戒的解说注释·活命遍净戒的注释
1. 戒释注 · 76 段
活命遍净戒的注释巴利
Ājīvapārisuddhisīlavaṇṇanā
16 这里说的,就是指前面按纲目方式已经讲过的内容。也就是说,先摘出“以活命为因而制定的六条学处”这句话,然后为了直接按经文本身来显示它们,就开始说了“那些……”等话。其中,“那些如此制定的六条学处”是前后连接的意思。“以活命为因”,就是以谋生为原因,心里想的是“这样我就能不因为资具而辛苦地活下去”。“以活命为缘故”是同一个意思的另一种说法。“恶欲者”,就是具有邪恶欲望、想让别人相信自己有实际上并不存在的功德。“为欲所败”,就是被欲望打败、被欲望折磨,或者被欲望控制。“不存在”,就是没有。“非真实”,就是没有生起。因为没有生起,所以它是不存在的,后一句是在说明前一句的原因。“上人法”,就是上人、殊胜之人的法,或者比人法更高、更殊胜的法。“夸大”,就是抬高自己而说。因为戒是比丘的寿命,当他这样夸说的时候,他的戒就在同一时刻消失了。所以说“犯波罗夷罪”,意思是他有名为波罗夷的罪,或者违犯名为波罗夷的过失,也就是夸大的意思。“作媒”,就是从事撮合的行为,意思是把女人的心意告诉男人,或者把男人的心意告诉女人。“依这六条学处的违犯”这个连接关系,前面已经说过了。巴利
16.Vutteti idheva uddesavasena pubbe vutte. Tathā hi ‘‘ājīvahetu paññattānaṃ channaṃ sikkhāpadāna’’nti paduddhāraṃ katvā tāni pāḷivaseneva dassetuṃ ‘‘yāni tānī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha yāni tāni evaṃ paññattāni cha sikkhāpadānīti sambandho. Ājīvahetūti jīvikanimittaṃ, ‘‘evāhaṃ paccayehi akilamanto jīvissāmī’’ti adhippāyena. Ājīvakāraṇāti tasseva vevacanaṃ. Pāpicchoti pāpikāya asantaguṇasambhāvanicchāya samannāgato. Icchāpakatoti icchāya apakato upadduto, abhibhūto vā. Asantanti avijjamānaṃ. Abhūtanti anuppannaṃ. Anuppannattā hi tassa taṃ asantanti purimassa pacchimaṃ kāraṇavacanaṃ. Uttarimanussadhammanti uttarimanussānaṃ ukkaṭṭhapurisānaṃ dhammaṃ, manussadhammato vā uttari ukkaṭṭhaṃ. Ullapatīti uggatāyuko lapati. Sīlaṃ hi bhikkhuno āyu, taṃ tassa tathālapanasamakālameva vigacchati. Tenāha ‘‘āpatti pārājikassā’’ti pārājikasaṅkhātā āpatti assa, pārājikasaññitassa vā vītikkamassa āpajjanaṃ ullapananti attho. Sañcarittaṃ samāpajjatīti sañcaraṇabhāvaṃ āpajjati, itthiyā vā purisamatiṃ, purisassa vā itthimatiṃ ārocetīti adhippāyo. ‘‘Imesaṃ channaṃ sikkhāpadānaṃ vītikkamassa vasenā’’ti sambandho heṭṭhā dassito eva.
“诡诈等”这些词,是对下面所列经文的逐词提取。这里说的“此经”,是指《分别论》(Vibha. 861)中出现的解说经文。巴利
Kuhanātiādīsūti heṭṭhā uddiṭṭhapāḷiyāva paduddhāro. Ayaṃ pāḷīti ayaṃ vibhaṅge (vibha. 861) āgatā niddesapāḷi.
17 因衣服等资具而得到的东西,就是利养。同样这些东西,因为是以恭敬、尊重的态度布施出去的,所以叫恭敬。名声远播,就是称誉。那就是利养、恭敬和称誉。在“依止者”这句里,指的是渴爱的依止,所以说“渴望者”。“想显示不存在的功德的人”,是指想把自身并不存在的信等功德让人相信。因为恶欲的特征就是让人相信自己没有的功德,并且在接受东西时不知节制。“被欲望败坏的人”,是指被恶欲败坏,偏离了正命而行事,所以叫败坏。这样的人又被谋生的困境所困扰,所以说“被困扰者的意思就是这样”。巴利
17. Cīvarādipaccayā labbhantīti lābhā. Te eva sakkaccaṃ ādaravasena diyyamānā sakkārā. Patthaṭayasatā kittisaddo. Taṃ lābhañca sakkārañca kittisaddañca. Sannissitassāti ettha taṇhānissayo adhippetoti āha ‘‘patthayantassā’’ti. Asantaguṇadīpanakāmassāti asante attani avijjamāne saddhādiguṇe sambhāvetukāmassa. Asantaguṇasambhāvanatālakkhaṇā, paṭiggahaṇe ca amattaññutālakkhaṇā hi pāpicchatā. Icchāya apakatassāti pāpikāya icchāya sammāājīvato apeto katoti apakato. Tathābhūto ca ājīvūpaddavena upaddutoti katvā āha ‘‘upaddutassāti attho’’ti.
诡诈本身就是产生资具的依托,所以叫诡诈所依。这里说的三种诡诈,是依据这部经来显示的,应当这样理解它的意思。对有需要的人:就是对衣服等有需要的人。以拒绝:就是以拒绝衣服等为理由。会是:就是可能会有。以及以接受:用“以及”这个词,把前面所说的拒绝一并包括进来。巴利
Kuhanameva paccayuppādanassa vatthūti kuhanavatthu. Tividhampetaṃ tattha āgataṃ tassa nissayabhūtāya imāya pāḷiyā dassetunti evamattho daṭṭhabbo. Tadatthikassevāti tehi cīvarādīhi atthikasseva. Paṭikkhipanenāti cīvarādīnaṃ paṭikkhipanahetu. Assāti bhaveyya. Paṭiggahaṇena cāti ca-saddena pubbe vuttaṃ paṭikkhipanaṃ samuccinoti.
“更欲”就是多欲。“而”是对行为的执取,因此,“应持”在这里指的是把僧伽梨衣做成后受持,这适宜沙门,应当这样连接理解。“商贩所弃”指从店铺里丢弃出来的。“布片”指散落消失的破布片。“捡集后”指通过拾捡而收集、聚拢起来。“以乞食行”指以乞食行所得之物。作为病者所需条件的、名为药的活命资具,就是病者所需的药物活命资具。“腐尿”是一切陈旧和不陈旧牛尿的名称。“以腐尿”指用因腐坏而被别人丢弃的尿,或变成腐败的牛尿。“头陀说者”是对他人亦宣说头陀功德者。“现前”即由现前存在、可得之意。巴利
Bhiyyokamyatanti bahukāmataṃ. Yanti kiriyāparāmasanaṃ, tasmā ‘‘dhāreyyā’’ti ettha yadetaṃ saṅghāṭiṃ katvā dhāraṇaṃ, etaṃ samaṇassa sāruppanti yojanā. Pāpaṇikānīti āpaṇato chaḍḍitāni. Nantakānīti antarahitāni coḷakhaṇḍāni. Uccinitvāti uñchanena cinitvā saṅgahetvā. Uñchācariyāyāti uñchācariyāya laddhena. Gilānassa paccayabhūtā bhesajjasaṅkhātā jīvitaparikkhārā gilānapaccayabhesajjaparikkhārā. Pūtimuttanti purāṇassa, apurāṇassa ca sabbassa gomuttassetaṃ nāmaṃ. Pūtimuttenāti pūtibhāvena muttena parehi chaḍḍitena, pūtibhūtena vā gomuttena. Dhutavādoti paresampi dhutaguṇavādī. Sammukhībhāvāti sammukhato vijjamānattā, labbhamānatāyāti attho.
把我自己放在接近证得上人法这件事的旁边,然后开口说话,这就是“近边说”。“大威德”就是有大威力,意思是说通过证得上人法而有的。“朋友”是先按一般说法讲,然后再用“见过面的、结为亲密之交的”来进一步区分。只是见过一面的人,就叫见过面的朋友;关系牢固、情谊深厚的人,就叫亲密之交。“同伴”就是一起同行的人,意思是朋友。因为一起走过七步的人,就被称为“朋友”。精舍是用围墙围起来的整个住处。半圆屋是长形的殿堂,也有人说是金翅鸟形状的殿堂。殿堂是四方形的殿堂。覆屋是平顶的殿堂。尖顶屋是用两根屋脊饰建成的殿堂。望楼是能抵挡敌方国王、有四五层高的特殊住所。圆屋是只有一个尖顶、有很多角的特殊住所。长屋是没有内室、只有一扇门的长厅,有人这样说。另一些人则说:精舍是长面殿堂。半圆屋是一边有顶盖的坐卧处。据说它一边的墙比较高,另一边比较低,所以是一边有顶盖的。殿堂是长方形的四角殿堂。覆屋是平顶、带有月光露台的。窟就是纯粹的山洞。岩洞是有门的。尖顶屋是任何一种用屋脊饰连接起来的殿堂。望楼是厚墙的房子,它的椽子不受力,只用砖来盖顶。也有人说它是按塔楼的形式建造的。圆屋是圆形建造的坐卧处。长屋是一种特殊的住所,也被称为“货物厅、敞棚”。集会堂就是集会的地方。巴利
Attānaṃ uttarimanussadhammādhigamassa sāmante katvā jappanaṃ sāmantajappanaṃ. Mahesakkhoti mahānubhāvo, uttarimanussadhammādhigamenāti adhippāyo. ‘‘Mitto’’ti sāmaññato vatvā puna taṃ viseseti ‘‘sandiṭṭho sambhatto’’ti . Diṭṭhamatto hi mitto sandiṭṭho. Daḷhabhattiko sambhatto. Sahāyoti saha āyanako, sakhāti attho. Sattapadino hi ‘‘sakhā’’ti vuccanti. Vihāro pākāraparicchinno sakalo āvāso. Aḍḍhayogo dīghapāsādo, garuḷasaṇṭhānapāsādotipi vadanti. Pāsādo caturassapāsādo. Hammiyaṃ muṇḍacchadanapāsādo. Kūṭāgāraṃ dvīhi kaṇṇikāhi kattabbapāsādo. Aṭṭo paṭirājūnampi paṭibāhanayogyo catupañcabhūmako paṭissayaviseso. Māḷo ekakūṭasaṅgahito anekakoṇavanto paṭissayaviseso. Uddaṇḍo agabbhikā ekadvārā dīghasālāti vadanti. Apare pana bhaṇanti – vihāro nāma dīghamukhapāsādo. Aḍḍhayogo ekapassena chadanakasenāsanaṃ. Tassa kira ekapasse bhitti uccatarā hoti, itarapasse nīcā, tena taṃ ekapassachadanakaṃ hoti. Pāsādo āyatacaturassapāsādo. Hammiyaṃ muṇḍacchadanaṃ candikaṅgaṇayuttaṃ. Guhā kevalā pabbataguhā. Leṇaṃ dvārabaddhaṃ. Kūṭāgāraṃ yo koci kaṇṇikābaddhapāsādo. Aṭṭo bahalabhittigehaṃ. Yassa gopānasiyo aggahetvā iṭṭhakāhi eva chadanaṃ hoti. Aṭṭālakākārena karīyatītipi vadanti. Māḷo vaṭṭākārena katasenāsanaṃ. Uddaṇḍo eko paṭissayaviseso. Yo ‘‘bhaṇḍasālā, udosita’’ntipi vuccati. Upaṭṭhānasālā sannipatanaṭṭhānaṃ.
以成为卑劣之尘的恶欲,毫无意义地压制身语的躁动,这就是卑劣行;他有这个,所以是卑劣行者;以欺诈约束身体,极度地、或频繁地做卑劣行者,就是极卑劣行者。有些人说是过度猜疑者。极度诈现的人就是极诈现者,意思是极度令人诧异。极度饶舌的人就是极饶舌者。以面自显的人,就是通过极卑劣行者等状态所生起的言语,仅凭自己的面容就让别人认为自己有某种特质。他就是这样,以这样的状态,把自己当成别人一样,说出“这是沙门”等话。“深奥”等,是就他的言语与上人法相关联而说的。巴利
Kucchitarajabhūtāya pāpicchatāya niratthakaṃ kāyavacīvipphandaniggaṇhanaṃ korajaṃ, taṃ etassa atthīti korajiko, kohaññena saṃyatakāyo, ativiya, abhiṇhaṃ vā korajiko korajikakorajiko. Atiparisaṅkitoti keci. Ativiya kuho kuhakakuhako, sātisayavimhāpakoti attho. Ativiya lapo lapanako lapakalapako. Mukhasambhāvikoti korajikakorajikādibhāvena pavattavacanehi attano mukhamattena aññehi sambhāviko. So evarūpo evarūpatāya eva attānaṃ paraṃ viya katvā ‘‘ayaṃ samaṇo’’tiādīni katheti. Gambhīrantiādi tassā kathāya uttarimanussadhammapaṭibaddhatāya vuttaṃ.
怀着想让别人高看自己的意图而做:心里盘算着“人们怎样才能把我看成‘圣洁者’或者‘获得殊胜成就的人’”,带着这种意图去做。“安立行走”:就像那些获得殊胜成就的人的走法一样,郑重地摆出自己的步态,好像一个具足正念正知的人在行走。“发愿之后”:心里定下“愿他们知道我是阿拉汉”,或者生起这样的渴求。“像入定的人一样”:就像通过禅那入定的人那样。“在众人眼前入禅者”:在人们看得到的地方,摆出入定的坐姿,在众人显现之处入禅。“名为威仪”:名为安立威仪。巴利
Sambhāvanādhippāyakatenāti ‘‘kathaṃ nu kho maṃ jano ‘ariyo’ti vā ‘visesalābhī’ti vā sambhāveyyā’’ti iminā adhippāyena katena. Gamanaṃ saṇṭhapetīti visesalābhīnaṃ gamanaṃ viya attano gamanaṃ sakkaccaṃ ṭhapeti , sato sampajānova gacchanto viya hoti. Paṇidhāyāti ‘‘arahāti maṃ jānantū’’ti cittaṃ saṇṭhapetvā, patthetvā vā. Samāhito viyāti jhānasamādhinā samāhito viya. Āpāthakajjhāyīti manussānaṃ āpāthaṭṭhāne samādhisamāpanno viya nisīdanto āpāthake janassa pākaṭaṭṭhāne jhāyī. Iriyāpathasaṅkhātanti iriyāpathasaṇṭhapanasaṅkhātaṃ.
所谓“以受用资具为名”,就是指以不如理的方式所产生的资具的受用,这样来称呼;或者是以那种资具的受用为应当称呼、应当言说的。“装作别人之后,在自己近旁说话”,就是装成旁人的样子,在自己身边说话,这叫近旁低语。把ā音缩短,说成“安立”。欺骗就是诈,它的运作、活动就是诈现活动;或者诈者这个人的活动、行为、动作就是诈现活动。以诈而行,或者因诈而如此的人,就是诈者、诈现者。巴利
Paccayapaṭisevanasaṅkhātenāti ayoniso uppāditānaṃ paccayānaṃ paṭisevananti evaṃ kathitena, tena vā paccayapaṭisevanena saṅkhātabbena kathitabbena. Aññaṃ viya katvā attano samīpe bhaṇanaṃ sāmantajappitaṃ. Ā-kārassa rassattaṃ katvā ‘‘aṭṭhapanā’’ti vuttaṃ. Kuhanaṃ kuho, tassa ayanā pavatti kuhāyanā, kuhassa vā puggalassa ayanā gati kiriyā kuhāyanā. Kuheti, kuhena vā itoti kuhito, kuhako.
被问者:就是被问“谁是帝须?谁是国王所敬奉的人?”者。抬高之后:就是举起来之后,借由财富成就等来抬举。巴利
Puṭṭhassāti ‘‘ko tisso, ko rājapūjito’’ti puṭṭhassa. Uddhaṃ katvāti ukkhipitvā vibhavasampattiādinā paggahetvā.
