasena pahānasīlādīni dassetvā idāni saupāyānaṃ aṭṭhannaṃ samāpattīnaṃ, aṭṭhārasannaṃ mahāvipassanānaṃ, ariyamaggānañca vasena tāni dassetuṃ ‘‘nekkhammenā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha nekkhammenāti alobhappadhānena kusalacittuppādena. Kusalā hi dhammā kāmapaṭipakkhā idha ‘‘nekkhamma’’nti adhippetā. Tenāha ‘‘kāmacchandassa pahānaṃ sīla’’ntiādi. Tattha pahānasīlādīni heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni. Visesameva vakkhāma. Abyāpādenāti mettāya. Ālokasaññāyāti vibhūtaṃ katvā manasikaraṇena upaṭṭhitaālokasañjānanena . Avikkhepenāti samādhinā. Dhammavavatthānenāti kusalādidhammānaṃ yāthāvanicchayena. Sapaccayanāmarūpavavatthānenātipi vadanti.
像这样,通过断除欲贪等五盖——也就是依照“断除世间的贪欲”等经文所说的——展示了作为证得初禅之方法的前行道,以及舍戒等功德之后,现在为了说明八等至等有方法可循,所以说了“以智”等话。因为,去除了作为把握名色和超越疑惑之障碍的愚痴,安住在知遍知的状态中,无常想等就能成就。同样,在禅那等至中,以欢喜为相所带来的喜悦,由于排除了不喜,就能证得禅那等。因此,这里说的“以智破除无明,以喜悦排除不喜”,就是指在等至和观修中排除不喜、破除无明等的方法。不过,逆序的说明应当理解为:是为了显示无明虽然属于盖的性质,也被包含在下面的诸盖之中。
Evaṃ kāmacchandādinīvaraṇappahānena ‘‘abhijjhaṃ loke pahāyā’’tiādinā (vibha. 538) vuttāya paṭhamajjhānādhigamassa upāyabhūtāya pubbabhāgapaṭipadāya vasena pahānasīlādīni dassetvā idāni saupāyānaṃ aṭṭhasamāpattiādīnaṃ vasena dassetuṃ ‘‘ñāṇenā’’tiādi vuttaṃ. Nāmarūpapariggahakaṅkhāvitaraṇānaṃ hi vibandhabhūtassa mohassa dūrīkaraṇena ñātapariññāya ṭhitassa aniccasaññādayo sijjhanti. Tathā jhānasamāpattīsu abhiratinimittena pāmojjena. Tattha anabhiratiyā vinoditāya jhānādīnaṃ samadhigamoti samāpattivipassanānaṃ arativinodanaavijjāpadālanādinā upāyoti vuttaṃ ‘‘ñāṇena avijjāya, pāmojjena aratiyā’’ti. Uppaṭipāṭiniddeso pana nīvaraṇasabhāvāya avijjāya heṭṭhānīvaraṇesupi saṅgahadassanatthanti daṭṭhabbaṃ.
在“以初禅断除诸盖”等说法里,诸禅那怎么会有戒的性质?又怎么会有离恶的性质?因为,极清净的身业等,是依靠心的专注才使这些禅那生起,不像有限的善法那样靠净化身业等生起,也不像道果之法那样靠断除和止息恶行、邪命而生起。这话没错。在广大法里,严格来说并没有戒的意义,更谈不上离的意义。但要看到,这是从间接意义上说的。那间接意义是什么呢?从广大善法断除对立面的那一刻起,它们就远离了那些对立面;而且这些对立面不会侵入它们的心,这样就叫作防护。在这些禅那里,没有所谓缠缚的意门违犯,所以也叫作无违犯,而思心所则与它们相应。这个道理后面还会讲到。这样说来,关于断除寻等的说法也就站得住脚了。因为严格来说,戒并不是善法的断除者,这里也不是指不善的寻等。虽然初禅近行定时已经断苦,第四禅近行定时已经断乐,但“以第四禅断除苦乐”是就殊胜的断除来说的。至于“以空无边处定”等句中应当说明的内容,会在讲无色定的部分(《清净道论》1.275起)出现。
‘‘Paṭhamenajhānena nīvaraṇāna’’ntiādīsu kathaṃ jhānānaṃ sīlabhāvo, kathaṃ vā tattha viratiyā sambhavo. Suvisuddhakāyakammādikassa hi cittasamādānavasena imāni jhānāni pavattanti, na parittakusalāni viya kāyakammādivisodhanavasena, nāpi maggaphaladhammā viya duccaritadurājīvasamucchedapaṭippassambhanavasenāti? Saccametaṃ. Mahaggatadhammesu nippariyāyena natthi sīlanaṭṭho, kuto viramaṇaṭṭho. Pariyāyena panetaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ko pana so pariyāyo? Yadaggena mahaggatā kusaladhammā paṭipakkhe pajahanti, tadaggena tato oratā. Te ca yathā cittaṃ nārohanti, evaṃ saṃvutā nāma honti. Pariyuṭṭhānasaṅkhāto manodvāre vītikkamo natthi etesūti avītikkamāti ca vuccanti, cetanā pana taṃsampayuttāti. Soyamattho parato āgamissati. Evañca katvā vitakkādipahānavacanampi samatthitaṃ hoti. Na hi nippariyāyato sīlaṃ kusaladhammānaṃ pahāyakaṃ yujjati, na cettha akusalavitakkādayo adhippetā. Kiñcāpi paṭhamajjhānūpacāreyeva dukkhassa, catutthajjhānūpacāre ca sukhassa pahānaṃ hoti, atisayapahānaṃ pana sandhāya vuttaṃ ‘‘catutthena jhānena sukhadukkhānaṃ pahāna’’nti. ‘‘Ākāsānañcāyatanasamāpattiyā’’tiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ āruppakathāyaṃ (visuddhi. 1.275 ādayo) āgamissati.
