4. 地遍分别·第四禅论
4. 地遍分别 · 22 段
第四禅论
Catutthajjhānakathā
87如此证得第三禅之后,又依照前面所说的方法,以五种行相修习并达到自在;随后,从已经熟练的第三禅出定,这样观察它的过患:“这种等至受到邻近之喜的威胁;只要其中还有对乐的心之作意(心的关注),就以此显示出它的粗重;并且,它的禅支因为所说的乐的粗重而显得薄弱。”他作意第四禅更为寂静,止息了对第三禅的贪著,开始着手修习证得第四禅所需的前行准备。当他从第三禅出定,以念与正知省察禅支时,乐(即心的喜悦)显现为粗重;而作为受的舍与心一境性则显现为寂静。于是,为了舍断粗的禅支、获得寂静的禅支,他对那同一个相,反复作意为“地、地”,心里想着“现在第四禅将要生起”;此时,以那同一个地遍为所缘(专注的对象),生起意门转向(心转向所缘),截断了有分(心流的基础状态)。此后,在那同一个所缘上,生起四个或五个速行心(快速运作的心),其中最后一个是属于第四禅的色界速行,其余则如前文所说,是欲界的。但这里有一个差别:乐受并不作为重复缘(反复生起的条件)而成为不苦不乐受的缘;而第四禅的预作(准备工作)必须以不苦不乐受生起。因此,这些预作心与不苦不乐受相应;在这里,喜仅仅由于与舍相应而消失。至此,他“由于舍断了乐与苦,并且由于先前的喜与忧已经灭去,具足并安住于第四禅;此禅不苦不乐,由舍而念清净”。如此,他证得了属于地遍的第四禅:舍断一支、具足二支、三种善、具足十相。
Evamadhigate pana tasmiṃpi vuttanayeneva pañcahākārehi ciṇṇavasinā hutvā paguṇatatiyajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannapītipaccatthikā, ‘yadeva tattha sukhamiti cetaso ābhogo, etenetaṃ oḷārikaṃ akkhāyatī’ti (dī. ni. 1.96) evaṃ vuttassa sukhassa oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā catutthaṃ jhānaṃ santato manasikatvā tatiyajjhāne nikantiṃ pariyādāya catutthādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā tatiyajjhānato vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato cetasikasomanassasaṅkhātaṃ sukhaṃ oḷārikato upaṭṭhāti, upekkhāvedanā ceva cittekaggatā ca santato upaṭṭhāti, tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto ‘‘idāni catutthaṃ jhānaṃ uppajjissatī’’ti bhavaṅgaṃ upacchinditvā tadeva pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati. Tato tasmiṃyevārammaṇe cattāri pañca vā javanāni uppajjanti , yesaṃ avasāne ekaṃ rūpāvacaraṃ catutthajjhānikaṃ, sesāni vuttappakārāneva kāmāvacarāni. Ayaṃ pana viseso, yasmā sukhavedanā adukkhamasukhāya vedanāya āsevanapaccayena paccayo na hoti, catutthajjhāne ca adukkhamasukhāya vedanāya uppajjitabbaṃ, tasmā tāni upekkhāvedanāsampayuttāni honti. Upekkhāsampayuttattāyeva cettha pītipi parihāyatīti. Ettāvatā cesa sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati (dī. ni. 1.232; dha. sa. 165). Evamanena ekaṅgavippahīnaṃ duvaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ catutthaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇaṃ.
88在这里,“由于断了乐及断了苦的缘故”,意思是断了身体的乐受和身体的苦受。“先已”是指那些在以前就已经灭去了,不是在第四禅的刹那才灭的。“由于灭了喜与忧的缘故”,这是指心的乐受与心的苦受这两者,在先前就已经灭没、断除了的意思。
Tattha sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānāti kāyikasukhassa ca kāyikadukkhassa ca pahānā. Pubbevāti tañca kho pubbeva, na catutthajjhānakkhaṇe. Somanassadomanassānaṃ atthaṅgamāti cetasikasukhassa ca cetasikadukkhassa cāti imesampi dvinnaṃ pubbeva atthaṅgamā, pahānā icceva vuttaṃ hoti.
