23. 修慧功德论显示巴利原文
23. Paññābhāvanānisaṃsaniddeso
功德显示显示巴利原文
Ānisaṃsapakāsanā
854 前面问过“修慧有什么功德”,这里我们来回答:修慧的功德有几百种之多,就算花很长时间也很难一一说清楚。简单来说,它的功德可以概括为:摧毁各种烦恼、亲身体验圣果的滋味、能够证入灭定,以及成为值得接受供养的人,等等。显示巴利原文
Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘paññābhāvanāya ko ānisaṃso’’ti, tattha vadāma. Ayañhi paññābhāvanā nāma anekasatānisaṃsā. Tassā dīghenāpi addhunā na sukaraṃ vitthārato ānisaṃsaṃ pakāsetuṃ. Saṅkhepato panassā nānākilesaviddhaṃsanaṃ, ariyaphalarasānubhavanaṃ, nirodhasamāpattisamāpajjanasamatthatā, āhuneyyabhāvādisiddhīti ayamānisaṃso veditabbo.
摧破种种烦恼论显示巴利原文
Nānākilesaviddhaṃsanakathā
855 这里要明白:从名色分别开始,以摧毁有身见等来说明的,是世间修慧的功德;在圣道刹那,以摧毁结等来说明的,是出世间修慧的功德。显示巴利原文
Tattha yaṃ nāmarūpaparicchedato paṭṭhāya sakkāyadiṭṭhādīnaṃ vasena vuttaṃ, ayaṃ lokikāya paññābhāvanāya ānisaṃso. Yaṃ ariyamaggakkhaṇe saṃyojanādīnaṃ vasena vuttaṃ, ayaṃ lokuttarāya paññābhāvanāya ānisaṃsoti veditabbo.
长时随逐、带来一切不利的烦恼之网,
修习之慧确实能摧毁它。
显示巴利原文 Bhīmavegānupatitā, asanīva siluccaye; Vāyuvegasamuṭṭhito, araññamiva pāvako. Andhakāraṃ viya ravi, satejujjalamaṇḍalo; Dīgharattānupatitaṃ, sabbānatthavidhāyakaṃ. Kilesajālaṃ paññā hi, viddhaṃsayati bhāvitā; Sandiṭṭhikamato jaññā, ānisaṃsamimaṃ idha.
果等至论显示巴利原文
Phalasamāpattikathā
856 不仅如此,修慧的功德不只是摧毁烦恼,品尝圣果的滋味也是修慧的功德。所谓圣果,就是指须陀洹果等沙门果。品尝圣果有两种方式:一种是在道心路过程中品尝,另一种是通过果等至的转起来品尝。其中,在道心路过程中的转起,前面已经讲过了。显示巴利原文
nti na kevalañca kilesaviddhaṃsanaññeva, ariyaphalarasānubhavanampi paññābhāvanāya ānisaṃso. Ariyaphalanti hi sotāpattiphalādi sāmaññaphalaṃ vuccati. Tassa dvīhākārehi rasānubhavanaṃ hoti. Maggavīthiyañca phalasamāpattivasena ca pavattiyaṃ. Tatrāssa maggavīthiyaṃ pavatti dassitāyeva.
857 另外,为了劝导那些认为“所谓果只是断除结而已,并没有其他任何法存在”的人,也应该引用这部经来说明:“如何由加行止息之慧而为果智?于须陀洹道刹那,以见义的正见从邪见出离,从与邪见俱起的烦恼及诸蕴出离,从外在的一切相出离;由于其加行已止息,正见便生起,所以说这是道的果智。”应该像这样详细说明。显示巴利原文
Apica ye ‘‘saṃyojanappahānamattameva phalaṃ nāma, na koci añño dhammo atthī’’ti vadanti, tesaṃ anunayatthaṃ idaṃ suttampi dassetabbaṃ – ‘‘kathaṃ payogapaṭippassaddhipaññā phale ñāṇaṃ? Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tampayogapaṭippassaddhattā uppajjati sammādiṭṭhi, maggassetaṃ phala’’nti (paṭi. ma. 1.63) vitthāretabbaṃ.
“四道是不包含在三界里的,四沙门果也是这样;这些法以无量为所缘。”“广大法以无间缘为无量法之缘”等说法,也都是这里的证据。显示巴利原文
‘‘Cattāro maggā apariyāpannā, cattāri ca sāmaññaphalāni, ime dhammā appamāṇārammaṇā’’ (dha. sa. 1422). ‘‘Mahaggato dhammo appamāṇassa dhammassa anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 2.12.62) evamādīnipi cettha sādhakāni.
858 接下来,为了说明在果等至中的转起,提出这些问题:(一)什么是果等至?(二)谁能入这个等至?(三)谁不能入这个等至?(四)为什么要入等至?(五)怎样入等至?(六)怎样安住在等至中?(七)怎样从等至出来?(八)果之后是什么?(九)果在什么之后?显示巴利原文
Phalasamāpattiyaṃ pavattidassanatthaṃ panassa idaṃ pañhākammaṃ – kā phalasamāpatti, ke taṃ samāpajjanti, ke na samāpajjanti, kasmā samāpajjanti, kathañcassā samāpajjanaṃ hoti, kathaṃ ṭhānaṃ, kathaṃ vuṭṭhānaṃ, kiṃ phalassa anantaraṃ, kassa ca phalaṃ anantaranti?
859 (一)“什么是果等至?”就是以涅槃为所缘的圣果安止定。显示巴利原文
Tattha ti yā ariyaphalassa nirodhe appanā.
860 (二~三)“谁能入这种等至?谁不能入?”一切凡夫都不能入果等至。为什么呢?因为他们还没有证得圣果。而一切圣者都能入果等至。为什么呢?因为他们已经证得了圣果。不过,较高果位的圣者不会进入较低果位的果等至,因为他已经超越了那个阶段,那个阶段的心路已经止息了;较低果位的圣者也不会进入较高果位的果等至,因为他还没有证得那个果位。所以,每位圣者都只进入自己所证得的那个果位的果等至,这是这里确定的说法。
然而有些人说:“入流者和一来者也不能入果等至,只有上面两种果位的圣者(不来者和阿拉汉)才能入。”他们的理由是:只有后面这两种人才是定的完成者。可是,凡夫也能进入他们自己所获得的世间等至,所以这个理由站不住脚。其实,在这里何必去考虑有没有理由呢?圣典中不是已经说过了吗:“有哪十种由观而生起的种姓法?为了证得入流道,克服了生起、转起、逼迫、外在诸行的相,所以称为种姓。为了入流果等至、一来道、一来果等至、不来道、不来果等至、阿拉汉道、阿拉汉果等至、空住等至、无相住等至,克服了生起、转起、逼迫、外在诸行的相,所以称为种姓。”因此,一切圣者各自进入自己所证得的果等至,这才是这里的结论。显示巴利原文
ti sabbepi puthujjanā na samāpajjanti. Kasmā? Anadhigatattā. Ariyā pana sabbepi samāpajjanti. Kasmā? Adhigatattā. Uparimā pana heṭṭhimaṃ na samāpajjanti, puggalantarabhāvupagamanena paṭippassaddhattā. Heṭṭhimā ca uparimaṃ, anadhigatattā. Attano attanoyeva pana phalaṃ samāpajjantīti idamettha sanniṭṭhānaṃ.