对无常的观察,或者观察“无常”,就是无常随观。这是执取三地诸法的无常性而生起的毗婆舍那的名称。对常想的断除,是指对“有为法是常、是永恒”这样生起的邪想的断除;应当知道,仅凭“想”这个词,就已经包含了邪见和邪心。这个道理对下面各项也同样适用。厌离随观,是指以厌离诸行的方式生起的随观。对喜的断除,是指对有喜的渴爱的断除。离贪随观,是指以离贪的方式生起的随观。对贪的断除,是指对诸行中贪的断除。寂灭随观,是指对诸行寂灭的随观。或者,诸行确实寂灭,未来不再以再生而生起,这样观察就是寂灭随观。因此说“以寂灭随观而寂灭,不生起”(《无碍解道》1.83)。因为这种随观已经由想要解脱而达到强有力的阶段。以舍遣诸行的方式生起的随观,就是舍遣随观。这是审察之后而安住。对执取的断除,是指以常等的方式执取的断除。以相续、聚集、作用、所缘的方式执取为单一,就是密集想,对治这个密集想。对造作的断除,是指对造作的断除。诸行的状态等发生变化,就是变易。对坚固想的断除,是指对执取为坚固的断除。对相的断除,是指以聚集等密集的方式以及作用分限,执取诸行有形体的相。对愿求的断除,是指对贪等愿求的断除,意思是以渴爱的方式在诸行中倾向、倾注。对执著的断除,是指对我见的断除。以无常、苦等方式遍知三地一切法,就是增上慧法观。对执取精华之执著的断除,是指在无精华之处执取为精华的颠倒的断除。如实智见,就是已达到坚固阶段的无常等随观本身。有些人说,是生灭智;另一些人说,是有缘名色之见。“世间是由自在天等所造”这样的执著,是愚痴执著。有些人说,是断见和常见的执著;另一些人说,“我在过去世是否曾经存在”等这样生起的堕入疑惑,是愚痴执著。在诸行中执取为庇护、栖止之处,就是耽著执著。依据“耽著欢喜、耽著称悦”(《长部》2.67;《中部》1.281、2.337;《相应部》1.172;《大品》7-8)的说法,耽著就是渴爱。另一些人说,那渴爱以在眼等、色等中生起执取的方式转起,就是耽著执著。“如是安住的诸行将被舍遣”这样生起的智,就是省察随观。不省察,就是与省察相违、以痴为首的不善法。因为脱离轮回,所以还灭就是涅槃;在那里,以趣向之义而说的随观所生起的,就是还灭随观,也就是行舍智和随顺智。系缚执著,是指以系缚的方式在诸行中执著。
Aniccassa, aniccanti vā anupassanā aniccānupassanā. Tebhūmikadhammānaṃ aniccataṃ gahetvā pavattāya vipassanāyetaṃ nāmaṃ. Niccasaññāyāti ‘‘saṅkhatadhammā niccā sassatā’’ti evaṃ pavattāya micchāsaññāya, saññāggahaṇeneva diṭṭhicittānampi gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Esa nayo ito parāsupi. Nibbidānupassanāyāti saṅkhāresu nibbindanākārena pavattāya anupassanāya. Nandiyāti sappītikataṇhāya. Virāgānupassanāyāti virajjanākārena pavattāya anupassanāya. Rāgassāti saṅkhāresu rāgassa. Nirodhānupassanāyāti saṅkhārānaṃ nirodhassa anupassanāya. Yathā vā saṅkhārā nirujjhantiyeva, āyatiṃ punabbhavavasena na uppajjanti, evaṃ anupassanā nirodhānupassanā. Tenevāha ‘‘nirodhānupassanāya nirodheti no samudetī’’ti (paṭi. ma. 1.83). Muñcitukāmatāya hi ayaṃ balappattā. Saṅkhārānaṃ paṭinissajjanākārena pavattā anupassanā paṭinissaggānupassanā. Paṭisaṅkhā santiṭṭhanā hi ayaṃ . Ādānassāti niccādivasena gahaṇassa. Santatisamūhakiccārammaṇavasena ekattagahaṇaṃ ghanasaññā, tassā ghanasaññāya. Āyūhanassāti abhisaṅkharaṇassa. Saṅkhārānaṃ avatthādivisesāpatti vipariṇāmo. Dhuvasaññāyāti thirabhāvagahaṇassa. Nimittassāti samūhādighanavasena sakiccaparicchedatāya ca saṅkhārānaṃ saviggahatāya. Paṇidhiyāti rāgādipaṇidhiyā, taṇhāvasena saṅkhāresu ninnatāyāti attho. Abhinivesassāti attānudiṭṭhiyā. Aniccadukkhādivasena sabbatebhūmakadhammatiraṇā adhipaññādhammavipassanā. Sārādānābhinivesassāti asāresu sāragahaṇavipallāsassa. Yathābhūtañāṇadassanaṃ thirabhāvapattā aniccādianupassanāva. Udayabbayañāṇanti keci. Sappaccayanāmarūpadassananti apare. ‘‘Issarakuttādivasena loko samuppanno’’ti abhiniveso sammohābhiniveso. Ucchedasassatābhinivesoti keci. ‘‘Ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhāna’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20; mahāni. 174) saṃsayāpatti sammohābhinivesoti apare. Saṅkhāresu tāṇaleṇabhāvagahaṇaṃ ālayābhiniveso. ‘‘Ālayaratā ālayasammuditā’’ti (dī. ni. 2.67; ma. ni. 1.281; 2.337; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 7-8) vacanato ālayo taṇhā. Sā eva cakkhādīsu, rūpādīsu ca abhinivisanavasena pavattiyā ālayābhinivesoti apare. ‘‘Evaṃ ṭhitā te saṅkhārā paṭinissajjīyantī’’ti pavattaṃ ñāṇaṃ paṭisaṅkhānupassanā. Appaṭisaṅkhā paṭisaṅkhāya paṭipakkhabhūtā mohappadhānā akusaladhammā. Vaṭṭato vigatattā vivaṭṭaṃ nibbānaṃ, tattha ninnabhāvasaṅkhātena anupassanena pavatti vivaṭṭānupassanā, saṅkhārupekkhā ceva anulomañāṇañca. Saññogābhiniveso saṃyujjanavasena saṅkhāresu abhinivisanaṃ.