“向上缠缚”是指一层又一层地往上捆绑、缠绕。据说有两个比丘进了一个村子,坐在集会堂里,叫来一个少女。她来了以后,其中一人问另一人:“尊者,这少女是谁家的?”那人就绕着弯子说:“是我们护持者的女儿,叫油罐女。她母亲在我到她家去的时候,用罐子给酥油,这少女也像她母亲一样用罐子给。”针对这件事,所以说“这里应当讲油罐女的故事”。巴利
Unnahanāti uddhaṃ uddhaṃ bandhanā paliveṭhanā. Dve kira bhikkhū ekaṃ gāmaṃ pavisitvā āsanasālāya nisīditvā ekaṃ kumārikaṃ pakkosiṃsu. Tāya āgatāya tatreko ekaṃ pucchi ‘‘ayaṃ, bhante, kassa kumārikā’’ti? ‘‘Amhākaṃ upaṭṭhāyikāya telakandarikāya dhītā, imissā mātā mayi gehaṃ gate sappiṃ dadamānā ghaṭeneva deti, ayampi mātā viya ghaṭena detī’’ti (vibha. aṭṭha. 862) ukkācesi. Imaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘telakandarikavatthu cettha vattabba’’nti.
“随法相称”是指与字面的说法相称。因为字面的说法就叫做“法”。正如所说:“善人称善说为最上,说法而非非法,这是第二种。”(《相应部》1.213;《经集》452)因此,他说了许多杂乱的话;或者应当知道,真实的或其他善说的话语就是“法”。行为像绿豆汤的人,就是“绿豆汤者”。因此他说:“这个人称为绿豆汤者。”受雇者的行为是受雇,这就是受雇性。巴利
Dhammānurūpā vāti mattāvacanānurūpaṃ vā. Mattāvacanaṃ hi ‘‘dhammo’’ti vuccati. Yathāha ‘‘subhāsitaṃ uttamamāhu santo, dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiya’’nti (saṃ. ni. 1.213; su. ni. 452). Tena bahuṃ vippalapanamāha, saccato vā aññā subhāsitā vācā ‘‘dhammo’’ti veditabbo. Muggasūpasadisakammo puggalo muggasūpyo. Tenāha ‘‘ayaṃ puggalo muggasūpyoti vuccatī’’ti. Paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ, tadeva pāribhaṭyatā.
以相而行的人,或者靠相活命的人,就是依相者,这种状态就是依相性。把自己的欲望显露出来,就是炫耀。那什么是“闻”呢?就是“今天比丘们的资具很难得到”这类跟资具相关的话。在想要的东西附近谈论,就是近谈。巴利
Nimittena caranto, jīvanto vā nimittako, tassa bhāvo nemittikatā. Attano icchāya pakāsanaṃ obhāso. Ko pana soti ? ‘‘Ajja bhikkhūnaṃ paccayā dullabhā jātā’’tiādikā paccayapaṭisaṃyuttakathā. Icchitavatthussa samīpe kathanaṃ sāmantajappā.
即使因为害怕被骂才布施,也仍然算是用十种骂人的事在骂人。轻蔑之类的情况也是这样。忽视,是因为把他们从施主等身份中抛开。“Khipanā”就是轻贱的话;不过那种话是带着嘲笑说的,所以又说成“嘲弄”。“Pāpanā”就是把某人说成不是施主,或者把恶名安到他身上。习惯吃别人背后肉的人,就是背后嚼肉者;这种习性就叫背后嚼肉性。“Abbhaṅga”就是涂香。就像要捏碎之后才能找到香气——没捏碎就得不到香,捏碎了才得到香——同样,不“捏碎”别人的功德,就得不到资具;通过“捏碎”而得到资具,应当这样理解。巴利
Akkosanabhayenāpi dadeyyāti dasahi akkosavatthūhi akkosanaṃ. Tathā vambhanādayo. Upekkhanā upāsakānaṃ dāyakādibhāvato bahi chaḍḍanā. Khipanāti khepavacanaṃ. Taṃ pana avahasitvā vacanaṃ hotīti āha ‘‘uppaṇḍanā’’ti. Pāpanāti adāyakattassa, avaṇṇassa vā patiṭṭhāpanaṃ. Paresaṃ piṭṭhimaṃsakhādanasīlo parapiṭṭhimaṃsiko, tassa bhāvo parapiṭṭhimaṃsikatā. Abbhaṅganti abbhañjanaṃ. Nipisitvā gandhamagganā viyāti anippisite alabbhamānassa gandhassa nipisane lābho viya paraguṇe anippisite alabbhamānānaṃ paccayānaṃ nipisanena lābho daṭṭhabboti.
用很少的利益去欺骗别人、想得到很多,这种贪求就叫作贪求;这种状态就是贪求性。这也是那种贪求心现起的表现方式,或者是与它同时生起的寻求行为。巴利
Nikattuṃ appena lābhena bahukaṃ vañcetvā gahetuṃ icchanaṃ nijigīsanaṃ, tassa bhāvo nijigīsanatā. Tasseva icchanassa pavattiākāro, taṃsahajātaṃ vā gavesanakammaṃ.
“支”是指为了手足等肢体的技艺。“相”是指相术。“灾变”是指与流星坠落、方向燃烧、地震等灾变相关的技艺。“梦”是指解梦术。“相好”是指了知男女相好的技艺。“鼠啮”是指了知衣物等某处被老鼠咬后会有某种果报的技艺。在树叶火等当中,用这种火来祭祀就会有某种果报,依火而设立的祭祀仪轨就是火供。按这个方式,也应知道勺供。“等”字应当理解为还包括谷壳供等,以及经中所说的其他邪命。因为活命遍净戒是靠精进成就的,所以被称为“寻求资具的精进”。它的遍净就是没有过失的状态,凭这样的法、这样的平等方式才能获得资具。因为懒惰的人没办法如理地寻求资具。巴利
Aṅganti hatthapādādiaṅgāni uddissa pavattaṃ vijjaṃ. Nimittanti nimittasatthaṃ. Uppātanti ukkāpātadisāḍāha-bhūmicālādiuppātapaṭibaddhavijjaṃ. Supinanti supinasatthaṃ. Lakkhaṇanti itthipurisānaṃ lakkhaṇajānanasatthaṃ. Mūsikacchinnanti vatthādīnaṃ asukabhāge mūsikacchede sati idaṃ nāma phalaṃ hotīti jānanakasatthaṃ. Palāsaggiādīsu iminā nāma agginā hute idaṃ nāma hotīti aggivasena homavidhānaṃ aggihomaṃ. Iminā nayena dabbihomaṃ veditabbaṃ. Ādi-saddena thusahomādīnaṃ, aññesañca sutte āgatānaṃ micchājīvānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Vīriyasādhanattā ājīvapārisuddhisīlassa ‘‘paccayapariyesanavāyāmo’’ti vuttaṃ. Tassa pārisuddhi anavajjabhāvo, yena dhammena samena paccayalābho hoti. Na hi alaso ñāyena paccaye pariyesituṃ sakkotīti.
资具依止戒的注释巴利
Paccayasannissitasīlavaṇṇanā
18 审虑这个说法,就像自己证知等(《大品》11)里那样,是省略了ya音节的简略表达。这里如理一词的意思是方法、途径,为了说明这一点,所以说以方法、以途径。说了审虑而知之后,为了表明这审虑就是观察,所以说观察的意思等等。正如观察是指对防寒等各种用途,一一以智慧观察,同样,审虑就是对同样的那些用途,一一考量、了知。因为在这里,审这个词是智慧的同义词。在这里,如理审虑等说法虽然是在受用资具时说的,但另有人说,依界或依厌恶来观察,资具依止戒才能清净。有人说破坏。又有人说首先是学习通达,这需要考察。衣是单数,意在表示仅仅单一性,所以说下衣等中任何一种;但由于是类别词,巴利文中用单数,应当理解为总括瑜伽行者所应持用的所有衣;所谓任何一种,是毫无遗漏的统摄,不是不确定的说法。而穿或披的分别,是为了显示作为受用同义词的受用的分类;确立此义后,应当知道坐卧处、衣、搭建小屋等受用也包含在内。巴利
18.Paṭisaṅkhāti ayaṃ ‘‘sayaṃ abhiññā’’tiādīsu (mahāva. 11) viya ya-kāralopena niddeso. Yonisoti cettha upāyattho yoniso-saddoti dassento āha ‘‘upāyena pathenā’’ti. ‘‘Paṭisaṅkhāya ñatvā’’ti vatvā tayidaṃ paṭisaṅkhānaṃ paccavekkhaṇanti dassetuṃ ‘‘paccavekkhitvāti attho’’tiādi vuttaṃ. Yathā hi paccavekkhitvāti sītapaṭighātādikaṃ taṃ taṃ payojanaṃ pati pati avekkhitvā, ñāṇena passitvāti attho, evaṃ paṭisaṅkhāyāti tadeva payojanaṃ pati pati saṅkhāya, jānitvāti attho. Ñāṇapariyāyo hi idha saṅkhā-saddoti. Ettha ca ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādi kāmaṃ paccayaparibhogakālena vuccati, dhātuvasena pana paṭikūlavasena vā paccavekkhaṇāya paccayasannissitasīlaṃ sujjhatīti apare. Bhijjatīti keci. Eke pana paṭhamaṃ eva pariyattanti vadanti, vīmaṃsitabbaṃ. ‘‘Cīvara’’nti ekavacanaṃ ekattamattaṃ vācakanti adhippāyena ‘‘antaravāsakādīsu yaṃ kiñcī’’ti vuttaṃ, jātisaddatāya pana tassa pāḷiyaṃ ekavacananti yattakāni cīvarāni yoginā pariharitabbāni, tesaṃ sabbesaṃ ekajjhaṃ gahaṇanti sakkā viññātuṃ, yaṃ kiñcīti vā anavasesapariyādānametaṃ, na aniyamavacanaṃ. ‘‘Nivāseti vā pārupati vā’’ti vikappanaṃ pana paṭisevanapariyāyassa paribhogassa vibhāgadassananti taṃ paññapetvā sayananisīdana-cīvarakuṭikaraṇādivasenāpi paribhogassa saṅgaho daṭṭhabbo.
用途的界限就是用途的范围,按照限定这个范围而制定的规定,对这种规定的表述就是用途的表述……如此等等。现在为了展开说明这条规定,才说了“仅仅到此为止”等话。其中,通过限定词否定了以嬉戏、装饰、垂挂、表演等方式受用物品。因此说“不超过这个”。因为有些众生以嬉戏的方式穿衣服、裹身体,就像处在青年时期的城里人那样。有些以装饰的方式,就像靠色相谋生的人等那样。有些以垂挂的方式,就是垂挂的人。有些以表演的方式,就像演员等那样。内在界(身体元素)的扰动,是产生寒病等的根源。以季节变化的方式,就是由于季节转换,由不相应的寒冷季节所引起。通过“或”这个字,应当知道还包含了冬季降霜等所产生的情况,但意思并不是说(寒冷季节)产生了寒冷。为了显示驱除寒冷的最终目的,才说了“被寒冷侵袭”等话。在一切处,就是在“为了防热”等所有其余用途中。虽然太阳的热也是热,但因为“日晒”这个词已经涵盖,所以另说“火的热”。有人能够用衣服覆盖身体来驱除林火的热,所以说“应当知道它发生在林火等中”。虻就是黄蝇。因为它们有叮咬的习性,所以说“叮咬蝇”。蛇等就是蛇、蜈蚣、沙蝇、蜥蜴、蝎子等。触毒就是接触之毒。蛇有三种:咬毒、触毒、见毒。其中只取了前两种,是为了把蜈蚣等同类也包含进来。固定的用途是绝对的、一切时中都可用的用途。惭被破坏,无惭就站住了。因此说“消失”。值得覆盖或遮蔽下身的,就是“遮盖物”。从“应惭”的意义上说,惭和那遮盖物合称“惭遮盖物”,这里的意思应当这样理解。而“那”这个字,是用来总括前面所说的各种用途的。巴利
Payojanānaṃ mariyādā payojanāvadhi, tassa paricchindanavasena yo niyamo, tassa vacanaṃ payojanā…pe… vacanaṃ. Idāni taṃ niyamaṃ vivaritvā dassetuṃ ‘‘ettakameva hī’’tiādi vuttaṃ. Tattha avadhāraṇena līḷāvibhūsāvilambanānaṭambarādivasena vatthaparibhogaṃ nisedheti. Tenāha ‘‘na ito bhiyyo’’ti. Līḷāvasena hi ekacce sattā vatthāni paridahanti ceva upasaṃviyanti ca. Yathā taṃ yobbane ṭhitā nāgarikamanussā. Ekacce vibhūsanavasena, yathā taṃ rūpūpajīviniādayo. Vilambanavasena vilambakā. Naṭambaravasena bhojādayo. Ajjhattadhātukkhobho sītarogādiuppādako. Utupariṇāmanavasenāti utuno parivattanavasena visabhāgasītautusamuṭṭhānena. Vā-saddena hemantādīsu himapātādivasena pavattassa saṅgaho daṭṭhabbo, na uppādeti sītanti adhippāyo. Yadatthaṃ pana taṃ vinodanaṃ, taṃ matthakappattaṃ dassetuṃ ‘‘sītabbhāhate’’tiādi vuttaṃ. Sabbatthāti ‘‘uṇhassa paṭighātāyā’’tiādīsu sabbesu sesapayojanesu. Yadipi sūriyasantāpopi uṇhova, tassa pana ātapaggahaṇena gahitattā ‘‘aggisantāpassā’’ti vuttaṃ. Ekacco dāvaggisantāpo kāyaṃ cīvarena paṭicchādetvā sakkā vinodetunti āha ‘‘tassa vanadāhādīsu sambhavo veditabbo’’ti. Ḍaṃsāti piṅgalamakkhikā. Te pana yasmā ḍaṃsanasīlā, tasmā vuttaṃ ‘‘ḍaṃsanamakkhikā’’ti. Sappādayoti sappasatapadiuṇṇanābhisarabūvicchikādayo. Phuṭṭhasamphassoti phuṭṭhavisamāha. Tividhā hi sappā – daṭṭhavisā phuṭṭhavisā diṭṭhavisā. Tesu purimakā dve eva gahitā. Satapadiādīnampi tādisānaṃ saṅgaṇhanatthaṃ. Niyatapayojanaṃ ekantikaṃ, sabbakālikañca payojanaṃ. Hirī kuppati nillajjatā saṇṭhāti. Tenāha ‘‘vinassatī’’ti. Kūpāvataraṇaṃ vā paṭicchādanaṃ arahatīti kopinaṃ. Hiriyitabbaṭṭhena hirī ca taṃ kopinañcāti hirikopinanti evamettha attho daṭṭhabbo. Tassa cāti ca-saddo pubbe vuttapayojanānaṃ sampiṇḍanattho.
凡是“食物”,就是指各种嚼食、啖食等类别的、任何可以拿来吃的东西。为了团食、为了乞食而取用,所以叫团食者,他的行为就是团食业。以这种团食业来行乞食。因为已投入,就是已放进去了。团食就是把乞来的食物放进钵里。或者团食就是食物之投放,也就是挨家挨户所得乞食的聚集。在“没有戏”等说法里,仓促行事也叫“戏”,为了区分,所以说“意思是‘为了戏、为了游戏的原因’”。拳斗士就是从事拳击格斗的人。用“等”字来包括角斗者等等。力醉的原因,就是依靠力而生起的醉,叫力醉,以此为因,意思是为了产生力。人醉的原因,就是所谓人醉,是生起“我是男人”这种心态的慢。有些人说,依靠行非法之能力而起的慢,或者贪本身就是人醉,以此为因。内宫妇就是国王的后妃。妓女因为适合众人聚集,是靠色相谋生的人。这里所说的庄严,指肢体的圆满,所以说“是肢节丰满的原因”,意思是为了增肥。演员就是舞台上的演员。舞者就是跳跃者等等。装饰就是产生光彩,所以说“是肤色明净的原因”。巴利
Yaṃ kiñci āhāranti khādanīyabhojanīyādibhedaṃ yaṃ kiñci āharitabbavatthuṃ. Piṇḍāya bhikkhāya ulatīti piṇḍolo, tassa kammaṃ piṇḍolyaṃ. Tena piṇḍolyena bhikkhācariyāya. Patitattāti pakkhipitattā. Piṇḍapāto patte pakkhittabhikkhāhāro. Piṇḍānaṃ vā pātoti ghare ghare laddhabhikkhānaṃ sannipāto. ‘‘Natthi davā’’tiādīsu (dī. ni. aṭṭha. 3.305) sahasā kiriyāpi ‘‘davā’’ti vuccati, tato visesanatthaṃ ‘‘davatthaṃ, kīḷānimittanti vuttaṃ hotī’’ti āha. Muṭṭhikamallā muṭṭhiyuddhayujjhanakā. Ādi-saddena nibuddhayujjhanakādīnaṃ gahaṇaṃ. Balamadanimittanti balaṃ nissāya uppajjanakamado balamado. Taṃ nimittaṃ, balassa uppādanatthanti attho. Porisamadanimittanti porisamado vuccati purisamāno ‘‘ahaṃ puriso’’ti uppajjanakamāno. Asaddhammasevanāsamatthataṃ nissāya pavatto māno, rāgo eva vā porisamadoti keci. Taṃ nimittaṃ. Antepurikā rājorodhā. Sabbesaṃ sannivesayogyatāya vesiyo rūpūpajīviniyo. Maṇḍanaṃ nāma idhāvayavapāripūrīti āha ‘‘aṅgapaccaṅgānaṃ pīṇabhāvanimitta’’nti, paribrūhanahetūti attho. Naṭā nāma raṅganaṭā. Naccakā laṅghakādayo. Vibhūsanaṃ sobhāsamuppādananti āha ‘‘pasannacchavivaṇṇatānimitta’’nti.