然而,有一些人提出这样的看法:他们认为,入流者和一来者这两种圣者,并不能进入果等至,只有不来者和阿罗汉这两种更高阶位的圣者,才能够进入果等至。他们给出的理由是,只有后面这两种圣者,才算是在禅定上达到了圆满成就的人。
但是,这个理由是站不住脚的。因为即使是普通的凡夫,只要经过修行,也能够进入他们自己所证得的世间等至。既然凡夫都能做到,那么用“定的完成者”来限定只有上位两种圣者才能入等至,就没有道理了。
其实,在这里我们根本不需要去争论这些理由到底有没有道理。因为,在圣典里面,不是已经说得很清楚了吗?圣典里是这样讲的:“有哪十种姓法是由观而生起的呢?为了证得入流道,修行者克服了生起、转起、恼害,以及外在诸行的相,这种克服就是种姓。同样的,为了证得入流果等至、一来道、一来果等至、不来道、不来果等至、阿罗汉道、阿罗汉果等至、空住等至、无相住等至,修行者克服了生起、转起、恼害,以及外在诸行的相,这种克服就是种姓。”
从这段圣典的教导中,我们可以清楚地看到,每一位圣者都能够各自进入自己所证得的果等至。所以,这才是我们最终要接受的正确结论。显示巴利原文
Keci pana ‘‘sotāpannasakadāgāminopi na samāpajjanti. Uparimā dveyeva samāpajjantī’’ti vadanti. Idañca tesaṃ kāraṇaṃ, ete hi samādhismiṃ paripūrakārinoti. Taṃ puthujjanassāpi attanā paṭiladdhalokiyasamādhisamāpajjanato akāraṇameva. Kiñcettha kāraṇākāraṇacintāya. Nanu pāḷiyaṃyeva vuttaṃ – ‘‘katame dasa gotrabhudhammā vipassanāvasena uppajjanti? Sotāpattimaggapaṭilābhatthāya uppādaṃ pavattaṃ…pe… upāyāsaṃ bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhu. Sotāpattiphalasamāpattatthāya sakadāgāmimaggaṃ …pe… arahattaphalasamāpattatthāya… suññatavihārasamāpattatthāya… animittavihārasamāpattatthāya uppādaṃ…pe… bahiddhā saṅkhāranimittaṃ abhibhuyyatīti gotrabhū’’ti (paṭi. ma. 1.60). Tasmā sabbepi ariyā attano attano phalaṃ samāpajjantīti niṭṭhamettha gantabbaṃ.
861 (四)为什么要入等至呢?是为了在现世中安住在安乐里。就像国王享受国王的快乐,天人享受天人的快乐一样,圣者们也是这样想的:“我要享受圣者出世间的快乐。”于是他们划定好时间,在自己想要的那个刹那进入果等至。显示巴利原文
ti diṭṭhadhammasukhavihāratthaṃ. Yathā hi rājā rajjasukhaṃ, devatā dibbasukhaṃ anubhavanti, evaṃ ariyā ‘‘ariyaṃ lokuttarasukhaṃ anubhavissāmā’’ti addhānapparicchedaṃ katvā icchiticchitakkhaṇe phalasamāpattiṃ samāpajjanti.
862 如此,入定有两种方式:一种是不去注意涅槃以外的任何对象,另一种是专注于涅槃。就像经里说的:“贤友,达到无相心解脱的定境有两个条件:一是不去注意一切相,二是专注于无相界。”显示巴利原文
nti dvīhi tāva ākārehi assā samāpajjanaṃ hoti – nibbānato aññassa ārammaṇassa amanasikārā nibbānassa ca manasikārā. Yathāha – ‘‘dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā samāpattiyā sabbanimittānañca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro’’ti (ma. ni. 1.458).
863 此处有入定的次第。想要证得果等至的圣弟子,应当独自隐居,以生灭等方法观察一切有为法。当他这样逐步修习观的时候,在以诸行为所缘的种姓智生起之后,心就会以果等至的方式转向涅槃。在这里,由于心转向果等至,即使是有学圣者,此时也只生起果心,而不是道心。显示巴利原文
Ayampanettha samāpajjanakkamo. Phalasamāpattatthikena hi ariyasāvakena rahogatena paṭisallīnena udayabbayādivasena saṅkhārā vipassitabbā. Tassa pavattānupubbavipassanassa saṅkhārārammaṇagotrabhuñāṇānantarā phalasamāpattivasena nirodhe cittaṃ appeti. Phalasamāpattininnatāya cettha sekkhassāpi phalameva uppajjati, na maggo.
有些人说:“入流者(初果圣者)心里想着‘我要进入果等至’,然后发起观智,这样就能成为一来者(二果圣者);一来者这样做,就能成为不来者(三果圣者)。”对这种说法,应该这样回应:“如果真是这样,那么不来者也应该能成为阿拉汉(四果圣者),阿拉汉也应该能成为辟支佛,辟支佛也应该能成为佛了。所以这种说法完全没有道理,而且圣典中的教证也否定了这种说法。”应该接受的正确观点只是这样:即使是有学圣者(初果到三果的圣者),生起的也只是果,而不是道。如果他证得的是初禅的道,那么生起的果也是属于初禅的;如果证得的是第二禅等任何禅那的道,那么生起的果也是属于第二禅等相应禅那的。以上,就是首先说明入果等至的情况。显示巴利原文
Ye pana vadanti ‘‘sotāpanno ‘phalasamāpattiṃ samāpajjissāmī’ti vipassanaṃ paṭṭhapetvā sakadāgāmī hoti. Sakadāgāmī ca anāgāmī’’ti, te vattabbā ‘‘evaṃ sati anāgāmī arahā bhavissati, arahā paccekabuddho, paccekabuddho ca buddho. Tasmā na kiñci etaṃ, pāḷivaseneva ca paṭikkhitta’’ntipi na gahetabbaṃ. Idameva pana gahetabbaṃ – sekkhassāpi phalameva uppajjati, na maggo. Phalañcassa sace anena paṭhamajjhāniko maggo adhigato hoti. Paṭhamajjhānikameva uppajjati. Sace dutiyādīsu aññatarajjhāniko, dutiyādīsu aññatarajjhānikamevāti. Evaṃ tāvassā samāpajjanaṃ hoti.
864 依据经典所说:“贤友,有三种缘能令无相心解脱安住:不去注意一切相,去注意无相界,以及先前的行作。”因此,安住是以这三种方式而有的。其中,“先前的行作”是指在入定之前预先做好的时间限定。由于他预先做了“我将在某某时候出定”这样的限定,只要那个预定的时间还没到,他就一直安住在定中。安住的情况就是这样。显示巴利原文
‘‘Tayo kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā ṭhitiyā sabbanimittānañca amanasikāro, animittāya ca dhātuyā manasikāro, pubbe ca abhisaṅkhāro’’ti (ma. ni. 1.458) vacanato panassā tīhākārehi ṭhānaṃ hoti. Tattha ti samāpattito pubbe kālaparicchedo. ‘‘Asukasmiṃ nāma kāle vuṭṭhahissāmī’’ti paricchinnattā hissā yāva so kālo nāgacchati, tāva ṭhānaṃ hoti. Evamassā ṭhānaṃ hotīti.
865 然而,依据经典所说:“贤友,从无相心解脱出定有两种缘:去注意一切相,以及不去注意无相界。”因此,出定是以这两种方式而有的。其中,“一切相”指的是色相、受相、想相、行相、识相。虽然他不一定同时去注意所有这些相,但这里是总括性地这样说。所以,当他去注意有分心的所缘时,就从果等至中出定了——应该这样来理解出定的情况。显示巴利原文
‘‘Dve kho, āvuso, paccayā animittāya cetovimuttiyā vuṭṭhānāya sabbanimittānañca manasikāro, animittāya ca dhātuyā amanasikāro’’ti (ma. ni. 1.458) vacanato panassā dvīhākārehi vuṭṭhānaṃ hoti. Tattha nti rūpanimittavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇanimittānaṃ. Kāmañca na sabbānevetāni ekato manasikaroti sabbasaṅgāhikavasena panetaṃ vuttaṃ. Tasmā yaṃ bhavaṅgassa ārammaṇaṃ hoti, taṃ manasikaroto phalasamāpattivuṭṭhānaṃ hotīti evamassā vuṭṭhānaṃ veditabbaṃ.
