4. 地遍分别显示巴利原文
4. Pathavīkasiṇaniddeso
51 前面说过,要舍弃不适合修定的住处,住在适合的地方。关于这一点,如果一个人跟老师同住一个寺院觉得方便,就应该住在那里,把修行的业处彻底搞清楚。如果在那里不方便,可以换到另一个合适的寺院,距离老师的住处一伽乌他、半由旬,甚至一由旬远都可以。这样安排后,当他对业处的某个部分产生疑惑或忘记时,就应该尽早完成寺院的日常义务后出发,途中托钵乞食,吃完饭到达老师那里。当天就在老师面前把业处弄清楚。第二天礼拜老师后再出发,回去的路上乞食,这样就能不太疲劳地回到自己的住处。如果他在一由旬范围内都找不到方便的地方,那就应该把业处中的所有疑难都辨明,做到善加把握、善加作意;然后即使走得更远,也应该舍弃不适合修定的住处,住在适合的地方。显示巴利原文
Idāni yaṃ vuttaṃ ‘‘samādhibhāvanāya ananurūpaṃ vihāraṃ pahāya anurūpe vihāre viharantenā’’ti ettha yassa tāvācariyena saddhiṃ ekavihāre vasato phāsu hoti, tena tattheva kammaṭṭhānaṃ parisodhentena vasitabbaṃ. Sace tattha phāsu na hoti, yo añño gāvute vā aḍḍhayojane vā yojanamattepi vā sappāyo vihāro hoti, tattha vasitabbaṃ. Evañhi sati kammaṭṭhānassa kismiñcideva ṭhāne sandehe vā satisammose vā jāte kālasseva vihāre vattaṃ katvā antarāmagge piṇḍāya caritvā bhattakiccapariyosāneyeva ācariyassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā taṃdivasamācariyassa santike kammaṭṭhānaṃ sodhetvā dutiyadivase ācariyaṃ vanditvā nikkhamitvā antarāmagge piṇḍāya caritvā akilamantoyeva attano vasanaṭṭhānaṃ āgantuṃ sakkhissati. Yo pana yojanappamāṇepi phāsukaṭṭhānaṃ na labhati, tena kammaṭṭhāne sabbaṃ gaṇṭhiṭṭhānaṃ chinditvā suvisuddhaṃ āvajjanapaṭibaddhaṃ kammaṭṭhānaṃ katvā dūrampi gantvā samādhibhāvanāya ananurūpaṃ vihāraṃ pahāya anurūpe vihāre vihātabbaṃ.
不适合的精舍显示巴利原文
Ananurūpavihāro
52 这里说的“不适合”,是指具有十八种过失中的任何一种。这十八种过失是:广大、新建、破旧、近路、有池、有叶、有花、有果、有名望、近城、近木林、近田、有不合之人存在、近港口、近边地、近国界、不适宜、不得善友。只要具有这十八种过失中的任何一种,就是不合适的住处,不应该住在那里。显示巴利原文
Tattha ananurūpo nāma aṭṭhārasannaṃ dosānaṃ aññatarena samannāgato. Tatrime aṭṭhārasa dosā – mahattaṃ, navattaṃ, jiṇṇattaṃ, panthanissitattaṃ, soṇḍī, paṇṇaṃ, pupphaṃ, phalaṃ, patthanīyatā, nagarasannissitatā, dārusannissitatā, khettasannissitatā, visabhāgānaṃ puggalānaṃ atthitā, paṭṭanasannissitatā, paccantasannissitatā, rajjasīmasannissitatā, asappāyatā, kalyāṇamittānaṃ alābhoti imesaṃ aṭṭhārasannaṃ dosānaṃ aññatarena dosena samannāgato ananurūpo nāma. Na tattha vihātabbaṃ.
为什么这些地方不适合呢?首先,在大寺院里,很多想法不同的人聚集在一起,他们互相抵触,不履行应尽的义务。菩提场等地方没人打扫,饮用水和洗用水也没人准备。在这种地方,如果有人拿着钵和衣服,心想“我要去那个乞食的村子托钵”而外出,如果看到义务没做或水瓶是空的,那他就必须去履行义务、把水备好。如果不做,就犯了违越义务的恶作罪。如果去做,时间就过去了,过了中午才进村,乞食已经结束,什么都得不到。即使独自隐居,也会被沙弥、年少比丘的高声喧哗和僧团事务打扰。不过,在一切义务都已经完成、而且没有其他纷扰的地方,即使是这样的大学院,也可以住。显示巴利原文
Kasmā? tāva bahū nānāchandā sannipatanti, te aññamaññaṃ paṭiviruddhatāya vattaṃ na karonti. Bodhiyaṅgaṇādīni asammaṭṭhāneva honti. Anupaṭṭhāpitaṃ pānīyaṃ paribhojanīyaṃ. Tatrāyaṃ gocaragāme piṇḍāya carissāmīti pattacīvaramādāya nikkhanto sace passati vattaṃ vā akataṃ pānīyaghaṭaṃ vā rittaṃ, athānena vattaṃ kātabbaṃ hoti, pānīyaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ. Akaronto vattabhede dukkaṭaṃ āpajjati. Karontassa kālo atikkamati, atidivā paviṭṭho niṭṭhitāya bhikkhāya kiñci na labhati. Paṭisallānagatopi sāmaṇeradaharabhikkhūnaṃ uccāsaddena saṅghakammehi ca vikkhipati. Yattha pana sabbaṃ vattaṃ katameva hoti, avasesāpi ca saṅghaṭṭanā natthi. Evarūpe mahāvihārepi vihātabbaṃ.
在新寺院里,有很多新建的工作要做,如果不参与,就会被人指责。不过,如果那里的比丘们这样说:“尊者请随意修行沙门法,这些新建的工作由我们来做。”那么这种地方就可以住。显示巴利原文
bahu navakammaṃ hoti, akarontaṃ ujjhāyanti. Yattha pana bhikkhū evaṃ vadanti ‘‘āyasmā yathāsukhaṃ samaṇadhammaṃ karotu, mayaṃ navakammaṃ karissāmā’’ti evarūpe vihātabbaṃ.
在旧寺院里,有很多需要修缮的地方。即使只是不修理自己的坐卧用具,也会被人指责;如果去修缮,修行业处就会退步。显示巴利原文
pana bahu paṭijaggitabbaṃ hoti, antamaso attano senāsanamattampi appaṭijaggantaṃ ujjhāyanti, paṭijaggantassa kammaṭṭhānaṃ parihāyati.
在大路旁边的寺院,日夜都有来来往往的客人聚集。对于非时到来的客人,必须让出自己的坐卧用具,自己去住在树下或石板上。第二天也是这样,所以根本没有修行业处的机会。但在没有这种客人拥挤的地方,就应该住在那里。显示巴利原文
mahāpathavihāre rattindivaṃ āgantukā sannipatanti. Vikāle āgatānaṃ attano senāsanaṃ datvā rukkhamūle vā pāsāṇapiṭṭhe vā vasitabbaṃ hoti. Punadivasepi evamevāti kammaṭṭhānassa okāso na hoti. Yattha pana evarūpo āgantukasambādho na hoti, tattha vihātabbaṃ.
所谓“有泉”,指的是那种用石头砌成的水池。因为大家都来这里取水,所以人群聚集。城里那些依附王族的长老们的弟子,为了染衣的工作也会来到这里。当他们询问器皿、木材、水槽等物品在哪里时,你就得不停地告诉他们“在某处、某处”。这样一来,整天都忙个不停。显示巴利原文
nāma pāsāṇapokkharaṇī hoti, tattha pānīyatthaṃ mahājano samosarati, nagaravāsīnaṃ rājakulūpakattherānaṃ antevāsikā rajanakammatthāya āgacchanti, tesaṃ bhājanadārudoṇikādīni pucchantānaṃ asuke ca asuke ca ṭhāneti dassetabbāni honti, evaṃ sabbakālampi niccabyāvaṭo hoti.
在长满各种菜叶的地方,当你正专注于业处、白天静坐安住时,采菜的妇女们就在附近一边唱歌一边摘叶子。这种异性声音的冲击,会对你的业处修行造成障碍。显示巴利原文
Yattha nānāvidhaṃ sākapaṇṇaṃ hoti, tatthassa kammaṭṭhānaṃ gahetvā divāvihāraṃ nisinnassāpi santike sākahārikā gāyamānā paṇṇaṃ uccinantiyo visabhāgasaddasaṅghaṭṭanena kammaṭṭhānantarāyaṃ karonti.
在开满各种花丛的地方,也同样有这种危害。显示巴利原文
Yattha pana nānāvidhā mālāgacchā supupphitā honti, tatrāpi tādisoyeva upaddavo.
在长满芒果、阎浮果、巴纳萨果等各种果实的地方,总有人来讨要果子。如果不给他们,他们就会生气,甚至强行摘取。傍晚在精舍中间经行的时候,你看见了他们,如果开口说:“各位优婆塞!你们为什么要这样做?”他们就会随意辱骂你,甚至试图把你赶出住处。显示巴利原文
Yattha nānāvidhaṃ ambajambupanasādiphalaṃ hoti, tattha phalatthikā āgantvā yācanti, adentassa kujjhanti, balakkārena vā gaṇhanti, sāyanhasamaye vihāramajjhe caṅkamantena te disvā ‘‘kiṃ upāsakā evaṃ karothā’’ti vuttā yathāruci akkosanti. Avāsāyapissa parakkamanti.
然而,如果住在像南山、象腹、塔庙山、质多罗山这样在世间有名望、受尊崇的精舍里,人们会认为“这位是阿罗汉”,想要来礼敬,于是从四面八方聚集过来。这样一来,他就无法得到安宁。如果那个地方对他确实合适,那么他应该白天去别处,晚上再回到那里住。显示巴利原文
pana leṇasammate dakkhiṇagirihatthikucchicetiyagiricittalapabbatasadise vihāre viharantaṃ ayamarahāti sambhāvetvā vanditukāmā manussā samantā osaranti, tenassa na phāsu hoti, yassa pana taṃ sappāyaṃ hoti, tena divā aññatra gantvā rattiṃ vasitabbaṃ.
不相应的所缘现前,指的是这样的情况:挑水的婢女提着水罐,擦碰着你的身体走过去,也不给你让路;有权势的人则在精舍中央围起布幔,坐在那里。显示巴利原文
visabhāgārammaṇāni āpāthamāgacchanti, kumbhadāsiyopi ghaṭehi nighaṃsantiyo gacchanti, okkamitvā maggaṃ na denti, issaramanussāpi vihāramajjhe sāṇiṃ parikkhipitvā nisīdanti.
然而,在那些有薪柴和可作架构材料的树木的地方,砍柴的人就像前面所说的采菜、采花的人一样,会给修行带来干扰。如果精舍里有树木,人们就会前来砍伐,心里想着:“砍了这些树来建造房屋。”假如比丘在傍晚时分从精勤堂出来,在精舍中经行时看到他们,便问:“各位优婆塞!你们为什么这样做?”那些人就随意辱骂他,甚至试图把他赶走。显示巴利原文
pana yattha kaṭṭhāni ca dabbupakaraṇarukkhā ca santi, tattha kaṭṭhahārikā pubbe vuttasākapupphahārikā viya aphāsuṃ karonti, vihāre rukkhā santi, te chinditvā gharāni karissāmāti manussā āgantvā chindanti. Sace sāyanhasamayaṃ padhānagharā nikkhamitvā vihāramajjhe caṅkamanto te disvā ‘‘kiṃ upāsakā evaṃ karothā’’ti vadati, yathāruci akkosanti, avāsāyapissa parakkamanti.
四周被田地围绕的精舍,人们就在精舍中央作打谷场,踩踏谷物,并在门前晒谷,还会造成许多其他的干扰。在那些僧团拥有大财产的地方,精舍的园民扣留各家的牛,阻断用水,人们便拿着稻穗展示给僧团看,说:“看吧!这是你们园民所做的。”由于这样那样的原因,比丘不得不前往国王或国王大臣的门前。这种僧团财产的事情也包含在“近田”的过患之内。显示巴利原文
Yo pana hoti samantā khettehi parivārito, tattha manussā vihāramajjheyeva khalaṃ katvā dhaññaṃ maddanti, pamukhesu sayanti, aññampi bahuṃ aphāsuṃ karonti. Yatrāpi mahāsaṅghabhogo hoti, ārāmikā kulānaṃ gāvo rundhanti, udakavāraṃ paṭisedhenti, manussā vīhisīsaṃ gahetvā ‘‘passatha tumhākaṃ ārāmikānaṃ kamma’’nti saṅghassa dassenti. Tena tena kāraṇena rājarājamahāmattānaṃ gharadvāraṃ gantabbaṃ hoti, ayampi khettasannissiteneva saṅgahito.
(有不和合者居住的精舍,)那里住着互相仇视不和的比丘,彼此从事斗争。如果去劝阻他们说:“尊者,不要这样做。”他们可能反而说道:“自从这个粪扫衣者来了之后,我们就完了!”显示巴利原文
ti yattha aññamaññaṃ visabhāgaverī bhikkhū viharanti, ye kalahaṃ karontā mā, bhante, evaṃ karothāti vāriyamānā etassa paṃsukūlikassa āgatakālato paṭṭhāya naṭṭhāmhāti vattāro bhavanti.
凡是靠近水港或陆港的精舍,经常有乘船或随商队而来的人围扰着说:“请给地方!请给饮用水!请给盐!”因而造成干扰。显示巴利原文
Yopi udakapaṭṭanaṃ vā thalapaṭṭanaṃ vā nissito hoti, tattha abhiṇhaṃ nāvāhi ca satthehi ca āgatamanussā okāsaṃ detha, pānīyaṃ detha, loṇaṃ dethāti ghaṭṭayantā aphāsuṃ karonti.
(靠近边疆的精舍,)那里的人们对于佛陀等没有信心。显示巴利原文
pana manussā buddhādīsu appasannā honti.
(靠近国界的精舍,)则有来自国王的怖畏。因为一个国王想:“这个地方不在我的统辖之下”,便攻击它;另一个国王也想:“它不在我的统辖之下”,也攻击它。这个比丘住在那里,有时在这个国王征服的地方,有时在那个国王征服的地方。于是他们便认为:“这是间谍”,就使他走向灾患与败亡。显示巴利原文
rājabhayaṃ hoti. Tañhi padesaṃ eko rājā na mayhaṃ vase vattatīti paharati, itaropi na mayhaṃ vase vattatīti. Tatrāyaṃ bhikkhu kadāci imassa rañño vijite vicarati, kadāci etassa. Atha naṃ ‘‘carapuriso aya’’nti maññamānā anayabyasanaṃ pāpenti.
或者因为遇到异性的色相之类的所缘,或者因为被非人附身,导致精舍变得不适合。据说有一位长老住在森林里。那时,有一个女夜叉站在他树叶搭成的小屋门口唱歌。长老出来站在门口,她就走到经行道的一端唱歌。长老走到经行道的那一端,她又站在百仞深的悬崖边上唱歌。长老便往后退缩。这时,她迅速冲过来抓住他说:“尊者,像您这样的人,被我吃掉的,已经不是一两个了。”显示巴利原文
ti visabhāgarūpādiārammaṇasamosaraṇena vā amanussapariggahitatāya vā asappāyatā. . Eko kira thero araññe vasati. Athassa ekā yakkhinī paṇṇasāladvāre ṭhatvā gāyi. So nikkhamitvā dvāre aṭṭhāsi, sā gantvā caṅkamanasīse gāyi. Thero caṅkamanasīsaṃ agamāsi. Sā sataporise papāte ṭhatvā gāyi. Thero paṭinivatti. Atha naṃ sā vegenāgantvā gahetvā ‘‘mayā, bhante, na eko na dve tumhādisā khāditā’’ti āha.
或者在那精舍里,无法找到善知识——无论是老师、与老师同等的人,还是亲教师、与亲教师同等的人。在那里得不到善知识,这是一个很大的过失。应当知道,只要具备这十八种过失中的任何一种,那个精舍就是不适宜的。在诸义注中也是这样说的:显示巴利原文
ti yattha na sakkā hoti ācariyaṃ vā ācariyasamaṃ vā upajjhāyaṃ vā upajjhāyasamaṃ vā kalyāṇamittaṃ laddhuṃ. Tattha so kalyāṇamittānaṃ alābho mahādosoyevāti imesaṃ aṭṭhārasannaṃ dosānaṃ aññatarena samannāgato ananurūpoti veditabbo. Vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāsu –
大寺与新寺,古寺及路旁,
有池、叶、花、果,及为人所求者,
城、采薪处、田地、不相应的港口;
边地、边界、不适宜处,及不得善友之处。
此等十八种处,智者如实了知已,
应从远处避开,如避充满恐怖之道。
显示巴利原文 Mahāvāsaṃ navāvāsaṃ, jarāvāsañca panthaniṃ; Soṇḍiṃ paṇṇañca pupphañca, phalaṃ patthitameva ca. Nagaraṃ dārunā khettaṃ, visabhāgena paṭṭanaṃ; Paccantasīmāsappāyaṃ, yattha mitto na labbhati. Aṭṭhārasetāni ṭhānāni, iti viññāya paṇḍito; Ārakā parivajjeyya, maggaṃ sappaṭibhayaṃ yathāti.
53 凡是具足“离行境村不太远、不太近”等五支的坐卧具,就叫做适宜的精舍。世尊曾经这样说:“诸比丘,什么样的坐卧具是具足五支的呢?诸比丘,在这里,坐卧具不太远、也不太近,往来很方便;白天不嘈杂,夜晚没有喧闹和声响;很少有虻、蚊、风、热以及爬虫类的侵扰;住在那个坐卧具的人,容易获得袈裟、团食、坐卧具和病缘药。而且,在那个坐卧具里,住着多闻、通达圣典、持法、持律、持本母的长老比丘们,他可以随时前去请教、询问:‘尊者,这是怎么回事?这个的义理是什么?’那些尊者便会为他开显还没有开显的,阐明还没有阐明的,对于种种令人疑惑的法,除去他的疑惑。诸比丘,这样的坐卧具,就是具足五支的。”显示巴利原文
Yo pana gocaragāmato nātidūranāccāsannatādīhi pañcahaṅgehi samannāgato, ayaṃ anurūpo nāma. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘kathañca, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hoti? Idha, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ, divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ, appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ, tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasireneva uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā. Tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā, te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati ‘idaṃ, bhante, kathaṃ imassa ko attho’ti, tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttānīkaronti, anekavihitesu ca kaṅkhaṭṭhāniyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11).
这就是对“为了修习定,舍弃不适宜的精舍,而住在适宜的精舍”这一句话的详细解释。显示巴利原文
Ayaṃ ‘‘samādhibhāvanāya ananurūpaṃ vihāraṃ pahāya anurūpe vihāre viharantenā’’ti ettha vitthāro.
细小的障碍显示巴利原文
Khuddakapalibodhā
54 这样住在适宜精舍的人,接下来应当断除那些细小的障碍。也就是:应当剪掉过长的头发、指甲和体毛。对于旧衣服,应当加固或者缝补。污秽的衣服应当加以染色和清洗。如果钵有污垢,应当用火烧煮来清洁。床、椅等用具也应当清洁。以上就是“断除细小障碍”在此处的详细说明。显示巴利原文
ti evaṃ patirūpe vihāre viharantena yepissa te honti khuddakapalibodhā, tepi upacchinditabbā. Seyyathidaṃ, dīghāni kesanakhalomāni chinditabbāni. Jiṇṇacīvaresu daḷhīkammaṃ vā tunnakammaṃ vā kātabbaṃ. Kiliṭṭhāni vā rajitabbāni. Sace patte malaṃ hoti, patto pacitabbo. Mañcapīṭhādīni sodhetabbānīti. ‘‘Ayaṃ khuddakapalibodhupacchedaṃ katvā’’ti ettha vitthāro.
修习的方法显示巴利原文
Bhāvanāvidhānaṃ
55 现在,在这里是以大地遍为首,依据一切业处而作的详细解说。显示巴利原文
Idāni ti ettha ayaṃ pathavīkasiṇaṃ ādiṃ katvā sabbakammaṭṭhānavasena vitthārakathā hoti.
比丘这样断除了细小的障碍后,在午后托钵乞食回来,先消除饭后容易昏沉的感觉,然后到一个安静的地方坐下。他应该在一块已经处理过或还没处理过的地面上取相。因为经典中曾这样说:显示巴利原文
Evaṃ upacchinnakhuddakapalibodhena hi bhikkhunā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantena bhattasammadaṃ paṭivinodetvā pavivitte okāse sukhanisinnena katāya vā akatāya vā pathaviyā nimittaṃ gaṇhitabbaṃ. Vuttañhetaṃ –
学习地遍的人,在地上取一个相。这个相可以是人工做成的,也可以是自然形成的。它是有范围的,不是没有边界的;是有界限的,不是没有界限的;是有周边的,不是没有周边的;是有边际的,不是没有边际的。大小就像筛盘那么大,或者像钵盂那么大。
他好好地取这个相,好好地把握它、好好地思惟它、好好地确定它。当他这样好好地取相、思惟、确定之后,他看见了修习这个相的好处,把它当作珍宝一样看待。他在心里尊重它、喜爱它,把心绑在这个所缘上,心想:"我现在依靠这条道路,一定能够脱离老和死。"
于是,他远离了各种欲望,远离了不善的法,在有寻有伺的状态下,由远离而生起喜和乐,圆满地安住在初禅之中。显示巴利原文
‘‘Pathavīkasiṇaṃ uggaṇhanto pathaviyaṃ nimittaṃ gaṇhāti kate vā akate vā sāntake, no anantake, sakoṭiye, no akoṭiye, savaṭṭume, no avaṭṭume, sapariyante, no apariyante, suppamatte vā sarāvamatte vā. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ karoti, sūpadhāritaṃ upadhāreti, suvavatthitaṃ vavatthapeti. So taṃ nimittaṃ suggahitaṃ katvā sūpadhāritaṃ upadhāretvā suvavatthitaṃ vavatthapetvā ānisaṃsadassāvī ratanasaññī hutvā cittīkāraṃ upaṭṭhapetvā sampiyāyamāno tasmiṃ ārammaṇe cittaṃ upanibandhati ‘addhā imāya paṭipadāya jarāmaraṇamhā muccissāmī’ti. So vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī’’ti.
在这里,如果有人过去世曾在佛教中出家,或跟随仙人出家,而且曾经在地遍上生起过四种或五种禅那,像这样具有宿世福报因缘、具备充分基础条件的人,那么他在自然的地面上——比如耕地、打谷场这些地方——就能让相显现出来。就像曼罗迦长老一样。据说,这位尊者有一天看见一块耕地,立刻就显现出跟那块耕地一样大的相。他让这个相增长,证得了五种禅那,然后依止这些禅那建立观智,最终证得了阿罗汉果。显示巴利原文
Tattha yena atītabhavepi sāsane vā isipabbajjāya vā pabbajitvā pathavīkasiṇe catukkapañcakajjhānāni nibbattitapubbāni, evarūpassa puññavato upanissayasampannassa akatāya pathaviyā kasitaṭṭhāne vā khalamaṇḍale vā nimittaṃ uppajjati, viya. Tassa kirāyasmato kasitaṭṭhānaṃ olokentassa taṃṭhānappamāṇameva nimittaṃ udapādi. So taṃ vaḍḍhetvā pañcakajjhānāni nibbattetvā jhānapadaṭṭhānaṃ vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ pāpuṇi.