这是那句话。为了断除痴的近依,也就是为了断除痴的近依。因为嬉戏确实由痴而生,又会增长痴,所以通过避开嬉戏,痴就失去了近依。为了断除嗔的近依,这是就力醉和人醉以嗔为因来说的;至于另一种醉,则应当说为了断除贪的近依。对装饰庄严的遮止,也可能有助于断除痴的近依,但由于它直接对治贪的近依,所以说为了断除贪的近依。虽然某些人的嬉戏和醉确实会导致对他人产生嗔结缚等,就像心被毁坏的天人那样,但就自身的嬉戏和醉而言,对于那些特别容易生起贪、痴、慢等恶法的人,针对他们说了为了遮止自己结缚的生起之后,又因为装饰庄严特别能使他人也生起贪、痴等,所以说为了遮止他人结缚的生起。在非理行中,这里除了欲乐享受之外,一切邪行都是非理行。有人说,前两句说的是断除非理行,后两句说的是断除欲乐享受。然而,根据以此四者这句话,应当知道所有句子中都包含了这两者的断除。欲乐游戏也含摄在嬉戏之中,人醉也是欲乐享受的因。巴利
Etaṃ padaṃ. Mohūpanissayappahānatthanti mohassa upanissayatāpahānāya. Davā hi mohena hoti, mohañca vaḍḍhetīti tassā vajjanena mohassa anupanissayatā. Dosūpanissayappahānatthanti idaṃ balamadassa, purisamadassa ca dosahetuno vasena vuttaṃ, itarassa pana vasena ‘‘rāgūpanissayappahānattha’’nti vattabbaṃ. Maṇḍanavibhūsanapaṭikkhepo siyā mohūpanissayappahānāyapi, rāgūpanissayatāya pana ujupaṭipakkhoti vuttaṃ ‘‘rāgūpanissayappahānattha’’nti. Yadipi ekaccassa davamade ārabbha parassa paṭighasaṃyojanādīnaṃ uppatti hotiyeva manopadosikadevādīnaṃ viya, attano pana davamade ārabbha yesaṃ savisesaṃ rāgamohamānādayo pāpadhammā uppajjanti. Te sandhāya ‘‘attano saṃyojanuppattipaṭisedhanattha’’nti vatvā maṇḍanavibhūsanāni paṭicca savisesaṃ parassapi rāgamohādayo pavattantīti ‘‘parassapi saṃyojanuppattipaṭisedhanattha’’nti vuttaṃ. Ayoniso paṭipattiyāti ettha kāmasukhallikānuyogaṃ muñcitvā sabbāpi micchāpaṭipatti ayoniso paṭipatti. Purimehi dvīhi padehi ayoniso paṭipattiyā, pacchimehi dvīhi kāmasukhallikānuyogassa pahānaṃ vuttanti vadanti. ‘‘Catūhipi cetehī’’ti pana vacanato sabbehi ubhinnampi pahānaṃ vuttanti veditabbaṃ. Kāmakīḷāpi davantogadhā hotiyeva, purisamadopi kāmasukhallikānuyogassa hetuyevāti.
“四大所造”是指依靠四大种。“色身”是指四种相续色的集合。“住立”是住立的意思。而那种住立,是依相续而说的,所以说“相续住立之义”。“流转”是指命根的运转。因为命根被描述为“维持、运行”(《法集》19, 634)。而它的不间断,是由食物的受用而来。为了说明身体能更长久地、直到寿命终结期间安住、维持,所以说“或长时住立之义”。现在为了让所说的意思更加清楚,说了“如撑屋之柱”等譬喻。这里的配释是这样的:就像旧屋的主人为了屋子不倒塌而给它作支撑,又像车夫为了使车顺利运转而给车轴涂油,同样,这位瑜伽行者为了身体的住立、为了维持而受用、食用钵食。由此说明:住立就是不倒塌,维持就是运转。不是为了嬉戏、骄慢、装饰、庄严,这是用“只是”这个限定词来显示所遮止的意思。诸所执受法依此而住立,所以叫住立,也就是寿命,所以说“住立是命根的异名”。因为寿命被描述为“住立”,为了住立、为了维持,也就是为了身体住立的因,而名为“住立”的命根运转之义。因此说“为了命根的运转”。以逼恼之义,或以病之义——因为饥饿是最大的病。为了止息的意思,就像疮患者涂疮药;当寒热等逼迫时,他像受用能对治寒热的东西那样而受用钵食,这就是譬喻的关联。除了道梵行之外,摄于三学、应在教法中修习奉行的教诫,就是教法梵行,所以说“无论是全体教法梵行,还是道梵行”。“为资助”是指为了不断摄持、成办的意思。“依身力”是指仅依凭那作为成就诸功德之因、如所着手而有的身力。因此说“依凭三学之修习”等。譬如夫妻二人为了越过旷野,或为了渡越江海的人,食用亲子之肉等物时,并非贪恋、迷恋,只是顾念事情得以成办,因为舍此则事不得成;同样,这位比丘也只是为了越过轮回的旷野,不贪恋、不迷恋,因为舍此钵食则事不得成,所以受用钵食:这就是譬喻的会通。巴利
Cātumahābhūtikassāti catumahābhūte sannissitassa. Rūpakāyassāti catusantatirūpasamūhassa. Ṭhitiyāti ṭhitatthaṃ. Sā panassa ṭhiti pabandhavasena icchitāti āha ‘‘pabandhaṭṭhitattha’’nti. Pavattiyāti jīvitindriyappavattiyā. Tathā hi jīvitindriyaṃ ‘‘yāpanā vattanā’’ti (dha. sa. 19, 634) ca niddiṭṭhaṃ. Tassā ca avicchedo āhārūpayogena hoti. Kāyassa cirataraṃ yāva āyukappo, tāva avatthānaṃ yāpanāti dassento ‘‘cirakālaṭṭhitatthaṃ vā’’ti āha. Idāni vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘gharūpatthambhamivā’’tiādi vuttaṃ. Tatthāyaṃ yojanā – yathā jiṇṇagharasāmiko gharassa upatthambhanaṃ karoti tassa apatanatthaṃ, yathā ca sākaṭiko akkhabbhañjanaṃ karoti tassa sampavattanatthaṃ, evamesa yogī kāyassa ṭhitatthaṃ, yāpanatthañca piṇḍapātaṃ paṭisevati paribhuñjatīti. Etena ṭhiti nāma apatanaṃ yāpanā pavattīti dasseti. Na davamadamaṇḍanavibhūsanatthanti idaṃ ‘‘yāvadevā’’ti avadhāraṇena nivattitatthadassanaṃ. Tiṭṭhanti upādinnadhammā etāyāti ṭhiti, āyūti āha ‘‘ṭhitīti jīvitindriyassetaṃ adhivacana’’nti. Tathā hi taṃ āyu ‘‘ṭhitī’’ti niddiṭṭhaṃ, ṭhitiyā yāpanāyāti kāyassa ṭhitihetutāya ‘‘ṭhitī’’ti laddhavohārassa jīvitindriyassa pavattanatthanti attho. Tenāha ‘‘jīvitindriyapavattāpanattha’’nti. Ābādhaṭṭhenāti vibādhanaṭṭhena, rogaṭṭhena vā. Jighacchāparamā hi rogā. Uparamatthanti vūpasamatthaṃ. Vaṇālepanamiva vaṇiko. Uṇhasītādīsu abhibhavantesu tappaṭikāraṃ sītuṇhaṃ viya paṭisevatīti sambandho. Maggabrahmacariyaṃ ṭhapetvā sikkhattayasaṅgahā sāsanāvacaritabbā anusāsanī sāsanabrahmacariyanti āha ‘‘sakalasāsanabrahmacariyassa ca maggabrahmacariyassa cā’’ti. Anuggahaṇatthanti anu anu gaṇhanatthaṃ sampādanatthaṃ. Kāyabalaṃ nissāyāti yathāsamāraddhaṃ guṇavisesapāripūrihetubhūtaṃ kāyabalamattaṃ nissāya. Tenāha ‘‘sikkhattayānuyogavasenā’’tiādi. Kantāranittharaṇatthikā jāyampatikā, nadīsamuddanittharaṇatthikā ca puttamaṃsādīni yathā agiddhā amucchitā kevalaṃ taṃ taṃ atthasiddhimeva avekkhantā paṭisevanti tehi vinā asijjhanato, evamayampi kevalaṃ bhavakantāranittharaṇatthiko agiddho amucchito tena vinā asijjhanato piṇḍapātaṃ paṭisevatīti upamāsaṃsandanaṃ.
“如此”这个词是表示方式的虚词。通过它,正在受用的钵食的受用方式就被表达出来了,所以说“如此,以这种钵食受用”。“旧”是指因为比进食的时间更早,所以是旧的。“我将遮止”就是我将对抗。“我将不产生新的感受”——这样受用,就是整句的关联。是什么样的、怎么样的呢?所以说“如无限……如同其中某一种人”。无限就是没有限量,食物是它的缘,所以叫“以无限食物为缘”,意思是说,那以无限食物为缘的感受,是由超过自身消化火力限度的过量食物所引起的。有人吃多了以后,按自己的状况站不起来,就喊“把手拿来”,这就是“伸手者”。有人吃多了以后,因为肚子胀得太厉害,虽然站起来了,却没办法穿上衣,这就是“穿不了衣者”。有人吃多了以后站不起来,就地翻来滚去,这就是“就地翻滚者”。有人吃东西时,像乌鸦能啄到那样,一直往嘴里塞,这就是“乌鸦啄食者”。有人吃多了以后含不住,当场就吐出来,这就是“吃了就吐者”。就像这些人当中的某一种。或者也可以说,“旧受”是指由没吃东西这个缘而生起的感受,他为了“遮止”它而受用。“新受”是指由吃太多这个缘而生起的感受,他为了“不产生”它而受用。另一种说法是,“新受”是指由没吃东西这个缘而生起的感受,他受用是为了让那还没生起的感受不生起。“由没吃东西这个缘而生起”这句话,是用来限定饥饿的,是为了说明那种应该靠食物来让它不活动的感受。在由没吃东西的缘和由吃了东西的缘所生起、以及不生起的感受当中,前者是已经生起的、以饥饿为特征的那种感受,因为它对没吃东西的人来说会越来越强烈。后者也是以饥饿为特征,表现为四肢灼热、刺痛等感受。它由吃了东西的缘,之前没生起,以后也不会生起,这就是它们之间的差别。“以恼害为特征”则是它们与恼害之间的差别。巴利
Itīti pakāratthe nipātapadaṃ. Tena paṭiseviyamānassa piṇḍapātassa paṭisevanākāro gayhatīti āha ‘‘evaṃ iminā piṇḍapātapaṭisevanenā’’ti. Purāṇanti bhojanato purimakālikattā purātanaṃ. Paṭihaṅkhāmīti paṭihanissāmi. Navañca vedanaṃ na uppādessāmīti paṭisevatīti yojanā. Kīdisaṃ, kathañcāti āha ‘‘aparimita…pe… aññataro viyā’’ti. Aparimitaṃ aparimāṇaṃ bhojanaṃ paccayo etissāti aparimitabhojanapaccayā, taṃ aparimitabhojanapaccayaṃ attano gahaṇītejapamāṇato atikkantapamāṇabhojanahetukanti attho. Yo bahuṃ bhuñjitvā attano dhammatāya uṭṭhātuṃ asakkonto ‘‘āhara hattha’’nti vadati, ayaṃ āharahatthako. Yo bhuñjitvā accuddhumātakucchitāya uṭṭhitopi sāṭakaṃ nivāsetuṃ na sakkoti, ayaṃ alaṃsāṭako. Yo bhuñjitvā uṭṭhātuṃ asakkonto tattheva parivattati, ayaṃ tatravaṭṭako. Yo yathā kākehi āmasituṃ sakkā, evaṃ yāva mukhadvāraṃ āhāreti, ayaṃ kākamāsako. Yo bhuñjitvā mukhe sandhāretuṃ asakkonto tattheva vamati, ayaṃ bhuttavamitako. Etesaṃ aññataro viya. Atha vā purāṇavedanā nāma abhuttapaccayā uppajjanakavedanā. Taṃ ‘‘paṭihanissāmī’’ti paṭisevati. Navavedanā nāma atibhuttapaccayena uppajjanakavedanā. Taṃ ‘‘na uppādessāmī’’ti paṭisevati. Atha vā navavedanā nāma abhuttapaccayena uppajjanakavedanā, tassā anuppannāya anuppajjanatthameva paṭisevati. Abhuttapaccayā uppajjanakāti cetaṃ khuddāya visesanaṃ. Yassā appavatti bhojanena kātabbā, tassā dassanatthaṃ. Abhuttapaccayena, bhuttapaccayena ca uppajjanakānuppajjanakavedanāsu purimā yathāpavattā jighacchānimittā vedanā. Sā hi abhuñjantassa bhiyyopavaḍḍhanavasena uppajjati. Pacchimāpi khuddānimittāva aṅgadāhasūlādivedanā pavattā. Sā hi bhuttapaccayā pubbe anuppannāva nuppajjissatīti ayametāsaṃ viseso. Vihiṃsānimittatā cetāsaṃ vihiṃsāya viseso.
受,就是现在。“依于不适当且无节制的饮食”,意思是由于不适当且无节制地取用食物而生起。“依于旧业之缘”,是说因为过去前生所造旧业的缘力,因受用不当而有生起的可能,所以避开它,以受用的圆满使它不生起——这就是破坏苦受的缘并对治它,因此说“我破坏它的缘,对治那旧受”。不如理受用,是指不加省察而受用资具。那本身就是已作已积的业,成为业的积集,依此、缘此,在未来时生起,所以说这是“新受”——如此连接。“依于如理受用”,是指省察之后受用资具,由此不让那新受的根本——不如理受用的业——生起,即完全使它不生。到这里,以“如是旧……”等所说的两句,或以“为离害……”等四句,已经说明了如理受用,因为已阐明了适合出家人的资具受用。由于已说对治饥渴等苦,也就已说舍弃自我折磨的修行。由于不舍弃作为禅那乐等之缘的身乐,也就阐明了不舍弃如法之乐。巴利
Yā vedanā. Adhunāti etarahi. Asappāyāparimitabhojanaṃ nissāyāti asappāyāparimitassa āhārassa bhuñjanapayogaṃ āgamma uppajjatīti attho. Purāṇakammapaccayavasenāti pubbe purimajātiyaṃ katattā purāṇassa kammassa paccayatāvasena payogavipattiṃ āgamma uppajjanārahatāya taṃ vajjetvā payogasampattiyā upaṭṭhāpanaṃ dukkhavedanāpaccayaghāto, paṭihananañca hotīti āha ‘‘tassā paccayaṃ vināsento taṃ purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmī’’ti. Ayuttaparibhogo paccaye apaccavekkhitvā paribhogo. So eva katūpacitakammatāya kammūpacayo. Taṃ nissāya paṭicca āyatiṃ anāgate kāle uppajjanato yā cāyaṃ ‘‘navavedanā’’ti vuccatīti yojanā. Yuttaparibhogavasenāti paccavekkhitvā paccayānaṃ paribhogavasena, tassā navavedanāya mūlaṃ ayuttaparibhogakammaṃ anibbattento sabbena sabbaṃ anuppādento. Ettāvatāti ‘‘iti purāṇa’’ntiādinā vuttena padadvayena. ‘‘Vihiṃsūparatiyā’’tiādinā vā padacatukkena yuttaparibhogasaṅgaho pabbajitānucchavikassa paccayaparibhogassa vuttattā. Attakilamathānuyogappahānaṃ jighacchādidukkhapaṭighātassa bhāsitattā. Jhānasukhādīnaṃ paccayabhūtassa kāyasukhassa avissajjanato dhammikasukhāpariccāgo ca dīpito hoti.