866 “果之后是什么?果在什么之后?”首先,果之后可能是另一个果,也可能是有分心。至于果本身,有在道之后生起的,有在果之后生起的,有在种姓心之后生起的,也有在非想非非想处之后生起的。其中,在道心路过程里,果在道之后生起;前一个果之后,是后一个果。在果等至中,前一个果之后,也是后一个果,而最初的果是在种姓心之后生起的;这里应该知道“随顺”这个心。因为《发趣论》中说:“阿拉汉的随顺心,以无间缘作为果等至的缘;有学圣者的随顺心,以无间缘作为果等至的缘。”从灭尽定出定时所证得的果,则是在非想非非想处之后。在这些情况中,除了在道心路过程里生起的果之外,其余一切以果等至方式转起的,都称为“果等至”。以上,就是果在道心路过程或果等至中生起的方式。显示巴利原文
nti phalassa tāva phalameva vā anantaraṃ hoti, bhavaṅgaṃ vā. Phalaṃ pana atthi maggānantaraṃ, atthi phalānantaraṃ, atthi gotrabhuanantaraṃ, atthi nevasaññānāsaññāyatanānantaraṃ. Tattha maggavīthiyaṃ maggānantaraṃ, purimassa purimassa pacchimaṃ pacchimaṃ phalānantaraṃ. Phalasamāpattīsu purimaṃ purimaṃ gotrabhuanantaraṃ. ti cettha anulomaṃ veditabbaṃ. Vuttañhetaṃ paṭṭhāne – ‘‘arahato anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo. Sekkhānaṃ anulomaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.417). Yena phalena nirodhā vuṭṭhānaṃ hoti, taṃ nevasaññānāsaññāyatanānantaranti. Tattha ṭhapetvā maggavīthiyaṃ uppannaṃ phalaṃ avasesaṃ sabbaṃ phalasamāpattivasena pavattaṃ nāma. Evametaṃ maggavīthiyaṃ phalasamāpattiyaṃ vā uppajjanavasena,
已止息不安,以不死为所缘,是清净的;
已唾弃世间之饵,寂静,最上的沙门果。
为有滋养力、清净、安乐所充满;
以那极其安乐、不死的甘露,如同蜜一般。
那圣者的乐,无上而以味为本质;
智者修习慧已,因此尝受那果的乐味。
因此,这圣果之味的体验,在此被称为观修习的功德;
(此句已并入上句)
显示巴利原文 Paṭippassaddhadarathaṃ , amatārammaṇaṃ subhaṃ; Vantalokāmisaṃ santaṃ, sāmaññaphalamuttamaṃ. Ojavantena sucinā, sukhena abhisanditaṃ; Yena sātātisātena, amatena madhuṃ viya. Taṃ sukhaṃ tassa ariyassa, rasabhūtamanuttaraṃ; Phalassa paññaṃ bhāvetvā, yasmā vindati paṇḍito. Tasmā ariyaphalassetaṃ, rasānubhavanaṃ idha; Vipassanābhāvanāya, ānisaṃsoti vuccati.
灭等至论显示巴利原文
Nirodhasamāpattikathā
867 这种慧修习的功德,不仅仅只是体验圣果之味而已,还应该知道:能够进入灭尽等至的能力,也是它的功德。显示巴利原文
ti na kevalañca ariyaphalarasānubhavanaṃyeva, ayaṃ pana nirodhasamāpattiyā samāpajjanasamatthatāpi imissā paññābhāvanāya ānisaṃsoti veditabbo.
在这里,为了阐明灭尽等至,有一系列需要讨论的问题——什么是灭尽等至?谁能入这个定?谁不能入这个定?在什么地方入定?为什么要入定?怎样入定?怎样安住于定中?怎样出定?出定者的心倾向于什么?死人与入灭尽定的人有什么差别?灭尽等至是有为法还是无为法、是世间法还是出世间法、是已经成就的还是尚未成就的?显示巴利原文
Tatridaṃ nirodhasamāpattiyā vibhāvanatthaṃ pañhākammaṃ – kā nirodhasamāpatti, ke taṃ samāpajjanti, ke na samāpajjanti, kattha samāpajjanti, kasmā samāpajjanti, kathañcassā samāpajjanaṃ hoti, kathaṃ ṭhānaṃ, kathaṃ vuṭṭhānaṃ, vuṭṭhitassa kiṃninnaṃ cittaṃ hoti, matassa ca samāpannassa ca ko viseso, nirodhasamāpatti kiṃ saṅkhatā asaṅkhatā lokiyā lokuttarā nipphannā anipphannāti?
868 那么,什么是灭尽等至呢?就是按照顺序逐渐灭去,最后所有的心和心所法都不再生起。什么样的人不能入这个定?什么样的人能入?一切凡夫、入流者、一来者、只修纯观的不来者,以及只修纯观的阿拉汉,都不能入这个定。已经获得八等至的不来者和漏尽者,才能入这个定。因为经上是这样说的:“由于具备二力,由于三行的寂止,由于十六智行,由于九种定自在的成就,这种智慧就是灭尽等至的智慧。”除了已经获得八等至的不来者和漏尽者之外,其他人没有这种成就。所以只有他们能入,其他人不能。显示巴利原文
Tattha ti yā anupubbanirodhavasena cittacetasikānaṃ dhammānaṃ appavatti. ti sabbepi puthujjanā, sotāpannā, sakadāgāmino, sukkhavipassakā ca anāgāmino, arahanto na samāpajjanti. Aṭṭhasamāpattilābhino pana anāgāmino, khīṇāsavā ca samāpajjanti. ‘‘Dvīhi balehi samannāgatattā , tayo ca saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā, soḷasahi ñāṇacariyāhi, navahi samādhicariyāhi vasībhāvatā paññā nirodhasamāpattiyā ñāṇa’’nti (paṭi. ma. mātikā 1.34) hi vuttaṃ. Ayañca sampadā ṭhapetvā aṭṭhasamāpattilābhino anāgāmikhīṇāsave aññesaṃ natthi. Tasmā teyeva samāpajjanti, na aññe.
869 不过在这里,什么是二力……乃至……什么是自在?关于这些,我们在这里没有什么需要再说的了。因为这一切在下面这个概括性的详细解释中都已经说过了。就像下面所说的——显示巴利原文
Katamāni panettha dve balāni…pe… katamā vasībhāvatāti? Na ettha kiñci amhehi vattabbaṃ atthi. Sabbamidaṃ etassa uddesassa niddese vuttameva. Yathāha –
“二力”就是指止力和观力。什么是止力?依靠出离而达到心一境性、不散乱,这就是止力。依靠无嗔而达到心一境性、不散乱,这就是止力。依靠光明想而达到心一境性、不散乱,这就是止力。依靠不散乱而达到心一境性、不散乱,这就是止力。依靠随观舍弃而入息,达到心一境性、不散乱,这就是止力。依靠随观舍弃而出息,达到心一境性、不散乱,这就是止力。从什么意义上说是止力呢?以初禅而对各种盖不动摇,所以是止力;以第二禅而对寻和伺不动摇,所以是止力;以第三禅而对喜不动摇,所以是止力;以第四禅而对乐不动摇,所以是止力;以空无边处等至而对色想不动摇,所以是止力;以识无边处等至而对空无边处想不动摇,所以是止力;以无所有处等至而对识无边处想不动摇,所以是止力;以非想非非想处等至而对无所有处想不动摇,所以是止力。对于掉举、和掉举一起生起的烦恼以及各种蕴,不动摇、不摇动、不震荡,所以是止力。这就是止力。显示巴利原文
ti dve balāni samathabalaṃ vipassanābalaṃ. Katamaṃ samathabalaṃ? Nekkhammavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samathabalaṃ. Abyāpādavasena… ālokasaññāvasena… avikkhepavasena…pe… paṭinissaggānupassiassāsavasena… paṭinissaggānupassipassāsavasena cittassa ekaggatā avikkhepo samathabalanti. Kenaṭṭhena samathabalaṃ? Paṭhamajjhānena nīvaraṇe na kampatīti samathabalaṃ. Dutiyajjhānena vitakkavicāre…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyā ākiñcaññāyatanasaññāya na kampatīti samathabalaṃ. Uddhacce ca uddhaccasahagatakilese ca khandhe ca na kampati na calati na vedhatīti samathabalaṃ. Idaṃ .