但是,如果没有这种过去世经验的人,就不应该违背在老师跟前所学的业处规定,应当先排除四种遍的过失,然后再制作遍。青、黄、赤、白这四种颜色的混杂,就是四种遍的过失。因此,不应该取用带有青、黄、赤、白等颜色的泥土,而应该用恒河的泥以及像黎明时天空那种颜色的泥土来制作遍。而且,不应该在寺院中间沙弥等人走来走去的地方制作遍,应当在寺院边角隐蔽的地方,或者山洞、茅草屋里,制作可以移动的或固定在地上的遍。其中,可以移动的遍,是在四根木棒组合成的框架上,绑上一块布片、皮革或席片,再用去除了草根、石子、沙粒并且好好揉捏过的泥涂在上面,做成像前面说的米筛或米升那样大小的圆形。在遍作(准备)的阶段,应当把它放在地上观看。固定在地上的遍,是先在地上打桩,再用蔓草编织,做成像莲蓬那样的圆形。如果适合做遍的泥土不够,可以在下面垫一点别的泥,再在上面涂上极其清净的黎明色泥土,做成直径一拃又四指的圆形。这就是关于米筛或米升那样大小的尺寸。经典中说的『有限而非无限』等,是依据遍的范围划定来说的。显示巴利原文
Yo panevaṃ akatādhikāro hoti, tena ācariyasantike uggahitakammaṭṭhānavidhānaṃ avirādhetvā cattāro kasiṇadose pariharantena kasiṇaṃ kātabbaṃ. Nīlapītalohitaodātasambhedavasena hi cattāro pathavīkasiṇadosā. Tasmā nīlādivaṇṇaṃ mattikaṃ aggahetvā gaṅgāvahe mattikāsadisāya aruṇavaṇṇāya mattikāya kasiṇaṃ kātabbaṃ. Tañca kho vihāramajjhe sāmaṇerādīnaṃ sañcaraṇaṭṭhāne na kātabbaṃ. Vihārapaccante pana paṭicchannaṭṭhāne pabbhāre vā paṇṇasālāya vā saṃhārimaṃ vā tatraṭṭhakaṃ vā kātabbaṃ. Tatra saṃhārimaṃ catūsu daṇḍakesu pilotikaṃ vā cammaṃ vā kaṭasārakaṃ vā bandhitvā tattha apanītatiṇamūlasakkharakathalikāya sumadditāya mattikāya vuttappamāṇaṃ vaṭṭaṃ limpetvā kātabbaṃ. Taṃ parikammakāle bhūmiyaṃ attharitvā oloketabbaṃ. Tatraṭṭhakaṃ bhūmiyaṃ padumakaṇṇikākārena khāṇuke ākoṭetvā vallīhi vinandhitvā kātabbaṃ. Yadi sā mattikā nappahoti, adho aññaṃ pakkhipitvā uparibhāge suparisodhitāya aruṇavaṇṇāya mattikāya vidatthicaturaṅgulavitthāraṃ vaṭṭaṃ kātabbaṃ. Etadeva hi pamāṇaṃ sandhāya ‘‘suppamattaṃ vā sarāvamattaṃ vā’’ti vuttaṃ. ‘‘Sāntake no anantake’’tiādi panassa paricchedatthāya vuttaṃ.
56 因此,按照上面所说的尺寸划定范围之后,如果用木掌去拍打抹平,会产生不一样的颜色,所以不应该那样做;应该用石掌来摩擦,让它平整得像鼓面一样。然后把那个地方打扫干净,沐浴之后回来,在距离遍圆盘两肘半的地方,铺好一个高一拃又四指、垫子铺得合适的座位,然后坐下。因为坐得太远,遍就不容易显现;坐得太近,遍的瑕疵就会暴露出来。如果坐得太高,就必须弯着脖子看;如果坐得太低,膝盖又会痛。所以应该依照上面说的方式坐好。坐好之后,应该依照『诸欲乐少』等方法,观察各种欲的过患,并对脱离诸欲、作为超越一切苦的方便的出离生起希求。接着,随念佛、法、僧的殊胜功德,让喜悦生起;又这样思惟:『这是诸佛、辟支佛以及圣弟子们所进入的出离之道。』由此生起敬畏;再思惟:『依靠这条道路,我一定能体会到远离之乐的滋味。』由此发起热忱。之后,应该适度地张开眼睛,取相来修习。显示巴利原文
Tasmā evaṃ vuttappamāṇaparicchedaṃ katvā rukkhapāṇikā visabhāgavaṇṇaṃ samuṭṭhapeti. Tasmā taṃ aggahetvā pāsāṇapāṇikāya ghaṃsetvā samaṃ bherītalasadisaṃ katvā taṃ ṭhānaṃ sammajjitvā nhatvā āgantvā kasiṇamaṇḍalato aḍḍhateyyahatthantare padese paññatte vidatthicaturaṅgulapādake suatthate pīṭhe nisīditabbaṃ. Tato dūratare nisinnassa hi kasiṇaṃ na upaṭṭhāti, āsannatare kasiṇadosā paññāyanti. Uccatare nisinnena gīvaṃ onamitvā oloketabbaṃ hoti, nīcatare jaṇṇukāni rujanti. Tasmā vuttanayeneva nisīditvā ‘‘appassādā kāmā’’tiādinā nayena kāmesu ādīnavaṃ paccavekkhitvā kāmanissaraṇe sabbadukkhasamatikkamupāyabhūte nekkhamme jātābhilāsena buddhadhammasaṅghaguṇānussaraṇena pītipāmojjaṃ janayitvā ‘‘ayaṃ dāni sā sabbabuddha paccekabuddha ariyasāvakehi paṭipannā nekkhammapaṭipadā’’ti paṭipattiyā sañjātagāravena ‘‘addhā imāya paṭipadāya pavivekasukharasassa bhāgī bhavissāmī’’ti ussāhaṃ janayitvā samena ākārena cakkhūni ummīletvā nimittaṃ gaṇhantena bhāvetabbaṃ.
因为眼睛睁得太大,眼睛会疲劳,圆盘也会显得过于明显,这样一来他的相就不会生起。眼睛睁得太小,圆盘就不明显,心也会变得沉滞,这样相也不会生起。因此,应该像在镜面上看自己面容的人一样,以适中的方式张开眼睛,取相来修习。不应该去审察颜色,也不应该刻意去作意于相;但是,在不忽略颜色的同时,应该把颜色放在它作为物质依处的地位上,而把心安住在最显著的名言概念上来作意。在『地、大地、原野、土地、持宝、持富』等地的名称中,哪一个适合他的想,他就可以随意称念哪一个。不过,『地』这个名称也很明显,所以可以依照这个明显的名称,称念『地、地』来修习。应该时而睁眼转向遍相,时而闭眼转向;这样修习百次、千次,乃至更多次,直到取相生起。显示巴利原文
Atiummīlayato hi cakkhu kilamati, maṇḍalañca ativibhūtaṃ hoti, tenassa nimittaṃ nuppajjati. Atimandaṃ ummīlayato maṇḍalamavibhūtaṃ hoti, cittañca līnaṃ hoti, evampi nimittaṃ nuppajjati. Tasmā ādāsatale mukhanimittadassinā viya samenākārena cakkhūni ummīletvā nimittaṃ gaṇhantena bhāvetabbaṃ, na vaṇṇo paccavekkhitabbo, na lakkhaṇaṃ manasikātabbaṃ. Apica vaṇṇaṃ amuñcitvā nissayasavaṇṇaṃ katvā ussadavasena paṇṇattidhamme cittaṃ paṭṭhapetvā manasi kātabbaṃ. Pathavī mahī, medinī, bhūmi, vasudhā, vasundharātiādīsu pathavīnāmesu yamicchati, yadassa saññānukūlaṃ hoti, taṃ vattabbaṃ. Apica pathavīti etadeva nāmaṃ pākaṭaṃ, tasmā pākaṭavaseneva pathavī pathavīti bhāvetabbaṃ. Kālena ummīletvā kālena nimīletvā āvajjitabbaṃ. Yāva uggahanimittaṃ nuppajjati, tāva kālasatampi kālasahassampi tato bhiyyopi eteneva nayena bhāvetabbaṃ.
57 当他这样修习时,如果闭眼转向所缘,那个相也能像睁眼时一样清楚地呈现,这时就叫做“取相”已经生起了。从取相生起的那一刻起,就不应该再继续坐在原来的地方;应该回到自己的住处,坐在那里继续修习。为了避免因为洗脚而耽误时间,最好准备一双单底鞋和一根手杖。如果新生的定力因为某种不合适的因缘而退失,他就可以穿上鞋、拿起手杖,回到原来取相的地方重新把相取回来。回来以后,应该舒适地坐下,通过反复不断地作意,并用寻与伺去敲击那个相来修习。当他这样做的时候,各种盖最终会被镇伏,各种烦恼会止息,心以近行定的状态达到等持,这时“似相”便生起了。显示巴利原文
Tassevaṃ bhāvayato yadā nimīletvā āvajjantassa ummīlitakāle viya āpāthamāgacchati, tadā uggahanimittaṃ jātaṃ nāma hoti. Tassa jātakālato paṭṭhāya na tasmiṃ ṭhāne nisīditabbaṃ. Attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā tattha nisinnena bhāvetabbaṃ. Pādadhovanapapañcaparihāratthaṃ panassa ekapaṭalikupāhanā ca kattaradaṇḍo ca icchitabbo. Athānena sace taruṇo samādhi kenacideva asappāyakāraṇena nassati, upāhanā āruyha kattaradaṇḍaṃ gahetvā taṃ ṭhānaṃ gantvā nimittaṃ ādāya āgantvā sukhanisinnena bhāvetabbaṃ, punappunaṃ samannāharitabbaṃ, takkāhataṃ vitakkāhataṃ kātabbaṃ. Tassevaṃ karontassa anukkamena nīvaraṇāni vikkhambhanti, kilesā sannisīdanti, upacārasamādhinā cittaṃ samādhiyati, paṭibhāganimittaṃ uppajjati.
在这里,之前的取相与这个似相的差别是:在取相中,遍处的瑕疵还会显现;而似相则好像从匣子里取出来的明镜圆面,好像洗净的螺贝盘,好像从雨云中露出来的月轮,好像乌云前的白鹤,它似乎是从取相中破壳而出一般显现出来,比取相清净百倍、千倍。似相既没有颜色,也没有形状;因为如果有颜色、形状,就会成为眼识所能识别的东西,会是粗显的,可以被观智所把握,并且带有三相的印记。但似相并非如此。它只是得定者由想所产生的一种显现行相而已。显示巴利原文
Tatrāyaṃ purimassa ca uggahanimittassa imassa ca viseso, uggahanimitte kasiṇadoso paññāyati, paṭibhāganimittaṃ thavikato nihatādāsamaṇḍalaṃ viya sudhotasaṅkhathālaṃ viya valāhakantarā nikkhantacandamaṇḍalaṃ viya meghamukhe balākā viya uggahanimittaṃ padāletvā nikkhantamiva tato sataguṇaṃ sahassaguṇaṃ suparisuddhaṃ hutvā upaṭṭhāti. Tañca kho neva vaṇṇavantaṃ, na saṇṭhānavantaṃ. Yadi hi taṃ īdisaṃ bhaveyya, cakkhuviññeyyaṃ siyā oḷārikaṃ sammasanupagaṃ tilakkhaṇabbhāhataṃ, na panetaṃ tādisaṃ. Kevalañhi samādhilābhino upaṭṭhānākāramattaṃ saññajametanti.
58 从似相生起的那一刻起,各种盖就已经被镇伏,各种烦恼就已经止息,心就已经以近行定的状态达到等持了。显示巴利原文
Uppannakālato ca panassa paṭṭhāya nīvaraṇāni vikkhambhitāneva honti, kilesā sannisinnāva, upacārasamādhinā cittaṃ samāhitamevāti.
定有两种:近行定与安止定。心通过两种方式得定:在近行地,或者在获得地。其中,在近行地,心因为舍断了各种盖而得定;在获得地,心因为禅支显现而得定。显示巴利原文
Duvidho hi samādhi upacārasamādhi ca appanāsamādhi ca. Dvīhākārehi cittaṃ samādhiyati upacārabhūmiyaṃ vā paṭilābhabhūmiyaṃ vā. Tattha upacārabhūmiyaṃ nīvaraṇappahānena cittaṃ samāhitaṃ hoti. Paṭilābhabhūmiyaṃ aṅgapātubhāvena.
然而,这两种定有不同的原因:在近行定中,各种禅支的力量还不强固。因为禅支不强固,就好像一个幼童被人扶着站起来时,会一次又一次地跌倒在地上;同样地,当近行定生起时,心有时取相作为所缘,有时又沉入有分。但在安止定中,各种禅支的力量强固。因为禅支强固,就好像一个壮汉从座位上站起来以后,即使站一整天也能站得住;同样地,当安止定生起时,心一旦切断了有分之流,即使整夜、整日都能安住,只是依循善速行的次第而持续转起。显示巴利原文
Dvinnaṃ pana samādhīnaṃ idaṃ nānākāraṇaṃ, upacāre aṅgāni na thāmajātāni honti, aṅgānaṃ athāmajātattā, yathā nāma daharo kumārako ukkhipitvā ṭhapiyamāno punappunaṃ bhūmiyaṃ patati, evameva upacāre uppanne cittaṃ kālena nimittamārammaṇaṃ karoti, kālena bhavaṅgamotarati. Appanāyaṃ pana aṅgāni thāmajātāni honti, tesaṃ thāmajātattā, yathā nāma balavā puriso āsanā vuṭṭhāya divasampi tiṭṭheyya, evameva appanāsamādhimhi uppanne cittaṃ sakiṃ bhavaṅgavāraṃ chinditvā kevalampi rattiṃ kevalampi divasaṃ tiṭṭhati, kusalajavanapaṭipāṭivaseneva pavattatīti.
其中,那个与近行定一起生起的似相,要让它在心中生起确实极为困难。因此,如果能在同一个结跏趺坐中继续增长这个相而证得安止定,那是最好不过的。如果不能,那么他就应当以不放逸的态度来守护这个相,就像守护转轮王的胎藏一样。确实如此——显示巴利原文
Tatra yadetaṃ upacārasamādhinā saddhiṃ paṭibhāganimittaṃ uppannaṃ, tassa uppādanaṃ nāma atidukkaraṃ. Tasmā sace teneva pallaṅkena taṃ nimittaṃ vaḍḍhetvā appanaṃ adhigantuṃ sakkoti, sundaraṃ. No ce sakkoti, athānena taṃ nimittaṃ appamattena cakkavattigabbho viya rakkhitabbaṃ. Evañhi –
守护相者,所得无有退失;
若不守护,已得已得皆消亡;
显示巴利原文 Nimittaṃ rakkhato laddha-parihāni na vijjati; Ārakkhamhi asantamhi, laddhaṃ laddhaṃ vinassati.
59 其中,这是守护的方法:显示巴利原文
Tatrāyaṃ rakkhaṇavidhi –
住所、行处、谈话、人、食物、气候,
威仪——这七种,应避免不适宜的,
应亲近七种适宜的,如此行持者,
不久即能获得安止。
显示巴利原文 Āvāso gocaro bhassaṃ, puggalo bhojanaṃ utu; Iriyāpathoti sattete, asappāye vivajjaye. Sappāye satta sevetha, evañhi paṭipajjato; Nacireneva kālena, hoti kassaci appanā.
关于住处是否合适,可以这样判断:如果比丘住在某个地方时,之前没生起的禅相始终生不起来,已经生起的禅相又消失了,还没现起的正念不能现起,还没得定的心无法得定,那么这个地方就是不合适的。反过来,如果在一个地方,禅相能够生起并且稳固,正念能够现起,心能够得定,就像曾经住在龙山的精勤帝须长老那样,那么这个地方就是合适的。所以,在有很多住处的大寺院里,应该每个住处各住三天来观察。心在哪个住处能够达到心一境性,就应该固定住在那里。正是因为住处合适,过去在铜叶岛的小龙洞,有五百位比丘在那里修习业处,全部证得了阿罗汉果。至于那些已经在别处证得初果等圣位,后来又来到这里证得阿罗汉果的圣者,更是多得无法计算。在其他地方,比如芝答喇巴瓦他寺等处,情况也是如此。显示巴利原文
Tatrassa yasmiṃ āvāse vasantassa anuppannaṃ vā nimittaṃ nuppajjati, uppannaṃ vā vinassati, anupaṭṭhitā ca sati na upaṭṭhāti, asamāhitañca cittaṃ na samādhiyati, ayaṃ asappāyo. Yattha nimittaṃ uppajjati ceva thāvarañca hoti , sati upaṭṭhāti, cittaṃ samādhiyati nāgapabbatavāsīpadhāniyatissattherassa viya, ayaṃ sappāyo. Tasmā yasmiṃ vihāre bahū āvāsā honti, tattha ekamekasmiṃ tīṇi tīṇi divasāni vasitvā yatthassa cittaṃ ekaggaṃ hoti, tattha vasitabbaṃ. Āvāsasappāyatāya hi tambapaṇṇidīpamhi cūḷanāgaleṇe vasantā tattheva kammaṭṭhānaṃ gahetvā pañcasatā bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Sotāpannādīnaṃ pana aññattha ariyabhūmiṃ patvā tattha arahattappattānañca gaṇanā natthi. Evamaññesupi cittalapabbatavihārādīsu.
关于托钵的村落,合适的条件是:从坐卧的地方出发,往北或往南走,距离不超过一个半俱卢舍(大约三公里左右),而且能够很容易地得到充足的施食。如果距离太远,或者不容易得到食物,那就是不合适的。显示巴利原文
pana yo senāsanato uttarena vā dakkhiṇena vā nātidūre diyaḍḍhakosabbhantare hoti sulabhasampannabhikkho, so sappāyo. Viparīto asappāyo.
关于言论,那些属于三十二种畜生论(即无益的世俗闲谈)的话题是不合适的,因为它们会导致禅相消失。应该依止于十种论事(即少欲、知足、远离、不交际、精进、戒、定、慧、解脱、解脱知见等有益于修行的谈论)来进行交谈,这才是合适的。但即使是这些有益的谈论,也应该适量,不能说得太多。显示巴利原文
nti dvattiṃsatiracchānakathāpariyāpannaṃ asappāyaṃ, tañhissa nimittantaradhānāya saṃvattati. Dasakathāvatthunissitaṃ sappāyaṃ, tampi mattāya bhāsitabbaṃ.
关于结交的人,应该亲近那些不说畜生论、具备戒等功德的人。依靠这样的人,还没得定的心能够得定,或者已经得定的心会更加稳固。这样的人才是合适的善友。相反,那些整天把心思用在保养身体、强健体魄上,喜欢说畜生论的人,是不合适的。因为这种人只会制造扰乱,就像把泥水倒进清水里,把清水弄得污浊一样。由于结交了这样的人,住在俱多山的一些年轻比丘,连已经证得的等至(禅定)都退失了,更不用说禅相了。显示巴利原文
pi atiracchānakathiko sīlādiguṇasampanno, yaṃ nissāya asamāhitaṃ vā cittaṃ samādhiyati, samāhitaṃ vā cittaṃ thirataraṃ hoti, evarūpo sappāyo. Kāyadaḷhībahulo pana tiracchānakathiko asappāyo. So hi taṃ kaddamodakamiva acchaṃ udakaṃ malīnameva karoti, tādisañca āgamma koṭapabbatavāsīdaharasseva samāpattipi nassati, pageva nimittaṃ.
关于食物和气候,每个人的情况都不同:对某些人来说,味道甘甜的食物是合适的;对另一些人来说,味道酸的食物是合适的。对某些人来说,凉爽的气候是合适的;对另一些人来说,温暖的气候是合适的。所以,当你受用某种食物,或者处在某种时节气候中,感觉身体很舒适,还没得定的心因此能得定,或者已经得定的心因此更加稳固,那么这种食物和这种时节气候对你来说就是合适的。其他的食物和时节气候,就是不合适的。显示巴利原文
pana kassaci madhuraṃ, kassaci ambilaṃ sappāyaṃ hoti. pi kassaci sīto, kassaci uṇho sappāyo hoti. Tasmā yaṃ bhojanaṃ vā utuṃ vā sevantassa phāsu hoti, asamāhitaṃ vā cittaṃ samādhiyati, samāhitaṃ vā thirataraṃ hoti, taṃ bhojanaṃ so ca utu sappāyo. Itaraṃ bhojanaṃ itaro ca utu asappāyo.
关于威仪(身体的姿势),每个人的情况也不同:对某些人来说,经行(来回行走)是合适的;对另一些人来说,躺卧、站立、坐着这几种姿势中,某一种会特别合适。所以,应该像前面观察住处那样,花三天时间来观察:在哪种威仪中,还没得定的心能够得定,或者已经得定的心会更加稳固,那么那种威仪就是合适的。要知道,其他的威仪就是不合适的。显示巴利原文
pi kassaci caṅkamo sappāyo hoti, kassaci sayanaṭṭhānanisajjānaṃ aññataro. Tasmā taṃ āvāsaṃ viya tīṇi divasāni upaparikkhitvā yasmiṃ iriyāpathe asamāhitaṃ vā cittaṃ samādhiyati, samāhitaṃ vā thirataraṃ hoti, so sappāyo. Itaro asappāyoti veditabbo.
所以,修行者应该避开那七种不适合的住所,选择适合的住所。如果能这样修行,持续不断地把心投向禅相,那么不久之后,就能证得安止定。显示巴利原文
Iti imaṃ sattavidhaṃ asappāyaṃ vajjetvā sappāyaṃ sevitabbaṃ. Evaṃ paṭipannassa hi nimittāsevanabahulassa nacireneva kālena hoti kassaci appanā.
十种安止善巧显示巴利原文
Dasavidhaappanākosallaṃ
60 不过,即使这样做了,如果还是没能证得安止定,那么修行者就应该成就十种安止善巧。这十种善巧的方法是:应该从十个方面来努力,以获得安止善巧:(1)让基础变得清净,(2)让诸根保持平衡,(3)对禅相善巧,(4)在该策励心的时候策励心,(5)在该抑制心的时候抑制心,(6)在该鼓舞心的时候鼓舞心,(7)在该以舍心观照心的时候以舍心观照心,(8)远离没有证得定的人,(9)亲近已经证得定的人,(10)一心一意地倾向于安止定。显示巴利原文
Yassa pana evampi paṭipajjato na hoti, tena dasavidhaṃ appanākosallaṃ sampādetabbaṃ. Tatrāyaṃ nayo, dasāhākārehi appanākosallaṃ icchitabbaṃ, vatthuvisadakiriyato, indriyasamattapaṭipādanato, nimittakusalato, yasmiṃ samaye cittaṃ paggahetabbaṃ tasmiṃ samaye cittaṃ paggaṇhāti, yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbaṃ tasmiṃ samaye cittaṃ niggaṇhāti, yasmiṃ samaye cittaṃ sampahaṃsitabbaṃ tasmiṃ samaye cittaṃ sampahaṃseti, yasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhitabbaṃ tasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhati, asamāhitapuggalaparivajjanato, samāhitapuggalasevanato, tadadhimuttatoti.
61 这里,“让基础变得清净”是指让内在和外在的基础都变得清净。当他的头发、指甲、体毛长长了,或者身体被汗垢弄脏了,这时内在的基础就是不干净、不清净的。当他的衣服破旧、肮脏、有臭味,或者坐垫、床铺很脏,这时外在的基础就是不干净、不清净的。当内外基础都不清净时,在他生起的心与心所中,智慧也是不清净的,就像依靠不干净的灯盏、灯芯、灯油而生起的灯光一样;用不清净的智慧去观察诸行,诸行就不会变得清晰;当他修行业处时,业处也不能增长、进步、圆满。相反,当内外基础都清净时,在他生起的心与心所中,智慧也是清净的,就像依靠干净的灯盏、灯芯、灯油而生起的灯光一样;用清净的智慧去观察诸行,诸行就会变得清晰;当他修行业处时,业处就能增长、进步、圆满。显示巴利原文
Tattha nāma ajjhattikabāhirānaṃ vatthūnaṃ visadabhāvakaraṇaṃ. Yadā hissa kesanakhalomāni dīghāni honti, sarīraṃ vā sedamalaggahitaṃ, tadā ajjhattikavatthu avisadaṃ hoti aparisuddhaṃ. Yadā panassa cīvaraṃ jiṇṇaṃ kiliṭṭhaṃ duggandhaṃ hoti, senāsanaṃ vā uklāpaṃ hoti, tadā bāhiravatthu avisadaṃ hoti aparisuddhaṃ. Ajjhattikabāhire ca vatthumhi avisade uppannesu cittacetasikesu ñāṇampi aparisuddhaṃ hoti, aparisuddhāni dīpakapallikavaṭṭitelāni nissāya uppannadīpasikhāya obhāso viya. Aparisuddhena ñāṇena saṅkhāre sammasato saṅkhārāpi avibhūtā honti, kammaṭṭhānamanuyuñjato kammaṭṭhānampi vuḍḍhiṃ viruḷhiṃ vepullaṃ na gacchati. Visade pana ajjhattikabāhire vatthumhi uppannesu cittacetasikesu ñāṇampi visadaṃ hoti parisuddhaṃ, parisuddhāni dīpakapallikavaṭṭitelāni nissāya uppannadīpasikhāya obhāso viya. Parisuddhena ca ñāṇena saṅkhāre sammasato saṅkhārāpi vibhūtā honti, kammaṭṭhānamanuyuñjato kammaṭṭhānampi vuḍḍhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ gacchati.