用不合适、又没有节制的受用方式,可能会成为断绝命根或破坏威仪的灾患;但用合适而有节制的受用方式,就不会这样。如果能那样,就会有所谓身体长久延续的存续和维持。为了显示这个意思,所以说“以有节制的受用……将会……”。那种既不是能治好的病,也不是治不好的病,就叫可维持的病;他有这种病,所以叫可维持病者。因为他一直使用药物,这位比丘也是这样。如果“yātrā”也就是“yāpanā”,前面已经说过“yāpanā”,那这里还有什么差别呢?前面说的“yāpanā”是指维持命根,而这里说的“yāpanā yātrā”是指四种威仪不间断,这就是这里的差别。用佛陀所呵斥的邪命去寻求资具,是不如理寻求。不知道施主所施之物以及自己的量就接受,或者为了损耗信施而接受,是不如理接受,因此还会犯戒。没有省察就受用,是不如理受用。应当知道,避免这些,就是以如法、平等的方式获取资具等。因为如法地寻求资具,如法地接受,省察之后受用,这就叫无过失。巴利
Asappāyāparimitūpayogena jīvitindriyupacchedako, iriyāpathabhañjanako vā siyā parissayo, sappāyaparimitūpayogena pana so na hoti. Tathā sati cirakālappavattisaṅkhātā sarīrassa yātrā yāpanā bhavissatīti imamatthaṃ dassento ‘‘parimitaparibhogena…pe… bhavissatī’’ti āha. Yo rogo sāddho asāddho ca na hoti, so yāpyarogo, so etassa atthīti yāpyarogī. So hi niccakālaṃ bhesajjaṃ upasevati, tathā ayampīti. Yadi yātrāpi yāpanā, pubbepi ‘‘yāpanāyā’’ti vuttaṃ, ko ettha visesoti? Pubbe ‘‘yāpanāyā’’ti jīvitindriyayāpanā adhippetā, idha pana catunnampi iriyāpathānaṃ avicchedasaṅkhātā yāpanā yātrāti ayamettha viseso. Buddhapaṭikuṭṭhena micchājīvena paccayapariyesanā ayuttapariyesanā. Dāyakadeyyadhammānaṃ, attano ca pamāṇaṃ ajānitvā paṭiggahaṇaṃ, saddhādeyyavinipātanatthaṃ vā paṭiggahaṇaṃ ayuttapaṭiggahaṇaṃ, yena vā āpattiṃ āpajjati. Apaccavekkhitvā paribhogo ayuttaparibhogo. Tesaṃ parivajjanaṃ dhammena samena paccayuppādanādivasena veditabbaṃ. Dhammena hi paccaye pariyesitvā dhammena paṭiggahetvā paccavekkhitvā paribhuñjanaṃ anavajjatā nāma.
“不乐”就是厌倦。在边远的住处,以及对增上的善法没有欢喜心。“懈怠”就是昏昏欲睡。“伸懒腰”是因为被昏沉睡眠压倒,身体伸展。被智者呵责,就是“智者呵责”。有些人确实把本来没有过失的事变成了有过失:他心里想“我得到了”,就吃得超过适量,结果消化不了,靠催吐、通便等办法折腾自己,弄得全寺院的比丘都忙着照顾他的身体、到处找药。其他人问“这是怎么回事”,听说“某某人肚子胀了”之类的话,就批评说:“这人老是这副样子,连自己肚子能装多少都不知道。”这样就是把没过失的事变成了有过失。不这样做,而是想“这样就没有过失”,然后去受用。因为他知道自己本来的消化能力等,心想“这样我就不会有不乐等,身体会舒服,也不会被批评”,所以只受用适量的。按食物所需,以填满肚子来达成所需之量,即吃到撑满肚子之食,叫“饱撑肚食”,要避免这个。以床榻躺卧所得的快乐是“卧乐”,翻身侧睡时生起的快乐是“侧乐”,因昏沉而睡着时生起的快乐是“眠乐”,舍弃这些卧乐、侧乐、眠乐,让身体适合行住坐卧四种姿势,就是“令身适合四威仪”,由此而来。安乐地安住在威仪中,就是“乐住”。在最后一种解释中,或者在所有解释中,为了用经教证明所说的乐住的含义,说了“这也是曾经说过的”等等。因为在三种解释中,都是就少量受用食物而说乐住的。巴利
Aratīti ukkaṇṭhā. Pantasenāsanesu, adhikusaladhammesu ca anabhirati. Tandīti pacalāyikā niddā. Vijambhitāti thinamiddhābhibhavena kāyassa vijambhanā. Viññūhi garahā viññūgarahā. Ekacco hi anavajjaṃyeva sāvajjaṃ karoti, ‘‘laddhaṃ me’’ti pamāṇādhikaṃ bhuñjitvā taṃ jīrāpetuṃ asakkonto uddhaṃvirecanaadhovirecanādīhi kilamati, sakalavihāre bhikkhū tassa sarīrapaṭijagganabhesajjapariyesanāpasutā honti. Aññe te ‘‘kiṃ ida’’nti pucchitvā ‘‘asukassa udaraṃ uddhumāta’’ntiādīni sutvā ‘‘niccakālamesa evaṃpakatiko attano kucchipamāṇaṃ nāma na jānātī’’ti nindanti, evaṃ anavajjaṃyeva sāvajjaṃ karoti. Evaṃ akatvā ‘‘anavajjatā ca bhavissatī’’ti paṭisevati. Attano hi pakatiaggibalādiṃ jānitvā ‘‘evaṃ me aratiādīnaṃ abhāvena kāyasukhatā, agarahitabbatā ca bhavissatī’’ti pamāṇayuttameva paṭisevati. Yāvatako bhojanena attho, tassa sādhanena yāvadatthaṃ udarassa paripūraṇena udarāvadehakaṃ bhojanaṃ yāvadatthaudarāvadehakabhojanaṃ, tassa parivajjanena. Seyyāya sayanena laddhabbasukhaṃ seyyasukhaṃ, ubhohi passehi samparivattanakaṃ sayantassa uppajjanasukhaṃ passasukhaṃ , middhena niddāyanena uppajjanasukhaṃ middhasukhaṃ, tesaṃ seyya…pe… sukhānaṃ pahānato catunnaṃ iriyāpathānaṃ yogyabhāvassa paṭipādanaṃ kāyassa catuiriyāpathayogyabhāvapaṭipādanaṃ, tato. Sukho iriyāpathavihāro phāsuvihāro. Pacchime vikappe, sabbavikappesu vā vuttaṃ phāsuvihāralakkhaṇaṃ āgamena samatthetuṃ ‘‘vuttampi heta’’ntiādi vuttaṃ. Tīsupi vikappesu āhārassa ūnaparibhogavaseneva hi phāsuvihāro vuttoti.
“到此为止”这句话,是用“存续”等三个词来说明的。“我将有存续”这句,是在显示把握目的,因为存续确实会促使他取用食物。以不舍弃如法之乐为因的安住,就是中道,因为它远离了两个极端。不过在这个地方,应当总摄八支:“不为嬉戏”是一支,“不为骄慢”是一支,“不为装饰”是一支,“不为庄严”是一支,“只是为了这个身体的住立、维持”是一支,“为了离害、为了助成梵行”是一支,“这样,我就能对治旧受,不令新受生起”是一支,“我将有存续”是一支。“无过失与安住”,就是这里所说的食物的功德。不过大西瓦长老说:“下面四支叫作遮止,上面则应当总摄八支。”其中,“只是为了这个身体的住立”是一支,“为了维持”是一支,“为了离害”是一支,“为了助成梵行”是一支,“这样,我就能对治旧受”是一支,“不令新受生起”是一支,“我将有存续”是一支,“无过失”是一支。而安住则是食物的功德。这样,具足八支而进食的比丘,就叫作如理省察而受用钵食。巴利
Ettāvatāti ‘‘yātrā’’tiādinā vuttena padattayena. ‘‘Yātrā ca me bhavissatī’’ti payojanapariggahadīpanā. Yātrā hi naṃ āhārūpayogaṃ payojetīti. Dhammikasukhāpariccāgahetuko phāsuvihāro majjhimā paṭipadā antadvayaparivajjanato. Imasmiṃ pana ṭhāne aṭṭha aṅgāni samodhānetabbāni – ‘‘neva davāyā’’ti ekaṃ aṅgaṃ, ‘‘na madāyā’’ti ekaṃ, ‘‘na maṇḍanāyā’’ti ekaṃ, ‘‘na vibhūsanāyā’’ti ekaṃ, ‘‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāyā’’ti ekaṃ, ‘‘vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāyā’’ti ekaṃ, ‘‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ na uppādessāmī’’ti ekaṃ, ‘‘yātrā ca me bhavissatī’’ti ekaṃ. ‘‘Anavajjatā ca phāsuvihāro cā’’ti ayamettha bhojanānisaṃso. Mahāsivatthero panāha ‘‘heṭṭhā cattāri aṅgāni paṭikkhepo nāma, upari pana aṭṭhaṅgāni samodhānetabbānī’’ti. Tattha ‘‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’’ti ekaṃ aṅgaṃ, ‘‘yāpanāyā’’ti ekaṃ, ‘‘vihiṃsūparatiyā’’ti ekaṃ, ‘‘brahmacariyānuggahāyā’’ti ekaṃ, ‘‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmī’’ti ekaṃ, ‘‘navañca vedanaṃ na uppādessāmī’’ti ekaṃ, ‘‘yātrā ca me bhavissatī’’ti ekaṃ, ‘‘anavajjatā cā’’ti ekaṃ. Phāsuvihāro pana bhojanānisaṃsoti. Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ āhāraṃ āhārento paṭisaṅkhā yoniso piṇḍapātaṃ paṭisevati nāma.
“Yattha yattha”这一处,是用处格来说明“sena”这个词表示依处之义;同样也说明“āsana”这个词表示依处之义。“aḍḍhayogādimhi”里的“ādi”一词,涵盖了殿堂等,也涵盖了床等。“yattha yattha vihāre vā aḍḍhayogādimhi vā āsatīti”应当这样理解:把精舍、半覆屋等引入之后加以连接。这里应当知道,“ādi”一词也涵盖了凳子、敷具等。“parisahanaṭṭhena”是征服之义、逼迫之义,这就是它的意思。“utuyeva utuparissayo”是说,寒暑等时节本身就是不适的,按照前面所说的方式,称为时节危难。它的目的是:为了驱除该时节危难,为了令未生的不适不生起,为了令已生的不适止息。把心从种种所缘收摄回来,正确地安住于单一的、作为业处的所缘上,这称为宴默;在其中享有喜乐、欣悦,则称为乐宴默者,即以此为目的。因为寂静的住处,由于是空寂之处的状态,对瑜伽行者的修习是随顺的。为了阐明这两种含义,说了“yo sarīrābādhacittavikkhepakaro”等语。其中,“ekībhāvasukhatthaṃ”是指以独处为因的乐,即独处之乐,以此为目的。也就是由远离群体杂染和烦恼杂染而生起的乐。巴利
Yattha yatthāti bhummaniddesena sena-saddassa adhikaraṇatthavuttimāha. Tathā āsana-saddassāti. Aḍḍhayogādimhīti ādi-saddena pāsādādiṃ, mañcādiñca saṅgaṇhāti. Yattha yattha vihāre vā aḍḍhayogādimhi vā āsatīti vihāraaḍḍhayogādike ānetvā sambandhitabbaṃ. Idha ādi-saddena pīṭhasanthatādīnampi saṅgaho veditabbo. Parisahanaṭṭhenāti abhibhavanaṭṭhena, vibādhanaṭṭhenāti attho. Utuyeva utuparissayoti sītuṇhādiutuyeva asappāyo vuttanayena utuparissayo. Tassa utuparissayassa vinodanatthaṃ, anuppannassa anuppādanatthaṃ, uppannassa vūpasamanatthañcāti attho. Nānārammaṇato paṭisaṃharitvā kammaṭṭhānabhūte ekasmiṃyeva ārammaṇe cittassa sammadeva layanaṃ paṭisallānaṃ, tattha ārāmo abhirati paṭisallānārāmo, tadatthaṃ. Senāsanaṃ hi vivittaṃ yogino bhāvanānukūlaṃ suññāgārabhāvato. Taṃ panetaṃ atthadvayaṃ vibhāvetuṃ ‘‘yo sarīrābādhacittavikkhepakaro’’tiādi vuttaṃ. Tattha ekībhāvasukhatthanti ekībhāvahetukaṃ sukhaṃ ekībhāvasukhaṃ, tadatthaṃ. Gaṇasaṅgaṇikakilesasaṅgaṇikābhāvena uppajjanakasukhaṃ.
如果时节危难就是时节本身,那么已经说了“时节与寒热”,也就是说了抵御寒热,为什么还要说驱除时节危难呢?针对这个责难,才说了“kāmañcā”等话。其中,通过“确定要驱除时节危难”这句话,表明这里所说的寒热是不确定的、只是偶尔生起的,而时节危难则被意指为始终存在的。所谓“如上所说的那种”,就是指像前面说的“寒冷等、不适的”那样:比丘坐在露天处、树下等地方,因为没有保护、门户不关等,会有明显的危难;因为看到不适的色等,会有不明显的危难,这些都会损害比丘的身心。而在有保护的住处,它们就不会造成损害。这样了解之后,也就是知道远离这两种危难之后再受用,这样的比丘才是应当被理解的——这就是句子的连接关系。巴利
Yadi utuyeva utuparissayo, ‘‘utu ca sītuṇha’’nti sītuṇhapaṭighātaṃ vatvā utuparissayavinodanaṃ kasmā vuttanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘kāmañcā’’tiādi. Tattha ‘‘niyataṃ utuparissayavinodana’’nti etena ‘‘sītassa paṭighātāya uṇhassa paṭighātāyā’’ti ettha vuttaṃ sītuṇhaṃ aniyataṃ kadāci kadāci uppajjanakaṃ, utuparissayo pana sabbadābhāvī adhippetoti dasseti. Vuttappakāroti ‘‘sītādiko, asappāyo’’ti ca evaṃ vuttappakāro vivaṭaṅgaṇarukkhamūlādīsu nisinnassa apariguttiyā asaṃvutadvārāditāya pākaṭaparissayā, asappāyarūpadassanādinā apākaṭaparissayā ca bhikkhussa kāyacittānaṃ ābādhaṃ kareyyuṃ. Yattha gutte senāsane ābādhaṃ na karonti. Evaṃ jānitvāti ubhayaparissayarahitanti evaṃ ñatvā paṭisevanto bhikkhu veditabboti sambandho.
对于以界扰动为特征、或以由它引起的苦受为特征的疾病,与之相对立的状态就是“对治”的意思。因此说“以走向对立面为含义”,也就是说,以止息为含义。“无论谁的”是指在酥油等当中的任何一种。“适合的”的意思则是:通过它使那种病变得以止息。这是医生的工作,因为应当由他来安排。因此说“由于被他允许的缘故”。“城市资具”是指围绕城市加以守护的那些东西。他们说,敞开的围墙、壁垒、土墙、柱、门闩、墙台这七种,称为“城市资具”。“戒资具”是指善加清净的戒之庄严。因为在此,圣道被称为“车”。而它的正语等,以庄严之义被称为“资具”。“生活资具”是指维持生命的原因。“应当聚集”是指应当正确地向上带来、寻求。也有围绕之义,因为从周围阻挡障碍。因此说“从保护生命……”。巴利
Dhātukkhobhalakkhaṇassa, taṃhetukadukkhavedanālakkhaṇassa vā rogassa paṭipakkhabhāvo paṭiayanaṭṭho. Tenāha ‘‘paccanīkagamanaṭṭhenāti attho’’ti, vūpasamanaṭṭhenāti vuttaṃ hoti. Yassa kassacīti sappiādīsu yassa kassaci. Sappāyassāti hi tassa vikāravūpasamenāti adhippāyo. Bhisakkassa kammaṃ tena vidhātabbato. Tenāha ‘‘tena anuññātattā’’ti. Nagaraparikkhārehīti nagaraṃ parivāretvā rakkhaṇakehi. Vivaṭaparikkhepo parikkhā uḍḍāpo pākāro esikā paligho pākārapatthaṇḍilanti satta ‘‘nagaraparikkhārā’’ti vadanti. Sīlaparikkhāroti suvisuddhasīlālaṅkāro . Ariyamaggo hi idha ‘‘ratho’’ti adhippeto. Tassa ca sammāvācādayo alaṅkāraṭṭhena ‘‘parikkhāro’’ti vuttā. Jīvitaparikkhārāti jīvitassa pavattikāraṇāni. Samudānetabbāti sammā uddhaṃ uddhaṃ ānetabbā pariyesitabbā. Parivāropi hoti antarāyānaṃ parito vāraṇato. Tenāha ‘‘jīvita…pe… rakkhaṇato’’ti.