见道所断是指与邪见俱生的一处,以及断除的一处。“粗的”是依上道所断的烦恼而说。否则,见道所断的烦恼,比第二道所断的还要粗。“随细的”是指微细的,这是依下道所断的烦恼而说。“一切烦恼”是指剩余的一切烦恼。因为初道等已经断除的烦恼,不会再被断除。
Diṭṭhekaṭṭhānanti diṭṭhiyā sahajekaṭṭhānañca pahānekaṭṭhānañca. Oḷārikānanti uparimaggavajjhe kilese upādāya vuttaṃ. Aññathā dassanena pahātabbāpi dutiyamaggavajjhehi oḷārikā. Aṇusahagatānanti aṇubhūtānaṃ, idaṃ heṭṭhimamaggavajjhe upādāya vuttaṃ. Sabbakilesānanti avasiṭṭhasabbakilesānaṃ. Na hi paṭhamamaggādīhi pahīnā kilesā puna pahīyanti.
“为了使心不后悔而转起”等句中,防护是为了不后悔。因为经中说“阿难,诸善戒是为了不后悔”(《增支部》10.1),所以这些善戒是为了心的不后悔而存在。不后悔是为了喜悦。因为经中说“如理作意的人,喜悦生起”(《长部》3.359),所以它们导向喜悦。喜悦是为了喜。因为经中说“喜悦的人,喜生起”(《长部》1.466;3.359;《增支部》3.96;6.10;11.12),所以它们导向喜。喜是为了轻安。因为经中说“内心有喜的人,身体轻安”(《长部》1.466;3.359;《增支部》3.96;6.10;11.12),所以它们导向轻安。轻安是为了乐。因为经中说“身体轻安的人感受乐”(《长部》1.466;3.359;《增支部》3.96;6.10;11.12),所以它们导向悦。这里“为了乐而感受乐”中的“悦”,说的就是“乐”。为了习行,就是为了定的习行。因为当无染的乐成就时,由“有乐的人,心得定”(《长部》1.466;3.359;《增支部》3.96;6.10;11.12)这句话可知,定必然成就。因此,它们导向定的习行,也就是导向定达到熟练和稳固的状态,这就是意思所在。为了修习,就是为了那定本身的增长。为了多修习,就是为了反复地实践。为了庄严,就是通过成就作为那定之庄严的信根等,而导向那定本身的庄严。为了资具,就是通过成就作为定之资粮的不后悔等,而导向那定本身的资具。这里“资具”一词其实是“资粮”的意思。就像“凡出家者所应积集的生活资具”等句中所说,“资粮”也应理解为“缘”。虽然“资具”一词在“戒为车之资具”(《相应部》5.4)等句中取“庄严”之义,在“以七种城池资具而善加装备”(《增支部》7.67)等句中说的是“眷属”之义,但这里因为“庄严”和“眷属”已经分别另说,所以说是“资粮”的意思。为了眷属,就是以作为根本原因,通过成就作为定之眷属的念、精进等殊胜法,而导向眷属的圆满。为了圆满,就是通过令得自在的状态,以及使其成为观的近因,从而成就圆满的状态,因此导向定的圆满。
‘‘Cittassaavippaṭisārāya saṃvattantī’’tiādīsu saṃvaro avippaṭisāratthāya. ‘‘Avippaṭisāratthāni kho, ānanda, kusalāni sīlānī’’ti (a. ni. 10.1) vacanato cetaso avippaṭisāratthāya bhavanti. Avippaṭisāro pāmojjatthāya. ‘‘Yoniso manasi karoto pāmojjaṃ jāyatī’’ti (dī. ni. 3.359) vacanato pāmojjāya saṃvattanti. Pāmojjaṃ pītiyā. ‘‘Pamuditassa pīti jāyatī’’ti (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12) vacanato pītiyā saṃvattanti. Pīti passaddhatthāya. ‘‘Pītimanassa kāyo passambhatī’’ti (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12) vacanato passaddhiyā saṃvattanti. Passaddhi sukhatthāya. ‘‘Passaddhakāyo sukhaṃ vedetī’’ti (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12) vacanato somanassāya saṃvattantīti. ‘‘Sukhatthāya sukhaṃ vedetī’’ti cettha somanassaṃ ‘‘sukha’’nti vuttaṃ. Āsevanāyāti samādhissa āsevanāya. Nirāmise hi sukhe siddhe ‘‘sukhino cittaṃ samādhiyatī’’ti (dī. ni. 1.466; 3.359; a. ni. 3.96; 6.10; 11.12) vacanato samādhi siddhoyeva hoti, tasmā samādhissa āsevanāya paguṇabalavabhāvāya saṃvattantīti attho. Bhāvanāyāti tasseva samādhissa vaḍḍhiyā. Bahulīkammāyāti punappunaṃ kiriyāya. Alaṅkārāyāti tasseva samādhissa pasādhanabhūtasaddhindriyādinipphattiyā alaṅkārāya saṃvattanti. Parikkhārāyāti avippaṭisārādikassa samādhisambhārassa siddhiyā tasseva samādhissa parikkhārāya saṃvattanti. Sambhārattho hi idha parikkhāra-saddo. ‘‘Ye ca kho ime pabbajitena jīvitaparikkhārā samudānetabbā’’tiādīsu (ma. ni. 1.191) viya sambhāroti ca paccayo veditabbo. Kāmañcāyaṃ parikkhāra-saddo ‘‘ratho sīlaparikkhāro’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.4) alaṅkārattho. ‘‘Sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhattaṃ hotī’’tiādīsu (a. ni. 7.67) parivārattho vutto. Idha pana alaṅkāraparivārānaṃ visuṃ gahitattā ‘‘sambhārattho’’ti vuttaṃ . Parivārāyāti mūlakāraṇabhāveneva samādhissa parivārabhūtasativīriyādidhammavisesasādhanena parivārasampattiyā saṃvattanti. Pāripūriyāti vasībhāvasampāpanena, vipassanāya padaṭṭhānabhāvāpādanena ca paripuṇṇabhāvasādhanato samādhissa pāripūriyā saṃvattanti.