62 “让诸根保持平衡”是指让信根等诸根保持平衡。如果他的信根太强,而其他诸根比较弱,那么精进根就不能发挥策励的作用,念根不能发挥安住的作用,定根不能发挥不散乱的作用,慧根不能发挥洞察的作用。因此,应该通过省察诸法各自的特相,或者不去作意那些会让信根变得过强的事情,用这样的方法来调节信根。这里可以用婆迦梨长老的事例来说明。同样地,如果精进根太强,信根就不能发挥胜解的作用,其余诸根也不能发挥各自的作用。因此,应该通过修习轻安等方法来调节精进根。这里可以用首那长老的事例来说明。其余诸根的情况也是如此;应该知道,任何一根过强时,其余诸根就不能发挥各自的作用。
不过,特别值得强调的是信与慧的平衡、定与精进的平衡。因为如果信强而慧弱,人就会没有抉择、没有根据地盲信;如果慧强而信弱,人就会偏向狡诈,就像得了药源性疾病的人一样难以治疗。当二者平衡时,人只会在有根据的情况下才生起信。
另外,如果定强而精进弱,因为定本身偏向于懈怠,心就会被懈怠所制伏;如果精进强而定弱,因为精进本身偏向于掉举,心就会被掉举所制伏。但是,定与精进结合时,就不会陷入懈怠;精进与定结合时,就不会陷入掉举。因此,应该让这两者保持平衡;因为安止定是从这两者的平衡中产生的。
再者,对于修定的人来说,即使信根强也是合适的,他凭借这样的信与确信能够达到安止定。在定与慧之中,对于修定的人,心的一境性强是合适的,他由此能达到安止定;对于修观的人,慧根强是合适的,他由此能通达诸相;但如果两者平衡,他也能达到安止定。
然而,念根在任何情况下都需要强而有力。因为念根能保护心,使它不因信、精进、慧这些偏向掉举的法而陷入掉举,也不因偏向懈怠的定而陷入懈怠。因此,念在任何情况下都值得希求,就像所有菜肴中的盐,就像国王一切政务中的宰相。所以说:“念被世尊称为在任何情况下都适用。为什么呢?因为心以念为依止处,念的作用表现为守护;没有念,就没有对心的策励与抑制。”显示巴利原文
nāma saddhādīnaṃ indriyānaṃ samabhāvakaraṇaṃ. Sace hissa saddhindriyaṃ balavaṃ hoti itarāni mandāni, tato vīriyindriyaṃ paggahakiccaṃ , satindriyaṃ upaṭṭhānakiccaṃ, samādhindriyaṃ avikkhepakiccaṃ, paññindriyaṃ dassanakiccaṃ kātuṃ na sakkoti, tasmā taṃ dhammasabhāvapaccavekkhaṇena vā yathā vā manasikaroto balavaṃ jātaṃ, tathā amanasikārena hāpetabbaṃ. Vakkalittheravatthu cettha nidassanaṃ. Sace pana vīriyindriyaṃ balavaṃ hoti, atha neva saddhindriyaṃ adhimokkhakiccaṃ kātuṃ sakkoti, na itarāni itarakiccabhedaṃ, tasmā taṃ passaddhādibhāvanāya hāpetabbaṃ. Tatrāpi soṇattheravatthu dassetabbaṃ. Evaṃ sesesupi ekassa balavabhāve sati itaresaṃ attano kiccesu asamatthatā veditabbā. Visesato panettha saddhāpaññānaṃ samādhivīriyānañca samataṃ pasaṃsanti. Balavasaddho hi mandapañño muddhappasanno hoti, avatthusmiṃ pasīdati. Balavapañño mandasaddho kerāṭikapakkhaṃ bhajati, bhesajjasamuṭṭhito viya rogo atekiccho hoti. Ubhinnaṃ samatāya vatthusmiṃyeva pasīdati. Balavasamādhiṃ pana mandavīriyaṃ samādhissa kosajjapakkhattā kosajjaṃ abhibhavati. Balavavīriyaṃ mandasamādhiṃ vīriyassa uddhaccapakkhattā uddhaccaṃ abhibhavati. Samādhi pana vīriyena saṃyojito kosajje patituṃ na labhati. Vīriyaṃ samādhinā saṃyojitaṃ uddhacce patituṃ na labhati, tasmā tadubhayaṃ samaṃ kātabbaṃ. Ubhayasamatāya hi appanā hoti. Apica samādhikammikassa balavatīpi saddhā vaṭṭati. Evaṃ saddahanto okappento appanaṃ pāpuṇissati. Samādhipaññāsu pana samādhikammikassa ekaggatā balavatī vaṭṭati. Evañhi so appanaṃ pāpuṇāti. Vipassanākammikassa paññā balavatī vaṭṭati. Evañhi so lakkhaṇapaṭivedhaṃ pāpuṇāti. Ubhinnaṃ pana samatāyapi appanā hotiyeva. Sati pana sabbattha balavatī vaṭṭati. Sati hi cittaṃ uddhaccapakkhikānaṃ saddhāvīriyapaññānaṃ vasena uddhaccapātato kosajjapakkhena ca samādhinā kosajjapātato rakkhati, tasmā sā loṇadhūpanaṃ viya sabbabyañjanesu, sabbakammikaamacco viya ca sabbarājakiccesu sabbattha icchitabbā. Tenāha – ‘‘sati ca pana sabbatthikā vuttā bhagavatā. Kiṃ kāraṇā? Cittañhi satipaṭisaraṇaṃ, ārakkhapaccupaṭṭhānā ca sati, na vinā satiyā cittassa paggahaniggaho hotī’’ti.
63 (3)“对禅相善巧”——这是指对于大地遍等业处的心一境性之相,在还没有成就时,能够让它成就的善巧;在已经成就时,能够持续修习的善巧;以及通过修习获得之后,能够守护的善巧。这里所指的,正是最后这种守护的善巧。显示巴利原文
nāma pathavīkasiṇādikassa cittekaggatānimittassa akatassa karaṇakosallaṃ, katassa ca bhāvanākosallaṃ, bhāvanāya laddhassa rakkhaṇakosallañca, taṃ idha adhippetaṃ.
64 具体是怎样的呢?当他的心因为过度松懈的精进等而变得沉没时,这时不应该修习轻安觉支、定觉支、舍觉支这三者,而应该修习择法觉支、精进觉支、喜觉支这三者。世尊曾说过:显示巴利原文
Kathañca ? Yadāssa atisithilavīriyatādīhi līnaṃ cittaṃ hoti, tadā passaddhisambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā dhammavicayasambojjhaṅgādayo bhāveti. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
佛陀告诉比丘们:比如有人想点燃一小堆火,却往火里放湿草、湿牛粪、湿木柴,又洒水又撒土。比丘们,你们觉得这人能把火点着吗?比丘们回答:不能,世尊。佛陀说:正是这样,比丘们。当心陷入沉没(消沉无力)时,不是修习轻安觉支、定觉支、舍觉支的时候。为什么?因为沉没的心,无法靠这些法来有效地振奋起来。但是,比丘们,当心沉没时,正是修习择法觉支、精进觉支、喜觉支的时候。为什么?因为沉没的心,能靠这些法来有效地振奋起来。比丘们,比如有人想点燃一小堆火,他放的是干草、干牛粪、干木柴,用嘴吹风,又不撒土。比丘们,你们觉得这人能把火点着吗?比丘们回答:能,世尊。显示巴利原文
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletukāmo assa, so tattha allāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, allāni ca gomayāni pakkhipeyya, allāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, udakavātañca dadeyya, paṃsukena ca okireyya, bhabbo nu kho so, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletunti? No hetaṃ, bhante. Evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye līnaṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo samādhi…pe… akālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. Taṃ kissa hetu? Līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ, taṃ etehi dhammehi dusamuṭṭhāpayaṃ hoti. Yasmiṃ ca kho, bhikkhave, līnaṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo vīriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. Taṃ kissa hetu? Līnaṃ, bhikkhave, cittaṃ, taṃ etehi dhammehi susamuṭṭhāpayaṃ hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletukāmo assa, so tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya, sukkhāni ca gomayāni pakkhipeyya, sukkhāni ca kaṭṭhāni pakkhipeyya, mukhavātañca dadeyya, na ca paṃsukena okireyya, bhabbo nu kho so, bhikkhave, puriso parittaṃ aggiṃ ujjāletunti? Evaṃ bhante’’ti (saṃ. ni. 5.234).
在这里,应该根据各自生起的“食”(滋养条件)来理解择法觉支等的修习。因为经中是这么说的:显示巴利原文
Ettha ca yathāsakamāhāravasena dhammavicayasambojjhaṅgādīnaṃ bhāvanā veditabbā. Vuttañhetaṃ –
佛陀说:比丘们,有善法和不善法,有罪法和无罪法,低劣法和殊胜法,黑暗法和与其相对的光明法。在这些法上,多多修习如理作意(正确的注意与思惟),这就是让未生起的择法觉支生起的食,也是让已生起的择法觉支增长、广大、修习、圆满的食。显示巴利原文
‘‘Atthi, bhikkhave, kusalākusalā dhammā sāvajjānavajjā dhammā hīnappaṇītā dhammā kaṇhasukkasappaṭibhāgā dhammā. Tattha yoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya uppannassa vā dhammavicayasambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatī’’ti (saṃ. ni. 5.232).
同样地,佛陀说:比丘们,有发起界、奋起界、勇猛界(三种精进的层次)。在这些上面,多多修习如理作意,这就是让未生起的精进觉支生起的食,也是让已生起的精进觉支增长、广大、修习、圆满的食。显示巴利原文
Tathā ‘‘atthi, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu. Tattha yoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya uppannassa vā vīriyasambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatī’’ti (saṃ. ni. 5.232).
同样地,佛陀说:比丘们,有喜觉支处之法(能引发喜觉支的对象)。在这些法上,多多修习如理作意,这就是让未生起的喜觉支生起的食,也是让已生起的喜觉支增长、广大、修习、圆满的食。显示巴利原文
Tathā ‘‘atthi, bhikkhave, pītisambojjhaṅgaṭṭhāniyā dhammā. Tattha yoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā pītisambojjhaṅgassa uppādāya uppannassa vā pītisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatī’’ti (saṃ. ni. 5.232).
在这里,通过通达诸法的自性(个别特征)与共相(共同特征)而生起的作意,称为对善法等法的如理作意。通过发起界等生起而生起的作意,称为对发起界等的如理作意。其中,“发起界”是指最初的、初等的精进;“出离界”因为从懈怠中出离,比前者更强;“勇猛界”因为一步步向上迈进,比前两者都更强。而“喜觉支处之法”,指的就是喜本身;能让它生起的作意,也叫做如理作意。显示巴利原文
Tattha sabhāvasāmaññalakkhaṇapaṭivedhavasena pavattamanasikāro kusalādīsu yoniso manasikāro nāma. Ārambhadhātuādīnaṃ uppādanavasena pavattamanasikāro ārambhadhātuādīsu yoniso manasikāro nāma. Tattha ti paṭhamavīriyaṃ vuccati. ti kosajjato nikkhantattā tato balavataraṃ. ti paraṃ paraṃ ṭhānaṃ akkamanato tatopi balavataraṃ. ti pana pītiyā eva etaṃ nāmaṃ. Tassāpi uppādakamanasikārova yoniso manasikāro nāma.
另外,有七种方法能让择法觉支生起:多向人请教、保持身心清净、平衡五根来修行、远离智慧低劣的人、亲近有智慧的人、反复思考深奥的智慧运作、把心倾向择法觉支。显示巴利原文
Apica satta dhammā dhammavicayasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti paripucchakatā, vatthuvisadakiriyā, indriyasamattapaṭipādanā, duppaññapuggalaparivajjanā, paññavantapuggalasevanā, gambhīrañāṇacariyapaccavekkhaṇā, tadadhimuttatāti.
有十一种方法能让精进觉支生起:一、反复思考恶道等可怕之处;二、看到依靠精进才能证得世间和出世间的殊胜利益;三、这样思考修行之路:'诸佛、辟支佛、大弟子们走过的路,我也必须走,而懈怠的人走不了这条路';四、为了让布施的人得到大福报,不白吃信众供养的食物;五、这样思考导师的伟大:'我的导师赞叹精进的人,这无上的教法对我们极有帮助,要用实际行动来恭敬,不是用其他方式';六、这样思考法遗产的伟大:'我必须取得名为正法的大遗产,而懈怠的人拿不到';七、用光明想作意、变换姿势、常待在露天等方法来去除昏沉和睡眠;八、远离懈怠的人;九、亲近精进的人;十、反复思考四正勤;十一、把心倾向精进觉支。显示巴利原文
Ekādasadhammā vīriyasambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti apāyādibhayapaccavekkhaṇatā, vīriyāyattalokiyalokuttaravisesādhigamānisaṃsadassitā, ‘‘buddhapaccekabuddhamahāsāvakehi gatamaggo mayā gantabbo, so ca na sakkā kusītena gantu’’nti evaṃ gamanavīthipaccavekkhaṇatā, dāyakānaṃ mahapphalabhāvakaraṇena piṇḍāpacāyanatā, ‘‘vīriyārambhassa vaṇṇavādī me satthā, so ca anatikkamanīyasāsano amhākañca bahūpakāro paṭipattiyā ca pūjiyamāno pūjito hoti na itarathā’’ti evaṃ satthu mahattapaccavekkhaṇatā, ‘‘saddhammasaṅkhātaṃ me mahādāyajjaṃ gahetabbaṃ, tañca na sakkā kusītena gahetu’’nti evaṃ dāyajjamahattapaccavekkhaṇatā, ālokasaññāmanasikārairiyāpathaparivattanaabbhokāsasevanādīhi thinamiddhavinodanatā, kusītapuggalaparivajjanatā, āraddhavīriyapuggalasevanatā, sammappadhānapaccavekkhaṇatā, tadadhimuttatāti.
有十一种方法能让喜觉支生起:佛随念、法随念、僧随念、戒随念、舍随念、天随念、寂止随念、远离粗鲁的人、亲近温和的人、反复思考能让人生起净信的经典、把心倾向喜觉支。就这样,用这些方式让这些法生起,就叫做修习择法觉支等。所以,在应该策励心的时候,他就策励心。显示巴利原文
Ekādasadhammā pītisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti buddhānussati, dhamma… saṅgha… sīla… cāga… devatānussati, upasamānussati, lūkhapuggalaparivajjanatā, siniddhapuggalasevanatā, pasādaniyasuttantapaccavekkhaṇatā, tadadhimuttatāti. Iti imehi ākārehi ete dhamme uppādento dhammavicayasambojjhaṅgādayo bhāveti nāma. Evaṃ yasmiṃ samaye cittaṃ paggahetabbaṃ, tasmiṃ samaye cittaṃ paggaṇhāti.
65 具体怎么做呢?当他因为过度精进等而导致心掉举时,就不修习择法觉支、精进觉支、喜觉支这三者,而修习轻安觉支、定觉支、舍觉支。世尊曾经这样说过——显示巴利原文
Kathaṃ ? Yadāssa accāraddhavīriyatādīhi uddhataṃ cittaṃ hoti, tadā dhammavicayasambojjhaṅgādayo tayo abhāvetvā passaddhisambojjhaṅgādayo bhāveti. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
比丘们,这就好比有个人想扑灭一堆烧得很旺的大火,却一个劲儿地往火里扔干草,也不撒土。比丘们,你们说,这个人能把这堆大火扑灭吗?
“不能的,世尊。”
比丘们,同样的道理,当内心躁动不安的时候,这时候就不适合去修习择法觉支,也不适合修习精进觉支,更不适合修习喜觉支。为什么这么说呢?比丘们,因为一颗躁动的心,是很难靠这些方法平静下来的。
比丘们,当内心躁动不安的时候,这时候才适合去修习轻安觉支,适合修习定觉支,适合修习舍觉支。为什么这么说呢?比丘们,因为一颗躁动的心,是很容易通过这些方法平静下来的。
比丘们,这就好比有个人想扑灭一堆烧得很旺的大火,他往火里扔湿草,又往上撒土。比丘们,你们说,这个人能把这堆大火扑灭吗?
“能的,世尊。”显示巴利原文
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetukāmo assa, so tattha sukkhāni ceva tiṇāni pakkhipeyya…pe… na ca paṃsukena okireyya, bhabbo nu kho so, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetunti? No hetaṃ, bhante. Evameva kho, bhikkhave, yasmiṃ samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, akālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, akālo vīriya…pe… akālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāya. Taṃ kissa hetu? Uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ, taṃ etehi dhammehi duvūpasamayaṃ hoti. Yasmiṃ ca kho, bhikkhave, samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāya. Taṃ kissa hetu? Uddhataṃ, bhikkhave, cittaṃ, taṃ etehi dhammehi suvūpasamayaṃ hoti. Seyyathāpi, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetukāmo assa, so tattha allāni ceva tiṇāni pakkhipeyya…pe… paṃsukena ca okireyya, bhabbo nu kho so, bhikkhave, puriso mahantaṃ aggikkhandhaṃ nibbāpetunti? Evaṃ, bhante’’ti (saṃ. ni. 5.234).
在这里,也应该根据各自的食来了知轻安觉支等的修习。世尊曾经说过——显示巴利原文
Etthāpi yathāsakaṃ āhāravasena passaddhisambojjhaṅgādīnaṃ bhāvanā veditabbā. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
比丘们!身体有轻安,心也有轻安。如果你们能在这上面,常常正确地修习如理作意,这种修习就像食物一样,能让还没生起的轻安觉支生起来,或者让已经生起的轻安觉支不断增长、扩大,直到修习圆满。显示巴利原文
‘‘Atthi, bhikkhave, kāyapassaddhi cittapassaddhi. Tattha yoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya uppannassa vā passaddhisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatī’’ti (saṃ. ni. 5.232).
同样地,佛陀说:“各位比丘!存在着让心安稳下来的方法,以及让心不散乱的方法。如果能在这上面,反复地、正确地进行思惟和修习,这种滋养就能够让还没有生起的定觉支生起,或者让已经生起的定觉支不断增长、更加广大、通过修习最终达到圆满。”显示巴利原文
Tathā ‘‘atthi, bhikkhave, samathanimittaṃ abyagganimittaṃ. Tattha yoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya uppannassa vā samādhisambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatī’’ti (saṃ. ni. 5.232).
同样地,佛陀说:“比丘们!存在着能够产生舍觉支的各种条件。在这当中,经常修习如理作意,这种滋养能够让还没有生起的舍觉支生起,或者让已经生起的舍觉支得到增长、扩大、修习、圆满。”显示巴利原文
Tathā ‘‘atthi, bhikkhave, upekkhāsambojjhaṅgaṭṭhāniyā dhammā. Tattha yoniso manasikārabahulīkāro, ayamāhāro anuppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya uppannassa vā upekkhāsambojjhaṅgassa bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā saṃvattatī’’ti (saṃ. ni. 5.232).
在这里,观察他之前轻安等状态是如何生起的,并依照能让它们生起的方式去作意,在这三处中,这就叫作如理作意。而「止相」只是止的同义词;「不散乱相」也是从不散乱这个意思来指同一个止。显示巴利原文
Tattha yathāssa passaddhiādayo uppannapubbā, taṃ ākāraṃ sallakkhetvā tesaṃ uppādanavasena pavattamanasikārova tīsupi padesu yoniso manasikāro nāma. nti ca samathassevetamadhivacanaṃ. Avikkhepaṭṭhena ca tasseva nti.
其次,有七种法能帮助轻安觉支生起:受用殊胜的食物,受用适宜安乐的气候,保持安乐的威仪,采取中道的精进,远离那些身体躁动粗暴的人,亲近身体已得轻安的人,以及一心倾向轻安觉支。显示巴利原文
Apica satta dhammā passaddhisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti paṇītabhojanasevanatā, utusukhasevanatā, iriyāpathasukhasevanatā, majjhattapayogatā, sāraddhakāyapuggalaparivajjanatā, passaddhakāyapuggalasevanatā, tadadhimuttatāti.
有十一种法能帮助定觉支生起:让所依处保持清净,在相上善巧纯熟,使诸根达到平衡,在适当的时候抑制心,在适当的时候策励心,用信与悚惧来激励缺乏喜悦的心,对正确运作的心以舍来观照,远离未得定的人,亲近有定的人,省察禅那与解脱,以及一心倾向定觉支。显示巴利原文
Ekādasa dhammā samādhisambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti vatthuvisadatā, nimittakusalatā, indriyasamattapaṭipādanatā, samaye cittassa niggahaṇatā, samaye cittassa paggahaṇatā , nirassādassa cittassa saddhāsaṃvegavasena sampahaṃsanatā, sammāpavattassa ajjhupekkhanatā, asamāhitapuggalaparivajjanatā, samāhitapuggalasevanatā, jhānavimokkhapaccavekkhaṇatā, tadadhimuttatāti.
有五种方法能让舍觉支生起:对有情众生保持中舍的态度,对各种行法保持中舍的态度,远离那些对有情和诸行有爱着的人,亲近那些对有情和诸行能保持中舍的人,以及把心倾向舍觉支。就这样,用这些方式让这些法生起的人,就叫做在修习轻安觉支等。这就是'当应该抑制心的时候,就抑制心'的意思。显示巴利原文
Pañca dhammā upekkhāsambojjhaṅgassa uppādāya saṃvattanti sattamajjhattatā, saṅkhāramajjhattatā, sattasaṅkhārakelāyanapuggalaparivajjanatā, sattasaṅkhāramajjhattapuggalasevanatā, tadadhimuttatāti. Iti imehākārehi ete dhamme uppādento passaddhisambojjhaṅgādayo bhāveti nāma. Evaṃ yasmiṃ samaye cittaṃ niggahetabbaṃ tasmiṃ samaye cittaṃ niggaṇhāti.
66 具体怎么做呢?当他因为慧的加行(运用智慧的努力)变得迟钝,或者因为还没有得到寂止的快乐而心里没有喜悦时,他就通过观察八种让人生起悚惧(警觉怖畏)的事,让心警觉起来。这八种事是:生、老、病、死这四种;恶趣(恶道)的痛苦是第五种;过去在轮回中,以轮回为根本的痛苦;未来在轮回中,以轮回为根本的痛苦;以及现在为了求取食物维生,以谋食为根本的痛苦。并且通过随念佛、法、僧的殊胜功德,让心里生起清净的信心。这就是'当应该激励心的时候,就激励心'的意思。显示巴利原文
Kathaṃ ? Yadāssa paññāpayogamandatāya vā upasamasukhānadhigamena vā nirassādaṃ cittaṃ hoti, tadā naṃ aṭṭhasaṃvegavatthupaccavekkhaṇena saṃvejeti. nāma jātijarābyādhimaraṇāni cattāri, apāyadukkhaṃ pañcamaṃ, atīte vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, anāgate vaṭṭamūlakaṃ dukkhaṃ, paccuppanne āhārapariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhanti. Buddhadhammasaṅghaguṇānussaraṇena cassa pasādaṃ janeti. Evaṃ yasmiṃ samaye cittaṃ sampahaṃsitabbaṃ, tasmiṃ samaye cittaṃ sampahaṃseti.
当他这样修行的时候,他的心既不沉没,也不掉举,也不会没有喜悦,对所缘(禅修对象)能平等地运转,走上了止(寂止)的道路。到了这个时候,他就不再去做策励、抑制和激励这些功夫了,就像车夫对待平稳前进的马一样。这就是'当应该以舍心来观照心的时候,就以舍心来观照心'的意思。显示巴利原文
Kathaṃ yasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhitabbaṃ, tasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhati? Yadāssa evaṃ paṭipajjato alīnaṃ anuddhataṃ anirassādaṃ ārammaṇe samappavattaṃ samathavīthipaṭipannaṃ cittaṃ hoti, tadāssa paggahaniggahasampahaṃsanesu na byāpāraṃ āpajjati, sārathi viya samappavattesu assesu. Evaṃ yasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhitabbaṃ, tasmiṃ samaye cittaṃ ajjhupekkhati.
意思就是要远离、舍弃那些还没有走上出离之道、从事很多杂务而内心散乱的人(补特伽罗,指众生、个体)。显示巴利原文
nāma nekkhammapaṭipadaṃ anāruḷhapubbānaṃ anekakiccapasutānaṃ vikkhittahadayānaṃ puggalānaṃ ārakā pariccāgo.
意思就是要常常亲近那些已经走在出离之道上、已经证得定的人。显示巴利原文
nāma nekkhammapaṭipadaṃ paṭipannānaṃ samādhilābhīnaṃ puggalānaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamanaṃ.
意思就是把心倾向定,尊重定,趋向定,朝向定,奔赴定。显示巴利原文
nāma samādhiadhimuttatā samādhigarusamādhininnasamādhipoṇasamādhipabbhāratāti attho.
如此,应成就这十种安止善巧。显示巴利原文
Evametaṃ dasavidhaṃ appanākosallaṃ sampādetabbaṃ.