这里,“间隙”指空隙,意思是机会。因为就像仆人不给敌人可乘之机,围绕自己的主人站立守护一样,这是从守护的角度说的。“命”指生命。因为它是长久维持的因缘。长生药确实能让生命维持极长时间。即使未生起的苦受通过服药而被对治,已生起的苦受则不然,因为它们靠自性而坏灭,但与已生起相似的,仍被称为“已生起”。因为对相似的事物有这种说法,比如“就是那只鹧鸪”“就是那些药草”。因此说“已生起的,即已生、已存在、已产生的”。从积聚开始,那个界的扰动就是这些的起因,所以它们是“以它为起因的”。说了“苦受”之后,由于它也有不善的性质,为了加以区分,所以说“不善异熟受”。以逼迫为义的就是逼迫,逼迫本身就是苦,也就是苦。这里没有逼迫的,就是无逼迫,即无苦的状态。因此说“以无逼迫为究竟”,即以无苦为究竟。那是指以疾病为因的苦。巴利
Tattha antaranti vivaraṃ, okāsoti attho. Verikānaṃ antaraṃ adatvā attano sāmikānaṃ parivāretvā ṭhitasevakā viya rakkhaṇato. Assāti jīvitassa. Kāraṇabhāvatoti cirappavattiyā kāraṇabhāvato. Rasāyanabhūtaṃ hi bhesajjaṃ sucirampi kālaṃ jīvitaṃ pavattetiyeva. Yadipi anuppannā eva dukkhavedanā bhesajjaparibhogena paṭihaññanti, na uppannā tāsaṃ saraseneva bhijjanato, uppannasadisā pana ‘‘uppannā’’ti vuccanti. Bhavati hi taṃsadisesu tabbohāro, yathā sā eva tittiri, tāniyeva osadhānīti. Tasmā vuttaṃ ‘‘uppannānanti jātānaṃ bhūtānaṃ nibbattāna’’nti. Sañcayato paṭṭhāya so dhātukkhobho samuṭṭhānaṃ etesanti taṃsamuṭṭhānā. ‘‘Dukkhavedanā’’ti vatvā sā akusalasabhāvāpi atthīti tato visesetuṃ ‘‘akusalavipākavedanā’’ti vuttaṃ. Byābādhanaṭṭhena byābādho, byābādhova byābajjhaṃ, dukkhanti attho. Natthi ettha byābajjhanti abyābajjhaṃ, niddukkhatā. Tenāha ‘‘abyābajjhaparamatāyā’’ti niddukkhaparamatāyāti. Taṃ dukkhanti roganimittakaṃ dukkhaṃ.
为了说明对衣服等资具的依止本身就是受用,先说了“依止它们、依靠它们”,然后又说“正在受用”。“存续着”就是活着。因为活着也就是存续,所以命根被称为“存续的作用”。巴利
Cīvarādīnaṃ paccayānaṃ nissayanaṃ paribhogo evāti dassetuṃ ‘‘te paṭicca nissāyā’’ti vatvā ‘‘paribhuñjamānā’’ti vuttaṃ. Pavattantīti jīvanti. Jīvanampi hi pavattanaṃ, yato jīvitindriyaṃ ‘‘pavattanarasa’’nti vuccati.
四种清净成就方法的注释巴利
Catupārisuddhisampādanavidhivaṇṇanā
19 19. 像这样,以巴帝摩卡防护等分类所解说的戒,为了再按成就之道的分别来显示,便开始了“evametasmiṃ”等文句。其中,“以此而成就、圆满”就是成就之道;“信是它的成就之道”,就是说以信为成就之道。难道没有精进、念和慧,巴帝摩卡防护也不能成就吗?确实不能成就,但这是就信作为殊胜之因来说的。为了显示这一点,便说:巴利
19. Evaṃ pātimokkhasaṃvarādibhedena niddiṭṭhaṃ sīlaṃ puna sādhanavibhāgena dassetuṃ ‘‘evametasmi’’ntiādimāraddhaṃ. Tattha sādhīyati sampādiyati etenāti sādhanaṃ, saddhā sādhanaṃ etassāti saddhāsādhano. Nanu ca vīriyasatipaññāhipi vinā pātimokkhasaṃvaro na sijjhatīti? Saccaṃ na sijjhati, saddhāya pana visesahetubhāvaṃ sandhāya evaṃ vuttanti dassento āha
“超越弟子范畴的制立学处”这句话,说的是:当涉及重罪、轻罪等各种类型的事件发生时,针对每一种过失制定相应的学处,这叫做制立学处,不是弟子们所能涉及的领域,只有诸佛才能涉及。制立学处本身暂且不说,就连制立学处的时机,也不是弟子们所能涉及的,只有诸佛才能涉及。为了说明这一点,所以说道:“在这里,拒绝请求制立学处就是一个例证。”正如经文中所说:“舍利弗,你且等待;舍利弗,你且等待,如来自会知道那个时机。”这里的“ca”是集合的意思。由此应当理解,像“我们不制立未制立的,不废除已制立的,依照已制立的学处受持奉行”这类文句都被包含在内。所谓“以信心”,就是通过对导师和法的信仰而确立信心。意思是:连生命都不顾,更何况生活资具。巴利
‘‘Sāvakavisayātītattāsikkhāpadapaññattiyā’’ti. Garukalahukādibhede otiṇṇe vatthusmiṃ tassa tassa aparādhassa anurūpaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ nāma sāvakānaṃ avisayo, buddhānaṃ eva visayo. Sikkhāpadapaññāpanaṃ tāva tiṭṭhatu, tassa kālopi nāma sāvakānaṃ avisayo, buddhānaṃ eva visayoti dassento ‘‘sikkhāpadapaññattiyācanapaṭikkhepo cettha nidassana’’nti āha. Tathā hi vuttaṃ ‘‘āgamehi tvaṃ sāriputta, āgamehi tvaṃ sāriputta, tathāgatova tattha kālaṃ jānissatī’’ti (pārā. 21). Tattha ca-saddo samuccayattho. Tena ‘‘apaññattaṃ na paññapema, paññattaṃ na samucchindāma, yathāpaññattesu sikkhāpadesu samādāya vattāmā’’ti (pārā. 565) evamādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Saddhāyāti saddahanena satthari, dhamme ca saddhāya paccupaṭṭhāpanena. Jīvitepi pageva jīvitaparikkhāreti adhippāyo.
就像鹧鸪鸟护着自己的蛋一样。据说它宁可舍弃性命,也要保护自己的蛋。又像牦牛护着自己的尾巴一样。据说牦牛被猎人追赶时,宁可舍弃性命,也要保护自己挂在荆棘丛等处的尾巴。接着要接上“像爱独子一样”来理解:就像一个只有独子的家主格外爱护那独子,只有一只眼睛的人格外爱护那唯一的眼睛一样。同样,守护戒律的人也是这样,这是出于悲悯而说的。极为可爱,就是非常可爱的习性。恒常,就是在一切时候,无论幼年、中年还是老年。由于具足六种恭敬,所以是有恭敬的人,意思就是具有深厚的恭敬。巴利
Kikīva aṇḍanti kikīsakuṇikā viya attano aṇḍaṃ. Sā kira jīvitampi pariccajitvā aṇḍameva rakkhati. Camarīva vāladhinti camarīmigo viya attano vāladhiṃ. Camarīmigā kira byādhena paripātiyamānā jīvitampi pariccajitvā kaṇḍakagumbādīsu laggaṃ attano vālameva rakkhanti. Piyaṃva puttaṃ ekakanti ānetvā sambandhitabbaṃ. Yathā hi ekaputtako kuṭumbiko taṃ ekaputtaṃ, ekanayano ca taṃ ekanayanaṃ suṭṭhutaraṃ rakkhati. Tatheva sīlaṃ anurakkhamānakāti anukampanavasena vuttaṃ. Supesalāti suṭṭhu piyasīlā. Sadā sabbakālaṃ daharamajjhimatherakālesu. Channampi gāravānaṃ vasena sagāravā, garukāravantoti attho.
正是如此:就像大海安住于自己的法性,不会越过海岸线,同样地,“我的弟子们”这句话,是针对圣弟子们说的。因为他们戒行稳固。“在这个意义上”:就是说,即使为了活命,也不违越戒律。巴利
Evameva khoti yathā mahāsamuddo ṭhitadhammo velaṃ nātikkamati, evameva. Mama sāvakāti ariyasāvake sandhāyāha. Te hi dhuvasīlā. Imasmiṃ attheti jīvitahetupi sīlassa avītikkamane.
名叫大行道林的就是频阇山林。有些人说,那是雪山一侧的森林。长老:指一位以姓名和家族都无从得知的长老。他们让他躺下后,说:你去以后,不要告诉任何人。巴利
Mahāvattaniaṭavī nāma viñjhāṭavī. Himavantapasse aṭavīti keci. Theranti nāmagottavasena apaññātaṃ ekaṃ theraṃ. Nipajjāpesuṃ gantvā kassaci mā āroceyyāti.
“腐藤”就是野葡萄藤。“等首”就是寿命等首。一个人的烦恼之头——无明,被依次第修成的阿拉汉道彻底断尽;然后他安住在第十九种省察智上,在越过有分时,轮回之头——命根,被死心彻底断尽。因为这两者的时机相等,他就被称为“寿命等首”。那位长老就是这样般涅槃的,所以说“成为等首而般涅槃”。据说无畏长老有大神通,因此有人说“他让人建造了塔”。“哪怕”的意思是:哪怕舍弃自己的生命,也绝不破坏,绝不违越。巴利
Pūtilatāyāti gaḷocilatāya. Samasīsīti jīvitasamasīsī. Yassa hi kilesasīsaṃ avijjaṃ maggapaṭipāṭiyā arahattamaggo pariyādiyati, tato ekūnavīsatime paccavekkhaṇañāṇe patiṭṭhāya bhavaṅgottaraṇe vaṭṭasīsaṃ jīvitindriyaṃ cuticittaṃ pariyādiyati, so imāya vārasamatāya ‘‘jīvitasamasīsī’’ti vuccati. So ca thero tathā parinibbāyi. Tena vuttaṃ ‘‘samasīsī hutvā parinibbāyī’’ti. Abhayatthero kira mahābhiñño. Tasmā cetiyaṃ kārāpesīti vadanti. Appevāti appeva nāma attano jīvitampi jaheyya, na bhindeti na bhindeyya, na vītikkameyya.
以正念决意守护的诸根,是指已经现起的正念,以守护之力所决意守护的诸根。不可被随逐,是指诸根作为门,不应被贪欲等烦恼所跟随。胜,就是最上。炽热的,就是热的。燃烧的,就是从最初开始就在燃烧。全面燃烧的,就是从四周都在燃烧。成为一团火焰的,就是变成一片火海。完全被触及的,就是彻底被触及、被遍覆。然而绝不是胜,应这样连接理解。于诸色,就是对于色所缘。随细相而取相,就是随着烦恼逐一依细相生起,以明显的方式执取美等相;或者,随细相就是从手足等细微特征,取相就是执取男女、美等相。于眼门等转起的,就是从眼门等处生起的。识,就是速行识。应当通过遮止取相等来完成,此为连接。如无设防的枝叶围绕,就是如同没有妥善设防的围墙所围绕。取他物者,就是取走他人财物的盗贼。完全穿透,就是全面穿透、侵入。巴利
Satiyāadhiṭṭhitānanti pageva upaṭṭhitāya satiyā ārakkhavasena adhiṭṭhitānaṃ indriyānaṃ. Ananvāssavanīyatoti dvārabhāvena abhijjhādīhi ananubandhitabbato. Varanti seṭṭhaṃ. Tattāyāti uṇhāya. Ādittāyāti ādito paṭṭhāya dittāya. Sampajjalitāyāti samantato jalantiyā. Sajotibhūtāyāti ekajālībhūtāya. Sampalimaṭṭhanti sabbaso āmaṭṭhaṃ, añcitanti attho. Na tveva varanti ānetvā sambandhitabbaṃ. Rūpesūti rūpārammaṇesu. Anubyañjanaso nimittaggāhoti kilesānaṃ anu anu byañjanavasena uppādanena pākaṭīkaraṇavasena subhādinimittaggāho, atha vā anubyañjanasoti hatthapādādianubyañjanato, nimittaggāhoti itthipurisādisubhādinimittaggahaṇaṃ. Cakkhudvārādipavattassāti cakkhudvārādīhi pavattassa. Viññāṇassāti javanaviññāṇassa. Nimittādiggāhaṃ nisedhentena sampādetabboti sambandho. Asaṃvihitasākhāparivāranti sammā avihitavatiparikkhepaṃ. Parassahārīhīti parasantakāvahārakehi corehi. Samativijjhatīti sabbaso ativijjhati anupavisati.
在诸色中,就是以色为因、以色为相。应当这样连接:从所生的种种过患来说,要守护根门。其余几门也是这样。因为这些门——这些眼门等等——由于没有用念的门扇关好,所以是敞开的。正因为这样,它们才没有得到守护。由于它们是烦恼生起的原因,所以说它们杀害具足这些门的人,这只是借原因来作比喻的说法。或者,这些色等法是烦恼的所缘,眼门等是门。它们是怎样的呢?是敞开的、未受守护的,由于眼门等未加防护这一原因,而杀害具足它们的人,这也只是借原因来作比喻的说法。家,就是房屋。覆盖得不好的,就是没有好好覆盖。未修习的,就是不具备出世间修习。巴利
Rūpesūti rūpahetu rūpanimittaṃ. Uppajjanakaanatthato rakkha indriyanti sambandho. Evaṃ sesesu. Ete hi dvārāti ete cakkhādidvārā. Satikavāṭena asaṃvutattā vivaṭā. Tato eva arakkhitā. Kilesuppattiyā hetubhāvena taṃsamaṅginaṃ hanantīti kāraṇūpacāreneva vuttaṃ. Ete vā rūpādayo. Kilesānaṃ ārammaṇabhūtā dvārā cakkhādidvārā. Te kīdisā vivaṭā arakkhitā asaṃvutacakkhādihetuṃ taṃsamaṅginaṃ hanantīti kāraṇūpacāreneva vuttaṃ. Agāranti gehaṃ. Ducchannanti na sammā chāditaṃ. Abhāvitanti lokuttarabhāvanārahitaṃ.
“应成就”等语,属于清净分,其含义应依照与前文相反的方式来理解。而这里说烦恼完全不生起,是极为殊胜的教示,因为它等同于已由道证得的状态。“应成就”,就是应当以“我从此不再这样做”的决意清净来成就。巴利
Sampāditetiādissa vodānapakkhassa attho vuttavipariyāyena veditabbo. Ayaṃ pana sabbaso kilesānaṃ anuppādo atiukkaṭṭhadesanā maggenāgatasadisattā. Sampādetabboti ‘‘na punevaṃ karissa’’nti adhiṭṭhānasuddhiyā sampādetabbo.
刚刚出家的人,意思就是出家不久、才刚出家。我被欲贪烧灼,就是我被欲贪之火所遍烧。为了说明这种烧灼现在已经到达心里,他说我的心正在遍烧。善哉是祈请。熄灭是指熄灭它的方法。乔达摩是以族姓来称呼这位长老。巴利
Adhunāpabbajitenāti na cirapabbajitena, navapabbajitenāti attho. Kāmarāgena ḍayhāmīti kāmarāgagginā pariḍayhāmi. So ca pana dāho idāni cittagatoti dassento āha ‘‘cittaṃ me pariḍayhatī’’ti. Sādhūti āyācanā. Nibbāpananti tassa nibbāpanupāyaṃ. Gotamāti theraṃ gottena ālapati.