像这样,先说明了以极为清净的戒为根本、一切方面都圆满的定之后,现在为了说明以戒为根本、以定为直接基础的种种利益,依据“入定的人如实了知、如实照见;如实了知、如实照见的人心生厌离;厌离的人离贪;由于离贪而解脱”这一教导,说出了“纯一厌离”等话。因为一旦显示出厌离,作为它直接基础的如实知见也就已经显示出来了;如果没有如实知见,厌离就无法成就。厌离等的含义,前面已经分别解释过了。而这里所说的“如实知见”,指的是看见有因缘条件的名色法。应当知道,这样一来,就在这里显示出了戒的利益,最终以不死的大涅槃为归宿。
Evaṃ suparisuddhasīlamūlakaṃ sabbākāraparipūraṃ samādhiṃ dassetvā idāni ‘‘samāhito pajānāti passati, yathābhūtaṃ jānaṃ passaṃ nibbindati, nibbindaṃ virajjati , virāgā vimuccatī’’ti (a. ni. 10.2; sa. ni. 3.14) vacanato sīlamūlakāni samādhipadaṭṭhānāni payojanāni dassetuṃ ‘‘ekantanibbidāyā’’tiādi vuttaṃ. Nibbidāya hi dassitāya tassā padaṭṭhānabhūtaṃ yathābhūtañāṇadassanaṃ dassitameva hoti, tasmiṃ asati nibbidāya asijjhanato. Nibbidādayo atthato vibhattā eva. Yathābhūtañāṇadassananti panettha sappaccayanāmarūpadassanaṃ adhippetaṃ. Evamettha amatamahānibbānapariyosānaṃ sīlassa payojanaṃ dassitanti veditabbaṃ.
现在,为了说明戒在舍断等方面的意义,开始讲“在此”等话。其中,舍断就是不再生起的灭,就它这种状态的成立来说,才说“并没有所谓‘舍断’这一法”。不过,它作为法的状态如何成立,前面已经解释过了。这样,它作为戒的状态才完全说得通。所谓“彼彼舍断”,就是像“杀生的舍断、不与取的舍断”这样所说的那种种舍断。所谓“彼彼善法”,就是杀生的舍断属于慈等善法,不与取的舍断属于舍等善法,这样就是彼彼善法。“以安立处之义”,就是以安立处的状态。因为舍断在它存在时才存在,不存在时就不存在,所以它才配得上称为“安立处”。因此,在某个相续中,杀生等是使它动摇的原因,而舍断它、使不动摇,就称为安定。其余的舍断也应这样理解。安定就是安立、安置,或者约束。其余四法,也就是离等四法,并不像舍断那样只是假名,这是这里的意旨。“从此从此”,就是从这种种杀生等。“彼彼”,就是依防护彼彼杀生等,或者依彼彼防护。“依与那两者相应的思”,就是依与离、与防护法相应的思。“彼彼不违犯者”,是就不违犯彼彼杀生等的个人,或者就法聚而言,依据心的生起存在而说的。因此,即使在一刹那中,这些法也可以获得,这是意旨。
Idāni pahānādīsu sīlatthaṃ dassetuṃ ‘‘ettha cā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha pajahanaṃ anuppādanirodho pahānanti tassa bhāvasādhanataṃ sandhāya ‘‘pahānanti koci dhammo nāma natthī’’ti vuttaṃ. Yathā panassa dhammabhāvo sambhavati, tathā heṭṭhā saṃvaṇṇitameva. Evaṃ hissa sīlabhāvo suṭṭhu yujjati. Taṃ taṃ pahānanti ‘‘pāṇātipātassa pahānaṃ, adinnādānassa pahāna’’nti evaṃ vuttaṃ taṃ taṃ pahānaṃ. Tassa tassa kusaladhammassāti pāṇātipātassa pahānaṃ mettādikusaladhammassa, adinnādānassa pahānaṃ cāgādikusaladhammassāti evaṃ tassa tassa kusaladhammassa. Patiṭṭhānaṭṭhenāti patiṭṭhānabhāvena. Pahānaṃ hi tasmiṃ sati hoti, asati na hoti, tassa ‘‘patiṭṭhāna’’nti vattabbataṃ labhatīti katvā yasmiṃ santāne pāṇātipātādayo tassa pakampahetavoti tappahānaṃ vikampābhāvakaraṇena ca samādhānaṃ vuttaṃ. Evaṃ sesapahānesupi vattabbaṃ. Samādhānaṃ saṇṭhapanaṃ, saṃyamanaṃ vā. Itare cattāroti veramaṇiādayo cattāro dhammā na pahānaṃ viya vohāramattanti adhippāyo. Tato tatoti tamhā tamhā pāṇātipātādito. Tassa tassāti pāṇātipātādikassa saṃvaraṇavasena, tassa tassa vā saṃvarassa vasena. Tadubhayasampayuttacetanāvasenāti veramaṇīhi, saṃvaradhammehi ca sampayuttāya cetanāya vasena. Taṃ taṃ avītikkamantassāti taṃ taṃ pāṇātipātādiṃ avītikkamantassa puggalassa, dhammasamūhassa vā vasena cetaso pavattisabbhāvaṃ sandhāya vuttā. Tasmā ekakkhaṇepi labbhantīti adhippāyo.