如此行道者,若安止不生起,
即使如此亦不舍修习,智者更应精进努力。
因此智者应观察,心转起的行相,
数数令精进达到平衡。
若心稍有消沉,即当策励其心;
制止了心的过于精勤,应使其平等转起。
于雷奴中、青莲叶上、线中、船中、管中;
如蜜蜂等的行进,已善加称赞;
使心完全脱离惛沉与掉举;
应如此引导心朝向于相。
显示巴利原文 Evañhi sampādayato, appanākosallaṃ imaṃ; Paṭiladdhe nimittasmiṃ, appanā sampavattati. Evañhi paṭipannassa, sace sā nappavattati; Tathāpi na jahe yogaṃ, vāyametheva paṇḍito. Hitvā hi sammāvāyāmaṃ, visesaṃ nāma māṇavo; Adhigacche parittampi, ṭhānametaṃ na vijjati. Cittappavattiākāraṃ, tasmā sallakkhayaṃ budho; Samataṃ vīriyasseva, yojayetha punappunaṃ. Īsakampi layaṃ yantaṃ, paggaṇhetheva mānasaṃ; Accāraddhaṃ nisedhetvā, samameva pavattaye. Reṇumhi uppaladale, sutte nāvāya nāḷiyā; Yathā madhukarādīnaṃ, pavatti sammavaṇṇitā. Līnauddhatabhāvehi, mocayitvāna sabbaso; Evaṃ nimittābhimukhaṃ, mānasaṃ paṭipādayeti.
引导心朝向于相显示巴利原文
Nimittābhimukhapaṭipādanaṃ
68 这里用比喻来说明道理:就像不熟练的蜜蜂,知道某棵树开花了,就飞快地冲过去,结果飞过了头,等它再折返回来时,花粉已经没了。另一种不熟练的蜜蜂飞得太慢,等它到达时,花粉也已经没了。但熟练的蜜蜂用恰到好处的速度飞过去,轻松地落在花丛上,随心所欲地采集花粉,酿成蜜后,品尝到甘甜的滋味。显示巴利原文
Tatrāyamatthadīpanā – yathā hi acheko madhukaro asukasmiṃ rukkhe pupphaṃ pupphitanti ñatvā tikkhena vegena pakkhando taṃ atikkamitvā paṭinivattento khīṇe reṇumhi sampāpuṇāti. Aparo acheko mandena javena pakkhando khīṇeyeva sampāpuṇāti. Cheko pana samena javena pakkhando sukhena puppharāsiṃ sampatvā yāvadicchakaṃ reṇuṃ ādāya madhuṃ sampādetvā madhurasamanubhavati.
又好比外科医师的弟子们在水盆里的青莲叶上练习刀法。一个不熟练的人下刀太快,要么把青莲叶切成两半,要么让它沉入水中;另一个不熟练的人因为害怕切断叶子或让它沉下去,连用刀碰一下都不敢。但熟练的人用恰到好处的手法在那里展示刀法,技艺纯熟之后,就能在实际操作中获得利益。显示巴利原文
Yathā ca sallakattaantevāsikesu udakathālagate uppalapatte satthakammaṃ sikkhantesu eko acheko vegena satthaṃ pātento uppalapattaṃ dvidhā vā chindati, udake vā paveseti. Aparo acheko chijjanapavesanabhayā satthakena phusitumpi na visahati. Cheko pana samena payogena tattha satthapahāraṃ dassetvā pariyodātasippo hutvā tathārūpesu ṭhānesu kammaṃ katvā lābhaṃ labhati.
再比如国王宣布:谁能取来四肘长的蛛丝,就赏他四千金。一个不熟练的人急急忙忙地去拉蛛丝,结果到处都拉断了;另一个不熟练的人因为害怕拉断,连用手碰都不敢碰。但熟练的人从一端开始,用平稳适中的手法,把蛛丝缠绕在棒子上取来,得到了奖赏。显示巴利原文
Yathā ca yo catubyāmappamāṇaṃ makkaṭasuttamāharati, so cattāri sahassāni labhatīti raññā vutte eko achekapuriso vegena makkaṭasuttamākaḍḍhanto tahiṃ tahiṃ chindatiyeva. Aparo acheko chedanabhayā hatthena phusitumpi na visahati. Cheko pana koṭito paṭṭhāya samena payogena daṇḍake vedhetvā āharitvā lābhaṃ labhati.
又像一个不熟练的舵手,在强风中把帆张得满满的,结果船被吹到了陌生的地方。另一个不熟练的舵手,在弱风中反而把帆降下来,船就那样停在原地不动。但熟练的舵手,在弱风时张满帆,在强风时只张半帆,安全地到达了想去的地方。显示巴利原文
Yathā ca acheko niyāmako balavavāte laṅkāraṃ pūrento nāvaṃ videsaṃ pakkhandāpeti. Aparo acheko mandavāte laṅkāraṃ oropento nāvaṃ tattheva ṭhapeti. Cheko pana mandavāte laṅkāraṃ pūretvā balavavāte aḍḍhalaṅkāraṃ katvā sotthinā icchitaṭṭhānaṃ pāpuṇāti.
又比如老师对弟子们说:谁能把油灌进筒里而不洒到外面,就能得到奖赏。一个不熟练又贪图奖赏的人,急急忙忙地灌油,结果把油洒在了外面。另一个不熟练的人,因为害怕洒出油,连灌都不敢灌。但熟练的人,用平稳适中的手法,把油筒灌满了,得到了奖赏。显示巴利原文
Yathā ca yo telena achaḍḍento nāḷiṃ pūreti, so lābhaṃ labhatīti ācariyena antevāsikānaṃ vutte eko acheko lābhaluddho vegena pūrento telaṃ chaḍḍeti. Aparo acheko telachaḍḍanabhayā āsiñcitumpi na visahati. Cheko pana samena payogena pūretvā lābhaṃ labhati.
同样地,一位比丘在相生起时,心想:我要迅速证得安止定,于是便用过强的精进。他的心因为精进过度而变得掉举,不能证得安止定。另一位比丘看到过度精进的过失后,心想:现在我何必追求安止定呢?于是便减弱精进。他的心因为精进过弱而变得懈怠,也不能证得安止定。然而,如果有人能在心稍微沉滞时使它脱离沉滞,在心掉举时使它脱离掉举,以平稳适中的努力趣向于相,他就能证得安止定。应当像这样修习。为了说明这个道理,而说以下偈颂:显示巴利原文
Evameva eko bhikkhu uppanne nimitte sīghameva appanaṃ pāpuṇissāmīti gāḷhaṃ vīriyaṃ karoti, tassa cittaṃ accāraddhavīriyattā uddhacce patati, so na sakkoti appanaṃ pāpuṇituṃ. Eko accāraddhavīriyatāya dosaṃ disvā kiṃ dānime appanāyāti vīriyaṃ hāpeti, tassa cittaṃ atilīnavīriyattā kosajje patati, sopi na sakkoti appanaṃ pāpuṇituṃ. Yo pana īsakampi līnaṃ līnabhāvato uddhataṃ uddhaccato mocetvā samena payogena nimittābhimukhaṃ pavatteti, so appanaṃ pāpuṇāti, tādisena bhavitabbaṃ. Imamatthaṃ sandhāya etaṃ vuttaṃ –
于尘、青莲叶、线、船与筒中;
正如蜜蜂等的活动,已被正确地说明。
从昏沉与掉举的状态,完全解脱后;
如此,应引导心朝向于相。
显示巴利原文 Reṇumhi uppaladale, sutte nāvāya nāḷiyā; Yathā madhukarādīnaṃ, pavatti sammavaṇṇitā. Līnauddhatabhāvehi , mocayitvāna sabbaso; Evaṃ nimittābhimukhaṃ, mānasaṃ paṭipādayeti.
初禅之论显示巴利原文
Paṭhamajjhānakathā
69 就这样,当他引导心朝向那个相并作意时,心里想:“安止定快要成就了。”这时,有分心被间断,以“地、地”的修习,那个已经现起的、以地遍本身为所缘的意门转向心便生起了。之后,对于同一个所缘,有四或五个速行心快速运行。在这些速行心中,最后一个是色界心,其余的都是欲界心。这些速行心里的寻、伺、喜、乐、心一境性,比自然状态下的心更强。因为它们是为安止做准备的,所以也称为“遍作”,就像村庄附近的地方被称为“村近行”、城市附近的地方被称为“城近行”一样;同样,因为接近安止或正在走向安止,所以也称为“近行”;又因为在它之前是遍作,在它之后是安止,并且随顺这两者,所以也称为“随顺”。在这些速行心中,最后一个速行心因为征服了小种姓(欲界)而修习大种姓(色界),所以也称为“种姓”。不过,如果用不重复的方式(即一个心一个名称)来把握:在这里,第一个是遍作,第二个是近行,第三个是随顺,第四个是种姓。或者,第一个是近行,第二个是随顺,第三个是种姓,第四个或第五个是安止心。之所以在第四或第五个速行心进入安止,这是根据速通达和迟通达来说的。此后,速行心便谢落了,进入有分的时间。显示巴利原文
Iti evaṃ nimittābhimukhaṃ mānasaṃ paṭipādayato panassa idāni appanā ijjhissatīti bhavaṅgaṃ upacchinditvā pathavī pathavīti anuyogavasena upaṭṭhitaṃ tadeva pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanamuppajjati. Tato tasmiṃyevārammaṇe cattāri pañca vā javanāni javanti. Tesu avasāne ekaṃ rūpāvacaraṃ, sesāni kāmāvacarāni. Pakaticittehi balavataravitakkavicārapītisukhacittekaggatāni yāni appanāya parikammattā tipi, yathā gāmādīnaṃ āsannapadeso gāmūpacāro nagarūpacāroti vuccati, evaṃ appanāya āsannattā samīpacārattā vā tipi, ito pubbe parikammānaṃ, upari appanāya ca anulomato tipi vuccanti. Yañcettha sabbantimaṃ, taṃ parittagottābhibhavanato, mahaggatagottabhāvanato ca tipi vuccati. Agahitaggahaṇena panettha paṭhamaṃ parikammaṃ, dutiyaṃ upacāraṃ, tatiyaṃ anulomaṃ, catutthaṃ gotrabhu. Paṭhamaṃ vā upacāraṃ, dutiyaṃ anulomaṃ, tatiyaṃ gotrabhu, catutthaṃ pañcamaṃ vā appanācittaṃ. Catutthameva hi pañcamaṃ vā appeti, tañca kho khippābhiññadandhābhiññavasena. Tato paraṃ javanaṃ patati. Bhavaṅgassa vāro hoti.
然而,论师果德答长老引用了“前前诸善法,以习行缘之力,成为后后诸善法的缘”(《发趣论》1.1.12)这段经文后说:“以习行缘,后后的法变得更强,因此在第六、第七速行心中也有安止。”这个说法在诸义注中被驳斥为:“这只是长老一己的见解。”实际上,安止只在第四或第五速行心中生起。因为此后速行心便已谢落,已经临近有分了。这是经过审察而说的,所以无法否认。就像有人奔向断崖,即使想停下来,在边缘踏住脚也无法停住,必然坠入悬崖一样;同样,在第六或第七速行心,因为临近有分,不可能进入安止。因此应知,安止只在第四或第五速行心中生起。显示巴利原文
Ābhidhammikagodattatthero pana ‘‘purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ āsevanapaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.1.12) imaṃ suttaṃ vatvā āsevanapaccayena pacchimo pacchimo dhammo balavā hoti, tasmā chaṭṭhepi sattamepi appanā hotīti āha, taṃ aṭṭhakathāsu ‘‘attano matimattaṃ therasseta’’nti vatvā paṭikkhittaṃ. Catutthapañcamesuyeva pana appanā hoti. Parato javanaṃ patitaṃ nāma hoti, bhavaṅgassa āsannattāti vuttaṃ . Tameva vicāretvā vuttattā na sakkā paṭikkhipituṃ. Yathā hi puriso chinnapapātābhimukho dhāvanto ṭhātukāmopi pariyante pādaṃ katvā ṭhātuṃ na sakkoti papāte eva patati, evaṃ chaṭṭhe vā sattame vā appetuṃ na sakkoti, bhavaṅgassa āsannattā. Tasmā catutthapañcamesuyeva appanā hotīti veditabbā.
而且,这个安止定只有一刹那心而已。因为在七种情况下没有长时间(时间长短)的限定:即最初的安止、世间的神通、四道、道之后的果、色界与无色界有中的有分禅那、作为灭尽定之缘的非想非非想处、以及出灭尽定者所证的果定。这当中,道之后的果不会超过三刹那心。作为灭尽定之缘的非想非非想处不会超过二刹那心。在色界、无色界的有分,则没有限量。其余各处都只有一刹那心而已。所以,安止定只有一刹那心。此后便落入有分。接着,转向心断绝有分后,为了观察禅那,便生起对禅那的观察。显示巴利原文
Sā ca pana ekacittakkhaṇikāyeva. Sattasu hi ṭhānesu addhānaparicchedo nāma natthi paṭhamappanāyaṃ, lokiyābhiññāsu, catūsu maggesu, maggānantaraphale, rūpārūpabhavesu bhavaṅgajjhāne, nirodhassa paccaye nevasaññānāsaññāyatane, nirodhā vuṭṭhahantassa phalasamāpattiyanti. Ettha maggānantaraphalaṃ tiṇṇaṃ upari na hoti. Nirodhassa paccayo nevasaññānāsaññāyatanaṃ dvinnamupari na hoti. Rūpārūpesu bhavaṅgassa parimāṇaṃ natthi, sesaṭṭhānesu ekameva cittanti. Iti ekacittakkhaṇikāyeva appanā. Tato bhavaṅgapāto. Atha bhavaṅgaṃ vocchinditvā jhānapaccavekkhaṇatthāya āvajjanaṃ, tato jhānapaccavekkhaṇanti.
至此,这位修行者便“唯远离诸欲,远离诸不善法,有寻的、有伺的,证得并住于远离所生的喜乐之初禅”(《法集》160;《长部》1.226)。就这样,他已经证得了舍离五支、具足五支、具三种善、成就十相的地遍初禅。显示巴利原文
Ettāvatā ca panesa vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati (dha. sa. 160; dī. ni. 1.226). Evamanena pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇaṃ.
70 在这里,“远离诸欲”是指:已经远离、已经脱离、已经舍离诸欲。而这里所用的“唯”字,应知是决定的意思。因为它是决定的意思,所以它阐明:即使在具足住于初禅的时候,诸欲并不存在,但诸欲是此初禅的对立者,只有舍断诸欲才能证得此初禅。显示巴利原文
Tattha ti kāmehi viviccitvā vinā hutvā apakkamitvā. Yo panāyamettha evakāro, so niyamatthoti veditabbo. Yasmā ca niyamattho, tasmā tasmiṃ paṭhamajjhānaṃ upasampajja viharaṇasamaye avijjamānānampi kāmānaṃ tassa paṭhamajjhānassa paṭipakkhabhāvaṃ kāmapariccāgeneva cassa adhigamaṃ dīpeti.
怎么阐明呢?因为当用“唯远离诸欲”来作限定时,便可以了知:确实,诸欲是禅那的对立者,当它们存在时,此禅那便不会生起,就像黑暗存在时,灯光便不会显现一样。而只有舍断它们,才能证得此禅那,就像只有舍断此岸,才能到达彼岸一样。因此,它作这样的限定。显示巴利原文
Kathaṃ? ‘‘Vivicceva kāmehī’’ti evañhi niyame kariyamāne idaṃ paññāyati, nūna jhānassa kāmā paṭipakkhabhūtā yesu sati idaṃ nappavattati, andhakāre sati padīpobhāso viya. Tesaṃ pariccāgeneva cassa adhigamo hoti, orimatīrapariccāgena pārimatīrasseva. Tasmā niyamaṃ karotīti.
在这里,或许有人会问:为什么这个“唯”字只在前一句中说,而不在后一句中说呢?难道即使没有远离不善法,也能成就并安住在禅那中吗?不应该这样理解。因为禅那是从那些欲中出离的,所以这个“唯”字说在前一句。因为禅那超越了欲界,而且是欲贪的对治,所以它正是诸欲的出离。正如经中所说:“诸欲的出离,就是出离。”然而在后一句中,也应该像“就在这里,诸比丘,有沙门;这里有第二沙门”那样,把“唯”字带进来理解。因为不可能在没有远离其他那些称为诸盖的不善法的情况下,就能成就并安住在禅那中。因此,应该在两句中都这样理解:“唯远离诸欲,唯远离诸不善法。”另外,在这两句中,虽然用“远离”这个共同的词,把彼分远离等、身远离等一切远离都包含在内了;但在这里只应理解为三种:身远离、心远离、镇伏远离。显示巴利原文
Tattha siyā, kasmā panesa pubbapadeyeva vutto, na uttarapade, kiṃ akusalehi dhammehi aviviccāpi jhānaṃ upasampajja vihareyyāti? Na kho panetaṃ evaṃ daṭṭhabbaṃ. Taṃnissaraṇato hi pubbapade esa vutto. Kāmadhātusamatikkamanato hi kāmarāgapaṭipakkhato ca idaṃ jhānaṃ kāmānameva nissaraṇaṃ. Yathāha, ‘‘kāmānametaṃ nissaraṇaṃ yadidaṃ nekkhamma’’nti (dī. ni. 3.353). Uttarapadepi pana yathā ‘‘idheva, bhikkhave, samaṇo, idha dutiyo samaṇo’’ti (ma. ni. 1.139; a. ni. 4.241) ettha evakāro ānetvā vuccati, evaṃ vattabbo. Na hi sakkā ito aññehipi nīvaraṇasaṅkhātehi akusaladhammehi avivicca jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Tasmā ‘‘vivicceva kāmehi vivicceva akusalehi dhammehī’’ti evaṃ padadvayepi esa daṭṭhabbo. Padadvayepi ca kiñcāpi viviccāti iminā sādhāraṇavacanena tadaṅgavivekādayo, kāyavivekādayo ca sabbepi vivekā saṅgahaṃ gacchanti, tathāpi kāyaviveko cittaviveko vikkhambhanavivekoti tayo eva idha daṭṭhabbā.
而关于“诸欲”这个词,在《义释》中以“什么是事欲?可爱的色”等方式所说的那些事欲,以及在那里和《分别论》中所说的“欲求是欲,贪是欲,欲求与贪是欲,意图是欲,贪是欲,意图与贪是欲,这些称为诸欲”这样的烦恼欲,应该知道全都包含在内。这样一来,“唯远离诸欲”的意思是也远离事欲,由此说明了身远离;“远离诸不善法”的意思是远离烦恼欲或一切不善,由此说明了心远离。这其中,由前者说明远离事欲,显示了舍断欲乐;由后者说明远离烦恼欲,显示了执取出离乐。而且,仅仅通过说明远离事欲和烦恼欲,由前者舍断染污的所依,由后者舍断染污;由前者舍断贪婪性的因,由后者舍断愚痴性的因。应该知道,由前者显示了加行的清净,由后者显示了意乐的培育。这是在“诸欲”中所说的诸欲的事欲方面的道理。显示巴利原文
Kāmehīti iminā pana padena ye ca niddese ‘‘katame vatthukāmā, manāpiyā rūpā’’tiādinā (mahāni. 1) nayena vatthukāmā vuttā, ye ca tattheva vibhaṅge ca ‘‘chando kāmo, rāgo kāmo, chandarāgo kāmo, saṅkappo kāmo, rāgo kāmo, saṅkapparāgo kāmo, ime vuccanti kāmā’’ti (mahāni. 1; vibha. 564) evaṃ kilesakāmā vuttā, te sabbepi saṅgahitāicceva daṭṭhabbā. Evañhi sati vivicceva kāmehīti vatthukāmehipi viviccevāti attho yujjati, tena kāyaviveko vutto hoti. Vivicca akusalehi dhammehīti kilesakāmehi sabbākusalehi vā viviccāti attho yujjati, tena cittaviveko vutto hoti. Purimena cettha vatthukāmehi vivekavacanato eva kāmasukhapariccāgo, dutiyena kilesakāmehi vivekavacanato nekkhammasukhapariggaho vibhāvito hoti. Evaṃ vatthukāmakilesakāmavivekavacanatoyeva ca etesaṃ paṭhamena saṃkilesavatthuppahānaṃ, dutiyena saṃkilesappahānaṃ. Paṭhamena lolabhāvassa hetupariccāgo, dutiyena bālabhāvassa. Paṭhamena ca payogasuddhi , dutiyena āsayaposanaṃ vibhāvitaṃ hotīti viññātabbaṃ. Esa tāva nayo kāmehīti ettha vuttakāmesu vatthukāmapakkhe.
而在烦恼欲方面,以“欲是欲,贪是欲”等多种类别,所指的欲就是爱欲。虽然它也包括在不善法中,但在《分别论》中以“此中什么是欲?欲是欲”等方式,把它作为禅那的对治而单独说了出来。或者因为它是烦恼欲性,所以在前一句中说;因为它包括在不善法中,所以在后一句中说。因为它有多种类别,所以不说单数的“欲”而说复数的“诸欲”。显示巴利原文
Kilesakāmapakkhe pana chandoti ca rāgoti ca evamādīhi anekabhedo kāmacchandoyeva kāmoti adhippeto. So ca akusalapariyāpannopi samāno ‘‘tattha katamo kāmo chando kāmo’’tiādinā (vibha. 564) nayena vibhaṅge jhānapaṭipakkhato visuṃ vutto. Kilesakāmattā vā purimapade vutto, akusalapariyāpannattā dutiyapade. Anekabhedato cassa kāmatoti avatvā kāmehīti vuttaṃ.
虽然其他诸法也有不善性,但在《分别论》中以“此中什么是诸不善法?爱欲”等方式,为了显示在后面诸禅支的相违对立状态,只说了诸盖。因为诸盖与禅支相违,而禅支正是它们的对立者、破坏者、杀灭者,所以这样说了。在《彼多迦》中就是这样说的。显示巴利原文
Aññesampi ca dhammānaṃ akusalabhāve vijjamāne ‘‘tattha katame akusalā dhammā, kāmacchando’’tiādinā nayena vibhaṅge upari jhānaṅgānaṃ paccanīkapaṭipakkhabhāvadassanato nīvaraṇāneva vuttāni. Nīvaraṇāni hi jhānaṅgapaccanīkāni, tesaṃ jhānaṅgāneva paṭipakkhāni viddhaṃsakāni vighātakānīti vuttaṃ hoti. Tathā hi ti peṭake vuttaṃ.
在这里,以“唯远离诸欲”这句话,说明了爱欲的镇伏远离。以“远离诸不善法”这句话,说明了五盖的镇伏远离;但以未摄取者的摄取来说,第一句是爱欲的镇伏远离,第二句是其余诸盖的镇伏远离。同样,在三不善根中,第一句是以五欲为所缘的贪的镇伏远离,第二句是以嗔恨事等为所缘的嗔与痴的镇伏远离。或者在诸流等法中,第一句是欲流、欲轭、欲漏、欲取、贪欲身系、欲贪结的镇伏远离,第二句是其余诸流、轭、漏、取、系、结的镇伏远离。第一句是渴爱及其相应法的镇伏远离,第二句是无明及其相应法的镇伏远离。再者,应该知道第一句说的是八个贪相应心生起的镇伏远离,第二句说的是其余四个不善心生起的镇伏远离。这是“唯远离诸欲,远离诸不善法”这里的义理阐明。显示巴利原文
Evamettha vivicceva kāmehīti iminā kāmacchandassa vikkhambhanaviveko vutto hoti. Vivicca akusalehi dhammehīti iminā pañcannampi nīvaraṇānaṃ, agahitaggahaṇena pana paṭhamena kāmacchandassa, dutiyena sesanīvaraṇānaṃ. Tathā paṭhamena tīsu akusalamūlesu pañcakāmaguṇabhedavisayassa lobhassa, dutiyena āghātavatthubhedādivisayānaṃ dosamohānaṃ. Oghādīsu vā dhammesu paṭhamena kāmoghakāmayogakāmāsavakāmupādānaabhijjhākāyaganthakāmarāgasaṃyojanānaṃ, dutiyena avasesaoghayogāsavaupādānaganthasaṃyojanānaṃ. Paṭhamena ca taṇhāya taṃsampayuttakānañca, dutiyena avijjāya taṃsampayuttakānañca. Apica paṭhamena lobhasampayuttānaṃ aṭṭhannaṃ cittuppādānaṃ, dutiyena sesānaṃ catunnaṃ akusalacittuppādānaṃ vikkhambhanaviveko vutto hotīti veditabbo. Ayaṃ tāva vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehīti ettha atthappakāsanā.
71 至此已经显示了初禅的舍断支,现在为了显示相应支而说“有寻的、有伺的”等。其中,vitakkanaṃ(寻)就是ūhanaṃ(推求),即推求。这个寻的特相是把心安置到所缘上,作用是击触、遍击触。因为瑜伽行者由它而击触、遍击触所缘,所以这样说。它的现起是引导心趋向所缘。显示巴利原文
Ettāvatā ca paṭhamassa jhānassa pahānaṅgaṃ dassetvā idāni sampayogaṅgaṃ dassetuṃ savitakkaṃ savicārantiādi vuttaṃ. Tattha vitakkanaṃ ūhananti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇe cittassa abhiniropanalakkhaṇo, āhananapariyāhananaraso. Tathā hi tena yogāvacaro ārammaṇaṃ vitakkāhataṃ vitakkapariyāhataṃ karotīti vuccati. Ārammaṇe cittassa ānayanapaccupaṭṭhāno.