然而,它们是在什么时候被断除的呢?是在四种禅那的近行刹那(接近安止定的瞬间)。因为喜是在第四禅那的近行刹那才被断除的。苦、忧、乐是在第一、第二、第三禅那的近行刹那,依次第被断除的。虽然在这里没有依照断除的次第来说,但在《分别论》的根分别中,是依诸根的列举次第而说的,所以应该知道,在此也说明了乐、苦、喜、忧的断除。
Kadā pana nesaṃ pahānaṃ hotīti. Catunnaṃ jhānānaṃ upacārakkhaṇe. Somanassañhi catutthajjhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyati. Dukkhadomanassasukhāni paṭhamadutiyatatiyajjhānānaṃ upacārakkhaṇesu. Evametesaṃ pahānakkamena avuttānampi indriyavibhaṅge pana indriyānaṃ uddesakkameneva idhāpi vuttānaṃ sukhadukkhasomanassadomanassānaṃ pahānaṃ veditabbaṃ.
如果这些不善法只是在进入各禅那的近行定那一刹那被舍断,那么为什么在下面的经文中说它们是在禅那本身中彻底灭尽的呢?经文是这样说的:“已经生起的苦根(苦受)在哪里毫无残余地灭尽?各位比丘,在这里,比丘远离各种欲、远离不善法,证入并安住在初禅中……就在这里,已经生起的苦根毫无残余地灭尽。已经生起的忧根(忧受)在哪里毫无残余地灭尽?……在第二禅中。已经生起的乐根(乐受)在哪里毫无残余地灭尽?……在第三禅中。已经生起的喜根(喜受)在哪里毫无残余地灭尽?各位比丘,在这里,比丘由于断除了乐、断除了苦,并且先前已经灭除了喜悦与忧,证入并安住在不苦不乐、由舍而念清净的第四禅中……就在这里,已经生起的喜根毫无残余地灭尽。”经文之所以这样说,是从“增强的灭”这个角度来讲的。因为在初禅等禅那中,发生的是这些不善法增强的灭,而不只是单纯的灭;在近行刹那发生的只是单纯的灭,并不是增强的灭。
Yadi panetāni tassa tassa jhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyanti, atha kasmā ‘‘kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati, idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehipi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Kattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ sukhindriyaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati, idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti (saṃ. ni. 5.510) evaṃ jhānesveva nirodho vuttoti? Atisayanirodhattā. Atisayanirodho hi nesaṃ paṭhamajjhānādīsu, na nirodhoyeva. Nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe, nātisayanirodho.
确实是这样。在种种所缘转向的初禅近行定中,苦根虽然已经灭尽,但如果遇到牛虻、蚊子等的叮咬,或者因为坐卧的地方不舒适而产生的燥热苦恼,苦根仍然可能生起;然而在安止定(真正的禅那)内,它就绝对不会生起。或者说,在近行定中灭尽的苦根,并不是完全灭尽,因为它还没有被它的对立面所彻底破坏。然而在安止定内,由于喜的遍满,全身都沉浸在乐中,对于这样沉浸在乐中的身体,苦根便完全灭尽了,因为它已经被它的对立面所彻底破坏。再者,在种种所缘转向的第二禅近行定中,忧根虽然已经舍断,但因为这种忧根是在身体疲劳或者内心苦恼的时候,以寻与伺为缘而生起的;如果没有寻与伺,它就绝对不会生起。然而在能生起忧根的地方,必定有寻与伺存在,而在第二禅的近行定中,寻与伺并没有被舍断,所以忧根在那里还是可能生起;但在第二禅中它就绝对不会生起,因为生起它的缘已经被舍断了。同样地,在第三禅的近行定中,乐根虽然已经舍断,但对于由喜所产生的殊胜色法遍满的身体,乐根仍然可能生起;但在第三禅中它就绝对不会生起,因为在第三禅中,作为乐之缘的喜已经完全灭尽了。同样地,在第四禅的近行定中,喜根虽然已经舍断,但由于它接近喜,而且还没有用证得安止定的舍来正确地超越喜,所以喜根仍然可能生起;但在第四禅中它就绝对不会生起。正因为如此,在那些经文中才采用了“毫无残余”的说法,说“已经生起的苦根在这里毫无残余地灭尽”。
Tathā hi nānāvajjane paṭhamajjhānupacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā visamāsanupatāpena vā siyā uppatti, na tveva antoappanāyaṃ. Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti, paṭipakkhena avihatattā. Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti, sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ, paṭipakkhena vihatattā. Nānāvajjaneyeva ca dutiyajjhānupacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārapaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati. Vitakkavicārābhāve ca neva uppajjati. Yattha pana uppajjati, tattha vitakkavicārabhāve, appahīnā eva ca dutiyajjhānupacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti, na tveva dutiyajjhāne, pahīnapaccayattā. Tathā tatiyajjhānupacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭakāyassa siyā uppatti, na tveva tatiyajjhāne. Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtā pīti sabbaso niruddhāti. Tathā catutthajjhānupacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca siyā uppatti, na tveva catutthajjhāne. Tasmā eva ca etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatīti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ katanti.