所谓“想的颠倒”,就是指由于“在不净中看成净”这种想颠倒而生起的颠倒想之相。要避开什么样的相呢?要避开与贪欲相应、能成为贪欲生起的因的净相,不要对它作意。不只是不对净相作意,还要用不净的修习来修自己的心。怎么修呢?要让心专一、善巧地等持——就像在不净所缘上,因为没有散乱而专一,因为善巧地安住而等持,就要这样修。这样开示了通过止的修习来压伏欲贪之后,现在为了开示彻底断除的方法,才说了“诸行”等话。其中,“将诸行视为他者”,是指因为一切诸行都无法支配,所以看作“他者”;又因为无常、被生灭逼迫而看作苦;因为无我的自性、没有我而看作无我。这样加上三相之后,增长观修,依照道的次第,用第四道完全熄灭大贪——因为能征服三界、所缘广大,所以叫大贪——让它止息。就像现在这样,不要再被烧着了。他这样更坚定地劝导去除贪欲。巴利
Saññāyavipariyesāti ‘‘asubhe subha’’nti pavattasaññāvipariyesahetu viparītasaññānimittaṃ. Nimittaṃ parivajjehi kīdisaṃ? Rāgūpasañhitaṃ rāguppattihetubhūtaṃ subhanimittaṃ parivajjehi na manasi karohi. Na kevalaṃ subhanimittassāmanasikāro eva, atha kho asubhabhāvanāya attano cittaṃ bhāvehi. Kathaṃ? Ekaggaṃ susamāhitaṃ yathā taṃ asubhārammaṇe vikkhepābhāvena ekaggaṃ, suṭṭhu appitabhāvena susamāhitañca hoti, evaṃ bhāvehīti. Evaṃ samathabhāvanāya kāmarāgassa vikkhambhanaṃ dassetvā idāni samucchedanavidhiṃ dassetuṃ ‘‘saṅkhāre’’tiādi vuttaṃ. Tattha saṅkhāre parato passāti sabbepi saṅkhāre avidheyyakatāya ‘‘pare’’ti passa. Aniccatāya pana udayabbayapaṭipīḷitattā dukkhato, anattasabhāvattā, attavirahato ca no attato passa. Evaṃ lakkhaṇattayaṃ āropetvā vipassanaṃ vaḍḍhento maggapaṭipāṭiyā catutthamaggena sabbaso nibbāpehi mahārāgaṃ tebhūmakassa abhibhavanato mahāvisayatāya mahārāgaṃ vūpasamehi. Yathā etarahi, evaṃ mā ḍayhittho punappunanti daḷhataraṃ rāgavinodane niyojesi.
像这样说明了根律仪戒圆满成就的方法之后,为了说明“这样它就算善加成就了”这一方法,接着用“再者”等话,举出在这件事上圆满践行的长老作为例子。其中“从没抬头看过洞窟”这句话,是因为长老在任何地方都只看着一轭那么远的距离。那么长老不打扫住处吗?因为确实说过“应该先把蜘蛛网去掉”,据说他的弟子等人替他打扫住处。这是那龙树的。巴利
Evaṃ indriyasaṃvarasīlassa sampādane vidhiṃ dassetvā evaṃ taṃ susampāditaṃ hotīti nayaṃ dassetuṃ ‘‘apicā’’tiādinā tattha paripūrakārino there nidasseti. Tattha ‘‘leṇaṃ na ullokitapubba’’nti idaṃ sabbattheva therassa yugamattadassitāya vuttaṃ. Kiṃ pana thero senāsanaṃ na sodheti ? ‘‘Ullokā paṭhamaṃ ohāretabba’’nti hi vuttaṃ, antevāsikādayo eva kirassa senāsanaṃ sodhenti. Assa nāgarukkhassa.
在那个大村里。所谓那些年轻妇女,指的就是有幼小子女、需要哺乳的人。令人加印,就是用布条绑住乳房后,用王印盖上。国王为了能多见长老一些时间而拖延,说:“明天我受戒。”长老在国王和王后向他礼敬时,只取七种相。但他不区分这是女人、这是男人,所以说“我不作分别”。他拿着灯杖站着,心想:“啊,这位尊者的戒行真是极其清净!”因为得到了合适的资具,业处变得极其清净、明显。让整座山发出回响,就是因地震而使整座山发出同一个响声;有些人说,是住在那里天神发出赞叹的缘故。恐惧,就是不安稳。愚者,指年幼的孩子。惊恐,就是因与亲属分离而生起的恐惧。巴利
Tasmiṃ gāmeti mahāgāme. Taruṇā thaññapivanakā puttadhītaro yāsaṃ tā taruṇaputtā, tāsaṃ. Lañjāpesīti thanapaṭṭikāya thane bandhāpetvā rājamuddikāya lañjāpesi. Rājā theraṃ cirataraṃ daṭṭhuṃ kālavikkhepaṃ karonto ‘‘sve sīlāni gaṇhissāmī’’ti āha. Thero rañño ca deviyā ca vandanakāle sattākāramattaṃ gaṇhāti. Itthī purisoti pana vivekaṃ na karoti. Tenāha ‘‘vavatthānaṃ na karomī’’ti. ‘‘Aho suparisuddhasīlo vatāyaṃ ayyo’’ti daṇḍadīpikaṃ gahetvā aṭṭhāsi. Atiparisuddhaṃ pākaṭanti sappāyalābhena kammaṭṭhānaṃ ativiya parisuddhaṃ vibhūtaṃ ahosi. Sakalaṃ pabbataṃ unnādayantoti pathavikampanena sakalaṃ pabbataṃ ekaṃ ninnādaṃ karonto. Tannivāsidevatānaṃ sādhukāradānenāti keci. Bhantoti anavaṭṭhito. Bāloti taruṇadārako. Utrastoti ñātakehi vinābhāvena santrasto.
“毒疮病”是指乳房肿痛这种病。也有人说,月经病等也叫毒疮病。“从出家时起”,意思是从出家那个时候开始。“诸根”,指的是根律仪戒。这些戒一旦被破坏,因为失去了防护,诸根也就被称为被破坏了;或者说,诸根本身是执取整体相和细节相的入口,因为给具有它们的人带来祸患,所以称为被破坏,反之则应知道是没被破坏。另有人说:对诸根作不恰当的把持就是破坏,恰当的把持就是不破坏。“友长老”,就像大友长老那样。“在殊胜的当中”,意思是最高妙的。巴利
Visagaṇḍakarogoti thanakandaḷarogamāha. Māsarogādikopi visagaṇḍakarogoti vadanti. Yato pabbajito, tato paṭṭhāya pabbajitakālato pabhutīti attho. Indriyānīti indriyasaṃvarasīlāni. Tesu hi bhinnesu indriyānipi bhinnānīti vuccanti ārakkhābhāvato, indriyāneva vā nimittānubyañjanaggāhassa dvārabhūtāni bhinnāni nāma taṃsamaṅgino anatthuppattito, vipariyāyato abhinnānīti veditabbāni. Indriyānaṃ vā ayoniso upasaṃhāro bhedanaṃ, yoniso upasaṃhāro abhedananti apare. Mittattherovāti mahāmittatthero viya. Vareti seṭṭhe.
“以如是精进”这里,是用“如是”这个词来特别说明精进。就像正念以无过失为特征,能成就根律仪;同样,精进也以无过失为特征,能成就活命清净。应当看到,这个修饰语只是针对精进说的。因此他说“正勤精进者”。“不适当的寻求”就是不正当的寻求,如前所说,它包括邪命。它本身不契合导师的教法,所以是“不契合”,也就是说,那种不正当的寻求是不契合的。或者也可以说,“不契合”就是与契合相违背:对于已受持头陀支的人来说,与头陀支规定相违背、能破坏任何人的少欲知足修行的,就是不契合。在这个解释中,“ca”这个词是省略而提及的,即“舍弃不正当的寻求和不契合之后”。与“受用、避开”相连,应当成就。通过“清净生起”这一句,就说明了法的开示等的生起是清净的,因此说“以法的开示等,以及他的功德,使那些欢喜的人”。以“等”这个词,应当知道包括了多闻、履行义务、行仪圆满等。在“对于他的头陀功德欢喜的人”这里,也是同样的道理。在“以乞食行等”这里,以“等”这个词,应当知道包括了与朋友、粪扫衣行等。在“随顺头陀支规定”这里,是指随顺于各种头陀支规定的修行,也就是不破坏的意思。邪命只是大欲者的活命方式,不是少欲者的。为了说明少欲达到极致时,邪命根本不可能存在,所以说了“能止息一种病”等。其中,“腐诃子”是指被腐烂的尿所浸泡的,或者是以腐烂的状态被丢弃的诃子。他有圣种,或者致力于圣种,所以是圣种者;因为远离对资具的贪著,所以是极上圣种者,即他既是极上的,又是圣种者。在“任何人的”这里,是指在已受持和未受持头陀支中,任何人的。巴利
Tathā vīriyenāti tathā-saddena vīriyaṃ viseseti. Yathā sati anavajjalakkhaṇāva indriyasaṃvarasādhanaṃ, tathā vīriyaṃ anavajjalakkhaṇaṃ ājīvapārisuddhisādhananti. Vīriyāpekkhameva visesanaṃ daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘sammāāraddhavīriyassā’’ti. Ayuttā esanā anesanā, yathāvuttamicchājīvasaṅgahā. Sā eva satthusāsanassa na patirūpāti appatirūpaṃ, taṃ anesanaṃ appatirūpaṃ. Atha vā patirūpavirodhinī appatirūpā, pariggahitadhutaṅgassa dhutaṅganiyamavirodhinī yassa kassaci sallekhavikopinī paṭipatti. Imasmiṃ pakkhe ca-saddo luttaniddiṭṭho, anesanaṃ, appatirūpañca pahāyāti. Paṭisevamānena parivajjayatā sampādetabbāti sambandho. ‘‘Parisuddhuppāde’’ti imināva dhammadesanādīnaṃ parisuddhāya samuṭṭhānatā dīpitā hotīti ‘‘dhammadesanādīhi cassa guṇehi pasannāna’’nti vuttaṃ. Ādi-saddena bāhusaccavattaparipūraṇairiyāpathasampattiādīnaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ. Dhutaguṇe cassa pasannānanti etthāpi eseva nayo. Piṇḍapātacariyādīhīti ādi-saddena mittasuhajjapaṃsukūlacariyādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Dhutaṅganiyamānulomenāti taṃtaṃdhutaṅganiyatāya paṭipattiyā anulomavasena, avikopanavasenāti attho. Mahicchasseva micchājīvena jīvikā, na appicchassa. Appicchatāya ukkaṃsagatāya micchājīvassa asambhavo evāti dassetuṃ ‘‘ekabyādhivūpasamattha’’ntiādi vuttaṃ. Tattha pūtiharitakīti pūtimuttaparibhāvitaṃ, pūtibhāvena vā chaḍḍitaṃ haritakaṃ. Ariyavaṃso etassa atthīti, ariyavaṃse vā niyuttoti ariyavaṃsiko, paccayagedhassa dūrasamussāritattā uttamo ca so ariyavaṃsiko cāti uttamaariyavaṃsiko. Yassa kassacīti pariggahitāpariggahitadhutaṅgesu yassa kassaci.
所谓“相”,就是针对诸缘,按照意图被人知道的方式去暗示,这就是相业。所谓“光明”,就是不直接说出来,而让意图清楚地显现出来,这就是光明说。所谓“周说”,就是间接地说。“如此生起”,是指以相等方式而生起。巴利
Nimittaṃ nāma paccaye uddissa yathā adhippāyo ñāyati evaṃ nimittakammaṃ. Obhāso nāma ujukameva akathetvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ. Parikathā nāma pariyāyena kathanaṃ. Tathā uppannanti nimittādivasena uppannaṃ.
“门已开”的意思是:以生病为理由,受用之门已经打开。因此,即使在没有病的时候也可以受用,不会犯戒,这就是它的含义。所以经文说“虽然不犯戒”等等。“不可”是指对于安住在头陀行实践中的行者来说不可,会破坏头陀行,这是其意旨。他们说,通过“但会破坏活命”这一句就表明,对于持与坐卧处相关头陀支的行者,作暗示等是不可的。另一些长老则说,对于持其他头陀支的行者,同样也不可。“不作”是指在各自被开许的范围内也不作。“除非”是指除开。巴利
Dvāraṃ dinnanti rogasīsena paribhogassa dvāraṃ dinnaṃ. Tasmā arogakālepi paribhuñjituṃ vaṭṭati, āpatti na hotīti attho. Tenāha ‘‘kiñcāpi āpatti na hotī’’tiādi. Na vaṭṭatīti sallekhapaṭipattiyaṃ ṭhitassa na vaṭṭati, sallekhaṃ kopetīti adhippāyo. ‘‘Ājīvaṃ pana kopetī’’ti imināva senāsanapaṭisaṃyuttadhutaṅgadharassa nimittādayo na vaṭṭantīti vadanti. Tadaññadhutaṅgadharassāpi na vaṭṭantiyevāti apare. Akarontoti yathāsakaṃ anuññātavisayepi akaronto. Aññatrevāti ṭhapetvā eva.
这位大长老舍弃了与众人共住的生活,住在森林僻静处,安住在止息远离的最高境界——最上的果等至,因此被称为“倡导远离者”。依于腹部的风病,就是腹风病。没有掺水的牛奶,叫未掺水牛奶;用那煮成的乳粥,就是未掺水牛乳粥,意思是用不掺水的纯牛奶煮成的乳粥。这乳粥的由来因缘,长老自己曾说出:“贤友,我在家时,母亲用酥、蜜、糖等调和,给我未掺水的牛乳粥,我因此感到舒适。”为什么说“不应浪费的团食”呢?难道长老没有光耀等心生起吗?确实没有。但有些不知他内心意乐的凡夫可能会那样想,而且未来的同梵行者可能会跟着我这样的看法走,所以他拒绝了。再者,大长老的头陀行已经达到极致。正如因为那位年少比丘“谁得到圆满而不欢喜”这句话,他直到般涅槃都不吃硬食。巴利
Gaṇavāsaṃ pahāya araññāyatane paṭippassaddhivivekassa muddhabhūtāya aggaphalasamāpattiyā viharanto mahāthero ‘‘pavivekaṃ brūhayamāno’’ti vutto. Udarasannissito vātābādho udaravātābādho. Asambhinnaṃ khīraṃ etassāti asambhinnakhīraṃ, tadeva pāyāsanti asambhinnakhīrapāyāsaṃ, udakena asammissakhīrena pakkapāyāsanti attho. Tassāti pāyāsassa. Uppattimūlanti ‘‘gihikāle me, āvuso, mātā sappimadhusakkarādīhi yojetvā asambhinnakhīrapāyāsaṃ adāsi, tena me phāsu ahosī’’ti attano vacīnicchāraṇasaṅkhātaṃ uppattihetuṃ. ‘‘Aparibhogāraho piṇḍapāto’’ti kasmā vuttaṃ, nanu therassa obhāsanādicittuppattiyeva natthīti? Saccaṃ natthi, ajjhāsayaṃ pana ajānantā ekacce puthujjanā tathā maññeyyuṃ, anāgate ca sabrahmacārino evaṃ mama diṭṭhānugatiṃ āpajjeyyunti paṭikkhipi. Apica mahātherassa paramukkaṃsagatā sallekhapaṭipatti. Tathā hi daharabhikkhuno ‘‘kassa sampannaṃ na manāpa’’nti (pāci. 209, 257, 612, 1228, 1234; cūḷava. 343) vacanaṃ nissāya yāva parinibbānā piṭṭhakhādanīyaṃ na khādati.
语表之扩散是指发出言语的原因。为了表达意义而生起的声音,即使没有表露,当它由某种缘而成为缘时,就是仅依语表而转起,所以称为语表之扩散。已食就是已食者,若我成为已食者。彼是指他的。这里省略了a这个音素来表述,就像evaṃsa te等例子那样。内肠就是肠子的盘绕。若外出是指从住处出去,为了乞食而行走在外。为了显示极少的欲求,就按世间的说法这样讲。在世间,人们谴责不如法饮食的贪食者时,会这样说:他的肠子怎么会在外面游走呢?我能令满意是指从一开始就能令其满意,令其随顺己意,这就是它的含义。巴利
Vacīviññattivipphārāti vacīnicchāraṇahetu. Atthaviññāpanavasena pavattamāno hi saddo asatipi viññattiyā tassa kenaci paccayena paccayabhāve vacīviññattivaseneva pavattatīti ‘‘vacīviññattivipphāro’’ti vuccati. Bhuttoti bhuttavā sace bhaveyyaṃ ahaṃ. Sāti assa. Akāralopena hi niddeso ‘‘evaṃsa te’’tiādīsu (ma. ni. 1.23; a. ni. 6.58; 8.7) viya. Antaguṇanti antabhogo. Bahi careti āsayato nikkhamitvā gocaraggahaṇavasena bahi yadi vicareyya. Paramappicchaṃ dassetuṃ lokavohārenevamāha. Loke hi ayuttabhojanaṃ odariyaṃ garahantā evaṃ vadanti ‘‘kiṃsu nāma tassa antāni bahi carantī’’ti. Ārādhemīti ādito paṭṭhāya rādhemi, vase vattemīti attho.