「伺」的意思是巡行、随行。它的特相是持续地研磨所缘(禅修对象),作用是让同时生起的心理活动持续地结合在所缘上,现起是心不断地系在所缘上。显示巴利原文
Vicaraṇaṃ anusañcaraṇanti vuttaṃ hoti. Svāyaṃ ārammaṇānumajjanalakkhaṇo, tattha sahajātānuyojanaraso, cittassa anuppabandhanapaccupaṭṭhāno.
虽然寻和伺在某些情况下不分离,但以粗重和先行的意义来说,寻就像敲钟时的第一下撞击,是心最初投向所缘;以微细和随审察的本性来说,伺就像钟的余响,是心持续地随所缘而转。在这里,寻是散动的,在刚生起时是心的悸动状态,就像想要飞上天空的鸟振翅拍打,又像追逐香气的心驱使蜜蜂向莲花扑去。伺是寂静运行、不太悸动的状态,就像已经飞上天空的鸟展开翅膀滑翔,又像已经扑向莲花的蜜蜂在莲花上方盘旋。然而在《双论注释》中说:‘寻就像大鸟在空中飞行时,用两翼抓住风,收拢翅膀而行,以将心投向所缘的方式运行。伺就像为了抓住风而振动翅膀而行,以随审察的方式运行。’这个比喻在描述持续运行时是合理的。而寻和伺的差别在初禅和第二禅中很明显。显示巴利原文
Santepi ca nesaṃ katthaci avippayoge oḷārikaṭṭhena pubbaṅgamaṭṭhena ca ghaṇḍābhighāto viya cetaso paṭhamābhinipāto vitakko. Sukhumaṭṭhena anumajjanasabhāvena ca ghaṇḍānuravo viya anuppabandho vicāro. Vipphāravā cettha vitakko paṭhamuppattikāle paripphandanabhūto cittassa ākāse uppatitukāmassa pakkhino pakkhavikkhepo viya padumābhimukhapāto viya ca gandhānubandhacetaso bhamarassa. Santavutti vicāro nātiparipphandanabhāvo cittassa ākāse uppatitassa pakkhino pakkhappasāraṇaṃ viya, paribbhamanaṃ viya ca padumābhimukhapatitassa bhamarassa padumassa uparibhāge. Dukanipātaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ākāse gacchato mahāsakuṇassa ubhohi pakkhehi vātaṃ gahetvā pakkhe sannisīdāpetvā gamanaṃ viya ārammaṇe cetaso abhiniropanabhāvena pavatto vitakko. Vātaggahaṇatthaṃ pakkhe phandāpayamānassa gamanaṃ viya anumajjanabhāvena pavatto vicāro’’ti vuttaṃ, taṃ anuppabandhena pavattiyaṃ yujjati. So pana nesaṃ viseso paṭhamadutiyajjhānesu pākaṭo hoti.
再打个比方:一个人用一只手牢牢抓住沾了污垢的铜钵,用另一只手拿粉末、油和毛刷来擦拭。寻就像牢牢抓住钵的那只手,伺就像擦拭的那只手。同样,陶匠用棍棒击打使轮子旋转来制作器皿,寻就像按压的手,伺就像到处移动的手。又如画圆圈的人,寻就像固定在中心的针,伺就像在外围旋转的针。就这样,这个禅那与这个寻、这个伺一起存在,就像树与花、果一起存在一样,因此这个禅那被称为‘有寻有伺’。但在《分别论》中,是以‘具足此寻、此伺’等方式,以补特伽罗(修行者个体)为依处来开示的。然而那里的意义也应这样理解。显示巴利原文
Apica malaggahitaṃ kaṃsabhājanaṃ ekena hatthena daḷhaṃ gahetvā itarena hatthena cuṇṇatelavālaṇḍupakena parimajjantassa daḷhagahaṇahattho viya vitakko, parimajjanahattho viya vicāro. Tathā kumbhakārassa daṇḍappahārena cakkaṃ bhamayitvā bhājanaṃ karontassa uppīḷanahattho viya vitakko, ito cito ca sañcaraṇahattho viya vicāro. Tathā maṇḍalaṃ karontassa majjhe sannirumbhitvā ṭhitakaṇṭako viya abhiniropano vitakko, bahi paribbhamanakaṇṭako viya anumajjano vicāro. Iti iminā ca vitakkena iminā ca vicārena saha vattati rukkho viya pupphena phalena cāti idaṃ jhānaṃ ‘‘savitakkaṃ savicāra’’nti vuccati. Vibhaṅge pana ‘‘iminā ca vitakkena iminā ca vicārena upeto hoti samupeto’’tiādinā (vibha. 565) nayena puggalādhiṭṭhānā desanā katā. Attho pana tatrāpi evameva daṭṭhabbo.
在‘离生’这个词中,‘离’是远离,意思是诸盖(五种障碍)的离去。或者‘离’是远离,意思是远离诸盖的禅那相应法聚(与禅那相应的一组心理状态)。因此,从那个远离中生起,或在那远离中生起,所以称为‘远离所生’。显示巴利原文
nti ettha vivitti viveko, nīvaraṇavigamoti attho. Vivittoti vā viveko, nīvaraṇavivitto jhānasampayuttadhammarāsīti attho. Tasmā vivekā, tasmiṃ vā viveke jātanti vivekajaṃ.
72 在这里,‘使喜悦故为喜’。它以令人喜爱为特相,以令身心喜悦为作用,或以遍满为作用,以踊跃为现起。这种喜有五种:小喜、刹那喜、继起喜、踊跃喜、遍满喜。其中,小喜只能让身上的毛发竖立。刹那喜犹如闪电瞬间出现。继起喜犹如海岸的波浪,一次次冲入身体后破碎。踊跃喜强而有力,能让身体腾起,达到在空中跳跃的程度。正如住在满月寺的大帝须长老,在满月日的傍晚去塔院,见到月光,面向大塔,心想‘这个时候四众正在礼敬大塔’,以平常所见的所缘为缘,生起以佛为所缘的踊跃喜,犹如在白色地面上击打的彩球,跃入空中,落在大塔院中。同样,在石刺精舍附近的瓦塔咖喇咖村,一位良家女子也以强力的以佛为所缘的踊跃喜跃入空中。显示巴利原文
nti ettha pīṇayatīti pīti. Sā sampiyāyanalakkhaṇā, kāyacittapīnanarasā, pharaṇarasā vā, odagyapaccupaṭṭhānā. Sā panesā khuddikā pīti, khaṇikāpīti, okkantikāpīti, ubbegāpīti, pharaṇāpītīti pañcavidhā hoti. Tattha sarīre lomahaṃsamattameva kātuṃ sakkoti. khaṇe khaṇe vijjuppādasadisā hoti. samuddatīraṃ vīci viya kāyaṃ okkamitvā okkamitvā bhijjati. balavatī hoti kāyaṃ uddhaggaṃ katvā ākāse laṅghāpanappamāṇappattā. Tathā hi puṇṇavallikavāsī puṇṇamadivase sāyaṃ cetiyaṅgaṇaṃ gantvā candālokaṃ disvā mahācetiyābhimukho hutvā ‘‘imāya vata velāya catasso parisā mahācetiyaṃ vandantī’’ti pakatiyā diṭṭhārammaṇavasena buddhārammaṇaṃ ubbegāpītiṃ uppādetvā sudhātale pahaṭacitrageṇḍuko viya ākāse uppatitvā mahācetiyaṅgaṇeyeva patiṭṭhāsi. Tathā girikaṇḍakavihārassa upanissaye vattakālakagāme pi balavabuddhārammaṇāya ubbegāpītiyā ākāse laṅghesi.
据说,她的父母傍晚要去精舍听法时,对她说:‘女儿,你身怀重孕,不宜外出;我们会为你作功德回向,并听法。’说完便去了。她虽然也想去,却不能违背他们的话,只好留在家中。她走出屋外,站在阳台上,在月光中望着石刺山的空中塔院,看见塔前的灯供养,又看见四众以花香等供养后右绕塔院,并听到比丘僧团集体诵经的声音。于是她想:‘他们真有福,能够去精舍,在这样的塔院中绕行,并听闻这样甘甜的法语。’她看见那塔如珍珠堆一般,便生起踊跃喜,跃入空中;在父母到达之前,她从空中降落到塔院,礼敬后站着听法。父母到来后问她:‘女儿,你从哪条路来的?’她说:‘我从空中来,不是从路上来。’他们说:‘女儿,漏尽者才会从空中来。可你是怎么来的?’她答道:‘我站在月光中望着塔时,以佛为所缘,生起了强烈的喜。那时我不再知道自己是站着还是坐着,只凭所取之相跃入空中,然后落在这塔院中。’显示巴利原文
Tassā kira mātāpitaro sāyaṃ dhammassavanatthāya vihāraṃ gacchantā ‘‘amma tvaṃ garubhārā akāle vicarituṃ na sakkosi, mayaṃ tuyhaṃ pattiṃ katvā dhammaṃ sossāmā’’ti agamaṃsu. Sā gantukāmāpi tesaṃ vacanaṃ paṭibāhituṃ asakkontī ghare ohīyitvā gharājire ṭhatvā candālokena girikaṇḍake ākāsacetiyaṅgaṇaṃ olokentī cetiyassa dīpapūjaṃ addasa, catasso ca parisā mālāgandhādīhi cetiyapūjaṃ katvā padakkhiṇaṃ karontiyo bhikkhusaṅghassa ca gaṇasajjhāyasaddaṃ assosi. Athassā ‘‘dhaññāvatime, ye vihāraṃ gantvā evarūpe cetiyaṅgaṇe anusañcarituṃ, evarūpañca madhuradhammakathaṃ sotuṃ labhantī’’ti muttarāsisadisaṃ cetiyaṃ passantiyā eva ubbegāpīti udapādi. Sā ākāse laṅghitvā mātāpitūnaṃ purimataraṃyeva ākāsato cetiyaṅgaṇe oruyha cetiyaṃ vanditvā dhammaṃ suṇamānā aṭṭhāsi. Atha naṃ mātāpitaro āgantvā ‘‘amma tvaṃ katarena maggena āgatāsī’’ti pucchiṃsu. Sā ‘‘ākāsena āgatāmhi, na maggenā’’ti vatvā ‘‘amma ākāsena nāma khīṇāsavā sañcaranti, tvaṃ kathaṃ āgatā’’ti vuttā āha – ‘‘mayhaṃ candālokena cetiyaṃ ālokentiyā ṭhitāya buddhārammaṇā balavapīti uppajji. Athāhaṃ neva attano ṭhitabhāvaṃ, na nisinnabhāvaṃ aññāsiṃ, gahitanimitteneva pana ākāse laṅghitvā cetiyaṅgaṇe patiṭṭhitāmhī’’ti.
就这样,踊跃喜(一种强烈的喜悦)能达到让身体跳起来的程度。而遍满喜(遍布全身的喜悦)生起时,会充满整个身体,就像一个被气完全充满的皮囊,又像巨大的水流涌入山中的洞穴一样。显示巴利原文
Evaṃ ubbegāpīti ākāse laṅghāpanappamāṇā hoti. Pharaṇāpītiyā pana uppannāya sakalasarīraṃ dhamitvā pūritavatthi viya mahatā udakoghena pakkhandapabbatakucchi viya ca anuparipphuṭaṃ hoti.
这五种喜在逐渐酝酿、达到成熟时,会让两种轻安(身轻安与心轻安)变得圆满。轻安酝酿成熟后,又会让两种乐(身乐与心乐)变得圆满。乐酝酿成熟后,则会让三种定(刹那定、近行定与安止定)变得圆满。在这些定当中,凡是作为安止定的根基、增长后能与定紧密结合的遍满喜,就是这里所讨论的'喜'。显示巴利原文
Sā panesā pañcavidhā pīti gabbhaṃ gaṇhantī paripākaṃ gacchantī duvidhaṃ passaddhiṃ paripūreti kāyapassaddhiñca cittapassaddhiñca. Passaddhi gabbhaṃ gaṇhantī paripākaṃ gacchantī duvidhampi sukhaṃ paripūreti kāyikañca cetasikañca. Sukhaṃ gabbhaṃ gaṇhantaṃ paripākaṃ gacchantaṃ tividhaṃ samādhiṃ paripūreti khaṇikasamādhiṃ upacārasamādhiṃ appanā samādhinti. Tāsu yā appanāsamādhissa mūlaṃ hutvā vaḍḍhamānā samādhisampayogaṃ gatā pharaṇāpīti, ayaṃ imasmiṃ atthe adhippetā pītīti.
73 另一种解释是:因为它能带来愉悦,所以叫乐;或者说,它能很好地吞噬、消除身心的苦恼,所以叫乐。乐以愉悦为特征,以增长与之相应的心所法为作用(味),以提供助益为表现方式(现起)。虽然喜和乐在某些情况下密不可分,但遇到可意的所缘时,那种满足感是喜;实际体验已经得到的滋味,那是乐。有喜的地方一定有乐,但有乐的地方却不一定有喜。喜属于行蕴,乐属于受蕴。这就好比一个在沙漠中疲惫不堪的人,见到或听说树林边有水池,那是喜;等他走进树荫下、喝到水、用上水,那才是乐。要知道,这样区分是因为它们在那些具体情境中各自的特征更突出。所以,这里的喜和乐属于这个禅那,或者说存在于这个禅那之中;这样一来,这个禅那就被'具有喜乐'以及'由远离所生'这些词语所限定了。显示巴利原文
Itaraṃ pana sukhanaṃ sukhaṃ, suṭṭhu vā khādati, khanati ca kāyacittābādhanti sukhaṃ, taṃ sātalakkhaṇaṃ, sampayuttānaṃ upabrūhanarasaṃ, anuggahapaccupaṭṭhānaṃ. Satipi ca nesaṃ katthaci avippayoge iṭṭhārammaṇapaṭilābhatuṭṭhi pīti. Paṭiladdharasānubhavanaṃ sukhaṃ. Yattha pīti, tattha sukhaṃ. Yattha sukhaṃ, tattha na niyamato pīti. Saṅkhārakkhandhasaṅgahitā pīti. Vedanākkhandhasaṅgahitaṃ sukhaṃ. Kantārakhinnassa vanantudakadassanasavanesu viya pīti. Vanacchāyāpavesanaudakaparibhogesu viya sukhaṃ. Tasmiṃ tasmiṃ samaye pākaṭabhāvato cetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Iti ayañca pīti idañca sukhaṃ assa jhānassa, asmiṃ vā jhāne atthīti idaṃ jhānaṃ pītisukhanti vuccati.
或者,也可以把'喜'与'乐'合称为'喜乐',就像'法与律'这样的合称一样。这个禅那具有由远离所生的喜乐,或者说在这个禅那中有由远离所生的喜乐,这样理解也可以。因为,正如禅那可以说是由远离所生的,这里的喜乐也确实是由远离所生的,而且这个禅那拥有它;因此,也可以把'远离所生的喜乐'当作一个单一的词来说。而在《分别论》中,是以'此乐与此喜俱'这样的句子开头来解说的;那里的意思也应该这样理解。显示巴利原文
Atha vā pīti ca sukhañca pītisukhaṃ, dhammavinayādayo viya. Vivekajaṃ pītisukhamassa jhānassa, asmiṃ vā jhāne atthīti evampi . Yatheva hi jhānaṃ, evaṃ pītisukhampettha vivekajameva hoti, tañcassa atthi, tasmā ekapadeneva ‘‘vivekajaṃpītisukha’’ntipi vattuṃ yujjati. Vibhaṅge pana ‘‘idaṃ sukhaṃ imāya pītiyā sahagata’’ntiādinā (vibha. 567) nayena vuttaṃ. Attho pana tatthāpi evameva daṭṭhabbo.
'初禅那':这个含义将在后面阐明。'证入':意思是已经接近、已经到达;或者,如果理解为'使之证入',意思就是已经令它生起、已经成就。但在《分别论》中说:'证入:即初禅那的获得、再获得、到达、成就、触证、作证、证入。'它的含义也应该这样理解。'住':以适合那个禅那的威仪而安住,成为具有上述种类禅那的人,他成就了此人的威仪、行止、保持、安住、持续、行为与住。因为《分别论》中说:'住:即采取威仪、行止、保持、安住、持续、行为、住;因此说住。'显示巴利原文
nti idaṃ parato āvibhavissati. ti upagantvā, pāpuṇitvāti vuttaṃ hoti. Upasampādayitvā vā, nipphādetvāti vuttaṃ hoti. Vibhaṅge pana ‘‘upasampajjāti paṭhamassa jhānassa lābho paṭilābho patti sampatti phusanā sacchikiriyā upasampadā’’ti vuttaṃ. Tassāpi evamevattho daṭṭhabbo. ti tadanurūpena iriyāpathavihārena itivuttappakārajhānasamaṅgī hutvā attabhāvassa iriyaṃ vuttiṃ pālanaṃ yapanaṃ yāpanaṃ cāraṃ vihāraṃ abhinipphādeti . Vuttañhetaṃ vibhaṅge ‘‘viharatīti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati, tena vuccati viharatī’’ti (vibha. 540).
五支舍断等显示巴利原文
Pañcaṅgavippahīnādi
74 至于所说的'五支舍断'等,这里应该知道:由于舍断了欲欲、嗔恚、昏沉睡眠、掉举与悔恨、疑这五种盖(障碍),所以称为五支舍断。因为这些盖如果没被舍断,禅那便不会生起;因此,这些被称为它的舍断支。虽然在禅那生起的刹那,其他不善法也被舍断了,但特别障碍禅那的正是这五种。因为,被欲欲所染污、贪求各种所缘境的心,不能安定在单一的所缘上;或者,被欲欲压倒时,不能进入舍断欲界之道。被嗔恚逼恼于所缘时,心不能无间断地持续运作。被昏沉睡眠征服时,心变得不堪使用。被掉举与悔恨抓住时,心不寂静而骚动不安。被疑击中时,心不能走上成就禅那的道路。因此,正因为这些特别障碍禅那,才称它们为舍断支。显示巴利原文
Yaṃ pana vuttaṃ nti, tattha kāmacchando, byāpādo, thinamiddhaṃ, uddhaccakukkuccaṃ, vicikicchāti imesaṃ pañcannaṃ nīvaraṇānaṃ pahānavasena pañcaṅgavippahīnatā veditabbā. Na hi etesu appahīnesu jhānaṃ uppajjati. Tenassetāni pahānaṅgānīti vuccanti. Kiñcāpi hi jhānakkhaṇe aññepi akusalā dhammā pahīyanti, tathāpi etāneva visesena jhānantarāyakarāni. Kāmacchandena hi nānāvisayappalobhitaṃ cittaṃ na ekattārammaṇe samādhiyati. Kāmacchandābhibhūtaṃ vā taṃ na kāmadhātuppahānāya paṭipadaṃ paṭipajjati. Byāpādena cārammaṇe paṭihaññamānaṃ na nirantaraṃ pavattati . Thinamiddhābhibhūtaṃ akammaññaṃ hoti. Uddhaccakukkuccaparetaṃ avūpasantameva hutvā paribbhamati. Vicikicchāya upahataṃ jhānādhigamasādhikaṃ paṭipadaṃ nārohati. Iti visesena jhānantarāyakarattā etāneva ti vuttānīti.
然而,因为寻把心引导到所缘上,伺让心持续安住在那里;有了这些禅支,心就不会被各种盖障扰乱。已经成就了精进努力的心,由精进成就而生起的喜让心振奋,乐也让心增强。于是,心一境性借助这种引导、安住、振奋和增强,把心以及其余相应的心所法平等、正确地集中在单一所缘上。因此应该知道:五支具足,就是指寻、伺、喜、乐、心一境性这五者的生起。因为这五者生起时,禅那就称为已经生起,所以它们叫作五种具足支。因此不应该认为另外有一个禅那来具足它们。正如'四支军队''五支音乐''八支道'只是依据其支分而说的,同样,这里说'五支'或'具足五支',也应该知道只是依据其支分而说的。显示巴利原文
Yasmā pana vitakko ārammaṇe cittaṃ abhiniropeti, vicāro anuppabandhati, tehi avikkhepāya sampāditappayogassa cetaso payogasampattisambhavā pīti pīṇanaṃ, sukhañca upabrūhanaṃ karoti. Atha naṃ sasesasampayuttadhammaṃ etehi abhiniropanānuppabandhanapīṇanaupabrūhanehi anuggahitā ekaggatā ekattārammaṇe samaṃ sammā ca ādhiyati, tasmā vitakko vicāro pīti sukhaṃ cittekaggatāti imesaṃ pañcannaṃ uppattivasena pañcaṅgasamannāgatatā veditabbā. Uppannesu hi etesu pañcasu jhānaṃ uppannaṃ nāma hoti. Tenassa etāni pañca ti vuccanti. Tasmā na etehi samannāgataṃ aññadeva jhānaṃ nāma atthīti gahetabbaṃ. Yathā pana aṅgamattavaseneva caturaṅginī senā, pañcaṅgikaṃ tūriyaṃ, aṭṭhaṅgiko ca maggoti vuccati, evamidampi aṅgamattavaseneva pañcaṅgikanti vā pañcaṅgasamannāgatanti vā vuccatīti veditabbaṃ.
虽然这五支在近行定的刹那也存在,而且在近行定中比平常心更强;然而在此处初禅中,它们又比近行定更强,已经达到色界的特征。因为在这里,寻以极其明净的方式把心引导到所缘而生起;伺则极有力地按住所缘;喜和乐遍满全身。因此世尊说:'他的全身没有任何一处不被离生喜乐所遍满。'心一境性也以圆满触及所缘而生起,就像匣盖的表面与匣底的表面相合一样。这就是它们与其他心中诸支的差别。这里,虽然心一境性在'有寻的、有伺的'这一略说中并未列出,然而《分别论》中说:'禅那:即寻、伺、喜、乐、心一境性。'因此它也是禅支;因为世尊作略说的意趣,与随后作广说的意趣是相同的。显示巴利原文
Etāni ca pañcaṅgāni kiñcāpi upacārakkhaṇepi atthi, atha kho upacāre pakaticittato balavatarāni. Idha pana upacāratopi balavatarāni rūpāvacaralakkhaṇappattāni. Ettha hi vitakko suvisadena ākārena ārammaṇe cittaṃ abhiniropayamāno uppajjati. Vicāro ativiya ārammaṇaṃ anumajjamāno. Pītisukhaṃ sabbāvantampi kāyaṃ pharamānaṃ. Tenevāha – ‘‘nāssa kiñci sabbāvato kāyassa vivekajena pītisukhena apphuṭaṃ hotī’’ti (dī. ni. 1.228). Cittekaggatāpi heṭṭhimamhi samuggapaṭale uparimaṃ samuggapaṭalaṃ viya ārammaṇesu phusitā hutvā uppajjati, ayametesaṃ itarehi viseso. Tattha cittekaggatā kiñcāpi savitakkaṃ savicāranti imasmiṃ pāṭhe na niddiṭṭhā, tathāpi vibhaṅge ‘‘jhānanti vitakko vicāro pīti sukhaṃ cittassekaggatā’’ti (vibha. 569) evaṃ vuttattā aṅgameva. Yena hi adhippāyena bhagavatā uddeso kato, soyeva tena vibhaṅge pakāsitoti.
三种善妙显示巴利原文
Tividhakalyāṇaṃ
75 在这里,依据初、中、后三个阶段而有三种善妙。又应该知道,依据这初、中、后的相,而具足十种相。显示巴利原文
nti ettha pana ādimajjhapariyosānavasena tividhakalyāṇatā. Tesaṃyeva ca ādimajjhapariyosānānaṃ lakkhaṇavasena dasalakkhaṇasampannatā veditabbā.
于此有此圣典文句:显示巴利原文
Tatrāyaṃ pāḷi –
'初禅的道清净为初,舍的随增为中,满意为后。'初禅的道清净为初:初有几种相?初有三种相:心从那禅那的障碍中获得清净;由于清净,心为寂止的中央相开辟道路;由于已开辟道路,心进入那种状态。正因为心从障碍中获得清净,由于清净而为寂止的中央相开辟道路,而且已开辟道路而进入那种状态,所以道清净是初禅的初。这就是初的三种相。因此说:'初禅初善,具足三种相。'显示巴利原文
‘‘Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, upekkhānubrūhanā majjhe, sampahaṃsanā pariyosānaṃ, paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, ādissa kati lakkhaṇāni? Ādissa tīṇi lakkhaṇāni, yo tassa paribandho, tato cittaṃ visujjhati, visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. Yañca paribandhato cittaṃ visujjhati, yañca visuddhattā cittaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati, yañca paṭipannattā tattha cittaṃ pakkhandati. Paṭhamassa jhānassa paṭipadāvisuddhi ādi, ādissa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati paṭhamaṃ jhānaṃ ādikalyāṇañceva hoti tilakkhaṇasampannañca.