什么是观力?无常随观就是观力。苦随观……无我随观……厌离随观……离贪随观……灭随观……舍遣随观,这些都是观力。对于色进行无常随观……对于色进行苦随观……对于色进行无我随观……对于色进行厌离随观……对于色进行离贪随观……对于色进行灭随观……对于色进行舍遣随观,这些都是观力。对于受……对于想……对于各种行……对于识……对于眼……乃至……对于老死进行无常随观。对于老死进行舍遣随观,这些都是观力。从什么意义上说是观力呢?以无常随观而对常想不动摇,所以是观力。以苦随观而对乐想不动摇,所以是观力……以无我随观而对我想不动摇,所以是观力……以厌离随观而对喜不动摇,所以是观力……以离贪随观而对贪不动摇,所以是观力……以灭随观而对集不动摇,所以是观力……以舍遣随观而对取不动摇,所以是观力。对于无明、和无明相应的烦恼以及各种蕴,不动摇、不动、不震荡,所以是观力。这就是观力。显示巴利原文
‘‘Katamaṃ vipassanābalaṃ? Aniccānupassanā vipassanābalaṃ. Dukkhānupassanā… anattānupassanā… nibbidānupassanā… virāgānupassanā… nirodhānupassanā… paṭinissaggānupassanā vipassanābalaṃ. Rūpe aniccānupassanā…pe… rūpe paṭinissaggānupassanā vipassanābalaṃ. Vedanāya… saññāya… saṅkhāresu… viññāṇe… cakkhusmiṃ…pe… jarāmaraṇe aniccānupassanā. Jarāmaraṇe paṭinissaggānupassanā vipassanābalanti. Kenaṭṭhena vipassanābalaṃ? Aniccānupassanāya niccasaññāya na kampatīti vipassanābalaṃ. Dukkhānupassanāya sukhasaññāya na kampatīti… anattānupassanāya attasaññāya na kampatīti… nibbidānupassanāya nandiyā na kampatīti… virāgānupassanāya rāge na kampatīti… nirodhānupassanāya samudaye na kampatīti… paṭinissaggānupassanāya ādāne na kampatīti vipassanābalaṃ. Avijjāya ca avijjāsahagatakilese ca khandhe ca na kampati na calati na vedhatīti vipassanābalaṃ. Idaṃ .
“由于三行的安息”——是哪三种行安息了呢?进入第二禅的人,寻和伺这两种语行安息了。进入第四禅的人,入息和出息这两种身行安息了。进入想受灭定的人,想和受这两种心行安息了。就是因为这三种行安息的缘故。显示巴利原文
ti katamesaṃ tiṇṇannaṃ saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā? Dutiyajjhānaṃ samāpannassa vitakkavicārā vacīsaṅkhārā paṭippassaddhā honti. Catutthaṃ jhānaṃ samāpannassa assāsapassāsā kāyasaṅkhārā paṭippassaddhā honti. Saññāvedayitanirodhaṃ samāpannassa saññā ca vedanā ca cittasaṅkhārā paṭippassaddhā honti. Imesaṃ tiṇṇannaṃ saṅkhārānaṃ paṭippassaddhiyā.
“由于十六种智行”——是哪十六种智行呢?(1)无常随观的智行,(2)苦随观的智行,(3)无我随观的智行,(4)厌离随观的智行,(5)离贪随观的智行,(6)灭随观的智行,(7)舍遣随观的智行,(8)还灭随观的智行,(9)入流道的智行,(10)入流果定的智行,(11)一来道的智行,(12)一来果定的智行,(13)不来道的智行,(14)不来果定的智行,(15)阿拉汉道的智行,(16)阿拉汉果定的智行。就是由于这十六种智行。显示巴利原文
ti katamāhi soḷasahi ñāṇacariyāhi? Aniccānupassanā ñāṇacariyā. Dukkhā… anattā… nibbidā… virāgā… nirodhā… paṭinissaggā… vivaṭṭānupassanā ñāṇacariyā. Sotāpattimaggo ñāṇacariyā. Sotāpattiphalasamāpatti ñāṇacariyā. Sakadāgāmimaggo…pe… arahattaphalasamāpatti ñāṇacariyā. Imāhi soḷasahi ñāṇacariyāhi.
“以九定行”——是哪九种定行呢?(1)初禅为定行,(2)第二禅为定行,(3)第三禅为定行,(4)第四禅为定行,(5)空无边处等至为定行,(6)识无边处等至为定行,(7)无所有处等至为定行,(8)非想非非想处等至为定行。(9)为了获得初禅,寻、伺、喜、乐、心一境性为定行……乃至为了获得非想非非想处等至的相应诸法为定行。这就是九种定行。显示巴利原文
ti katamāhi navahi samādhicariyāhi? Paṭhamajjhānaṃ samādhicariyā. Dutiyajjhānaṃ…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti samādhicariyā. Paṭhamajjhānapaṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca. Imāhi navahi samādhicariyāhi.
这就是五种自在:转向自在、入定自在、在定自在、出定自在、省察自在。对于初禅,能在任何想要的地方、任何想要的时间、任何想要的时长转向,转向时没有迟钝,所以叫转向自在;能在任何想要的地方、任何想要的时间、任何想要的时长入定,入定时没有迟钝,所以叫入定自在;能在任何想要的地方、任何想要的时间、任何想要的时长安住于定中,安住时没有迟钝,所以叫在定自在;能在任何想要的地方、任何想要的时间、任何想要的时长从定中出来,出来时没有迟钝,所以叫出定自在;能在任何想要的地方、任何想要的时间、任何想要的时长省察,省察时没有迟钝,所以叫省察自在。对于第二禅……对于第三禅……对于第四禅……对于空无边处……对于识无边处……对于无所有处……对于非想非非想处等至,也都能在任何想要的地方、任何想要的时间、任何想要的时长转向……入定……安住……出来……省察。省察时没有迟钝,所以叫省察自在。这就是五种自在。显示巴利原文
ti pañca vasiyo – āvajjanavasī, samāpajjanavasī, adhiṭṭhānavasī, vuṭṭhānavasī, paccavekkhaṇavasī. Paṭhamajjhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ āvajjati, āvajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti āvajjanavasī. Paṭhamajjhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ samāpajjati, samāpajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti samāpajjanavasī…pe… adhiṭṭhāti adhiṭṭhāne…pe… vuṭṭhāti vuṭṭhāne…pe… paccavekkhati paccavekkhaṇāya dandhāyitattaṃ natthīti paccavekkhaṇavasī. Dutiyaṃ…pe… nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvaticchakaṃ āvajjati …pe… paccavekkhati. Paccavekkhaṇāya dandhāyitattaṃ natthīti paccavekkhaṇavasī. Imā pañca vasiyo’’ti (paṭi. ma. 1.83).
870 这里,“以十六智行”,这是就最显著的情况而说的。然而,不来者是以十四智行而有的。如果是这样,那一来者以十二智行、入流者以十智行,为什么没有呢?没有,因为障碍定的五种欲贪对他们来说还没有断除。对他们来说,这种贪还未断除。因此,止力不圆满;当止力不圆满时,由于力量弱,便不能以止与观二力而入灭定。然而,不来者已经断除了那种贪,因此他是力圆满者;因为力圆满,所以能入灭定。因此,世尊说:“从灭定出来的人,他的非想非非想处善心,依无间缘成为果定的缘。”这在《发趣论》大论中,正是针对不来者从灭定出来而说的。显示巴利原文
Ettha ca ‘‘soḷasahi ñāṇacariyāhī’’ti ukkaṭṭhaniddeso esa. Anāgāmino pana cuddasahi ñāṇacariyāhi hoti. Yadi evaṃ sakadāgāmino dvādasahi sotāpannassa ca dasahi kiṃ na hotīti? Na hoti, samādhipāribandhikassa pañca kāmaguṇikarāgassa appahīnattā. Tesaṃ hi so appahīno. Tasmā samathabalaṃ na paripuṇṇaṃ hoti, tasmiṃ aparipūre dvīhi balehi samāpajjitabbaṃ nirodhasamāpattiṃ balavekallena samāpajjituṃ na sakkonti. Anāgāmissa pana so pahīno, tasmā esa paripuṇṇabalo hoti. Paripuṇṇabalattā sakkoti. Tenāha bhagavā – ‘‘nirodhā vuṭṭhahantassa nevasaññānāsaññāyatanakusalaṃ phalasamāpattiyā anantarapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.417). Idañhi paṭṭhāne mahāpakaraṇe anāgāminova nirodhā vuṭṭhānaṃ sandhāya vuttanti.