据说,大提舍长老在饥荒时期赶路,因为断了饭食,又加上旅途劳累,身体疲惫虚弱,就躺在一棵结了果的芒果树下,许多芒果散落在各处。这时,一位年纪较大的近事男走到长老身边,知道他累了,就给他喝芒果汁,然后把他背在背上,带他回住处。长老——巴利
Mahātissatthero kira dubbhikkhakāle maggaṃ gacchanto bhattacchedena, maggakilamathena ca kilantakāyo dubbalo aññatarassa phalitassa ambassa mūle nipajji, bahūni ambaphalāni tahaṃ tahaṃ patitāni honti. Tattheko vuḍḍhataro upāsako therassa santikaṃ upagantvā parissamaṃ ñatvā ambapānaṃ pāyetvā attano piṭṭhiṃ āropetvā vasanaṭṭhānaṃ neti. Thero –
“ 不是父亲,也不是你的母亲,不是亲族,也不是眷属;
为了具戒者而做这样的事。”巴利
‘‘Na pitā napi te mātā, na ñāti napi bandhavo; Karotetādisaṃ kiccaṃ, sīlavantassa kāraṇā’’ti. (visuddhi. 1.20) –
他先教诫自己,然后开始观照思惟,增长观智,就跟随在他身后,依照道次第证得了阿拉汉果。针对这件事,才说“这里也应该讲食芒果者大提舍长老的故事”。“以一切方式”是指以一切种类,也就是以邪命的方式、以心生起的方式,更何况以身、语躁动的方式。因此说“以邪命”等。巴利
Attānaṃ ovaditvā sammasanaṃ ārabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā tassa piṭṭhigato eva maggapaṭipāṭiyā arahattaṃ sacchākāsi. Imaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ambakhādakamahātissattheravatthupi cettha kathetabba’’nti. Sabbathāpīti sabbappakārenapi anesanavasena, cittuppattivasenapi, pageva kāyavacīvipphanditavasenāti adhippāyo. Tenāha ‘‘anesanāyā’’tiādi.
没有省察就受用资具,会带来负债受用、犯戒等过患;反过来,省察之后受用,则有功德。把这些过患和功德显示出来,就是“过患与功德的显示”。又因为这里讲的是资具方面的事,所以经文说“于资具”。其实,原因的原因(间接因)也可以就用“因”这个说法来表达,比如“用草煮成的饭”这样说。为了让人们明白:如果比丘避免了那种没有省察就受用的情况,那么依靠资具而持的戒就能成就、清净,所以说“因此”等话。其中,“对资具的贪着”这一说法里,通过“贪着”这个词,也应该知道已经包含了痴,因为痴与贪一起生起,而且痴是贪的近依。 “如法、平等所得”这一句,是显示资具来源的清净,不是显示依止资具戒的清净。因为,先了解资具的用途再受用,这才是依止资具戒。然而,那些资具必须是比丘以正当方式得到的,才可以受用,所以说“如法、平等所得的资具”。按照所说的方式,也就是“为了抵御寒冷”等所说的方式。巴利
Apaccavekkhitaparibhoge iṇaparibhogaāpattiādīnavassa, tabbipariyāyato paccavekkhitaparibhoge ānisaṃsassa ca dassanaṃ ādīnavānisaṃsadassanaṃ. Tassa pana paccayādhikārattā vuttaṃ ‘‘paccayesū’’ti. Kāraṇakāraṇampi hi kāraṇabhāvena vuccati yathā tiṇehi bhattaṃ siddhanti. Yena kāraṇena bhikkhuno apaccavekkhitaparibhogo nāma siyā, tasmiṃ vajjite paccayasannissitasīlaṃ sijjhati, visujjhati cāti dassetuṃ ‘‘tasmā’’tiādi vuttaṃ. Tattha paccayagedhanti gedhaggahaṇeneva sammohopi gahitoti daṭṭhabbo tena saha pavattanato, tadupanissayato ca. Dhammena samena uppanneti idaṃ paccayānaṃ āgamanasuddhidassanaṃ, na paccayasannissitasīlavisuddhidassanaṃ. Paccayānaṃ hi idamatthitaṃ upadhāretvā paribhuñjanaṃ paccayasannissitasīlaṃ. Yasmā pana te paccayā ñāyādhigatā eva bhikkhunā paribhuñjitabbā, tasmā vuttaṃ ‘‘dhammena samena uppanne paccaye’’ti. Yathāvuttena vidhināti ‘‘sītassa paṭighātāyā’’tiādinā (ma. ni. 1.23; a. ni. 6.58; mahāni. 206) vuttavidhinā.
按界作意,是指这样作意于界:“这依缘而运转的,只是界而已,也就是衣等物,以及受用这些的人。”或者,是以不净作意:对抟食这类食物,先以“食不净想”来作意;或者想:“所有这些衣等物本身并不令人厌恶,可一旦接触到这臭秽的身体,就变得极其令人厌恶。”这样以不净作意。此后,是指从获得之后开始。无过失的受用,就像最初已经用智慧审查清楚、然后决定放置的钵和衣等物一样。这是通过省察来显示最初的清净,并不是要禁止受用时作省察。所以说“即使在受用时”等等。其中,是指在受用时作省察。能作决定,就是没有疑惑、确定无疑。巴利
Dhātuvasenavāti ‘‘yathāpaccayaṃ vattamānaṃ dhātumattamevetaṃ, yadidaṃ cīvarādi, tadupabhuñjako ca puggalo’’ti evaṃ dhātumanasikāravasena vā. Paṭikūlavasena vāti piṇḍapāte tāva āhāre paṭikūlasaññāvasena, ‘‘sabbāni pana imāni cīvarādīni ajigucchanīyāni, imaṃ pūtikāyaṃ patvā ativiya jigucchanīyāni jāyantī’’ti evaṃ paṭikūlamanasikāravasena vā. Tato uttarīti paṭilābhakālato upari. Anavajjovaparibhogo āditova paññāya parisodhitattā adhiṭṭhahitvā ṭhapitapattacīvarānaṃ viyāti. Paccavekkhaṇāya ādisuddhidassanaparametaṃ, na paribhogakāle paccavekkhaṇapaṭikkhepaparaṃ. Tenāha ‘‘paribhogakālepī’’tiādi. Tatrāti tasmiṃ paribhogakāle paccavekkhaṇe. Sanniṭṭhānakaroti asandehakaro ekantiko.
所谓“盗用”,就是没有资格的人受用。世尊在自己的教法里,只允许持戒的人受用资具,不允许破戒的人受用。施主们也只布施给持戒的人,不布施给破戒的人,因为他们希望自己的布施能产生大果报。所以,由于导师不允许,施主也没有布施给他,破戒的人受用资具就如同偷盗一样,这叫盗用。以负债的方式受用,叫负债受用,意思是:因为受用者得不到清净的供养,就像借了债来受用一样。因此,“持戒的人”等话,是以理由的方式重新指出前面已经说过的意思。把衣服从身上解下来后,每次受用时,都应在饭前……乃至……后夜时分作省察,这是前后关联。如果做不到这样,就按前面所说的时间差别,在一天中作四次、三次、两次或仅仅一次省察。如果黎明升起时还没有省察,就停留在负债受用的状态。昨天我受用的衣服,仅仅是为了抵挡寒冷……乃至……遮蔽羞处。昨天我受用的抟食,如果不作“不是为了嬉戏”等对过去受用的省察,有人说这样就不能成立,这一点应该考察。床座也是在每次受用时,也就是每次进入时省察。念为缘,是指念是受持的缘,而省察的念是受用的缘,这样说是合理的,意思是:应该先省察再受持、再受用。因此说“作念之后”等等。即使两处都应该省察,即便如此,另有人说:念为缘,是指念是受用药物时的缘,即念为缘的意思。即使如此,也是指有缘时有念。这只是他们的见解而已。因为实际上,依缘而立的戒是通过省察而清净的,不是仅凭缘本身的存在。巴利
Theyyaparibhogo nāma anarahassa paribhogo. Bhagavatāpi attano sāsane sīlavato paccayā anuññātā, na dussīlassa. Dāyakānampi sīlavato eva pariccāgo, na dussīlassa. Attano kārānaṃ mahapphalabhāvassa paccāsīsanato. Iti satthārā ananuññātattā, dāyakehi ca apariccattattā dussīlassa paribhogo theyyāya paribhogo theyyaparibhogo. Iṇavasena paribhogo iṇaparibhogo, paṭiggāhakato dakkhiṇāvisuddhiyā abhāvato iṇaṃ gahetvā paribhogo viyāti attho. Tasmāti ‘‘sīlavato’’tiādinā vuttamevatthaṃ kāraṇabhāvena paccāmasati. Cīvaraṃ kāyato mocetvā paribhoge paribhoge purebhatta…pe… pacchimayāmesu paccavekkhitabbanti sambandho. Tathā asakkontena yathāvuttakālavisesavasena ekadivase catukkhattuṃ tikkhattuṃ dvikkhattuṃ sakiṃyeva vā paccavekkhitabbaṃ. Sace aruṇaṃ uggacchati, iṇaparibhogaṭṭhāne tiṭṭhati. Hiyyo yaṃ mayā cīvaraṃ paribhuttaṃ, taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya…pe… hirikopīnapaṭicchādanatthaṃ. Hiyyo yo mayā piṇḍapāto paribhutto, so ‘‘neva davāyā’’tiādinā sace atītaparibhogapaccavekkhaṇaṃ na kareyyāti vadanti, taṃ vīmaṃsitabbaṃ. Senāsanampi paribhoge paribhogeti pavese pavese. Satipaccayatāti satiyā paccayabhāvo paṭiggahaṇassa, paribhogassa ca paccavekkhaṇasatiyā paccayabhāvo yujjati, paccavekkhitvāva paṭiggahetabbaṃ, paribhuñjitabbañcāti attho. Tenevāha ‘‘satiṃ katvā’’tiādi. Evaṃ santepīti yadipi dvīsupi ṭhānesu paccavekkhaṇā yuttā, evaṃ santepi. Apare panāhu – sati paccayatāti sati bhesajjaparibhogassa paccayabhāve, sati paccayeti attho. Evaṃ santepīti paccaye satipīti. Taṃ tesaṃ matimattaṃ. Tathā hi paccayasannissitasīlaṃ paccavekkhaṇāya visujjhati, na paccayassa bhāvamattena.
这样显示了依缘所依止的戒清净之后,就借着这个机缘,为了显示一切清净而说“清净确实有四种”等。其中,依此而清净,所以叫清净,也就是如法开示本身就是清净,这叫开示清净。在这里,出罪也应当看作摄属于开示之中。至于断根罪,承认自己不再是比丘,这本身就是开示。以决意为殊胜的防护本身就是清净,这叫防护清净。以如法、平等的方式寻求资具本身就是清净,这叫遍求清净。在四种资具中,按照所说的方式省察本身就是清净,这叫省察清净。以上就是各种清净的概要。在具有清净的类别中,以开示为清净,这叫开示清净。其余的也照这样类推。清净这个词,就是前面所说的意思。如此,是就防护的差别而说的。断除,就是舍弃、不作的意思。巴利
Evaṃ paccayasannissitasīlassa visuddhiṃ dassetvā teneva pasaṅgena sabbāpi visuddhiyo dassetuṃ ‘‘catubbidhā hi suddhī’’tiādimāha. Tattha sujjhati etāyāti suddhi, yathādhammaṃ desanāva suddhi desanāsuddhi. Vuṭṭhānassāpi cettha desanāya eva saṅgaho daṭṭhabbo. Chinnamūlāpattīnaṃ pana abhikkhutāpaṭiññāva desanā. Adhiṭṭhānavisiṭṭho saṃvarova suddhi saṃvarasuddhi. Dhammena samena paccayānaṃ pariyeṭṭhi eva suddhi pariyeṭṭhisuddhi. Catūsupi paccayesu vuttavidhinā paccavekkhaṇāva suddhi paccavekkhaṇasuddhi. Esa tāva suddhīsu samāsanayo. Suddhimantesu pana desanā suddhi etassāti desanāsuddhi. Sesesupi eseva nayo. Suddhi-saddo pana vuttanayova. Evanti saṃvarabhedaṃ sandhāyāha. Pahāyāti vajjetvā, akatvāti attho.
以应当施与的意义,它是遗产;领受它的人,就是遗产继承人。因为对于未被允许的资具,完全不能受用;而受用只可能发生在已被允许的资具上,所以比丘们所受用的资具,其实是属于世尊的。世尊这样说:“诸比丘,你们要成为我的法继承人,不要成为财物继承人。我对你们有慈悯:怎样才能让我的弟子们成为法继承人,而不是财物继承人呢?”在这里,这部《法继承人经》正好能说明这个道理。巴利
Dātabbaṭṭhena dāyaṃ, taṃ ādiyantīti dāyādā. Ananuññātesu sabbena sabbaṃ paribhogābhāvato, anuññātesu eva ca paribhogasambhavato bhikkhūhi paribhuñjitabbapaccayā bhagavato santakā. ‘‘Dhammadāyādā me, bhikkhave, bhavatha mā āmisadāyādā. Atthi me tumhesu anukampā ‘kinti me sāvakā dhammadāyādā bhaveyyuṃ no āmisadāyādā’’’ti (ma. ni. 1.29) evaṃ pavattaṃ dhammadāyādasuttañca ettha etasmiṃ atthe sādhakaṃ.
未离贪的人因为被渴爱控制,在受用资具时没有自主权;由于没有那种被渴爱控制的状态,离贪的人在这方面才有自主,因为他们能随自己的意愿受用。就像这样,他们把可厌的东西以不可厌的方式看待,把不可厌的东西以可厌的方式看待,两者都抛开,以旁观舍心的方式受用资具,同时满足施主的心愿。因此说:“他们因为已经超越了渴爱的奴役,所以成为主人而受用。”巴利
Avītarāgānaṃ taṇhāparavasatāya paccayaparibhoge sāmibhāvo natthi, tadabhāvena vītarāgānaṃ tattha sāmibhāvo yathāruciparibhogasambhavato. Tathā hi te paṭikūlampi appaṭikūlākārena, appaṭikūlampi paṭikūlākārena, tadubhayampi vajjetvā ajjhupekkhanākārena paccaye paribhuñjanti, dāyakānañca manorathaṃ paripūrenti. Tenāha ‘‘te hi taṇhāya dāsabyaṃ atītattā sāmino hutvā paribhuñjantī’’ti.
“一切”是指诸圣者和凡夫。凡夫怎么也能有这些受用呢?以借用之说而言。因为即使是凡夫,只要安住在减损烦恼的修行中,舍弃对资具的贪爱,在种种境况下以不染着的心来受用,这种受用就如同主人自己的受用一样。而持戒者经过省察的受用,则如同继承遗产的受用,因为不违背施主的心愿。正如经中所说:“或者也可归入遗产受用。”善凡夫的受用就更不必说了,因为他属于有学众。有学经能证明这个道理,所以说“持戒者也是如此”等等。从相反的角度来说:就像欠债的人不能随自己的意愿去想去的地方,被负债式受用所束缚的人也不能从世间解脱出来;与此相反,持戒者经过省察的受用就是无债的受用,所以说“或是无债受用”。由此表明,从严格意义上说,这种受用是超脱四种受用而单独成立的。依此学,就是依名为戒的学。作应作之事的人,因为随顺自己的承诺而行,所以成为合乎职责、如法而行的人。巴利
Sabbesanti ariyānaṃ, puthujjanānañca. Kathaṃ puthujjanānaṃ ime paribhogā sambhavanti? Upacāravasena. Yo hi puthujjanassāpi sallekhapaṭipattiyaṃ ṭhitassa paccayagedhaṃ pahāya tattha tattha anupalittena cittena paribhogo, so sāmiparibhogo viya hoti. Sīlavato pana paccavekkhitaparibhogo dāyajjaparibhogo viya hoti, dāyakānaṃ manorathassa avirādhanato. Tathā hi vuttaṃ ‘‘dāyajjaparibhogeyeva vā saṅgahaṃ gacchatī’’ti. Kalyāṇaputhujjanassa paribhoge vattabbameva natthi, tassa sekkhasaṅgahato. Sekkhasuttaṃ (saṃ. ni. 5.13) hetassatthassa sādhakaṃ. Tenāha ‘‘sīlavāpihī’’tiādi. Paccanīkattāti yathā iṇāyiko attano ruciyā icchitadesaṃ gantuṃ na labhati, evaṃ iṇaparibhogayutto lokato nissarituṃ na labhatīti tappaṭipakkhattā sīlavato paccavekkhitaparibhogo āṇaṇyaparibhogoti āha ‘‘āṇaṇyaparibhogo vā’’ti. Etena nippariyāyato catuparibhogavinimutto visuṃyevāyaṃ paribhogoti dasseti. Imāya sikkhāyāti sīlasaṅkhātāya sikkhāya. Kiccakārīti paṭiññānurūpaṃ paṭipajjanato yuttapattakārī.