'初禅的舍随增为中,中有几种相?中有三种相:他以舍观察已经清净的心;以舍观察已经趣向于止的心;以舍观察一性的显现。由于以舍观察已经清净的心,以舍观察已经趣向于止的心,以舍观察一性的显现,所以舍随增是初禅的中。这些是中的三种相。因此说:'初禅具足三种相,所以是中善。'显示巴利原文
‘‘Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe, majjhassa kati lakkhaṇāni? Majjhassa tīṇi lakkhaṇāni, visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati, yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati, yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati. Paṭhamassa jhānassa upekkhānubrūhanā majjhe, majjhassa imāni tīṇi lakkhaṇāni. Tena vuccati paṭhamaṃ jhānaṃ majjhekalyāṇañceva hoti tilakkhaṇasampannañca.
'初禅的喜悦为后,后有几种相?后有四种相:对于其中所生的各种法,以不超越的意义而喜悦;以诸根一味的意义而喜悦;以相应精进有效运行的意义而喜悦;以重复修习的意义而喜悦。这些是初禅之后的喜悦,即后的四种相。因此说:'初禅具足四种相,所以是后善。'显示巴利原文
‘‘Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ, pariyosānassa kati lakkhaṇāni? Pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni, tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā, indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā, tadupagavīriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā, āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā. Paṭhamassa jhānassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ, pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni. Tena vuccati paṭhamaṃ jhānaṃ pariyosānakalyāṇañceva hoti catulakkhaṇasampannañcā’’ti (paṭi. ma. 1.158).
在这里,有些人这样解释:道清净就是具备资助法的近行定;舍随增就是安止定;喜悦就是观察。但是,圣典中说:“心达到一性,既入道清净,又由舍所增广,并由智而喜悦。”因此,应当从安止定内部的立场来理解:道清净是趋近;舍随增是特指中性的舍之作用;喜悦是澄净智在成就诸法不超越等方面的作用显现。显示巴利原文
Tatra paṭipadāvisuddhi nāma sasambhāriko upacāro. Upekkhānubrūhanā nāma appanā. Sampahaṃsanā nāma paccavekkhaṇāti evameke vaṇṇayanti. Yasmā pana ‘‘ekattagataṃ cittaṃ paṭipadāvisuddhipakkhandañceva hoti upekkhānubrūhitañca ñāṇena ca sampahaṃsita’’nti (paṭi. ma. 1.158) pāḷiyaṃ vuttaṃ, tasmā antoappanāyameva āgamanavasena tatramajjhattupekkhāya kiccavasena dhammānaṃ anativattanādibhāvasādhanena pariyodāpakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena sampahaṃsanā ca veditabbā.
怎么理解呢?首先,在安止定生起的心路过程中,那些称为盖的烦恼群是该禅那的障碍,心就从这些障碍中得以清净。由于已经清净,心离开了障碍,便为中央的止相开辟道路。这里所说的止相,就是平等转起的安止定本身。而紧接在安止定之前的心,以同一心相续的转变方式达到那种状态,所以说它为中央的止相开辟道路。又因为它已经开辟道路而趋近那种状态,所以说它进入其中。因此,首先,道清净虽然是从前心中存在的行相来说的,但仍应理解为在初禅实际生起刹那的趋近。显示巴利原文
Kathaṃ? Yasmiñhi vāre appanā uppajjati, tasmiṃ yo nīvaraṇasaṅkhāto kilesagaṇo tassa jhānassa paribandho, tato cittaṃ visujjhati. Visuddhattā āvaraṇavirahitaṃ hutvā majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati. nāma samappavatto appanāsamādhiyeva. Tadanantaraṃ pana purimacittaṃ ekasantatipariṇāmanayena tathattamupagacchamānaṃ majjhimaṃ samathanimittaṃ paṭipajjati nāma, evaṃ paṭipannattā tathattupagamanena tattha pakkhandati nāma. Evaṃ tāva purimacitte vijjamānākāranipphādikā paṭhamassa jhānassa uppādakkhaṇeyeva āgamanavasena paṭipadāvisuddhi veditabbā.
对于如此已经清净的心,由于不需要再加以清净,他不再致力于清净,所以称为以舍观察已清净之心。由于已经达到止的状态,已经为止开辟道路,他不再致力于重新让它等持,所以称为以舍观察已趣向于止的人。由于在为止开辟道路时已经舍离与烦恼的相应,并已显现为一性,他不再致力于重新让一性显现,所以称为以舍观察一性的显现。因此,应知舍随增就是这其中中性舍的作用。显示巴利原文
Evaṃ visuddhassa pana tassa puna visodhetabbābhāvato visodhane byāpāraṃ akaronto visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati nāma. Samathabhāvupagamanena samathapaṭipannassa puna samādhāne byāpāraṃ akaronto samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati nāma. Samathapaṭipannabhāvato eva cassa kilesasaṃsaggaṃ pahāya ekattena upaṭṭhitassa puna ekattupaṭṭhāne byāpāraṃ akaronto ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati nāma. Evaṃ tatramajjhattupekkhāya kiccavasena upekkhānubrūhanā veditabbā.
当舍如此增广时,在其中所生起的、称为定与慧的双运诸法,彼此不相超越而转起;又信等诸根,由于从种种烦恼中解脱,便以解脱味而成为一味转起;又与此相应、随顺它们不相超越及一味状态的精进,也得以有效运行;又在那刹那也有其重复修习。所有这些行相之所以产生,只是因为以智见到染污中的种种过患和清净中的种种利益之后,随之而有喜悦、清净和澄净。因此说:应知喜悦是澄净智在成就诸法不超越等方面之作用的显现。显示巴利原文
Ye panete evaṃ upekkhānubrūhite tattha jātā samādhipaññāsaṅkhātā yuganaddhadhammā aññamaññaṃ anativattamānā hutvā pavattā, yāni ca saddhādīni indriyāni nānākilesehi vimuttattā vimuttirasena ekarasāni hutvā pavattāni, yañcesa tadupagaṃ tesaṃ anativattanaekarasabhāvānaṃ anucchavikaṃ vīriyaṃ vāhayati, yā cassa tasmiṃ khaṇe pavattā āsevanā, sabbepi te ākārā yasmā ñāṇena saṃkilesavodānesu taṃ taṃ ādīnavañca ānisaṃsañca disvā tathā tathā sampahaṃsitattā visodhitattā pariyodāpitattā nipphannāva, tasmā ‘‘dhammānaṃ anativattanādibhāvasādhanena pariyodāpakassa ñāṇassa kiccanipphattivasena sampahaṃsanā veditabbā’’ti vuttaṃ.
这其中,因为以舍的力量,智变得明显。如所说:“如此把持的心善加以舍,以舍之力、以慧之力,慧根成为增上;以舍之力,心从种种烦恼解脱,以解脱之力、以慧之力,慧根成为增上。因解脱故,那些法成为一味。以一味之义为修习。”因此,作为智之作用的欢喜,被称为终结。显示巴利原文
Tattha yasmā upekkhāvasena ñāṇaṃ pākaṭaṃ hoti. Yathāha – ‘‘tathāpaggahitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhati, upekkhāvasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti, upekkhāvasena nānattakilesehi cittaṃ vimuccati, vimokkhavasena paññāvasena paññindriyaṃ adhimattaṃ hoti. Vimuttattā te dhammā ekarasā honti. Ekarasaṭṭhena bhāvanā’’ti (paṭi. ma. 1.201). Tasmā ñāṇakiccabhūtā sampahaṃsanā pariyosānanti vuttā.
现在,“证得初禅是地遍”——这其中,依数目次第所以称为“初”,于最初生起所以也称为“初”。因为思惟所缘或烧尽其敌对所以称为“禅”。而大地轮以遍满之义称为“遍”,依止它而获得的相也是,依地遍相而获得的禅那也是。其中,在此义中,应知禅那为地遍。意指此而说:“证得初禅是地遍。”显示巴利原文
Idāni paṭhamaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇanti ettha gaṇanānupubbatā paṭhamaṃ uppannantipi . Ārammaṇūpanijjhānato paccanīkajhāpanato vā . Pathavīmaṇḍalaṃ pana sakalaṭṭhena nti vuccati, taṃ nissāya paṭiladdhanimittampi, pathavīkasiṇanimitte paṭiladdhajhānampi. Tatra imasmiṃ atthe jhānaṃ pathavīkasiṇanti veditabbaṃ. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇa’’nti.
长久住立的成就显示巴利原文
Ciraṭṭhitisampādanaṃ
76 然而,当修行者这样证得这种定之后,他应该像射毛的人和厨师那样,把握住各种行相(导致入定的关键条件)。比如,一个技术极其精湛的弓箭手,为了射中毛束而练习时,在射中的那一次,他会把握住自己站立的地方、弓身、弓弦和箭的行相,心里想:“我是这样站的,这样握弓身的,这样持弓弦的,这样拿箭才射中了毛。”从那时起,他只要同样地具足这些行相,就能百发百中地射中毛。同样地,修行者也应该把握住这些食物是否适宜等行相,心里想:“我吃了这样的食物,亲近了这样的人,住在这样的住所,以这样的姿势,在这样的时间证得了此定。”这样,当那种定失去时,他只要具足这些行相,就能让它重新生起;或者在定力还不纯熟时,能让它变得纯熟,从而一再地达到。显示巴利原文
Evamadhigate pana etasmiṃ tena yoginā vālavedhinā viya, sūdena viya ca ākārā pariggahetabbā. Yathā hi sukusalo dhanuggaho vālavedhāya kammaṃ kurumāno yasmiṃ vāre vālaṃ vijjhati, tasmiṃ vāre akkantapadānañca dhanudaṇḍassa ca jiyāya ca sarassa ca ākāraṃ pariggaṇheyya. ‘‘Evaṃ me ṭhitena evaṃ dhanudaṇḍaṃ evaṃ jiyaṃ evaṃ saraṃ gahetvā vālo viddho’’ti. So tato paṭṭhāya tatheva te ākāre sampādento avirādhetvā vālaṃ vijjheyya. Evameva yogināpi ‘‘imaṃ nāma me bhojanaṃ bhuñjitvā evarūpaṃ puggalaṃ sevamānena evarūpe senāsane iminā nāma iriyāpathena imasmiṃ kāle idaṃ adhigata’’nti ete bhojanasappāyādayo ākārā pariggahetabbā. Evañhi so naṭṭhe vā tasmiṃ te ākāre sampādetvā puna uppādetuṃ, appaguṇaṃ vā paguṇaṃ karonto punappunaṃ appetuṃ sakkhissati.
又比如,一个技术精湛的厨师在侍奉主人时,会观察主人喜欢吃什么,从此以后就只提供那样的食物,因而获得奖赏。同样地,这位修行者在证得初禅的那一刻,把握住了食物等的行相,以后只要具足这些行相,在定力消失时,就能一次又一次地获得安止定。因此,他应当像那位射毛的人和厨师一样,把握住各种行相。世尊也曾这样说过——显示巴利原文
Yathā ca kusalo sūdo bhattāraṃ parivisanto tassa yaṃ yaṃ ruciyā bhuñjati, taṃ taṃ sallakkhetvā tato paṭṭhāya tādisameva upanāmento lābhassa bhāgī hoti, evamayampi adhigatakkhaṇe bhojanādayo ākāre gahetvā te sampādento naṭṭhe naṭṭhe punappunaṃ appanāya lābhī hoti. Tasmā tena vālavedhinā viya sūdena viya ca ākārā pariggahetabbā. Vuttampi cetaṃ bhagavatā –
“各位比丘,比如有一个有智慧、精明、技术精湛的厨师,用各种调味汁侍奉国王或国王的大臣——酸的、苦的、辣的、甘甜的、碱味的、非碱味的、咸的、不咸的。各位比丘,那位有智慧、精明、技术精湛的厨师把握住了自己主人的相(行为特征):‘今天我的主人喜欢这种调味汁,或者他向这个伸手,或者他多取这个,或者他称赞这个;今天我的主人喜欢酸味的,或者他向酸味的伸手,或者他多取酸味的,或者他称赞酸味的;……或者他称赞不咸的。’各位比丘,那位有智慧、精明、技术精湛的厨师便获得了衣服、工资和赏赐。为什么呢?因为那位有智慧、精明、技术精湛的厨师这样把握住了自己主人的相。各位比丘,同样地,这里某位有智慧、精明、技术精湛的比丘,于身随观身而住,于受随观受而住,于心随观心而住,于法随观法而住,热诚、正知、具念,已经调伏了对世间的贪忧。当他于法随观法而住时,心得定,随烦恼被舍断;他把握住了那个相。各位比丘,那位有智慧、精明、技术精湛的比丘便获得了现法安乐住,获得了念与正知。为什么呢?因为那位有智慧、精明、技术精湛的比丘这样把握住了自己心的相。”显示巴利原文
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo rājānaṃ vā rājamahāmattaṃ vā nānaccayehi sūpehi paccupaṭṭhito assa ambilaggehipi tittakaggehipi kaṭukaggehipi madhuraggehipi khārikehipi akhārikehipi loṇikehipi aloṇikehipi. Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati, ambilaggaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, ambilaggassa vā abhiharati, ambilaggassa vā bahuṃ gaṇhāti, ambilaggassa vā vaṇṇaṃ bhāsati…pe… aloṇikassa vā vaṇṇaṃ bhāsatī’ti. Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo lābhī ceva hoti acchādanassa, lābhī vetanassa, lābhī abhihārānaṃ. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ uggaṇhāti. Evameva kho, bhikkhave, idhekacco paṇḍito byatto kusalo bhikkhu kāye kāyānupassī viharati…pe… vedanāsu vedanā… citte cittā… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Tassa dhammesu dhammānupassino viharato cittaṃ samādhiyati, upakkilesā pahīyanti, so taṃ nimittaṃ uggaṇhāti. Sa kho so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu lābhī ceva hoti diṭṭhadhammasukhavihārānaṃ, lābhī satisampajaññassa. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so, bhikkhave, paṇḍito byatto kusalo bhikkhu sakassa cittassa nimittaṃ uggaṇhātī’’ti (saṃ. ni. 5.374).
由于把握住了相,当他再次具足那些行相时,只能证得安止定而已,却不能久住。然而,久住是因为障碍定的各种法已经被极为清净地去除。因为,如果一位比丘没有通过观察诸欲的过患等方法善加镇伏爱欲,没有通过让身体轻安而善加平息身体的粗重,没有通过作意策励界等方法善加遣除惛沉睡眠,没有通过作意止相等方法善加根除掉举和悔恨,没有善加清净其他障碍定的各种法就进入禅那,那么这位比丘就像进入没有清扫干净的巢穴的蜜蜂,或者像进入不洁净园林的国王,很快就会从那种禅那中退出来。然而,如果他事先善加清净了障碍定的各种法才进入禅那,那么他就像进入极为清净巢穴的蜜蜂,或者像进入极为洁净园林的国王,即使一整天地安住在等至中也不会出来。因此古人说:显示巴利原文
Nimittaggahaṇena cassa puna te ākāre sampādayato appanāmattameva ijjhati, na ciraṭṭhānaṃ. Ciraṭṭhānaṃ pana samādhiparibandhānaṃ dhammānaṃ suvisodhitattā hoti. Yo hi bhikkhu kāmādīnavapaccavekkhaṇādīhi kāmacchandaṃ na suṭṭhu vikkhambhetvā, kāyapassaddhivasena kāyaduṭṭhullaṃ na suppaṭipassaddhaṃ katvā, ārambhadhātumanasikārādivasena thinamiddhaṃ na suṭṭhu paṭivinodetvā, samathanimittamanasikārādivasena uddhaccakukkuccaṃ na susamūhataṃ katvā, aññepi samādhiparibandhe dhamme na suṭṭhu visodhetvā jhānaṃ samāpajjati, so avisodhitaṃ āsayaṃ paviṭṭhabhamaro viya avisuddhaṃ uyyānaṃ paviṭṭharājā viya ca khippameva nikkhamati. Yo pana samādhiparibandhe dhamme suṭṭhu visodhetvā jhānaṃ samāpajjati, so suvisodhitaṃ āsayaṃ paviṭṭhabhamaro viya suparisuddhaṃ uyyānaṃ paviṭṭharājā viya ca sakalampi divasabhāgaṃ antosamāpattiyaṃyeva hoti. Tenāhu porāṇā –
「应遣除对诸欲的欲与嗔,
亦应遣除掉举、惛沉,疑为第五;
以能生远离欢悦之心,
如国王入处处清净的园林,于彼处欢喜。」
显示巴利原文 ‘‘Kāmesu chandaṃ paṭighaṃ vinodaye, Uddhaccamiddhaṃ vicikicchapañcamaṃ; Vivekapāmojjakarena cetasā, Rājāva suddhantagato tahiṃ rame’’ti.
因此,想要让定久住的人,应该先清净障碍定的各种法,然后再进入禅那。为了让心修习得更为广大,应该增长已经获得的似相。这种增长有两个基础:近行定或安止定。到达近行定后增长它是合适的,到达安止定后增长它也是合适的。但必须在其中一个地方进行增长。因此说“应该增长已得的似相”。显示巴利原文
Tasmā ciraṭṭhitikāmena paribandhakadhamme visodhetvā jhānaṃ samāpajjitabbaṃ. Cittabhāvanāvepullatthañca yathāladdhaṃ paṭibhāganimittaṃ vaḍḍhetabbaṃ. Tassa dve vaḍḍhanābhūmiyo upacāraṃ vā appanaṃ vā. Upacāraṃ patvāpi hi taṃ vaḍḍhetuṃ vaṭṭati appanaṃ patvāpi. Ekasmiṃ pana ṭhāne avassaṃ vaḍḍhetabbaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘yathāladdhaṃ paṭibhāganimittaṃ vaḍḍhetabba’’nti.
相的扩展方法显示巴利原文
Nimittavaḍḍhananayo
77 在这里,扩展似相的方法是这样的:那位修行者不应该像扩展陶钵、饼、熟饭、蔓藤或布那样去扩展那个相;而应该先用意念对已经获得的相依次限定大小,比如一指、二指、三指、四指,然后按照所限定的量去扩展。比如农夫先用犁划定应该耕作的区域,然后在所划定的范围内耕作;又比如比丘们结界时,先观察标相,然后才结界。没有先限定应该扩展的量,就不应该扩展。这样做了之后,他可以再进一步扩展,依次限定各个界限,比如一拃、一宝、门廊、周围空地、寺院,以及村、市镇、地方、国土、大海的界限,乃至以轮围世界为最远界限,甚至更远。显示巴利原文
Tatrāyaṃ vaḍḍhananayo, tena yoginā taṃ nimittaṃ pattavaḍḍhanapūvavaḍḍhanabhattavaḍḍhanalatāvaḍḍhanadussavaḍḍhanayogena avaḍḍhetvā yathā nāma kassako kasitabbaṭṭhānaṃ naṅgalena paricchinditvā paricchedabbhantare kasati, yathā vā pana bhikkhū sīmaṃ bandhantā paṭhamaṃ nimittāni sallakkhetvā pacchā bandhanti, evameva tassa yathāladdhassa nimittassa anukkamena ekaṅguladvaṅgulativaṅgulacaturaṅgulamattaṃ manasā paricchinditvā yathāparicchedaṃ vaḍḍhetabbaṃ. Aparicchinditvā pana na vaḍḍhetabbaṃ. Tato vidatthiratanapamukhapariveṇavihārasīmānaṃ gāmanigamajanapadarajjasamuddasīmānañca paricchedavasena vaḍḍhayantena cakkavāḷaparicchedena vā tato vāpi uttari paricchinditvā vaḍḍhetabbaṃ.
就像小天鹅刚开始用翅膀的时候,只能一次飞一小段距离,经过反复练习,慢慢就能飞到日月天子的附近。同样,比丘按照前面说的方法,先限定一个范围来扩展那个相,就能把它扩展到轮围世界的边界,甚至更远。到了那个时候,在他所扩展到的任何地方,那些地面上的高低起伏、河谷险地、灌木荆棘地带,以及岩石崎岖不平的地方,都会变得像一张用上百颗钉子撑开铺平的牛皮一样平坦地显现出来。显示巴利原文
Yathā hi haṃsapotakā pakkhānaṃ uṭṭhitakālato paṭṭhāya parittaṃ parittaṃ padesaṃ uppatantā paricayaṃ katvā anukkamena candimasūriyasantikaṃ gacchanti, evameva bhikkhu vuttanayena nimittaṃ paricchinditvā vaḍḍhento yāva cakkavāḷaparicchedā tato vā uttari vaḍḍheti. Athassa taṃ nimittaṃ vaḍḍhitavaḍḍhitaṭṭhāne pathaviyā ukkūlavikūlanadīviduggapabbatavisamesu saṅkusatasamabbhāhataṃ usabhacammaṃ viya hoti.
不过,初学者在那个相中证得初禅之后,应该常常入定,不应该过多地去观察。因为过多观察的人,他的禅支会变得粗重、软弱无力地现起。由于禅支这样现起,就不能成为向上努力的助缘。当他为了还不熟练的更高禅那而努力时,就会从初禅退失,也无法达到第二禅。所以,世尊这样说:显示巴利原文
Tasmiṃ pana nimitte pattapaṭhamajjhānena ādikammikena samāpajjanabahulena bhavitabbaṃ, na paccavekkhaṇabahulena. Paccavekkhaṇabahulassa hi jhānaṅgāni thūlāni dubbalāni hutvā upaṭṭhahanti. Athassa tāni evaṃ upaṭṭhitattā upari ussukkanāya paccayataṃ āpajjanti. So appaguṇe jhāne ussukkamāno pattapaṭhamajjhānā ca parihāyati, na ca sakkoti dutiyaṃ pāpuṇituṃ. Tenāha bhagavā –
比丘们,这就像一头笨拙的山牛。它不熟悉地形,不知道哪里有好草场,也不擅长在崎岖的山路上行走。这头牛心里琢磨:"我干嘛不去个新地方呢?到没去过的地方走走,吃吃没吃过的草,喝喝没喝过的水。"结果它前脚还没踩稳当,后脚就急着抬起来了。最后怎么样呢?它既到不了那个新地方,吃不上没吃过的草,喝不上没喝过的水;就连它原来待着、动这个念头的地方,也回不去了。为什么会这样?比丘们,就是因为这头山牛太笨拙,不熟悉地形,不知道草场在哪里,也不擅长走崎岖的山路。
比丘们,同样的道理,如果有一位比丘既愚痴又不熟练,不知道自己的修行范围,缺乏善巧,那会怎样呢?他离开了欲望,离开了各种不善法,进入了有寻有伺、从远离中生出喜乐的初禅,并且安住在其中。但是,他并不反复修习这个禅相,不多多练习,也不好好地稳固它。这时候他心里想:"我为什么不把寻和伺平息下来,进入内心清净、心念专一、没有寻没有伺、从定中生起喜乐的二禅,安住在其中呢?"结果,他根本做不到平息寻伺,进不了内心清净、心念专一、没有寻没有伺、从定中生起喜乐的二禅。于是他又想:"那我为什么不回到离开欲望、离开不善法、有寻有伺、从远离中生出喜乐的初禅,安住在其中呢?"结果,他连这个也做不到了。
比丘们,这样的比丘,就叫做两边滑落、两边退堕的人。就像那头笨拙的山牛一样,不熟悉地形,不知道草场,不擅长走崎岖的山路。显示巴利原文
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ. Tassā evamassa ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva disaṃ gaccheyyaṃ, akhāditapubbāni ca tiṇāni khādeyyaṃ, apītapubbāni ca pānīyāni piveyya’nti. Sā purimaṃ pādaṃ na supatiṭṭhitaṃ patiṭṭhāpetvā pacchimaṃ pādaṃ uddhareyya, sā na ceva agatapubbaṃ disaṃ gaccheyya, na ca akhāditapubbāni tiṇāni khādeyya, na ca apītapubbāni pānīyāni piveyya. Yasmiñcassā padese ṭhitāya evamassa ‘yaṃnūnāhaṃ agatapubbañceva…pe… piveyya’nti. Tañca padesaṃ na sotthinā paccāgaccheyya. Taṃ kissa hetu ? Tathā hi sā, bhikkhave, gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate carituṃ, evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu bālo abyatto akhettaññū akusalo vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. So taṃ nimittaṃ nāsevati, na bhāveti, na bahulīkaroti, na svādhiṭṭhitaṃ adhiṭṭhāti, tassa evaṃ hoti ‘yaṃnūnāhaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So na sakkoti vitakkavicārānaṃ vūpasamā…pe… dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Tassevaṃ hoti ‘yaṃnūnāhaṃ vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihareyya’nti. So na sakkoti vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharituṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, bhikkhu ubhato bhaṭṭho ubhato parihīno, seyyathāpi sā gāvī pabbateyyā bālā abyattā akhettaññū akusalā visame pabbate caritu’’nti (a. ni. 9.35).