戒的杂染与清净的注释
Sīlasaṃkilesavodānavaṇṇanā
21因为被它染污,所以叫“杂染”。那又是什么呢?回答说:戒的破损等状态,就是戒的杂染。因为靠它变得洁净、清净,所以叫“清净”,也就是不破损等状态。“利养、名誉等”里的“等”字,包括了亲属、肢体、生命等。在七种犯聚中,无论说最初、最后还是中间,这都是按照诵出等经典文句来说的,因为犯聚本身并没有别的什么固定次序。“破损”是指具有破损,或者已被割破。“穿洞”在这里也是同样的道理。就像边缘被割断的衣服一样,是指布的边缘或衣边被割断的衣服。
21. Saṃkilissati tenāti saṃkileso. Ko pana soti āha ‘‘khaṇḍādibhāvo sīlassa saṃkileso’’ti. Vodāyati visujjhati etenāti vodānaṃ, akhaṇḍādibhāvo. Lābhayasādīti ādi-saddena ñātiaṅgajīvitādīnaṃ saṅgaho. Sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā vemajjheti ca idaṃ tesaṃ uddesādipāḷivasena vuttaṃ. Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ anukkamo atthi. Khaṇḍanti khaṇḍavantaṃ, khaṇḍitaṃ vā. Chiddanti etthāpi eseva nayo. Pariyante chinnasāṭako viyāti vatthante, dasante vā chinnavatthaṃ viya.
“如此”是指现在所说的这种方式。“以淫欲结合故”:因为贪欲缠缚,而达到与淫欲法相似的状态,所以称为淫欲;那是束缚。以淫欲而结合,就是淫欲结合。但在这里,是像淫欲结合那样,所以称淫欲结合,是就它的作用来说。“此处”指这个世间。“某一”就是某一个。“或沙门或婆罗门”:仅因出家而称沙门,或仅因出身而称婆罗门。“双双等至”:应当两者两者地成就,也就是淫欲的意思。“然而确实不成就”是连接语。按摩、揉捏、捶打、按压。“接受”就是容忍。“贪著彼”就是对按摩等感到欢喜。“渴望”就是想要。“满足”就是喜悦。“此亦是”中,“此”是把前面所说的接受等,按破碎等状态合为一类来说;“pi”是结合下文的总括义,“kho”是决定义。这里说的是:这个自称梵行者的人,即使没有双双等至,可是接受女人的按摩、沐浴、捶打等,这也一定会使他的梵行成为破碎、穿孔、有斑点、杂色,因为会导致破碎等状态。这样一来,由于破碎等状态,他行的是不清净的梵行,不是清净的;他与淫欲结合相连,不是脱离。因此,他不能从生等中解脱。为了显示这一点,所以说“这被称为”等。
Evanti idāni vuccamānākārena. Methunasaṃyogavasenāti rāgapariyuṭṭhānena sadisabhāvāpattiyā mithunānaṃ idanti methunaṃ, nibandhanaṃ. Methunavasena samāyogo methunasaṃyogo. Idha pana methunasaṃyogo viyāti methunasaṃyogo, tassa vasena. Idhāti imasmiṃ loke. Ekaccoti eko. Samaṇo vā brāhmaṇo vāti pabbajjāmattena samaṇo vā jātimattena brāhmaṇo vā. Dvayaṃdvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ, methunanti attho. Na heva kho samāpajjatīti sambandho. Ucchādanaṃ ubbattanaṃ. Sambāhanaṃ parimaddanaṃ. Sādiyatīti adhivāseti. Tadassādetīti taṃ ucchādanādiṃ abhiramati. Nikāmetīti icchati. Vittinti tuṭṭhiṃ. Idampi khoti ettha idanti yathāvuttaṃ sādiyanādiṃ khaṇḍabhāvādivasena ekaṃ katvā vuttaṃ. Pi-saddo vakkhamānaṃ upādāya samuccayattho. Kho-saddo avadhāraṇattho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ brahmacārīpaṭiññassa asatipi dvayaṃdvayasamāpattiyaṃ mātugāmassa ucchādananhāpanasambāhanasādiyanādi, idampi ekaṃsena tassa brahmacariyassa khaṇḍādibhāvāpādanato khaṇḍampi chiddampi sabalampi kammāsampīti. Evaṃ pana khaṇḍādibhāvāpattiyā so aparisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati, na parisuddhaṃ, saṃyutto methunasaṃyogena, na visaṃyutto. Tato cassa na jātiādīhi parimuttīti dassento ‘‘ayaṃ vuccatī’’tiādimāha.
一起笑,就是带着烦恼纵声大笑。一起玩,就是通过身体接触来嬉戏。一起戏弄,就是尽情地戏弄女人而生活。以眼,就是用自己的眼睛。眼,就是女人的眼睛。注视,就是凑近去凝视、观看。墙外,就是墙的另一边;栅外也是这样。泥做的壁叫墙,砖做的叫栅,这是通常的说法。或者,不管什么样的壁,从人高到一肘半那么高的叫墙,超过这个高度的就叫栅。
Sañjagghatīti kilesavasena mahāhasitaṃ hasati. Saṃkīḷatīti kāyasaṃsaggavasena kīḷati. Saṃkelāyatīti sabbaso mātugāmaṃ kelāyanto viharati. Cakkhunāti attano cakkhunā. Cakkhunti mātugāmassa cakkhuṃ. Upanijjhāyatīti upecca nijjhāyati oloketi. Tirokuṭṭāti kuṭṭassa parato. Tathā tiropākārā. Mattikāmayā bhitti kuṭṭaṃ, iṭṭhakāmayā pākāroti vadanti. Yā kāci vā bhitti porisato diyaḍḍharatanuccappamāṇā kuṭṭaṃ, kuṭṭato adhiko pākāro.