现在,为了用经文语句说明那件已经做好的事,就说了“这也是已经说过的”等话。其中,“住处”指住所。“床座”指床等。这两者其实都只是指卧具。“水”指饮用水。“洗掉僧伽梨上的尘垢”指清洗僧伽梨上沾的尘土等污垢。“听闻善逝所说的法之后”是指:对于衣服等资具,按照“经过审察,如理地受用衣服,只是为了抵挡寒冷……”这样的方式,听闻世尊所说的法之后。“具上智的弟子审察后受用”是指:对于以“团食”所说的抟食、以“住处”等词所说的卧具、以“为了止息渴病,饮水也属于病缘”这样从水这一项显示出来的病缘,以及僧伽梨等衣服——对这四种资具,按照“只是为了维持这个身体……”这样的方式审察之后。能够这样受用的人,就是具上智的世尊弟子,或者是有学,或者是凡夫。巴利
Idāni tameva kiccakāritaṃ suttapadena vibhāvetuṃ ‘‘vuttampi ceta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha vihāranti patissayaṃ. Sayanāsananti mañcādiṃ. Ubhayenapi senāsanameva vuttaṃ. Āpanti udakaṃ. Saṅghāṭirajūpavāhananti paṃsumalādino saṅghāṭigatarajassa dhovanaṃ. Sutvāna dhammaṃ sugatena desitanti cīvarādīsu ‘‘paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevati sītassa paṭighātāyā’’tiādinā (ma. ni. 1.23; a. ni. 6.58; mahāni. 206) nayena bhagavatā desitaṃ dhammaṃ sutvā. Saṅkhāya seve varapaññasāvakoti ‘‘piṇḍa’’nti vuttaṃ piṇḍapātaṃ, vihārādipadehi vuttaṃ senāsanaṃ, ‘‘pipāsāgelaññassa vūpasamanato pānīyampi gilānapaccayo’’ti āpamukhena dassitaṃ gilānapaccayaṃ, saṅghāṭiyādicīvaranti catubbidhaṃ paccayaṃ saṅkhāya ‘‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’’tiādinā (ma. ni. 1.23; 2.24; 3.75; saṃ. ni. 4.120; a. ni. 6.58; 8.9; dha. sa. 1355) nayena paccavekkhitvā. Seve sevituṃ sakkuṇeyya uttamapaññassa bhagavato sāvako sekho vā puthujjano vā.
因为具上智的弟子是经过省察才受用的,所以在抟食上……中略……就像荷叶上的水珠一样,也是如此。“适时”是指在诸圣者进食的时间。“得”是指得到之后。“从他”是指从别的施主那里。“出于慈愍”是指出于悲悯。当大量食物被送来时,他应当知道适量,应当了知,恒常地、一切时候都保持正念现前。“如涂药愈合”是指像用药膏涂抹使伤口愈合那样,应当知道适量——这是句子的连接方式。“应取”是指应当取用。或者读作“应取用食物”。“为延续”是指为了身体的延续。“不迷惑”是指不被渴爱所迷惑,不陷入贪着和渴爱。巴利
Yasmā ca saṅkhāya sevī varapaññasāvako, tasmā hi piṇḍe…pe… pokkhare vāribindu, tathā hoti. Kālenāti ariyānaṃ bhojanakāle. Laddhāti labhitvā. Paratoti aññato dāyakato. Anuggahāti anukampāya bahumhi upanīte mattaṃ so jaññā jāneyya satataṃ sabbakālaṃ upaṭṭhito upaṭṭhitassati. Ālepanarūhane yathāti bhesajjalepanena vaṇassa ruhane viya, mattaṃ jāneyyāti yojanā. Āhareti āhareyya. ‘‘Āhareyyāhāra’’nti vā pāṭho. Yāpanatthanti sarīrassa yāpanāya. Amucchitoti taṇhāmucchāya amucchito gedhaṃ taṇhaṃ anāpanno.
因为他的名字是取自他自己的舅父僧护长老,所以叫外甥僧护沙弥。“稻米粥”就是米饭。“极清凉”就是非常清凉。说“不节制”,是针对没有省察而说的。“已断尽一切漏”就是已经断尽了一切烦恼。巴利
Attano mātulassa saṅgharakkhitattherasseva nāmassa gahitattā bhāgineyyasaṅgharakkhitasāmaṇero. Sālikūranti sālibhattaṃ. Sunibbutanti susītalaṃ. Asaññatoti apaccavekkhaṇaṃ sandhāyāha. Sabbāsavaparikkhīṇoti parikkhīṇasabbāsavo.
第一戒五法的注释巴利
Paṭhamasīlapañcakavaṇṇanā
20 20. 这些有边际,所以叫“有边际”;以有边际的学处为戒的人,就是“有边际学处者”,这里说的是有边际学处者。“已受具足戒者”,是指除了善凡夫、有学、无学之外的其他已受具足戒者。因为即使在说明沙门性的共同特征时,也要依据个别情况来安立。“致力于善法者”,是指致力于观行修习的人。“有学边际”,是指以有学法为边际、为最高界限。从分辨名色开始,或者从受持善法开始,一直到种姓智为止,这期间生起的善法相续,触及有学法而住,就是有学边际。或者,有学法的下分——应当修学的三种世间学,就是有学边际,即在那有学边际中。“圆满行者”,是指不遗漏任何一学而圆满修习者。为了证得上位殊胜,对身与命都无所顾惜。正因如此,为了戒的圆满而舍身命。由于不以见杂染执取,所以是具足清净的戒,即“不执取清净戒”。由于诸烦恼完全止息而具足清净的戒,即“止息清净戒”。巴利
20. Pariyanto etesaṃ atthīti pariyantāni, pariyantāni sikkhāpadāni yesaṃ te pariyantasikkhāpadā, tesaṃ pariyantasikkhāpadānaṃ. Upasampannānanti ṭhapetvā kalyāṇaputhujjanasekkhāsekkhe tadaññesaṃ upasampannānaṃ. Sāmaññajotanāpi hi visese tiṭṭhati. Kusaladhamme yuttānanti vipassanācāre yuttapayuttānaṃ. Sekkhadhammā pariyantā paramā mariyādā etassāti sekkhapariyanto. Nāmarūpaparicchedato, kusaladhammasamādānato vā pana paṭṭhāya yāva gotrabhū, tāva pavattakusaladhammappabandho sekkhadhamme āhacca ṭhito sekkhapariyanto. Sekkhadhammānaṃ vā heṭṭhimantabhūtā sikkhitabbā lokiyā tisso sikkhā sekkhapariyanto, tasmiṃ sekkhapariyante. Paripūrakārīnanti kiñcipi sikkhaṃ ahāpetvā pūrentānaṃ. Uparivisesādhigamatthaṃ kāye ca jīvite ca anapekkhānaṃ. Tato eva sīlapāripūriatthaṃ pariccattajīvitānaṃ. Diṭṭhisaṃkilesena aparāmasanīyato pārisuddhivantaṃ sīlaṃ aparāmaṭṭhapārisuddhisīlaṃ. Kilesānaṃ sabbaso paṭippassaddhiyā pārisuddhivantaṃ sīlaṃ paṭippassaddhipārisuddhisīlaṃ.
未受具足戒的人、无学的人、有学的人以及善凡夫的戒,因为具有大威力,从威力方面来说是无边际的,所以说“从数目来说是有边际的”。因为守护身语、调伏身语,所以叫“防护调伏”。以略说方式被开示的,是依照导师在各处广说时所讲的方式,按所说的数目来开示的。“学”就是指戒这个意义上的学。“于律防护中”是指在律藏中。从数目来说是有边际的,已受具足戒者的戒——这里要把下文所说的内容接过来理解。凡是已受具足戒的人应当学的戒,对任何人来说都是毫无遗漏、没有剩余的。“受持的状态”是指受持的存在。得……等,以……方式,无边际的状态,是指不因为利得等原因而违犯戒。巴利
Anupasampannānaṃ asekkhānaṃ, sekkhānaṃ, kalyāṇaputhujjanānañca sīlaṃ mahānubhāvatāya ānubhāvato apariyantamevāti āha ‘‘gaṇanavasena sapariyantattā’’ti. Kāyavācānaṃ saṃvaraṇato, vinayanato ca saṃvaravinayā. Peyyālamukhena niddiṭṭhāti tattha tattha satthārā desitavitthāranayena yathāvuttagaṇanato niddiṭṭhā. Sikkhāti sīlasaṅkhātā sikkhā. Vinayasaṃvareti vinayapiṭake. Gaṇanavasena sapariyantampi upasampannānaṃ sīlanti heṭṭhā vuttaṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Yaṃ kiñci hi upasampannena sikkhitabbaṃ sīlaṃ nāma, tattha kassacipi anavasesato anavasesavasena. Samādānabhāvanti samādānasabbhāvaṃ. Lābha…pe… vasena adiṭṭhapariyantabhāvo lābhādihetu sīlassa avītikkamo.
为了守护身体,即使被强盗等威胁逼迫,也要舍弃财物。为了保护生命,在遭蛇咬等危急时刻,要舍弃身体。一个人随念法时,就像须达须摩大菩萨等人那样,身体、财物和生命全都可以舍弃。因此说“不舍弃这善士随念”。即使因为饥饿疲惫而生命垂危,也不违犯学处:就像无主的芒果掉在地上,虽然就在旁边,但因为没有人接受,所以不吃,不违犯接受食物的学处。巴利
Dhanaṃ caje aṅgavarassa hetu pāripanthikacorādīhi upadduto. Aṅgaṃ caje jīvitaṃ rakkhamāno sappadaṭṭhādikāle. Aṅgaṃ dhanaṃ jīvitañcāpi sabbaṃ, caje naro dhammamanussaranto sutasomamahābodhisattādayo viya. Tenāha ‘‘imaṃ sappurisānussatiṃ avijahanto’’ti. Jighacchāparissamena jīvitasaṃsaye satipi. Sikkhāpadaṃ avītikkammāti assāmikesu ambaphalesu bhūmiyaṃ patitesu samīpeyeva santesupi paṭiggāhakābhāvena aparibhuñjanto paṭiggahaṇasikkhāpadaṃ avītikkamitvā.
“持戒者”是指因为具备持戒者这一状态的缘故;或者,是指对持戒的你,做像用肩膀扛运这一类的事,意思是因戒的缘故。就像在四块石头上好好洗净的天然宝石一样。就像大僧护长老和他的外甥僧护长老一样。意思是:大众会产生“我们来这里是为了什么”的后悔。以弹指。由于失念。因无知而做:指因为无知而犯了错才做的,也就是在不知道的情况下做的。巴利
Sīlavantassāti sīlavantabhāvassa kāraṇā, sīlavantassa vā tuyhaṃ etādisaṃ aṃsena vāhaṇādikaṃ kiccaṃ karoti, kāraṇā sīlassāti adhippāyo. Sudhotajātimaṇi viyāti catūsu pāsāṇesu sammadeva dhotajātimaṇi viya. Mahāsaṅgharakkhitabhāgineyyasaṅgharakkhitattherānaṃ viyāti mahāsaṅgharakkhitattherassa, tasseva bhāgineyyasaṅgharakkhitattherassa viya ca. ‘‘Kimatthaṃ mayaṃ idhāgatā’’ti mahājanassa vippaṭisāro bhavissatīti adhippāyo. Accharikāyāti aṅguliphoṭanena. Asatiyāti satisammosena. Aññāṇapakatanti aññāṇena aparajjhitvā kataṃ, ajānitvā katanti attho.
即使一个人很少听闻教法,意思是说,他远离了契经、应颂等教法。即使他在戒上并不安住,意思是说,他并没有在巴帝摩卡防护等戒上正确地建立自己。他不能成就所闻,意思是说,这个没有戒行的人的听闻,无论是自己的,还是他人的,在任何地方都不能带来生命的成就。因为那些想要修学的人不会去亲近他,心想:这个人是个恶戒者。即使多闻,这里的 ce 只是个语气词。被称赞,就是确实被称赞。巴利
Appassutopi ce hotīti suttageyyādisutarahito hoti ce. Sīlesu asamāhitoti pātimokkhasaṃvarādisīlesupi na sammā patiṭṭhito hoti ce. Nāssa sampajjate sutanti assa sīlarahitassa puggalassa sutaṃ attano, paresañca katthaci bhavasampattiāvahaṃ na hoti. ‘‘Dussīloyaṃ purisapuggalo’’ti hi sikkhākāmā na tassa santikaṃ upasaṅkamanti. Bahussutopi ceti ettha ce-ti nipātamattaṃ. Pasaṃsitoti pasaṃsito eva nāma.
以贪欲之力、以未被执取的执取方式,说明没有渴爱执取。“如是者”:即不被贪欲之力所执取。“打破”:即摧毁。“我将告知”:即我要让人知道,意思是“请让我离开一会儿”。“我厌离”:即我厌恶。“我羞惭”:即我羞愧。巴利
Rāgavasena aparāmaṭṭhagahaṇena taṇhāparāmāsābhāvamāha. Tathārūpanti rāgavasena aparāmaṭṭhaṃ. Bhinditvāti hanitvā. Saññapessāmīti saññattiṃ karissāmi, appakaṃ velaṃ maṃ vissejjetunti adhippāyo. Aṭṭiyāmīti jigucchāmi. Harāyāmīti lajjāmi.
陷在泥里:就是沉下去,或者被彻底涂满。我要和戒一起死去:意思是不破坏戒,和戒一起死去,从今以后任何时候都不舍弃它。因为如果执取有,就可能和戒分离,所以他的意思是“我将不执取有”。观察病:就是以受为入口,把握了像病一样的受,以及其余的非色法和色法之后,正在修观。巴利
Palipannoti sīdanto, sammakkhito vā. Sīleneva saddhiṃ marissāmīti sīlaṃ avināsento tena saheva marissāmi, na idāni kadācipi taṃ pariccajissāmi. Sati hi bhavādāne sīlena viyogo siyā, bhavameva nādiyissāmīti adhippāyo. Rogaṃ sammasantoti rogabhūtaṃ vedanaṃ vedanāmukhena sesārūpadhamme, rūpadhamme ca pariggahetvā vipassanto.
“变坏”是指身体正在发生改变。“干枯”是指全面干枯。像什么呢?意思是:就像把尸利沙花等花放在被阳光晒热的尘土里一样。“不雅”是指不可意、令人厌恶的。“被称为雅”是指被愚人们称作“雅”的。“不见雅相”是指没有如实见到、没有真正看清,却称赞为“雅”。“可厌”是指“让这可厌”,由于与dhi这个词结合,各处都用受格,意思是“让这腐臭之身被厌弃吧”。“恶臭”是指有恶臭的、带有恶臭的。在如前所说的腐臭之身中,因贪欲而放逸的众生,陷入了放逸。他们舍弃了通往善趣之道:就是舍弃通往善趣之道,连戒都舍弃了,更不用说禅那等,这是其意旨。只有“阿拉汉”才能用来称呼声闻漏尽者,其他人则是独觉佛、正自觉者,所以连同限定语一起说为“阿拉汉等”。“一切不安的止息”是指一切烦恼不安的止息。巴利
Ruppatoti vikāraṃ āpādiyamānasarīrassa. Parisussatīti samantato sussati. Yathā kiṃ? Pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ sūriyātapasantatte paṃsuni ṭhapitaṃ sirīsādipupphaṃ viyāti attho. Ajaññanti amanuññaṃ jigucchanīyaṃ. Jaññasaṅkhātanti bālehi ‘‘jañña’’nti evaṃ kittitaṃ. Jaññarūpaṃ apassatoti yathābhūtaṃ appassato aviddasuno ‘‘jañña’’nti pasaṃsitaṃ. Dhiratthumanti dhi atthu imaṃ, dhi-saddayogena sabbattha upayogavacanaṃ, imassa pūtikāyassa dhikāro hotūti attho. Duggandhiyanti duggandhikaṃ duggandhavantaṃ. Yattha yathāvutte pūtikāye rāgahetu pamattā pamādaṃ āpannā. Pajāti sattā. Hāpenti maggaṃ sugatūpapattiyāti sugatūpapattiyā maggaṃ, sīlampi hāpenti, pageva jhānādinti adhippāyo. Kevalaṃ ‘‘arahanto’’ti vattabbā sāvakakhīṇāsavā, itare pana paccekabuddhā sammāsambuddhāti saha visesanenāti āha ‘‘arahantādīna’’nti. Sabbadarathappaṭippassaddhiyāti sabbakilesadarathappaṭippassaddhiyā.
1 2 3