所以,他应该首先就在那初禅当中,通过五种行相来成为修习自在的人。显示巴利原文
Tasmānena tasmiṃyeva tāva paṭhamajjhāne pañcahākārehi ciṇṇavasinā bhavitabbaṃ.
五自在的解说显示巴利原文
Pañcavasīkathā
78 在这里,五种自在就是:转向自在、入定自在、在定自在、出定自在、省察自在。他能够随着自己想要的地方、自己想要的时间、自己想要的时长来转向初禅,在转向上没有迟钝。他能够随着自己想要的地方、自己想要的时间、自己想要的时长来进入初禅,在入定上没有迟钝。同样的,其余各项也应该这样详细说明。显示巴利原文
Tatrimā pañca vasiyo āvajjanavasī, samāpajjanavasī, adhiṭṭhānavasī, vuṭṭhānavasī, paccavekkhaṇavasīti. Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ yadicchakaṃ yāvadicchakaṃ āvajjeti, āvajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti . Paṭhamaṃ jhānaṃ yatthicchakaṃ…pe… samāpajjati, samāpajjanāya dandhāyitattaṃ natthīti . Evaṃ sesāpi vitthāretabbā.
这里是对其中意义的阐明:从初禅出定之后,首先转向寻的时候,在中断了有分而生起的转向心之后,就会生起以寻为所缘的四个或五个速行心。之后有两个有分心,然后再转向以伺为所缘,按照上面说的方法生起速行心。就这样,当他能够在五个禅支中毫无间断地送心时,对他来说,转向自在就成就了。不过,这种达到顶点的自在,可以在世尊的双神变中见到,或者在其他作这种神变的人那里也能见到。从此以后,没有比这更快的转向自在了。显示巴利原文
Ayaṃ panettha atthappakāsanā, paṭhamajjhānato vuṭṭhāya paṭhamaṃ vitakkaṃ āvajjayato bhavaṅgaṃ upacchinditvā uppannāvajjanānantaraṃ vitakkārammaṇāneva cattāri pañca vā javanāni javanti. Tato dve bhavaṅgāni, tato puna vicārārammaṇaṃ āvajjanaṃ, vuttanayāneva javanānīti evaṃ pañcasu jhānaṅgesu yadā nirantaraṃ cittaṃ pesetuṃ sakkoti, athassa siddhā hoti. Ayaṃ pana matthakappattā vasī bhagavato yamakapāṭihāriye labbhati , aññesaṃ vā evarūpe kāle. Ito paraṃ sīghatarā āvajjanavasī nāma natthi.
不过,具寿大目犍连尊者能够像他调伏难陀波难陀龙王时那样,迅速地进入禅定,这种能力就叫做入定自在。显示巴利原文
Āyasmato pana mahāmoggallānassa nandopanandanāgarājadamane viya sīghaṃ samāpajjanasamatthatā nāma.
能够在一弹指那么短的时间里安住于定中,或者安住十弹指的时间,这种能力叫做在定自在。同样地,能够快速出定的能力,叫做出定自在。为了说明这两种自在,应该讲一讲佛护长老的故事。显示巴利原文
Accharāmattaṃ vā dasaccharāmattaṃ vā khaṇaṃ ṭhapetuṃ samatthatā nāma. Tatheva lahuṃ vuṭṭhātuṃ samatthatā nāma. Tadubhayadassanatthaṃ buddharakkhitattherassa vatthuṃ kathetuṃ vaṭṭati.
那位具寿在受具足戒八年后,住在特兰跋陀罗。当时,他坐在三万名具有神通的人中间,这些人是来护理生病的大罗哈那古答长老的。他看见金翅鸟王从空中俯冲下来,想要抓走正在为长老取粥的侍者龙王。佛护长老立刻变出一座山,抓住龙王的手臂,把他推进那座山里。金翅鸟王撞了一下那座山,就飞走了。大长老说:‘各位贤友,如果没有佛护,我们所有人都会蒙受羞辱。’显示巴利原文
So hāyasmā upasampadāya aṭṭhavassiko hutvā therambatthale mahārohaṇaguttattherassa gilānupaṭṭhānaṃ āgatānaṃ tiṃsamattānaṃ iddhimantasahassānaṃ majjhe nisinno therassa yāguṃ paṭiggāhayamānaṃ upaṭṭhākanāgarājānaṃ gahessāmīti ākāsato pakkhandantaṃ supaṇṇarājānaṃ disvā tāvadeva pabbataṃ nimminitvā nāgarājānaṃ bāhāyaṃ gahetvā tattha pāvisi. Supaṇṇarājā pabbate pahāraṃ datvā palāyi. Mahāthero āha – ‘‘sace, āvuso, buddharakkhito nābhavissa, sabbeva gārayhā assāmā’’ti.
不过,省察自在已经在转向自在那里说过了。因为在那种情况下,省察的速行心是紧接在转向心之后生起的。显示巴利原文
Paccavekkhaṇavasī pana āvajjanavasiyā eva vuttā. Paccavekkhaṇajavanāneva hi tattha āvajjanānantarānīti.
第二禅论显示巴利原文
Dutiyajjhānakathā
79 然而,当修行者在这五种自在中成就了修习自在之后,他从已经熟练的初禅出定,看到初禅的过患:‘这个等至以五盖为近敌,由于寻与伺的粗显,它的各个禅支都很羸弱。’他把第二禅作意为寂静,舍弃了对初禅的爱乐之后,就应该为了证得第二禅而努力修行。当他从初禅出定后,具足正念、正知地去省察各个禅支时,寻与伺就显现为粗显的,而喜、乐与心一境性则显现为寂静的。那时,为了舍断粗显的禅支和获得寂静的禅支,他就对着同一个相,反复地作意‘地、地’。这样,‘现在第二禅将要生起了’,在有分中断之后,以同一个地遍为所缘的意门转向心就生起了。之后,在同一个所缘上,有四或五个速行心路运行,它们的最后一个心是色界的第二禅心。其余的心,就像前面说过的那样,是欲界心。显示巴利原文
Imāsu pana pañcasu vasīsu ciṇṇavasinā paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannanīvaraṇapaccatthikā, vitakkavicārānaṃ oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā dutiyajjhānaṃ santato manasikatvā paṭhamajjhāne nikantiṃ pariyādāya dutiyādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā paṭhamajjhānā vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato vitakkavicārā oḷārikato upaṭṭhahanti, pītisukhañceva cittekaggatā ca santato upaṭṭhāti, tadāssa oḷārikaṅgaṃ pahānāya santaaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto ‘‘idāni dutiyajjhānaṃ uppajjissatī’’ti bhavaṅgaṃ upacchinditvā tadeva pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati . Tato tasmiṃyevārammaṇe cattāri pañca vā javanāni javanti, yesamavasāne ekaṃ rūpāvacaraṃ dutiyajjhānikaṃ. Sesāni vuttappakārāneva kāmāvacarānīti.
到了这个程度,由于寻与伺的止息,他证入并安住于第二禅:内在的快乐、心一境性、没有寻、没有伺、由定产生的喜乐。就这样,他已经证得了舍断二支、具足三支、三种善、具足十相的地遍第二禅。显示巴利原文
Ettāvatā cesa vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Evamanena dvaṅgavippahīnaṃ tivaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ dutiyaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇaṃ.
80 这里说的“寻与伺二者的”,就是指寻和伺这两种心理活动的止息与超越,意思是它们在第二禅的当下不再生起。虽然第二禅中,所有初禅的心理状态都已不存在——因为初禅中的触等感受是一种情况,而这里又是另一种情况——但为了说明“由于超越了粗重的禅支,从初禅之后才证得第二禅等”,所以经文才说“寻与伺的止息”,应当这样理解。显示巴利原文
Tattha ti vitakkassa ca vicārassa cāti imesaṃ dvinnaṃ vūpasamā samatikkamā, dutiyajjhānakkhaṇe apātubhāvāti vuttaṃ hoti. Tattha kiñcāpi dutiyajjhāne sabbepi paṭhamajjhānadhammā na santi. Aññeyeva hi paṭhamajjhāne phassādayo, aññe idha. Oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ adhigamo hotīti dīpanatthaṃ ‘‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā’’ti evaṃ vuttanti veditabbaṃ.
“内”,在这里是指自己的内在。《分别论》中也只说:“内的、各自的。”因为这里指的是自己的内在,所以它的意思是:在自己中生起,在自己的生命相续中生起。“快乐”指的是信心。由于与快乐相应,禅那本身也被称为快乐,就像因为与青色相应而把衣服称为青衣一样。或者,因为那禅那以它所具备的快乐,并由于止息了寻与伺所制造的心理扰动,而使心感到快乐,所以说该禅那具有快乐。如果按后一种意义理解,语句结构应解释为“心的快乐”;如果按前一种意义理解,那么“心”字应与“心一境性”相连。显示巴利原文
nti idha niyakajjhattamadhippetaṃ. Vibhaṅge pana ‘‘ajjhattaṃ paccatta’’nti ettakameva vuttaṃ. Yasmā ca niyakajjhattamadhippetaṃ, tasmā attani jātaṃ attano santāne nibbattanti ayamettha attho. nti sampasādanaṃ vuccati saddhā. Sampasādanayogato jhānampi sampasādanaṃ. Nīlavaṇṇayogato nīlavatthaṃ viya. Yasmā vā taṃ jhānaṃ sampasādanasamannāgatattā vitakkavicārakkhobhavūpasamanena ca cetaso sampasādayati, tasmāpi sampasādananti vuttaṃ. Imasmiñca atthavikappe sampasādanaṃ cetasoti evaṃ padasambandho veditabbo. Purimasmiṃ pana atthavikappe cetasoti etaṃ ekodibhāvena saddhiṃ yojetabbaṃ.
那里的意义解释如下:唯一者生起,所以称为“心一境性”;它的意思是:由于不被寻与伺所压倒,它作为最高、最殊胜的心理状态而生起。因为在世间,最殊胜者也称为“唯一”。或者,由于远离了寻与伺,成为独一、没有同伴,这样解释也可以。又或者,它使相应法生起,所以称为“起者”,意思是令其发起。它以最殊胜的含义为唯一,又是起者,所以称为“心一境性”。这是定的名称。其次,因为第二禅使这唯一之法存在、增长,所以说它“作心一境性”。但这唯一之法是属于心的,不是属于有情或灵魂的,所以说“心的心一境性”。显示巴利原文
Tatrāyamatthayojanā, eko udetīti ekodi, vitakkavicārehi anajjhārūḷhattā aggo seṭṭho hutvā udetīti attho. Seṭṭhopi hi loke ekoti vuccati. Vitakkavicāravirahato vā eko asahāyo hutvā itipi vattuṃ vaṭṭati. Atha vā sampayuttadhamme udāyatīti udi, uṭṭhāpetīti attho. Seṭṭhaṭṭhena eko ca so udi cāti ekodi, samādhissetaṃ adhivacanaṃ. Iti imaṃ ekodiṃ bhāveti vaḍḍhetīti idaṃ dutiyajjhānaṃ ekodibhāvaṃ. So panāyaṃ ekodi yasmā cetaso, na sattassa, na jīvassa, tasmā etaṃ cetaso ekodibhāvanti vuttaṃ.
难道信心在第一禅中也有,而且这称为心一境性的定也有吗?那么为什么唯独这第二禅被说为“快乐与心的心一境性”呢?回答是:因为第一禅由于寻与伺的动摇,就像被细波与浪涛扰乱的水,并不十分澄净;所以,虽然其中也有信心,却不称为“快乐”。又由于不十分澄净,其中的定也不十分明了,所以在那里不称为“心一境性”。但在这第二禅中,信心由于没有寻与伺的障碍而得以立足,变得强盛;定也由于有强信为伴而变得明了。因此应知,唯独此禅被这样说明。并且《分别论》中也这样说:“‘快乐’即信、有信、信赖、完全快乐。‘心的心一境性’即识的住立……正定。”对此义的解释不应理解为与那样所说的义理相违背,而应理解为与之相合、相符。显示巴利原文
Nanu cāyaṃ saddhā paṭhamajjhānepi atthi, ayañca ekodināmako samādhi, atha kasmā idameva ‘‘sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvañcā’’ti vuttanti. Vuccate, aduñhi paṭhamajjhānaṃ vitakkavicārakkhobhena vīcitaraṅgasamākulamiva jalaṃ na suppasannaṃ hoti, tasmā satiyāpi saddhāya ‘‘sampasādana’’nti na vuttaṃ. Na suppasannattāyeva cettha samādhipi na suṭṭhu pākaṭo, tasmā ‘‘ekodibhāva’’ntipi na vuttaṃ. Imasmiṃ pana jhāne vitakkavicārapalibodhābhāvena laddhokāsā balavatī saddhā, balavasaddhāsahāyapaṭilābheneva ca samādhipi pākaṭo, tasmā idameva evaṃ vuttanti veditabbaṃ. Vibhaṅge pana ‘‘sampasādananti yā saddhā saddahanā okappanā abhippasādo. Cetaso ekodibhāvanti yā cittassa ṭhiti…pe… sammāsamādhī’’ti ettakameva vuttaṃ. Evaṃ vuttena pana tena saddhiṃ ayamatthavaṇṇanā yathā na virujjhati, aññadatthu saṃsandati ceva sameti ca, evaṃ veditabbā.
81 “无寻”,即由于修习而舍断,在此禅中没有寻,或者说此禅的寻不存在,所以称为无寻。以同样的方法说“无伺”。在《分别论》中也说:“如此,这个寻与这个伺寂静、止息、平息、灭去、完全灭去、息没、湮没、熄灭、破灭、干枯、干灭与终息,因此说无寻无伺。”显示巴利原文
nti bhāvanāya pahīnattā etasmiṃ, etassa vā vitakko natthīti avitakkaṃ. Imināva nayena avicāraṃ. Vibhaṅgepi vuttaṃ ‘‘iti ayañca vitakko ayañca vicāro santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantikatā, tena vuccati avitakkaṃ avicāra’’nti (vibha. 576).
对此有人问:“难道由‘由于寻与伺的止息’这句话,这个意义不也已经成就了吗?那么为何又说‘无寻无伺’呢?”回答:确实,这个意义是成就的,但那句话并非为了显示这个意义。难道我们不是说过“但为了显示由于超越了粗的支,从初禅之后正获得第二禅等,所以如此说‘由于寻与伺的止息’”吗?显示巴利原文
Etthāha ‘‘nanu ca ‘vitakkavicārānaṃ vūpasamā’ti imināpi ayamattho siddho, atha kasmā puna vuttaṃ ‘avitakkaṃ avicāra’nti’’. Vuccate, evametaṃ siddhovāyamattho, na panetaṃ tadatthadīpakaṃ. Nanu avocumha ‘‘oḷārikassa pana oḷārikassa aṅgassa samatikkamā paṭhamajjhānato paresaṃ dutiyajjhānādīnaṃ samadhigamo hotīti dassanatthaṃ vitakkavicārānaṃ vūpasamāti evaṃ vutta’’nti.
再者,这种快乐是因为寻与伺止息了才产生的,并不是因为消除了烦恼的垢染和黑暗;这种心一境性(心的专注统一)也是因为寻与伺止息了才有的,它不像近行定那样是由于舍断了五盖,也不像初禅那样是由于各禅支的现起。所以,这句话是在说明快乐和心一境性产生的原因。同样地,因为寻与伺止息了,所以这种状态叫做“无寻无伺”,这不像第三禅、第四禅那样,也不像眼识等那样,仅仅是因为寻与伺不存在。所以,这是在显示“无寻无伺”这种状态的原因,而不仅仅是在说寻与伺不存在。但是,“无寻无伺”这句话本身,确实只是在说寻与伺不存在而已。因此,即使前面已经说了原因,后面也还是应当再说一遍“无寻无伺”这个状态本身。显示巴利原文
Apica vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ sampasādanaṃ, na kilesakālussiyassa. Vitakkavicārānañca vūpasamā ekodibhāvaṃ, na upacārajjhānamiva nīvaraṇappahānā , paṭhamajjhānamiva ca na aṅgapātubhāvāti evaṃ sampasādanaekodibhāvānaṃ hetuparidīpakamidaṃ vacanaṃ. Tathā vitakkavicārānaṃ vūpasamā idaṃ avitakkaṃ avicāraṃ, na tatiyacatutthajjhānāni viya cakkhuviññāṇādīni viya ca abhāvāti evaṃ avitakkaavicārabhāvassa hetuparidīpakañca, na vitakkavicārābhāvamattaparidīpakaṃ. Vitakkavicārābhāvamattaparidīpakameva pana ‘‘avitakkaṃ avicāra’’nti idaṃ vacanaṃ. Tasmā purimaṃ vatvāpi vattabbamevāti.
“定生的”意思是:从初禅定而生,或者从与它相应的定而生。在这里,虽然初禅也是从相应的定生起的,但只有这个第二禅的定,因为没有寻与伺造成的动摇,极其安稳不动,并且完全是快乐的,才真正配得上“定”这个名称。所以为了赞叹它,就特别把这个禅称为“定生的”。“喜乐”的意思和前面解释过的一样。“第二”是指:在数字排列上是第二个;又因为是第二次进入禅定,所以叫第二。显示巴利原文
nti paṭhamajjhānasamādhito sampayuttasamādhito vā jātanti attho. Tattha kiñcāpi paṭhamampi sampayuttasamādhito jātaṃ, atha kho ayameva samādhi ‘‘samādhī’’ti vattabbataṃ arahati vitakkavicārakkhobhavirahena ativiya acalattā, suppasannattā ca, tasmā imassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ idameva ‘‘samādhija’’nti vuttaṃ. Pītisukhanti idaṃ vuttanayameva.
“第二”:按数目顺序是第二个。也因为这是第二次证入的禅定,所以称为第二。至于所说的“舍离二支,具足三支”,应该这样理解:由于舍断了寻与伺,所以是舍离了二支。五盖是在初禅的近行定那一刹那被舍断的;但这个第二禅的寻与伺,并不是在近行定那一刹那被舍断,而是在安止定那一刹那,这个禅那才离开寻与伺而生起。因此,寻与伺被称为这个禅那的舍断支。
它具足三支,应该知道是指喜、乐、心一境性这三者的生起。因此,《分别论》中说“禅那:快乐、喜、乐、心一境性”,这是为了显示具备辅助条件的禅那而作的方便说法。但如果除去快乐,依据已达到清晰明了之相的各个禅支来说,这个禅那实际上只有三支。正如论中所说:“那时什么是三支禅那?就是喜、乐、心一境性。”其余的解释和初禅中所说的一样。显示巴利原文
nti gaṇanānupubbatā dutiyaṃ. Idaṃ dutiyaṃ samāpajjatītipi dutiyaṃ. Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘dvaṅgavippahīnaṃ tivaṅgasamannāgata’’nti, tattha vitakkavicārānaṃ pahānavasena dvaṅgavippahīnatā veditabbā. Yathā ca paṭhamajjhānassa upacārakkhaṇe nīvaraṇāni pahīyanti, na tathā imassa vitakkavicārā. Appanākkhaṇeyeva ca panetaṃ vinā tehi uppajjati. Tenassa te ‘‘pahānaṅga’’nti vuccanti. Pīti sukhaṃ cittekaggatāti imesaṃ pana tiṇṇaṃ uppattivasena tivaṅgasamannāgatatā veditabbā. Tasmā yaṃ vibhaṅge ‘‘jhānanti sampasādo pīti sukhaṃ cittassa ekaggatā’’ti (vibha. 580) vuttaṃ, taṃ saparikkhāraṃ jhānaṃ dassetuṃ pariyāyena vuttaṃ. Ṭhapetvā pana sampasādanaṃ nippariyāyena upanijjhānalakkhaṇappattānaṃ aṅgānaṃ vasena tivaṅgikameva etaṃ hoti. Yathāha – ‘‘katamaṃ tasmiṃ samaye tivaṅgikaṃ jhānaṃ hoti, pīti sukhaṃ cittassa ekaggatā’’ti (dha. sa. 161; vibha. 628). Sesaṃ paṭhamajjhāne vuttanayameva.
第三禅论显示巴利原文
Tatiyajjhānakathā
82 这样证得第二禅之后,也依照前面说过的方法,通过五种方式修习,成为对禅那自在熟练的人。他从熟练的第二禅出定,看到这个禅那的过失:“这个定境太接近寻与伺这个敌人了,而且因为喜本身具有粗的特性——正如所说‘凡是那里由喜所生的心的跃动,就以此而说它是粗的’——所以各禅支的力量都很羸弱。”于是他思惟第三禅是寂静的,就舍断了对第二禅的爱乐,应该精进修行以证得第三禅。当他从第二禅出定,具足正念、正知地观察各个禅支时,喜就显现为粗的,而乐和心一境性则显现为寂静的。那时,为了舍断粗的禅支、获得寂静的禅支,他对那个相同的所缘相“地、地”反复作意,心想“现在第三禅将要生起了”,于是中断了有分心,以那同一个地遍为所缘,意门转向心生起。之后,在同一个所缘上,有四个或五个速行心在速行,其中最后一个是色界第三禅的速行心,其余的都和前面说过的方式一样,是欲界的。到此,他“由于喜的离去而安住于舍,具足正念、正知,以身体验到乐,正如圣者们所宣说的‘舍、具念、乐住’那样,证入并安住于第三禅”。就这样,他依地遍证得了舍离一支、具足二支、三种善、具足十相的第三禅。显示巴利原文
Evamadhigate pana tasmimpi vuttanayeneva pañcahākārehi ciṇṇavasinā hutvā paguṇadutiyajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannavitakkavicārapaccatthikā, ‘yadeva tattha pītigataṃ cetaso uppilāvitaṃ, etenetaṃ oḷārikaṃ akkhāyatī’ti (dī. ni. 1.96) vuttāya pītiyā oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā tatiyajjhānaṃ santato manasikaritvā dutiyajjhāne nikantiṃ pariyādāya tatiyādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā dutiyajjhānato vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato pīti oḷārikato upaṭṭhāti, sukhañceva ekaggatā ca santato upaṭṭhāti. Tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto ‘‘idāni tatiyajjhānaṃ uppajjissatī’’ti bhavaṅgaṃ upacchinditvā tadeva pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati. Tato tasmiṃyevārammaṇe cattāri pañca vā javanāni javanti, yesaṃ avasāne ekaṃ rūpāvacaraṃ tatiyajjhānikaṃ, sesāni vuttanayeneva kāmāvacarānīti. Ettāvatā ca panesa pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti upekkhako satimā sukhavihārīti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti (dī. ni. 1.230; dha. sa. 163). Evamanena ekaṅgavippahīnaṃ duvaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ tatiyaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇaṃ.
83 在这里,“离”是指对前面所说的那种喜的厌离,或者超越。而两者之间的“与”字是连接词,它连接“寂止”,或者连接“寻与伺的寂止”。当它只连接“寂止”时,应该知道这个连接是“由于喜的离,与更寂止”。根据这种连接,“离”是厌离的意思,因此应该把这个意义理解为“由于对喜的厌离与寂止”。但当它连接“寻与伺的寂止”时,应该知道这个连接是“由于喜的离,与寻与伺的更寂止”。根据这种连接,“离”是超越的意思,因此应该把这个意义理解为“由于对喜的超越,以及寻与伺的寂止”。显示巴利原文
Tattha ti virāgo nāma vuttappakārāya pītiyā jigucchanaṃ vā samatikkamo vā. Ubhinnaṃ pana antarā casaddo sampiṇḍanattho, so vūpasamaṃ vā sampiṇḍeti vitakkavicārānaṃ vūpasamaṃ vā. Tattha yadā vūpasamameva sampiṇḍeti, tadā ‘‘pītiyā ca virāgā kiñca bhiyyo vūpasamā cā’’ti evaṃ yojanā veditabbā. Imissā ca yojanāya virāgo jigucchanattho hoti, tasmā ‘‘pītiyā jigucchanā ca vūpasamā cā’’ti ayamattho daṭṭhabbo. Yadā pana vitakkavicāravūpasamaṃ sampiṇḍeti, tadā ‘‘pītiyā ca virāgā, kiñca bhiyyo vitakkavicārānañca vūpasamā’’ti evaṃ yojanā veditabbā. Imissā ca yojanāya virāgo samatikkamanattho hoti, tasmā ‘‘pītiyā ca samatikkamā vitakkavicārānañca vūpasamā’’ti ayamattho daṭṭhabbo.