871 在五蕴有中。为什么?因为有次第定的存在。然而,在四蕴有中,没有初禅等的生起,因此不能在那里入定。然而,有些人说:“因为没有心所依处。”显示巴利原文
ti pañcavokārabhave. Kasmā? Anupubbasamāpattisabbhāvato. Catuvokārabhave pana paṭhamajjhānādīnaṃ uppatti natthi. Tasmā na sakkā tattha samāpajjitunti. Keci pana ‘‘vatthussa abhāvā’’ti vadanti.
872 由于对诸行转起的种种差别感到厌倦,便想:“就在现世成为无心者,达到灭、达到涅槃后,我们将安乐而住。”于是入定。显示巴利原文
ti saṅkhārānaṃ pavattibhede ukkaṇṭhitvā diṭṭheva dhamme acittakā hutvā ‘‘nirodhaṃ nibbānaṃ patvā sukhaṃ viharissāmā’’ti samāpajjanti.
873 以止与观二者之力精勤,已经做好了先前应做之事的人,灭去非想非非想处心而入定。如果只以止之力精勤,证得非想非非想处定便停住了;如果只以观之力精勤,证得果定便停住了;但如果以二者之力精勤,做好了先前应做之事,灭去非想非非想处心,他便入此灭定。这是此处的略说。显示巴利原文
ti samathavipassanāvasena ussakkitvā katapubbakiccassa nevasaññānāsaññāyatanaṃ nirodhayato, evamassa samāpajjanaṃ hoti. Yo hi samathavaseneva ussakkati, so nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ patvā tiṭṭhati. Yo pana vipassanāvaseneva ussakkati, so phalasamāpattiṃ patvā tiṭṭhati. Yo pana ubhayavaseneva ussakkitvā pubbakiccaṃ katvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ nirodheti, so taṃ samāpajjatīti ayamettha saṅkhepo.
874 不过,这只是详细的解说——在这里,有一位比丘想要进入灭定。他吃完饭,把手脚洗干净,然后到一个僻静的地方,在铺好的座位上盘腿坐下,挺直身体,把正念安放在面前,进入初禅。出定之后,就在那个状态下,观察一切有为法都是无常、苦、无我的。显示巴利原文
Ayaṃ pana vitthāro – idha bhikkhu nirodhaṃ samāpajjitukāmo katabhattakicco sudhotahatthapādo vivitte okāse supaññattamhi āsane nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha saṅkhāre aniccato dukkhato anattato vipassati.
这种观有三种:行把握观、果定观和灭定观。其中,行把握观不管是钝根还是利根,都必定是证道的近因。果定观只适合利根,就像修道一样;但灭定观则不能太钝,也不能太利。所以,他用一种不太钝、也不太利的观来观察那些有为法。显示巴利原文
Vipassanā panesā tividhā hoti – saṅkhāraparigaṇhanakavipassanā, phalasamāpattivipassanā, nirodhasamāpattivipassanāti. Tattha saṅkhāraparigaṇhanakavipassanā mandā vā hotu tikkhā vā, maggassa padaṭṭhānaṃ hotiyeva. Phalasamāpattivipassanā tikkhāva vaṭṭati maggabhāvanāsadisā. Nirodhasamāpattivipassanā pana nātimandanātitikkhā vaṭṭati. Tasmā esa nātimandāya nātitikkhāya vipassanāya te saṅkhāre vipassati.
之后,他进入第二禅,出定后,在那个状态下同样地观察有为法。接着,进入第三禅,出定后,在那个状态下同样地观察有为法。接着,进入第四禅,出定后,在那个状态下同样地观察有为法。接着,进入空无边处定,出定后,在那个状态下同样地观察有为法。接着,进入识无边处定,出定后,在那个状态下同样地观察有为法。同样地,进入无所有处定,出定后,他做四种预备工作:使不共结物不受损害、僧伽的期待、大师的召唤、寿限的限定。显示巴利原文
Tato dutiyaṃ jhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha saṅkhāre tatheva vipassati. Tato tatiyaṃ jhānaṃ…pe… tato viññāṇañcāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya tattha saṅkhāre tatheva vipassati. Tathā ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya catubbidhaṃ pubbakiccaṃ karoti – nānābaddhaavikopanaṃ, saṅghapaṭimānanaṃ, satthupakkosanaṃ, addhānaparicchedanti.
875 在这里,“使不系属之物不受损害”是指:凡是那些不是和这位比丘系在一起、而是分开放置的钵和衣、床和座、住处,或者其他任何资具类物品,他应该这样决意:让它们不受扰乱,不被火、水、风、盗贼、老鼠等毁坏。显示巴利原文
Tattha nti yaṃ iminā bhikkhunā saddhiṃ ekābaddhaṃ na hoti, nānābaddhaṃ hutvā ṭhitaṃ pattacīvaraṃ vā mañcapīṭhaṃ vā nivāsagehaṃ vā aññaṃ vā pana kiñci parikkhārajātaṃ, taṃ yathā na vikuppati, aggiudakavātacoraundūrādīnaṃ vasena na vinassati, evaṃ adhiṭṭhātabbaṃ.
在这里,决意的方法是:“愿这件东西和那件东西在这七天之内,不被火烧,不被水冲,不被风毁,不被盗贼夺取,不被老鼠等啃咬!”这样决意之后,在那七天当中,这些东西就不会有任何危险。显示巴利原文
Tatridaṃ adhiṭṭhānavidhānaṃ ‘‘idañca idañca imasmiṃ sattāhabbhantare mā agginā jhāyatu, mā udakena vuyhatu, mā vātena viddhaṃsatu, mā corehi hariyatu, mā undūrādīhi khajjatū’’ti. Evaṃ adhiṭṭhite taṃ sattāhaṃ tassa na koci parissayo hoti.
但是,如果不这样决意,东西就会被火等毁坏,就像大象战士长老的故事那样。据说,长老进入他母亲那位近事女的村庄乞食。近事女供养了粥之后,请他在休息堂里坐下。长老便进入灭定坐着。当他坐着的时候,休息堂起了火,其他比丘各自拿着自己的坐具逃走了。村民们聚集过来,看到长老,说:“这个懒惰的沙门!”火烧尽了茅草、竹子、木材,包围了长老。人们用水瓮取水灭火,清除灰烬,清扫地面,撒花礼敬后站在一旁。长老在预定的时间出定,看到他们,说:“我已被他们发现了”,便升上虚空,前往粟岛。这就叫做“使不共结物不受损害”。显示巴利原文
Anadhiṭṭhahato pana aggiādīhi vinassati mahānāgattherassa viya. Thero kira mātuupāsikāya gāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Upāsikā yāguṃ datvā āsanasālāya nisīdāpesi. Thero nirodhaṃ samāpajjitvā nisīdi. Tasmiṃ nisinne āsanasālāya agginā gahitāya sesabhikkhū attano attano nisinnāsanaṃ gahetvā palāyiṃsu. Gāmavāsikā sannipatitvā theraṃ disvā ‘‘alasasamaṇo’’ti āhaṃsu. Aggi tiṇaveṇukaṭṭhāni jhāpetvā theraṃ parikkhipitvā aṭṭhāsi. Manussā ghaṭehi udakaṃ āharitvā nibbāpetvā chārikaṃ apanetvā paribhaṇḍaṃ katvā pupphāni vikiritvā namassamānā aṭṭhaṃsu. Thero paricchinnakālavasena vuṭṭhāya te disvā ‘‘pākaṭomhi jāto’’ti vehāsaṃ uppatitvā piyaṅgudīpaṃ agamāsi. Idaṃ nānābaddhaavikopanaṃ nāma.