“他的”是指自称梵行者的。“以前”是指在受持誓愿之前。“以欲乐”是指以欲乐的部分。“完全投入”是指彻底投入、结合在一起。“具足”是指具备。“享受”是指嬉戏,或者被侍奉。“愿望”是指希求。关于“以戒”等:通过受持禁制与劝制等为戒,以不违犯为誓愿,二者都是戒。以苦行方式而行持的称为誓愿。或者,从不应作之事而言,回避的相是戒;从各自受持而言,特定的服饰、食事、义务等特殊行持是誓愿。一切苦行即是苦行,离淫欲即是梵行。
Assāti brahmacārīpaṭiññassa. Pubbeti vatasamādānato pubbe. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Samappitanti suṭṭhu appitaṃ sahitaṃ. Samaṅgībhūtanti samannāgataṃ. Paricārayamānanti kīḷantaṃ, upaṭṭhahiyamānaṃ vā. Paṇidhāyāti patthetvā. Sīlenātiādīsu yamaniyamādisamādānavasena sīlaṃ. Avītikkamavasena vataṃ. Ubhayampi sīlaṃ. Dukkaracariyavasena pavattitaṃ vataṃ. Taṃtaṃakiccasammatato vā nivattilakkhaṇaṃ sīlaṃ. Taṃtaṃsamādānavato vesabhojanakiccakaraṇādivisesapaṭipatti vataṃ. Sabbathāpi dukkaracariyā tapo. Methunavirati brahmacariyaṃ.
“一切”是指毫无剩余,或者指所有。“以不破坏”是指不违犯。通过不违犯,以及未生起的恶法不再生起、善法得以生起,就包含在内了,这是句子的连接方式。其中,愤怒的特相是恼怒;怨恨的特相是怀恨不舍;抹恩的特相是抹杀他人的功德;攀比的特相是抓住对立不放;嫉妒的特相是见他人得利而心生妒恼;悭吝的特相是隐藏自己的所得;谄曲的特相是掩盖自己的过失;诳骗的特相是假装拥有并不存在的功德;僵直的特相是心僵硬;争胜的特相是好斗逞强;傲慢的特相是抬高自己;过慢的特相是极度抬高自己;陶醉的特相是沉醉;放逸的特相是心散乱放纵。用“等”这个字,把贪、痴、颠倒作意等也都包括进来了。
Sabbasoti anavasesato, sabbesaṃ vā. Abhedenāti avītikkamena. Aparāya ca pāpadhammānaṃ anuppattiyā, guṇānaṃ uppattiyā saṅgahitoti yojanā. Tattha kujjhanalakkhaṇo kodho. Upanandhanalakkhaṇo upanāho. Paresaṃ guṇamakkhanalakkhaṇo makkho. Yugaggāhalakkhaṇo paḷāso. Parasampattiusūyanalakkhaṇā issā. Attasampattinigūhanalakkhaṇaṃ macchariyaṃ. Santadosapaṭicchādanalakkhaṇā māyā. Asantaguṇasambhāvanalakkhaṇaṃ sāṭheyyaṃ. Cittassa thaddhabhāvalakkhaṇo thambho. Karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho. Unnatilakkhaṇo māno. Abbhunnatilakkhaṇo atimāno. Majjanalakkhaṇo mado. Cittavosaggalakkhaṇo pamādo. Ādi-saddena lobhamohaviparītamanasikārādīnaṃ saṅgaho.
现在,为了让“然而不破碎等状态”等前面已经说过的内容更加清楚明白,所以说了“哪些呢”等话。其中,“未被伤害”就是没有被侵扰。由于是消散的依止,通过从渴爱的奴役中解脱出来,而成就自在的状态。因为不是愚者所能衡量的,所以说“被智者所称赞”。或者,这些的作用是导向定,或者致力于导向定,所以叫“导向定的”。就像通过除草而有谷物的丰收一样,通过去除对立面而有戒的具足,而在那里见到了过失,所以说“以见戒坏失的过患”。由于如理审虑而行的人重视作用,只见到功德就正确行道,所以说“以见戒具足的功德”。
Idāni ‘‘akhaṇḍādibhāvo panā’’tiādinā vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘yāni hī’’tiādimāha. Tattha anupahatānīti anupaddutāni. Vivaṭṭūpanissayatāya taṇhādāsabyato mocanena bhujissabhāvakaraṇaṃ. Aviññūnaṃ appamāṇattā vuttaṃ ‘‘viññūhi pasatthattā’’ti. Samādhisaṃvattanaṃ vā etesaṃ payojanaṃ, samādhisaṃvattane vā niyuttānīti samādhisaṃvattanikāni. Niddānena sassasampatti viya paṭipakkhavigamena sīlasampadā, sā ca tattha sati dosadassaneti āha ‘‘sīlavipattiyā ca ādīnavadassanenā’’ti. Nisammakārīnaṃ payojanagarukatāya diṭṭhaguṇeyeva sammāpaṭipattīti vuttaṃ ‘‘sīlasampattiyā ca ānisaṃsadassanenā’’ti.