在这里有人会问:“既然这些受是在各个禅那的近行定中被舍断的,为什么在这里又把它们总合起来说呢?”答案是:为了容易把握。因为这里用“不苦不乐”这个词所说的不苦不乐受,微细难知,不容易把握。因此,就好比一个牧牛人想捉住一头凶悍的牛,如果靠近它怎么也捉不到,他就会把所有牛都集合到一个牛栏里,然后再一头一头地放出来,最后指着那头牛说:“就是这头,捉住它!”这样那头牛也就被捉住了。同样地,世尊为了使不苦不乐受容易被把握,便把这一切受总合起来说;因为当这些受这样被总合显示的时候,那个不是乐、不是苦、不是喜悦、不是忧的,就能这样被把握住了:“这就是不苦不乐受。”
Etthāha ‘‘athevaṃ tassa tassa jhānassupacāre pahīnāpi etā vedanā idha kasmā samāhaṭā’’ti? Sukhaggahaṇatthaṃ. Yā hi ayaṃ adukkhamasukhanti ettha adukkhamasukhā vedanā vuttā, sā sukhumā duviññeyyā na sakkā sukhena gahetuṃ, tasmā yathā nāma duṭṭhassa yathā vā tathā vā upasaṅkamitvā gahetuṃ asakkuṇeyyassa goṇassa sukhaggahaṇatthaṃ gopo ekasmiṃ vaje sabbā gāvo samāharati, athekekaṃ nīharanto paṭipāṭiyā āgataṃ ‘‘ayaṃ so gaṇhatha na’’nti tampi gāhayati, evameva bhagavā sukhaggahaṇatthaṃ sabbā etā samāhari. Evañhi samāhaṭā etā dassetvā yaṃ neva sukhaṃ na dukkhaṃ na somanassaṃ na domanassaṃ, ayaṃ adukkhamasukhā vedanāti sakkā hoti esā gāhayituṃ.
再者,应该知道,这也是为了显示不苦不乐心解脱的缘而说这些受的。因为断除苦等正是它的缘。正如经中所说:“贤友,有四种缘能证入不苦不乐心解脱。贤友,在这里,比丘由于断除了乐以及断除了苦,并且先前已经灭除了喜与忧,以不苦不乐、舍念清净,证入第四禅而安住。贤友,这便是证入不苦不乐心解脱的四种缘。”
Apica adukkhamasukhāya cetovimuttiyā paccayadassanatthañcāpi etā vuttāti veditabbā. Dukkhappahānādayo hi tassā paccayā. Yathāha – ‘‘cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ime khvāvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti (ma. ni. 1.458).
或者,就像在别的地方,虽然已经断除了有身见等烦恼,但为了赞叹第三道(阿那含道)而说那些烦恼是在那里被断除的;应该知道,这些受在这里被这样说,也是为了赞叹这个禅那而说的。
Yathā vā aññattha pahīnāpi sakkāyadiṭṭhiādayo tatiyamaggassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ tattha pahīnāti vuttā, evaṃ vaṇṇabhaṇanatthampetassa jhānassetā idha vuttātipi veditabbā.
或者应当知道:这里说这些受,是为了以它们之缘的破灭,来显示在此禅那中贪与嗔极其远离。因为在这些受当中,乐是喜悦的缘,喜悦是贪的缘;苦是忧的缘,忧是嗔的缘。而由于乐等的破灭,贪与嗔连同它们的缘也被灭除了,因此它们便极其远离。
Paccayaghātena vā ettha rāgadosānamatidūrabhāvaṃ dassetumpetā vuttāti veditabbā. Etāsu hi sukhaṃ somanassassa paccayo, somanassaṃ rāgassa. Dukkhaṃ domanassassa paccayo, domanassaṃ dosassa. Sukhādighātena cassa sappaccayā rāgadosā hatāti atidūre hontīti.