凡是已经连结在一起的物品,比如内衣、外衣,或者所坐的坐具,在这里不需要另外作决意。只凭定的力量就能守护它,就像尊者僧祇婆那样。这也已经说过:'尊者僧祇婆的神变是定力扩展所成,尊者舍利弗的神变是定力扩展所成。'显示巴利原文
Yaṃ ekābaddhaṃ hoti nivāsanapāvuraṇaṃ vā nisinnāsanaṃ vā, tattha visuṃ adhiṭṭhānakiccaṃ natthi. Samāpattivaseneva naṃ rakkhati āyasmato sañjīvassa viya . Vuttampi cetaṃ ‘‘āyasmato sañjīvassa samādhivipphārā iddhi, āyasmato sāriputtassa samādhivipphārā iddhī’’ti.
876 '僧伽的期待',是指僧团的等待和期望。意思是:直到这位比丘到来为止,不举行僧团羯磨。在这里,那种期待并不是他的预备行为,但顾念这种期待是他的预备工作。所以他应该这样顾念:'如果我坐在这里,在七日间入灭尽定的时候,僧团想要举行自恣等任何羯磨,那么,不用等哪位比丘来叫我,我就自己出定。'先这样作决定之后再入定的人,就必定会在那个时候出定。显示巴利原文
nti saṅghassa paṭimānanaṃ udikkhanaṃ. Yāva eso bhikkhu āgacchati, tāva saṅghakammassa akaraṇanti attho. Ettha ca na paṭimānanaṃ etassa pubbakiccaṃ, paṭimānanāvajjanaṃ pana pubbakiccaṃ. Tasmā evaṃ āvajjitabbaṃ ‘‘sace mayi sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne saṅgho uttikammādīsu kiñcideva kammaṃ kattukāmo hoti, yāva maṃ koci bhikkhu āgantvā na pakkosati, tāvadeva vuṭṭhahissāmī’’ti. Evaṃ katvā samāpanno hi tasmiṃ samaye vuṭṭhātiyeva.
如果不这样做,当僧团集会时不见他,有人问:'某比丘在哪里?'回答说:'正在入灭尽定。'于是僧团派一位比丘说:'你去!以僧团的名义召他来。'这时,那位比丘走到入定者能听到声音的地方站着,只说:'贤友,僧团在等你',他就立刻出定。这实在是因为僧团的命令如此重大。所以他应该预先顾念到这一点再入定,以便能自动出定。显示巴利原文
Yo pana evaṃ na karoti, saṅgho ca sannipatitvā taṃ apassanto ‘‘asuko bhikkhu kuhi’’nti ‘‘nirodhasamāpanno’’ti vutte saṅgho kañci bhikkhuṃ peseti ‘‘gaccha naṃ saṅghassa vacanena pakkosāhī’’ti. Athassa tena bhikkhunā savanūpacāre ṭhatvā ‘‘saṅgho taṃ āvuso paṭimānetī’’ti vuttamatteva vuṭṭhānaṃ hoti. Evaṃ garukā hi saṅghassa āṇā nāma. Tasmā taṃ āvajjitvā yathā sayameva vuṭṭhāti, evaṃ samāpajjitabbaṃ.
877 '导师召唤',这里也只是以顾念导师的召唤作为他的预备工作。所以他也应该这样顾念:'如果我坐在这里,在七日间入灭尽定的时候,导师因为有事情发生而制定学处,或者因为有那样的义理因缘生起而说法,那么,不用等任何人来叫我,我就自己出定。'先这样作决定之后再入定的人,就必定会在那个时候出定。显示巴利原文
nti idhāpi satthupakkosanāvajjanameva imassa kiccaṃ. Tasmā tampi evaṃ āvajjitabbaṃ ‘‘sace mayi sattāhaṃ nirodhaṃ samāpajjitvā nisinne satthā otiṇṇavatthusmiṃ sikkhāpadaṃ vā paññapeti, tathārūpāya vā atthuppattiyā dhammaṃ deseti, yāva maṃ koci āgantvā na pakkosati, tāvadeva vuṭṭhahissāmī’’ti. Evaṃ katvā nisinno hi tasmiṃ samaye vuṭṭhātiyeva.
如果不这样做,当僧团集会而导师不见他时,问:'某比丘在哪里?'回答说:'正在入灭尽定。'于是导师派一位比丘说:'你去!以我的话召他来。'这时,那位比丘走到入定者能听到声音的地方站着,只说:'导师召唤尊者',他就立刻出定。这实在是因为导师的召唤如此重大。所以他应该预先作意再入定,以便能自动出定。显示巴利原文
Yo pana evaṃ na karoti, satthā ca saṅghe sannipatite taṃ apassanto ‘‘asuko bhikkhu kuhi’’nti ‘‘nirodhasamāpanno’’ti vutte kañci bhikkhuṃ peseti ‘‘gaccha naṃ mama vacanena pakkosā’’ti. Athassa tena bhikkhunā savanūpacāre ṭhatvā ‘‘satthā āyasmantaṃ āmantetī’’ti vuttamatteva vuṭṭhānaṃ hoti. Evaṃ garukaṃ hi satthupakkosanaṃ, tasmā taṃ āvajjitvā yathā sayameva vuṭṭhāti, evaṃ samāpajjitabbaṃ.
878 '寿限'是指生命时限的确定。这位比丘应当善巧于确定时限。他应该先作意自己的'寿行将会持续七日还是不持续'之后,才入定。因为如果他不作意七日之内将会灭尽的寿行就入定,他的灭尽定不能抵抗死亡。由于在灭尽定中没有死亡,他会在中途从定中出定。因此,必须先作意这个寿限之后才入定。对于其余三种预备行,即使不作意也可以。然而对于这个寿限,则是必须作意的。显示巴利原文
ti jīvitaddhānassa paricchedo. Iminā bhikkhunā addhānaparicchede sukusalena bhavitabbaṃ. Attano ‘‘āyusaṅkhārā sattāhaṃ pavattissanti na pavattissantī’’ti āvajjitvāva samāpajjitabbaṃ. Sace hi sattāhabbhantare nirujjhanake āyusaṅkhāre anāvajjitvāva samāpajjati, nāssa nirodhasamāpatti maraṇaṃ paṭibāhituṃ sakkoti. Antonirodhe maraṇassa natthitāya antarāva samāpattito vuṭṭhāti. Tasmā etaṃ āvajjitvāva samāpajjitabbaṃ. Avasesaṃ hi anāvajjitumpi vaṭṭati. Idaṃ pana āvajjitabbamevāti vuttaṃ.
879 这位比丘这样进入无所有处定,然后出定,完成了这些准备工作之后,再进入非想非非想处定。接着,经过一个或两个心识刹那的过程,他就成为无心者,触证了灭尽定。可是,为什么在两个心识刹那之后,更上层的心不再继续生起呢?因为这是为了达到「灭」而做的加行(努力修习)。这位比丘把止与观这两类修行方法成对地结合起来,依次第逐步上升到八种等至(八种定境);这是为了渐次达到「灭」的加行,并不是为了非想非非想处定本身的加行。因此,由于这是朝向「灭」的加行,在两个心识刹那之后,心就不再生起了。显示巴利原文
So evaṃ ākiñcaññāyatanaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya imaṃ pubbakiccaṃ katvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjati. Athekaṃ vā dve vā cittavāre atikkamitvā acittako hoti, nirodhaṃ phusati. Kasmā panassa dvinnaṃ cittānaṃ uparicittāni na pavattantīti? Nirodhassa payogattā. Idañhi imassa bhikkhuno dve samathavipassanādhamme yuganaddhe katvā aṭṭha samāpattiārohanaṃ anupubbanirodhassa payogo, na nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiyāti nirodhassa payogattā dvinnaṃ cittānaṃ upari na pavattanti.