在这里,戒坏失的过患,要从之前所说戒具足功德的相反面来理解。因为这一点很容易明白,所以不再展开,而是用其他方式来说明,于是开始说“再者”等。其中,就像戒具足是让众生受人喜爱的原因,同样,戒坏失是让人不受喜爱的原因,所以说“破戒者……为天人所……”。他不该被教导,因为让人厌恶。“苦者”:已经生起了苦。“后悔者”:因为“我确实没有做善事”等而追悔。“丑色者”:缺少功德的光彩和身体的好相貌。“他的”:指破戒者的。“苦触”:带来苦的触,属于他的。因为没有功德的威力,所以价值很小,因此是“价值小”,就像多年积存的粪坑、尿坑一样。“难净化”:无法净化。“尸火把”:在焚尸火中烧过之后抽出来的火把。“两边外”:从沙门身份和在家人享受这两边都退失了。“一切敌”:是一切人的敌人,或者一切人都是他的敌人,所以是一切敌者,就是那个人。“不应共住”:不应与他共住。“于正法”:于行道正法和证悟正法。
Tattha sīlavipattiyā ādīnavo sīlasampadāya heṭṭhā dassitaānisaṃsapaṭipakkhato veditabbo, taṃ suviññeyyanti avitthāretvā pakārantarehi dassetuṃ ‘‘apicā’’ti āraddhaṃ. Tattha yathā sīlasampadā sattānaṃ manuññabhāvakāraṇaṃ, evaṃ sīlavipatti amanuññabhāvakāraṇanti āha ‘‘dussīlo…pe… devamanussāna’’nti. Ananusāsanīyo jigucchitabbato. Dukkhitoti sañjātadukkho. Vippaṭisārīti ‘‘akataṃ vata me kalyāṇa’’ntiādinā paccānutāpī. Dubbaṇṇoti guṇavaṇṇena, kāyavaṇṇena ca virahito. Assāti dussīlassa. Samphassitānaṃ dukkho dukkhāvaho samphasso etassāti dukkhasamphasso. Guṇānubhāvābhāvato appaṃ agghatīti appaggho. Anekavassagaṇikagūthakūpo viyāti anekavassasamūhe sañcitukkārāvāṭo viya. Dubbisodhano sodhetuṃ asakkuṇeyyo. Chavālātaṃ chavaḍāhe santajjanummukkaṃ. Ubhato paribāhiroti sāmaññato, gihibhogato ca parihīno. Sabbesaṃ verī, sabbe vā verī etassāti sabbaverī, so eva sabbaveriko, puriso. Saṃvāsaṃ nārahatīti asaṃvāsāraho. Saddhammeti paṭipattisaddhamme, paṭivedhasaddhamme ca.
为了详细说明“在火聚譬喻里所说的与苦有分”这个简要说出的含义,开头说了“对于破戒者……”等话。对于享受五种欲乐,以及别人给予的礼敬、尊重等快乐,以爱味之心被束缚、执著于五种欲……以爱味之心被束缚,这些人的。他们那些如前所说的对快乐的味著是它的缘,所以叫“以它为缘”。和“苦”连接起来。
‘‘Aggikkhandhapariyāye vuttadukkhabhāgitāyā’’ti saṅkhepena vuttamatthaṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘dussīlānañhī’’tiādi āraddhaṃ. Pañcakāmaguṇaparibhogasukhe, parehi kayiramānavandanamānanādisukhe ca assādena gadhitacittā pañcakāma…pe… gadhitacittā, tesaṃ. Te yathāvuttasukhassādā paccayā etassāti tappaccayaṃ. Dukkhanti sambandho.
你们看哪,确实要看,好好看。大的,就是广大。火聚,就是一大堆火。燃烧的,就是烧得炽烈。全面燃烧的,就是从四面八方都在烧,火星四溅。成为一团光焰的,就是带着光,从各处升起的火焰汇成一片光明。你们对此怎么想?就是问:对我现在所说的这个意思,你们怎么想?这是为了取得你们的认同而问。拥抱,就是抱住。靠近坐下,就是用那个拥抱的姿势凑过去坐下。导师在这里引出拥抱火聚和拥抱少女,是为了说明什么用意,所以说了“我令知”等语。其中,我令知就是我告知。你们,就是你们。我令觉知,就是我令觉悟。破戒者的,就是无戒者的、远离戒者的。恶法者的,就是因为破戒而志意下劣、本性卑劣。不净可疑行为者的,就是由于身行为等不清净而不净,成为可被疑念、可被忆念其行为的。因为破戒者只要看到某种不相称的事,就会想“这必定是某某做的”,而成为可被他人猜疑的;或者看到比丘们商量某种应作之事时,就会想“这些人莫非是知道了我做的事才商量的吧”,于是自己的行为就成为可被疑念、可被忆念的。覆藏行为者的,就是因为应羞耻而应覆藏其行为的。非沙门者的,就是不是沙门的。在取筹等事中,以“我也是沙门”的邪妄自称而自称沙门的。非梵行者的,因为行为卑劣。在布萨等事中,以“我也是梵行者”的邪妄自称而自称梵行者的。腐臭者的,因为被腐臭之业即戒败所入于内,故内腐臭。漏泄者的,因为通过六门被贪等烦恼所淋灌,故湿润。杂秽生者的,因为生起贪等垢秽,又因为应被具戒者舍弃。以火聚为譬喻,即成为卑劣譬喻之义。因此世尊说:“这对他才是好的。”世尊显示苦之后,显示苦,这是关联。
Passatha noti passatha nu, api passatha. Mahantanti vipulaṃ. Aggikkhandhanti aggisamūhaṃ. Ādittanti padittaṃ. Sampajjalitanti samantato pajjalitaṃ acchivipphuliṅgāni muccantaṃ. Sajotibhūtanti sapabhaṃ samantato uṭṭhitāhi jālāhi ekappabhāsamudayabhūtaṃ. Taṃ kiṃ maññathāti taṃ idāni mayā vuccamānamatthaṃ kiṃ maññathāti anumatigahaṇatthaṃ pucchati. Āliṅgetvāti upagūhitvā. Upanisīdeyyāti teneva āliṅganena upecca nisīdeyya. Yadatthamettha satthā aggikkhandhāliṅganaṃ, kaññāliṅganañca ānesi, tamatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘ārocayāmī’’tiādimāha . Tattha ārocayāmīti āmantemi. Voti tumhe. Paṭivedayāmīti pabodhemi. Dussīlassāti nissīlassa sīlavirahitassa. Pāpadhammassāti dussīlattā eva hīnajjhāsayatāya lāmakasabhāvassa. Asucisaṅkassarasamācārassāti aparisuddhakāyasamācārāditāya asucissa hutvā saṅkāya saritabbasamācārassa. Dussīlo hi kiñcideva asāruppaṃ disvā ‘‘idaṃ asukena kataṃ bhavissatī’’ti paresaṃ āsaṅkanīyova hoti, kenacideva vā karaṇīyena mantayante bhikkhū disvā ‘‘kacci nu kho ime mayā kataṃ kammaṃ jānitvā mantentī’’ti attanoyeva saṅkāya saritabbasamācāroti. Paṭicchannakammantassāti lajjitabbatāya paṭicchādetabbakammantassa. Assamaṇassāti na samaṇassa. Salākaggahaṇādīsu ‘‘ahampi samaṇo’’ti micchāpaṭiññāya samaṇapaṭiññassa. Aseṭṭhacāritāya abrahmacārissa. Uposathādīsu ‘‘ahampi brahmacārī’’ti micchāpaṭiññāya brahmacāripaṭiññassa. Pūtinā kammena sīlavipattiyā anto anupaviṭṭhattā antopūtikassa. Chahi dvārehi rāgādikilesānuvassanena tintattā avassutassa. Sañjātarāgādikacavarattā, sīlavantehi chaḍḍetabbattā ca kasambujātassa. Aggikkhandhūpamāya hīnūpamabhūtāyāti attho. Tenāha bhagavā – ‘‘etadeva tassa vara’’nti. Bhagavā dukkhaṃ dassetvā dukkhaṃ dassetīti sambandho.