“不苦不乐”是什么意思呢?因为没有了苦,所以叫“不苦”;因为没有了乐,所以叫“不乐”。这里用这个词,是为了说明第三种感受——它既和苦对立,也和乐对立,而不仅仅是“没有苦乐”那么简单。这第三种感受,就叫做“不苦不乐受”,也称为“舍受”。它的特点是:体验那种既不可意、也不是不可意的对象;它的作用是保持中立;它表现出来的样子是不明显的。要知道,它以“苦与乐的消失”作为它生起的直接原因。
Adukkhamasukhanti dukkhābhāvena adukkhaṃ. Sukhābhāvena asukhaṃ. Etenettha dukkhasukhapaṭipakkhabhūtaṃ tatiyavedanaṃ dīpeti, na dukkhasukhābhāvamattaṃ. Tatiyavedanā nāma adukkhamasukhā , upekkhātipi vuccati. Sā iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇā, majjhattarasā, avibhūtapaccupaṭṭhānā, sukhadukkhanirodhapadaṭṭhānāti veditabbā.
89“舍念清净”,意思是:由“舍”所成就的“念”的清净。因为在这个第四禅中,念变得极其清净,而这种念的清净,完全是由“舍”造成的,而不是由其他因素造成的。所以称为“舍念清净”。《分别论》中也说:“这个念,由于这个舍而变得明亮、清净、皎洁。因此说为舍念清净。”而让这个念变得清净的“舍”,从意义上应该知道,它指的就是“中舍性”这个心所。不仅念被它净化,所有与它一同生起的心所也都被它净化;不过,在说明时,是以“念”作为代表来表述的。
Upekkhāsatipārisuddhinti upekkhāya janitasatiyā pārisuddhiṃ. Imasmiñhi jhāne suparisuddhā sati, yā ca tassā satiyā pārisuddhi, sā upekkhāya katā, na aññena. Tasmā etaṃ ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti vuccati. Vibhaṅgepi vuttaṃ ‘‘ayaṃ sati imāya upekkhāya visadā hoti parisuddhā pariyodātā. Tena vuccati upekkhāsatipārisuddhī’’ti (vibha. 597). Yāya ca upekkhāya ettha satiyā pārisuddhi hoti, sā atthato tatramajjhattatātiveditabbā. Na kevalañcettha tāya satiyeva parisuddhā, apica kho sabbepi sampayuttadhammā, satisīsena pana desanā vuttā.
在这里,虽然“舍”这个心所在下面的三个禅那中也存在,但情况就像白天的月亮:月亮虽然也在天上,但因为被太阳的光辉压过了,又缺少了能衬托它、帮助它的同类的夜晚,所以显得不清净、不皎洁。同样的道理,这个“中舍”的月轮,虽然在初禅等禅那的分类中也存在,但因为被“寻”等对立法的光辉所压过,又没有得到同类的“舍受”之夜来配合,所以显得不清净。而因为它不清净,就像白天不清净的月光一样,与它一同生起的“念”等心所也就不清净。因此,在那些禅那中,任何一个都没有被说成是“舍念清净”。但是,在这个第四禅中,因为没有“寻”等对立法的光辉来压制,又得到了同类的“舍受”之夜,这里的“中舍”之月轮就极其清净。因为它是清净的,就像清净的月光一样,与它一同生起的“念”等心所也就变得清净、皎洁了。因此要知道,只有这个第四禅才被称为“舍念清净”。
Tattha kiñcāpi ayaṃ upekkhā heṭṭhāpi tīsu jhānesu vijjati. Yathā pana divā sūriyappabhābhibhavā sommabhāvena ca attano upakārakattena vā sabhāgāya rattiyā alābhā divā vijjamānāpi candalekhā aparisuddhā hoti apariyodātā, evamayampi tatramajjhattupekkhācandalekhā vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā appaṭilābhā vijjamānāpi paṭhamādijjhānabhedesu aparisuddhā hoti. Tassā ca aparisuddhāya divā aparisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo aparisuddhāva honti. Tasmā tesu ekampi ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti na vuttaṃ. Idha pana vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavābhāvā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā paṭilābhā ayaṃ tatramajjhattupekkhācandalekhā ativiya parisuddhā. Tassā parisuddhattā parisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo parisuddhā honti pariyodātā. Tasmā idameva ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti vuttanti veditabbaṃ.