然而,如果有比丘从无所有处定出定后,没有做这些准备工作,就直接去入非想非非想处定,那么他无法从那里进入无心状态,反而会退转回来,再次安住在无所有处定中。在这里,应当引用一个「从未走过某条路的人」的譬喻来说明——显示巴利原文
Yo pana bhikkhu ākiñcaññāyatanato vuṭṭhāya idaṃ pubbakiccaṃ akatvā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjati, so parato acittako bhavituṃ na sakkoti, paṭinivattitvā puna ākiñcaññāyataneyeva patiṭṭhāti. Maggaṃ agatapubbapurisūpamā cettha vattabbā –
据说,有一个人以前从未走过某条道路,走到半路时,来到一处积水的山洞前,或者来到一块岩石前——这块岩石在越过很深的泥沼之后,被烈日晒得极热。他没有把下衣和上衣整理好,就下到山洞中,因为害怕自己的资具(衣物等)被打湿,又回到岸上站着;或者他刚一踏上那块热石,就因为脚被烫伤,又退回到这边站着。在这个譬喻中,就像那个人因为没有整理好下衣和上衣,刚下到山洞,或刚踏上热石,就退了回来,只能站在这边一样;同样地,那位瑜伽行者(禅修者)也因为没做准备工作,刚进入非想非非想处定,就退了回来,安住在无所有处定。显示巴利原文
Eko kira puriso ekaṃ maggaṃ agatapubbo antarā udakakandaraṃ vā gambhīraṃ udakacikkhallaṃ atikkamitvā ṭhapitaṃ caṇḍātapasantattapāsāṇaṃ vā āgamma taṃ nivāsanapāvuraṇaṃ asaṇṭhapetvāva kandaraṃ orūḷho parikkhāratemanabhayena punadeva tīre patiṭṭhāti. Pāsāṇaṃ akkamitvāpi santattapādo punadeva orabhāge patiṭṭhāti. Tattha yathā so puriso asaṇṭhapitanivāsanapāvuraṇattā kandaraṃ otiṇṇamattova, tattapāsāṇaṃ akkantamatto eva ca paṭinivattitvā oratova patiṭṭhāti, evaṃ yogāvacaropi pubbakiccassa akatattā nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpannamattova paṭinivattitvā ākiñcaññāyatane patiṭṭhāti.
然而,就像先前曾经走过那条路的人,来到那个地方后,把一件布衣牢固地穿好,另一件拿在手中,就越过了山洞;或者只是刚一踏上热石,就继续向前走。同样地,已经做过准备工作的比丘,进入非想非非想处定之后,就成为无心者,触证了灭尽定而安住其中。显示巴利原文
Yathā pana pubbepi taṃ maggaṃ gatapubbapuriso taṃ ṭhānaṃ āgamma ekaṃ sāṭakaṃ daḷhaṃ nivāsetvā aparaṃ hatthena gahetvā kandaraṃ uttaritvā tattapāsāṇaṃ vā akkantamattakameva karitvā parato gacchati, evamevaṃ katapubbakicco bhikkhu nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjitvāva parato acittako hutvā nirodhaṃ phusitvā viharati.
880 如此,对于已经入灭尽定的人,由于有入定时间的限定,以及因为在定中不会中途寿命耗尽、没有僧团的期待、没有导师的召唤,所以能够安住在定中。显示巴利原文
nti evaṃ samāpannāya panassā kālaparicchedavasena ceva antarāāyukkhayasaṅghapaṭimānanasatthupakkosanābhāvena ca ṭhānaṃ hoti.
881 也就是说:不还果圣者是由于不还果的生起而出定,阿罗汉是由于阿罗汉果的生起而出定——像这样,出定有两种情况。显示巴利原文
nti anāgāmissa anāgāmiphaluppattiyā, arahato arahattaphaluppattiyāti evaṃ dvedhā vuṭṭhānaṃ hoti.
882 它趣向涅槃。因为经中说:“贤友毗舍佉,从想受灭定出定的比丘,他的心趣向远离、倾向远离、赴向远离。”显示巴利原文
ti nibbānaninnaṃ. Vuttaṃ hetaṃ ‘‘saññāvedayitanirodhasamāpattiyā vuṭṭhitassa kho, āvuso visākha, bhikkhuno vivekaninnaṃ cittaṃ hoti vivekapoṇaṃ vivekapabbhāra’’nti (ma. ni. 1.464).
883 这个意思在经中也有说明。如经中说:“贤友!一个已经死去、命终的人,他的身行已经息灭、止息,语行已经息灭、止息,心行已经息灭、止息,寿命已尽,体温已经消散,诸根已经毁坏。而这位进入想受灭定的比丘,他的身行也已经息灭、止息,语行也已经息灭、止息,心行也已经息灭、止息,但寿命还没有尽,体温还没有消散,诸根还没有毁坏。”显示巴利原文
ti ayampi attho sutte vuttoyeva. Yathāha – ‘‘yvāyaṃ, āvuso, mato kālaṅkato, tassa kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā… cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni paribhinnāni. Yo cāyaṃ bhikkhu saññāvedayitanirodhaṃ samāpanno, tassapi kāyasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, vacīsaṅkhārā… cittasaṅkhārā niruddhā paṭippassaddhā, āyu aparikkhīṇo, usmā avūpasantā, indriyāni aparibhinnānī’’ti (ma. ni. 1.457).
884 然而,对于“它是有为还是无为”等问题,既不能说它是有为,也不能说它是无为;既不能说它是世间,也不能说它是出世间。为什么呢?因为从它自身的性质来说,它并不存在。但是,由于依入定者而被称为“已入定”,所以可以说它是已经成就的,而不是尚未成就的。显示巴利原文
tiādipucchāyaṃ pana saṅkhatātipi asaṅkhatātipi lokiyātipi lokuttarātipi na vattabbā. Kasmā? Sabhāvato natthitāya. Yasmā panassā samāpajjantassa vasena samāpannā nāma hoti, tasmā nipphannāti vattuṃ vaṭṭati, no anipphannā.
如是寂静之等至,此为圣者所依止;
于现法中,得“涅槃”之名;
修习了圣慧之后,智者入此定。
显示巴利原文 Iti santaṃ samāpattiṃ, imaṃ ariyanisevitaṃ; Diṭṭheva dhamme nibbānamitisaṅkhaṃ upāgataṃ; Bhāvetvā ariyaṃ paññaṃ, samāpajjanti paṇḍitā. Yasmā tasmā imissāpi, samāpattisamatthatā; Ariyamaggesu paññāya, ānisaṃsoti vuccatīti.
应供养性等成就论显示巴利原文
Āhuneyyabhāvādisiddhikathā
885 修习出世间慧的功德,不单是能入灭定,还应知道成就了应供养者等身份。因为毫无差别地,由于修习了这四种道慧,修慧的人成为包含天神在内的世间应供养者、应款待者、应施者、应合掌恭敬者、世间无上福田。显示巴利原文
ti na kevalañca nirodhasamāpattiyā samāpajjanasamatthatāva, ayaṃ pana āhuneyyabhāvādisiddhipi imissā lokuttarapaññābhāvanāya ānisaṃsoti veditabbo. Avisesena hi catubbidhāyapi etissā bhāvitattā bhāvitapañño puggalo sadevakassa lokassa āhuneyyo hoti pāhuneyyo dakkhiṇeyyo añjalīkaraṇīyo anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa.
886 特别来说,在这里,先说修习第一道慧之后,以钝观而来的人称为钝根者,在七善趣有中轮回之后,才作苦之边际。以中等观而来的人称为中根者,流转轮回于两家或三家之后,才作苦之边际。以利观而来的人称为利根者,仅仅生起一次人趣之有后,就作苦之边际。显示巴利原文
Visesato panettha paṭhamamaggapaññaṃ tāva bhāvetvā mandāya vipassanāya āgato mudindriyopi nāma hoti, sattasugatibhave saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Majjhimāya vipassanāya āgato majjhimindriyo nāma hoti, dve vā tīṇi vā kulāni sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karoti. Tikkhāya vipassanāya āgato tikkhindriyo nāma hoti, ekaññeva mānusakaṃ bhavaṃ nibbattetvā dukkhassantaṃ karoti.
887 修习第二道慧之后,称为一来者,仅仅来此世间一次之后,就作苦之边际。显示巴利原文
Dutiyamaggapaññaṃ bhāvetvā nāma hoti, sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti.