“以猛兽皮绳”就是用猛兽皮做成的绳子,因为这种绳子更粗糙。“摩擦”就是以破坏的方式摩擦。“以油清洗过的”就是用油磨利的。“朝向胸口”就是对着胸口,意思是胸口正中央。“以铁钳”就是用钳子。“令起泡沫”就是让泡沫生起来,意思是反复多次让泡沫生起。
Vāḷarajjuyāti vāḷehi katarajjuyā. Sā hi kharatarā hoti. Ghaṃseyyāti padhaṃsanavasena ghaṃseyya. Teladhotāyāti telena nisitāya. Paccorasminti patiurasmiṃ urābhimukhaṃ, uramajjheti adhippāyo. Ayosaṅkunāti saṇḍāsena. Pheṇuddehakanti pheṇaṃ uddehetvā, anekavāraṃ pheṇaṃ uṭṭhapetvāti attho.
比拥抱火团还要痛苦,因为痛苦极其剧烈,所以果报是苦的、辛辣的,因此称为“比拥抱火团之苦更剧、苦而辛辣的果报”。对于不舍弃欲乐而毁坏戒律的破戒者,他哪里会有乐?根本没有——这就是这段话的意思。“在执取时”就是在执取的时候。“礼敬合掌的执取”就是指合掌礼敬的执取。“对于无戒者”就是对于破戒者。“被损害的”就是因戒的败坏而受损害。“被破坏的”就是因善根被掘取而遭破坏,或者说身上的功德被掘取,这就是其意旨。“从一切怖畏”就是从自我谴责等一切怖畏。“从一切证得之乐”就是包括近行定在内的所有证得之乐。
Aggikkhandhāliṅganadukkhatopi adhimattadukkhatāya kaṭukabhūtaṃ dukkhaṃ phalaṃ etassāti aggikkhandhāliṅganadukkhādhikadukkhakaṭukaphalaṃ. Kāmasukhaṃ avijahato bhinnasīlassa dussīlassa kuto tassa sukhaṃ natthevāti adhippāyo. Sādaneti sādiyane. Yanti añjalikammasādanaṃ. Asīlinoti dussīlassa. Upahatanti sīlabyasanena upaddutaṃ. Khatanti kusalamūlānaṃ khaṇanena khataṃ, khaṇitaṃ vā guṇaṃ sarīreti adhippāyo. Sabbabhayehīti attānuvādādisabbabhayehi. Upacārajjhānaṃ upādāya sabbehi adhigamasukhehi.
与前面所说的情形相反,是指从戒的败坏中所说的方式的相反面,也就是“为天与人所喜爱”等说法开始。持戒比丘的身体香气也能带来喜悦,甚至能令天人也如此。在这里,“甚至能令天人也”应当展开“长期修行的仙人们的气味”等偈颂(《本生经》2.17.55等)来说明。“无恼害”就是没有障碍。杀害、束缚等种种恼害,是现世的烦恼和灾祸。来世种种痛苦的根源,就是戒的毁坏。“超越极限”就是彻底超越,“究竟寂静”就是因没有所谓烦恼热恼的躁动而永远寂静。“惊惧之后”就是以智慧的怖畏而惊惧之后。“应令清净”就是应当使之净化。
Vuttappakāraviparītatoti sīlavipattiyaṃ vuttākārapaṭipakkhato ‘‘manāpo hoti devamanussāna’’ntiādinā. Kāyagandhopi pāmojjaṃ, sīlavantassa bhikkhuno. Karoti api devānanti ettha ‘‘gandho isīnaṃ ciradikkhitāna’’ntiādikā (jā. 2.17.55) gāthā vitthāretabbā. Avighātīti appaṭighātī. Vadhabandhādiparikilesā diṭṭhadhammikā āsavā upaddavā. Samparāyikadukkhānaṃ mūlaṃ nāma dussīlyaṃ. Antamatikkantaṃ accantaṃ, accantaṃ santā accantasantā kilesapariḷāhasaṅkhātadarathānaṃ abhāvena sabbadā santā. Ubbijjitvāti ñāṇutrāsena uttasitvā. Vodāpetabbanti visodhetabbaṃ.