按照数目顺序,这是第四个禅那;或者说,因为进入并安住在第四个定中,所以称为“第四禅”。至于所说的“一支舍离、二支具足”,在这里应该这样理解:以断除“喜”作为“一支舍离”。而这个“喜”,在同一个心路过程中,于前面的那些速行心里就已经被断除了。因此,“喜”被称为这个禅那的“舍断支”。其次,应该知道,以“舍受”和“心一境性”这两者的生起,作为“二支具足”。其余的道理,和初禅中所说的一样。以上就是四种禅那的道理。
Catutthanti gaṇanānupubbatā catutthaṃ. Idaṃ catutthaṃ samāpajjatītipi catutthaṃ. Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ekaṅgavippahīnaṃ duvaṅgasamannāgata’’nti, tattha somanassassa pahānavasena ekaṅgavippahīnatā veditabbā. Tañca pana somanassaṃ ekavīthiyaṃ purimajavanesuyeva pahīyati. Tenassa taṃ pahānaṅganti vuccati. Upekkhāvedanā cittassekaggatāti imesaṃ pana dvinnaṃ uppattivasena duvaṅgasamannāgatatā veditabbā. Sesaṃ paṭhamajjhāne vuttanayameva. Esa tāva catukkajjhāne nayo.
五种禅那的讨论
Pañcakajjhānakathā
90然而,当修习“五分禅那”时,修行者从已经熟练掌握的第一禅那出定后,能够这样去观察第一禅那的过患:“这个定很容易受到‘盖’的威胁,而且因为有‘寻’,显得很粗重,它的各个禅支都比较软弱。”于是,他把第二禅那看作是更寂静的,从而终止了对第一禅那的贪着,并开始着手证得第二禅那所需做的事情。当他保持正念、正知地从第一禅那出定,去省察禅支的时候,只有“寻”显现为粗重的,而“伺”等则显现为寂静的。那时,为了舍断粗重的支、获得寂静的支,当他一次又一次地对同一个业处相作意“大地、大地”时,第二禅那就会以前面说过的方式生起。它的“舍断支”只有“寻”;从“伺”开始的四支,是它所具足的支。其余的内容和前面说过的一样。
Pañcakajjhānaṃ pana nibbattentena paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannanīvaraṇapaccatthikā, vitakkassa oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā dutiyajjhānaṃ santato manasikaritvā paṭhamajjhāne nikantiṃ pariyādāya dutiyādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā paṭhamajjhānā vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato vitakkamattaṃ oḷārikato upaṭṭhāti, vicārādayo santato. Tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto vuttanayeneva dutiyajjhānaṃ uppajjati. Tassa vitakkamattameva pahānaṅgaṃ. Vicārādīni cattāri samannāgataṅgāni. Sesaṃ vuttappakārameva.
当这样证得了这个第二禅那,并且按照前面说过的方式,以五种方式获得了自在之后,他从已经熟练掌握的第二禅那出定,去观察其中的过患:“这个定很容易受到‘寻’的威胁,而且因为‘伺’粗重,它的各个禅支都比较软弱。”他作意第三禅那更为寂静,于是断除了对第二禅那的贪着,开始着手修习以证得第三禅那。当他保持正念、正知地从第二禅那出定,去省察禅支的时候,只有“伺”显现为粗重的,而“喜”等则显现为寂静的。那时,为了舍断粗重的支、获得寂静的支,他对同一个业处相,比如反复作意“大地、大地”,第三禅那就会以前面说过的方式生起。它的“舍断支”只有“伺”;就像四分法中的第二禅那一样,从“喜”开始的三支,是它所具足的支。其余的内容和前面说过的一样。
Evamadhigate pana tasmimpi vuttanayeneva pañcahākārehi ciṇṇavasinā hutvā paguṇadutiyajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannavitakkapaccatthikā, vicārassa oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā tatiyaṃ jhānaṃ santato manasikaritvā dutiyajjhāne nikantiṃ pariyādāya tatiyādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā dutiyajjhānato vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato vicāramattaṃ oḷārikato upaṭṭhāti, pītiādīni santato. Tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto vuttanayeneva tatiyaṃ jhānaṃ uppajjati. Tassa vicāramattameva pahānaṅgaṃ catukkanayassa dutiyajjhāne viya pītiādīni tīṇi samannāgataṅgāni. Sesaṃ vuttappakārameva.
这样划分的话,在四分法里算作第二禅的,到了五分法里就分成了第二禅和第三禅。而四分法里的第三禅和第四禅,到了五分法里就成为第四禅和第五禅。至于第一禅,不管哪种分法都是第一禅。
Iti yaṃ catukkanaye dutiyaṃ, taṃ dvidhā bhinditvā pañcakanaye dutiyañceva tatiyañca hoti. Yāni ca tattha tatiyacatutthāni, tāni ca catutthapañcamāni honti. Paṭhamaṃ paṭhamamevāti.