888 修习第三道慧之后,这位圣者被称为不来者。根据诸根的差别,不来者又分为五种:中般涅槃者、损至般涅槃者、无行般涅槃者、有行般涅槃者、上流至阿迦腻吒者。他舍离此处之后,便获得究竟解脱。其中,中般涅槃者,是指在任何净居天中,还未活到寿命的一半就般涅槃了;损至般涅槃者,是指活过了寿命的一半才般涅槃;无行般涅槃者,是指不需要刻意努力、不用特别功用,就能生起向上的道;有行般涅槃者,是指需要刻意努力、运用功用,才能生起向上的道;上流至阿迦腻吒者,是指从他投生的地方不断向上,一直到达阿迦腻吒天,并在那里般涅槃。显示巴利原文
Tatiyamaggapaññaṃ bhāvetvā nāma hoti. So indriyavemattatāvasena antarāparinibbāyī, upahaccaparinibbāyī, asaṅkhāraparinibbāyī, sasaṅkhāraparinibbāyī, uddhaṃsoto akaniṭṭhagāmīti pañcadhā. Idha vihāyaniṭṭho hoti. Tattha ti yattha katthaci suddhāvāsabhave upapajjitvā āyuvemajjhaṃ appatvāva parinibbāyati. ti āyuvemajjhaṃ atikkamitvā parinibbāyati. ti asaṅkhārena appayogena uparimaggaṃ nibbatteti. ti sasaṅkhārena sappayogena uparimaggaṃ nibbatteti. ti yatthupapanno, tato uddhaṃ yāva akaniṭṭhabhavā āruyha tattha parinibbāyati.
889 修习第四道慧之后,有的成为信解脱,有的成为慧解脱,有的成为俱分解脱,有的成为三明者,有的成为六通者,有的成为获得种种无碍解的大漏尽者。关于这一点,经中说:在道的那一刹那,这位圣者名为解结;在果的那一刹那,他便名为已解结者,是包含天神世间在内的最上应施者。显示巴利原文
Catutthamaggapaññaṃ bhāvetvā koci hoti, koci hoti, koci hoti, koci koci koci mahākhīṇāsavo. Yaṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘maggakkhaṇe panesa taṃ jaṭaṃ vijaṭeti nāma . Phalakkhaṇe vijaṭitajaṭo sadevakassa lokassa aggadakkhiṇeyyo hotī’’ti.
如是,修习圣慧有众多功德;
因此,有智者应对此修习生起喜乐。
显示巴利原文 Evaṃ anekānisaṃsā, ariyapaññāya bhāvanā; Yasmā tasmā kareyyātha, ratiṃ tattha vicakkhaṇo.
890 至此——显示巴利原文
Ettāvatā ca –
「具慧之人安立于戒,修习心与慧;
精勤、明智的比丘,他解开此结缚。
显示巴利原文 Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ; Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭanti. –
在这首以戒、定、慧三门开示清净道的偈颂中,已经阐明了修慧的功德。显示巴利原文
Imissā gāthāya sīlasamādhipaññāmukhena desite visuddhimagge sānisaṃsā paññābhāvanā paridīpitā hotīti.
891 至此——显示巴利原文
Ettāvatā ca –
「有慧人住戒,修习心与慧;
精勤、聪慧的比丘,他能解开这缠结。」——
显示巴利原文 ‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ; Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti. –
引述此偈之后,我们所说的是——显示巴利原文
Imaṃ gāthaṃ nikkhipitvā yadavocumha –
于胜者教法中,获得极难得之出家;
包摄戒等安稳正直之清净道。
世间希求清净者,若不如实了知,
诸瑜伽者虽精勤,亦不能证得清净。
为令彼等生欢悦,及极清净之抉择;
依止大精舍住者之开示方法。
我将宣说《清净道》,愿我恭敬宣说时,
一切希求清净的善人们,请谛听!”
显示巴利原文 ‘‘Imissā dāni gāthāya, kathitāya mahesinā; Vaṇṇayanto yathābhūtaṃ, atthaṃ sīlādibhedanaṃ. ‘‘Sudullabhaṃ labhitvāna, pabbajjaṃ jinasāsane; Sīlādisaṅgahaṃ khemaṃ, ujuṃ maggaṃ visuddhiyā. ‘‘Yathābhūtaṃ ajānantā, suddhikāmāpi ye idha; Visuddhiṃ nādhigacchanti, vāyamantāpi yogino. ‘‘Tesaṃ pāmojjakaraṇaṃ, suvisuddhavinicchayaṃ; Mahāvihāravāsīnaṃ, desanānayanissitaṃ. ‘‘Visuddhimaggaṃ bhāsissaṃ, taṃ me sakkacca bhāsato; Visuddhikāmā sabbepi, nisāmayatha sādhavo’’ti.
以上即是所宣说。显示巴利原文
Svāyaṃ bhāsito hoti.
892 在这部论中——显示巴利原文
Tattha ca –
对于戒等差别诸义的抉择,
是依据五部尼柯耶的义疏理趣而说。
汇集那一切,大抵带有抉择;
因为已显示免离一切混合之过失。
是故欲求清净、具清净慧之瑜伽者,
于此清净道,正应恭敬用心。
分别说者中最殊胜、享有耶舍之诸上座,
大寺住者传承中之明辨者,
尊者僧护,行持清净头陀行,
具足律仪之行,亦具足修行实践,
以忍与柔和、慈等德行庄严其心,
受其请求已,由我造作此论。
愿欲令正法久住者所集之福,
愿以其威力,一切有情皆得乐。
此《清净道论》,于此无有障碍;
五十八诵品圣典量,今已圆满。
正如世间一切,皆依止善者;
愿其心愿无障碍,速速成就。
显示巴利原文 Tesaṃ sīlādibhedānaṃ, atthānaṃ yo vinicchayo; Pañcannampi nikāyānaṃ, vutto aṭṭhakathānaye. Samāharitvā taṃ sabbaṃ, yebhuyyena sanicchayo; Sabbasaṅkaradosehi, mutto yasmā pakāsito. Tasmā visuddhikāmehi, suddhapaññehi yogihi; Visuddhimagge etasmiṃ, karaṇīyova ādaroti. Vibhajjavādiseṭṭhānaṃ , theriyānaṃ yasassinaṃ; Mahāvihāravāsīnaṃ, vaṃsajassa vibhāvino. Bhadantasaṅghapālassa, sucisallekhavuttino; Vinayācārayuttassa, yuttassa paṭipattiyaṃ. Khantisoraccamettādi-guṇabhūsitacetaso; Ajjhesanaṃ gahetvāna, karontena imaṃ mayā. Saddhammaṭṭhitikāmena , yo patto puññasañcayo; Tassa tejena sabbepi, sukhamedhantu pāṇino. Visuddhimaggo eso ca, antarāyaṃ vinā idha; Niṭṭhito aṭṭhapaññāsa-bhāṇavārāya pāḷiyā. Yathā tatheva lokassa, sabbe kalyāṇanissitā; Anantarāyā ijjhantu, sīghaṃ sīghaṃ manorathāti.
895 这部论是由一位大长老所造,名为《清净道论》。这位大长老具备到达彼岸的清净信、觉慧和精进,以此作为庄严;他成就了戒行、正直、柔和等种种功德;能够深入理解自宗和他宗深奥的法义,具足智慧和辩才;在导师的教法中,对于三藏圣典及其义注的分别,拥有无碍的智慧之光。显示巴利原文
Parama visuddha saddhā buddhi vīriya paṭimaṇḍitena sīlācārajjava maddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamaya samayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattibhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā chaḷabhiññāpaṭisambhidādi bhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme appaṭihatabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā ti garūhi gahitanāmadheyyena therena mudantakhedakavattabbena kato visuddhimaggo nāma.
愿此论住立于世间,为欲度脱世间者;
为善男子们显示,以戒等得清净之理法。
只要那清净心的如如者,连“佛陀”之名,
乃至世间年长者、大仙之名,在世间流传。
显示巴利原文 Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassento kulaputtānaṃ, nayaṃ sīlādisuddhiyā. Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.