虽然这些寻与伺确实已经在第二禅中寂止了,但这里这么说,是为了阐明证入此禅的道路,以及为了赞说这个禅那。因为当说到“寻与伺的寂止”时,就显示出:证入此禅的道路,必定是寻与伺的寂止。又比如,有身见等烦恼虽然不是在证得第三圣道时才断除的,而是在第一圣道就断除了,但用“断除五下分结”这样的说法来说明其断除,以此来赞说第三圣道时,会让那些努力证得第三圣道的人生起热忱;同样地,虽然寻与伺并不是在这里实际寂止的,而是在第二禅中寂止的,但提到寻与伺的寂止,也是为了赞说。所以,这里所表达的意义是:“由于对喜的超越,以及寻与伺的寂止。”显示巴利原文
Kāmañcete vitakkavicārā dutiyajjhāneyeva vūpasantā, imassa pana jhānassa maggaparidīpanatthaṃ vaṇṇabhaṇanatthañcetaṃ vuttaṃ. Vitakkavicārānañca vūpasamāti hi vutte idaṃ paññāyati, nūna vitakkavicāravūpasamo maggo imassa jhānassāti. Yathā ca tatiye ariyamagge appahīnānampi sakkāyadiṭṭhādīnaṃ ‘‘pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā’’ti (dī. ni. 1.373; ma. ni. 2.133; saṃ. ni. 5.184; a. ni. 3.88) evaṃ pahānaṃ vuccamānaṃ vaṇṇabhaṇanaṃ hoti, tadadhigamāya ussukkānaṃ ussāhajanakaṃ, evameva idha avūpasantānampi vitakkavicārānaṃ vūpasamo vuccamāno vaṇṇabhaṇanaṃ hoti. Tenāyamattho vutto ‘‘pītiyā ca samatikkamā vitakkavicārānañca vūpasamā’’ti.
84 「住于舍」是什么意思呢?这里的「舍」,是从它生起时的状态来观察而得名的,意思是平等地看待事物,不偏不倚。因为第三禅的修行者具备了这种清净、广大、已经达到强而有力状态的「舍」,所以被称为「住于舍者」。显示巴利原文
ti ettha upapattito ikkhatīti upekkhā. Samaṃ passati, apakkhapatitā hutvā passatīti attho. Tāya visadāya vipulāya thāmagatāya samannāgatattā tatiyajjhānasamaṅgī upekkhakoti vuccati.
舍有十种:六支舍、梵住舍、觉支舍、精进舍、行舍、受舍、观舍、中舍、禅舍、清净舍。显示巴利原文
Upekkhā pana dasavidhā hoti chaḷaṅgupekkhā, brahmavihārupekkhā, bojjhaṅgupekkhā, vīriyupekkhā, saṅkhārupekkhā, vedanupekkhā, vipassanupekkhā, tatramajjhattupekkhā, jhānupekkhā, pārisuddhupekkhāti.
这十种舍中,第一种是「六支舍」。就像经中所说的:「各位比丘!在这里,比丘用眼睛看到色法之后,心里既不感到欢喜,也不感到忧恼,安住在舍的状态中,保持正念和正知。」这段话描述的是已经断尽烦恼的阿罗汉,当他的眼、耳、鼻、舌、身、意这六根,接触到合意或不合意的六种对象时,内心不会舍弃那种清净本性的状态,这种舍的行相,就叫做六支舍。显示巴利原文
Tattha yā ‘‘idha, bhikkhave, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā neva sumano hoti, na dummano, upekkhako ca viharati sato sampajāno’’ti (a. ni. 6.1) evamāgatā khīṇāsavassa chasu dvāresu iṭṭhāniṭṭhachaḷārammaṇāpāthe parisuddhapakatibhāvāvijahanākārabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
第二种是「梵住舍」。就像经中所说的:「以与舍俱行的心,遍满一方而安住。」这是指对一切众生保持中立的行相,这种舍就叫做梵住舍。显示巴利原文
Yā pana ‘‘upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’ti (dī. ni. 1.556; ma. ni. 1.77) evamāgatā sattesu majjhattākārabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
第三种是「觉支舍」。就像经中所说的:「修习依于远离的舍觉支。」这是指对那些同时生起的种种法,保持中立的行相,这种舍就叫做觉支舍。显示巴利原文
Yā ‘‘upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissita’’nti (ma. ni. 1.27) evamāgatā sahajātadhammānaṃ majjhattākārabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
第四种是「精进舍」。就像经中所说的:「要时常作意舍相。」这是指一种既不过度精勤、也不过度松懈的精进状态,这种舍就叫做精进舍。显示巴利原文
Yā pana ‘‘kālenakālaṃ upekkhānimittaṃ manasikarotī’’ti (a. ni. 3.103) evamāgatā anaccāraddhanātisithilavīriyasaṅkhātā upekkhā, ayaṃ nāma.
比如,在经典中有这样的问法:“有多少种行舍是依止而生起的?又有多少种行舍是依观而生起的?”答案是:有八种行舍依止而生起,十种行舍依观而生起。这里所说的“行舍”,是指在省察诸盖(各种障碍)以及把握其静止状态时,所保持的一种中立、平等的态度。显示巴利原文
Yā ‘‘kati saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti, kati saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjanti . Aṭṭha saṅkhārupekkhā samathavasena uppajjanti. Dasa saṅkhārupekkhā vipassanāvasena uppajjantī’’ti (paṭi. ma. 1.57) evamāgatā nīvaraṇādipaṭisaṅkhāsantiṭṭhanā gahaṇe majjhattabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
又比如,经典中说:“在某个时刻,欲界的善心(质多)生起,它与舍一同存在。”这里所说的“舍”,是指一种不苦不乐的感受,这被称为“受舍”。显示巴利原文
Yā pana ‘‘yasmiṃ samaye kāmāvacaraṃ kusalaṃ cittaṃ uppannaṃ hoti upekkhāsahagata’’nti (dha. sa. 150) evamāgatā adukkhamasukhasaññitā upekkhā, ayaṃ nāma.
再比如,经典中说:“凡是存在的、凡是已经形成的,他都将其舍断,从而获得舍。”这里所说的“舍”,是指在观察、审察诸法时,所保持的一种中立、平等的态度,这被称为“观舍”。显示巴利原文
Yā ‘‘yadatthi yaṃ bhūtaṃ, taṃ pajahati, upekkhaṃ paṭilabhatī’’ti (ma. ni. 3.71; a. ni. 7.55) evamāgatā vicinane majjhattabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
然而,在关于欲界等状态的描述中,有一种舍,是指对同时生起的各种心理状态(俱生诸法)能够平等地发挥作用,这被称为“中舍”。显示巴利原文
Yā pana chandādīsu yevāpanakesu āgatā sahajātānaṃ samavāhitabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
又如经典中说:“他安住于舍。”这里所说的“舍”,是指即使面对最殊胜的快乐,内心也不会产生偏向或执取的平等状态,这被称为“禅那舍”。显示巴利原文
Yā ‘‘upekkhako ca viharatī’’ti (dī. ni. 1.230; dha. sa. 163) evamāgatā aggasukhepi tasmiṃ apakkhapātajananī upekkhā, ayaṃ nāma.
然而,在“舍念清净的第四禅那”这句经文里提到的“舍”,是指一种由于一切对立之法都已清净,并且对于止息这些对立之法也不再有任何刻意追求的状态,这被称为“清净舍”。显示巴利原文
Yā pana ‘‘upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhāna’’nti (dī. ni. 1.232; dha. sa. 165) evamāgatā sabbapaccanīkaparisuddhā paccanīkavūpasamanepi abyāpārabhūtā upekkhā, ayaṃ nāma.
在这几种舍中,六支舍、梵住舍、觉支舍、中舍、禅那舍和遍净舍,其实本质上都是同一个东西,也就是中舍。只是因为它们所处的状态不同,才有了这些不同的名称。就像同一个人,小时候叫男孩,长大点叫青年,再后来叫长者、将军、国王,只是状态变了,人还是那个人。所以要知道,在说六支舍的时候,并没有觉支舍等其他舍;在说觉支舍的时候,也没有六支舍等。显示巴利原文
Tatra chaḷaṅgupekkhā ca brahmavihārupekkhā ca bojjhaṅgupekkhā ca tatramajjhattupekkhā ca jhānupekkhā ca pārisuddhupekkhā ca atthato ekā, tatramajjhattupekkhāva hoti. Tena tena avatthābhedena panassā ayaṃ bhedo. Ekassāpi sato sattassa kumārayuvatherasenāpatirājādivasena bhedo viya. Tasmā tāsu yattha chaḷaṅgupekkhā, na tattha bojjhaṅgupekkhādayo. Yattha vā pana bojjhaṅgupekkhā, na tattha chaḷaṅgupekkhādayo hontīti veditabbā.
就像上面那些舍本质上都是同一个东西一样,行舍和观舍也是如此。它们都只是慧,因为作用不同而分成两种。打个比方:有个人傍晚拿着羊脚杖,到屋里找蛇。看见蛇盘在谷仓里,他就观察“这是不是蛇?”当他看到蛇身上三处卍字花纹,确认无疑之后,对于“是蛇还是不是蛇”这个判断就不再纠结了,这种中立状态就叫观舍。然后,这个人用羊脚杖紧紧夹住蛇,心里想:“我怎样才能既不伤害蛇,也不被蛇咬到,还能把它放走呢?”当他寻找放生方法的时候,对于“抓住蛇”这个动作本身就不再执着了,这种中立状态就叫行舍。这样一来,当观舍成就的时候,行舍也就成就了。所以说,慧因为在“判断”和“执取”这两方面都保持中立,而分成两种作用。不过,精进舍和受舍,它们彼此之间以及跟其他各种舍,在本质上确实是不一样的。显示巴利原文
Yathā cetāsamatthato ekībhāvo, evaṃ saṅkhārupekkhā vipassanupekkhānampi. Paññā eva hi sā kiccavasena dvidhā bhinnā. Yathā hi purisassa sāyaṃ gehaṃ paviṭṭhaṃ sappaṃ ajapadadaṇḍaṃ gahetvā pariyesamānassa taṃ thusakoṭṭhake nipannaṃ disvā ‘‘sappo nu kho, no’’ti avalokentassa sovattikattayaṃ disvā nibbematikassa ‘‘sappo, na sappo’’ti vicinane majjhattatā hoti, evameva yā āraddhavipassakassa vipassanāñāṇena lakkhaṇattaye diṭṭhe saṅkhārānaṃ aniccabhāvādivicinane majjhattatā uppajjati, ayaṃ nāma. Yathā pana tassa purisassa ajapadadaṇḍena gāḷhaṃ sappaṃ gahetvā ‘‘kiṃ tāhaṃ imaṃ sappaṃ aviheṭhento attānañca iminā aḍaṃsāpento muñceyya’’nti muñcanākārameva pariyesato gahaṇe majjhattatā hoti. Evameva yā lakkhaṇattayassa diṭṭhattā āditte viya tayo bhave passato saṅkhāraggahaṇe majjhattatā, ayaṃ nāma. Iti vipassanupekkhāya siddhāya saṅkhārupekkhāpi siddhāva hoti. Iminā panesā vicinanaggahaṇesu majjhattasaṅkhātena kiccena dvidhā bhinnāti. Vīriyupekkhā pana vedanupekkhā ca aññamaññañca avasesāhi ca atthato bhinnā evāti.
在这些舍当中,这里指的是禅那舍。它的特点是中立,作用是毫不关切,表现为无所营求,它的基础是离贪于喜。有人会问:“这不就是中舍吗?中舍在第一禅和第二禅里也有啊。那为什么不在那里就说‘他住于舍’,而非要等到这里才说呢?”答案是:因为在第一、二禅中,中舍的作用不明显。它被寻、伺等禅支遮蔽了,作用显现不出来。但到了第三禅这里,不再被寻、伺和喜遮蔽,就像抬起头来一样,作用变得非常明显,所以才在这里说。显示巴利原文
Iti imāsu upekkhāsu jhānupekkhā idhādhippetā. Sā majjhattalakkhaṇā, anābhogarasā, abyāpārapaccupaṭṭhānā, pītivirāgapadaṭṭhānāti. Etthāha, nanu cāyamatthato tatramajjhattupekkhāva hoti, sā ca paṭhamadutiyajjhānesupi atthi. Tasmā tatrāpi upekkhako ca viharatīti evamayaṃ vattabbā siyā, sā kasmā na vuttāti. Aparibyattakiccato. Aparibyattañhi tassā tattha kiccaṃ vitakkādīhi abhibhūtattā. Idha panāyaṃ vitakkavicārapītīhi anabhibhūtattā ukkhittasirā viya hutvā paribyattakiccā jātā, tasmā vuttāti.
85 接下来解释“念与正知”这句话。“忆念”所以叫“具念”,“正知”所以叫“正知者”。这是指修行者所具有的念和正知。其中,念的特点是忆念,作用是不忘失,表现为守护;正知的特点是不迷乱,作用是推度,表现为简择。显示巴利原文
Idāni ti ettha saratīti sato. Sampajānātīti sampajāno. Puggalena sati ca sampajaññañca vuttaṃ. Tattha saraṇalakkhaṇā sati, asammussanarasā, ārakkhapaccupaṭṭhānā. Asammohalakkhaṇaṃ sampajaññaṃ, tīraṇarasaṃ, pavicayapaccupaṭṭhānaṃ.
虽然念和正知在之前的禅那中也有——因为如果失念、不正知,连近行定都成就不了,更别说安止定了——但是,那些禅那比较粗,就像人在平地上走路,心运作起来比较容易,所以念和正知的作用不明显。而第三禅由于舍离了粗的禅支,变得非常微细,心运作时必须时刻具备念和正知的作用,就像人在刀刃上行走一样,因此只在这里特别强调。再打个比方:就像跟着母牛的小牛,如果被带离母牛身边又不加看管,它就会跑回母牛那里。同样,第三禅被带离喜之后,如果不用念和正知守护,它就会回到喜那里,重新跟喜结合。另外,众生都贪著于乐,而第三禅的乐极其甘甜,因为没有比它更殊胜的乐了。但在这里,是由于念和正知的力量,才能对这种乐不贪著,而不是因为别的原因。所以也应该这样理解:这里特别说念和正知,也是为了强调这个意义。显示巴利原文
Tattha kiñcāpi idaṃ satisampajaññaṃ purimajjhānesupi atthi. Muṭṭhasatissa hi asampajānassa upacāramattampi na sampajjati, pageva appanā. Oḷārikattā pana tesaṃ jhānānaṃ bhūmiyaṃ viya purisassa cittassa gati sukhā hoti, abyattaṃ tattha satisampajaññakiccaṃ. Oḷārikaṅgappahānena pana sukhumattā imassa jhānassa purisassa khuradhārāyaṃ viya satisampajaññakiccapariggahitā eva cittassa gati icchitabbāti idheva vuttaṃ. Kiñca bhiyyo, yathā dhenupago vaccho dhenuto apanīto arakkhiyamāno punadeva dhenuṃ upagacchati, evamidaṃ tatiyajjhānasukhaṃ pītito apanītaṃ, taṃ satisampajaññārakkhena arakkhiyamānaṃ punadeva pītiṃ upagaccheyya, pītisampayuttameva siyā. Sukhe vāpi sattā sārajjanti, idañca atimadhuraṃ sukhaṃ, tato paraṃ sukhābhāvā. Satisampajaññānubhāvena panettha sukhe asārajjanā hoti, no aññathāti imampi atthavisesaṃ dassetuṃ idamidheva vuttanti veditabbaṃ.
这里要说明的是:虽然实际证得第三禅的人并没有刻意去感受乐,但他仍然会以跟名身相应的乐来感受乐,而且出定之后也会感受乐。因为由那种跟名身相应的乐所生起的极其殊胜微妙的色,会触及他的色身。为了说明这个意思,所以经文说“以身感受乐”。显示巴利原文
Idāni ti ettha kiñcāpi tatiyajjhānasamaṅgino sukhapaṭisaṃvedanābhogo natthi. Evaṃ santepi yasmā tassa nāmakāyena sampayuttaṃ sukhaṃ. Yaṃ vā taṃ nāmakāyasampayuttaṃ sukhaṃ, taṃsamuṭṭhānenassa yasmā atipaṇītena rūpena rūpakāyo phuṭo, yassa phuṭattā jhānā vuṭṭhitopi sukhaṃ paṭisaṃvedeyya. Tasmā etamatthaṃ dassento sukhañca kāyena paṭisaṃvedetīti āha.
86 在这里,以这个第三禅为原因、为条件,佛陀等圣者们对那位已经成就第三禅的人,进行宣说、教导、施设、建立、开显、分别、阐明、显示,其用意是在赞叹。如何赞叹呢?就是“有舍、有念者乐住”这句话。这里应该知道它的句法含义是:“他具足并安住于那第三禅。”显示巴利原文
Idāni ti ettha yaṃjhānahetu yaṃjhānakāraṇā taṃ tatiyajjhānasamaṅgipuggalaṃ buddhādayo ariyā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti pakāsenti, pasaṃsantīti adhippāyo. Kinti? Upekkhako satimā sukhavihārīti. Taṃ tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti evamettha yojanā veditabbā.
那么,为什么那些圣者要这样赞叹他呢?因为他确实值得赞叹。这个人在面对极其甘甜、已经达到乐之圆满的第三禅时,仍然能保持舍(内心的平衡、不执着),不被对那种乐的贪著所牵引;同时,他又以已经现前的念(正念)防止了喜的生起,所以说他“有念”;并且,他以名身(精神层面的身心)去感受那种圣者所喜爱、圣者所修习、没有任何杂染的乐。正因为他如此值得赞叹,所以应该知道,圣者们用“有舍、有念者乐住”这句话来赞叹他,是为了显示那些值得赞叹的殊胜功德。显示巴利原文
Kasmā pana taṃ te evaṃ pasaṃsantīti? Pasaṃsārahato. Ayañhi yasmā atimadhurasukhe sukhapāramippattepi tatiyajjhāne upekkhako, na tattha sukhābhisaṅgena ākaḍḍhiyati. Yathā ca pīti na uppajjati, evaṃ upaṭṭhitasatitāya satimā. Yasmā ca ariyakantaṃ ariyajanasevitameva ca asaṃkiliṭṭhaṃ sukhaṃ nāmakāyena paṭisaṃvedeti, tasmā pasaṃsāraho hoti . Iti pasaṃsārahato naṃ ariyā te evaṃ pasaṃsāhetubhūte guṇe pakāsento ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti evaṃ pasaṃsantīti veditabbaṃ.
“第三”:按照数目的顺序,这是第三个;又因为是第三个进入这种禅定,所以称为第三。至于所说的“舍断一支、具足二支”,在这里应该理解为:以舍断喜作为舍断的一支。而这个喜,也如同第二禅中的寻与伺一样,只在安止的刹那才被舍断,所以称它为舍断支。其次,应该知道,以乐与心一境性(心专注于一境)这两者的生起,作为具足的二支。所以《分别论》说:“禅那:舍、念、正知、乐、心一境性”,这是用譬喻的说法,为了显示具有辅助条件的禅那;但如果除去舍、念、正知,依据已经达到照明之相的禅支来说,这个禅那如实而言只有两支。正如(论中)所说:“那时什么是二支禅?就是乐与心一境性。”其余的解释,与初禅中所说的一样。显示巴利原文
Tatiyanti gaṇanānupubbatā tatiyaṃ, idaṃ tatiyaṃ samāpajjatītipi tatiyaṃ. Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ekaṅgavippahīnaṃ duvaṅgasamannāgata’’nti, ettha pītiyā pahānavasena ekaṅgavippahīnatā veditabbā . Sā panesā dutiyajjhānassa vitakkavicārā viya appanākkhaṇeyeva pahīyati. Tena nassa sā pahānaṅganti vuccati. Sukhaṃ cittekaggatāti imesaṃ pana dvinnaṃ uppattivasena duvaṅgasamannāgatatā veditabbā. Tasmā yaṃ vibhaṅge ‘‘jhānanti upekkhā sati sampajaññaṃ sukhaṃ cittassekaggatā’’ti (vibha. 591) vuttaṃ, taṃ saparikkhāraṃ jhānaṃ dassetuṃ pariyāyena vuttaṃ. Ṭhapetvā pana upekkhāsatisampajaññāni nippariyāyena upanijjhānalakkhaṇappattānaṃ aṅgānaṃ vasena duvaṅgikamevetaṃ hoti. Yathāha – ‘‘katamaṃ tasmiṃ samaye duvaṅgikaṃ jhānaṃ hoti, sukhaṃ cittassekaggatā’’ti (dha. sa. 163; vibha. 624). Sesaṃ paṭhamajjhāne vuttanayameva.
第四禅论显示巴利原文
Catutthajjhānakathā
87 如此证得第三禅之后,又依照前面所说的方法,以五种行相修习并达到自在;随后,从已经熟练的第三禅出定,这样观察它的过患:“这种等至受到邻近之喜的威胁;只要其中还有对乐的心之作意(心的关注),就以此显示出它的粗重;并且,它的禅支因为所说的乐的粗重而显得薄弱。”他作意第四禅更为寂静,止息了对第三禅的贪著,开始着手修习证得第四禅所需的前行准备。当他从第三禅出定,以念与正知省察禅支时,乐(即心的喜悦)显现为粗重;而作为受的舍与心一境性则显现为寂静。于是,为了舍断粗的禅支、获得寂静的禅支,他对那同一个相,反复作意为“地、地”,心里想着“现在第四禅将要生起”;此时,以那同一个地遍为所缘(专注的对象),生起意门转向(心转向所缘),截断了有分(心流的基础状态)。此后,在那同一个所缘上,生起四个或五个速行心(快速运作的心),其中最后一个是属于第四禅的色界速行,其余则如前文所说。但这里有一个差别:乐受并不作为重复缘(反复生起的条件)而成为不苦不乐受的缘;而第四禅的预作(准备工作)必须以不苦不乐受生起。因此,这些预作心与不苦不乐受相应;在这里,喜仅仅由于与舍相应而消失。至此,他“由于舍断了乐与苦,并且由于先前的喜与忧已经灭去,具足并安住于第四禅;此禅不苦不乐,由舍而念清净”。如此,他证得了属于地遍的第四禅:舍断一支、具足二支、三种善、具足十相。显示巴利原文
Evamadhigate pana tasmiṃpi vuttanayeneva pañcahākārehi ciṇṇavasinā hutvā paguṇatatiyajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannapītipaccatthikā, ‘yadeva tattha sukhamiti cetaso ābhogo, etenetaṃ oḷārikaṃ akkhāyatī’ti (dī. ni. 1.96) evaṃ vuttassa sukhassa oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā catutthaṃ jhānaṃ santato manasikatvā tatiyajjhāne nikantiṃ pariyādāya catutthādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā tatiyajjhānato vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato cetasikasomanassasaṅkhātaṃ sukhaṃ oḷārikato upaṭṭhāti, upekkhāvedanā ceva cittekaggatā ca santato upaṭṭhāti, tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto ‘‘idāni catutthaṃ jhānaṃ uppajjissatī’’ti bhavaṅgaṃ upacchinditvā tadeva pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā manodvārāvajjanaṃ uppajjati. Tato tasmiṃyevārammaṇe cattāri pañca vā javanāni uppajjanti , yesaṃ avasāne ekaṃ rūpāvacaraṃ catutthajjhānikaṃ, sesāni vuttappakārāneva kāmāvacarāni. Ayaṃ pana viseso, yasmā sukhavedanā adukkhamasukhāya vedanāya āsevanapaccayena paccayo na hoti, catutthajjhāne ca adukkhamasukhāya vedanāya uppajjitabbaṃ, tasmā tāni upekkhāvedanāsampayuttāni honti. Upekkhāsampayuttattāyeva cettha pītipi parihāyatīti. Ettāvatā cesa sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati (dī. ni. 1.232; dha. sa. 165). Evamanena ekaṅgavippahīnaṃ duvaṅgasamannāgataṃ tividhakalyāṇaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ catutthaṃ jhānaṃ adhigataṃ hoti pathavīkasiṇaṃ.
88 在这里,“由于断了乐及断了苦的缘故”,意思是断了身体的乐受和身体的苦受。“先已”是指那些在以前就已经灭去了,不是在第四禅的刹那才灭的。“由于灭了喜与忧的缘故”,这是指心的乐受与心的苦受这两者,在先前就已经灭没、断除了的意思。显示巴利原文
Tattha ti kāyikasukhassa ca kāyikadukkhassa ca pahānā. ti tañca kho pubbeva, na catutthajjhānakkhaṇe. ti cetasikasukhassa ca cetasikadukkhassa cāti imesampi dvinnaṃ pubbeva atthaṅgamā, pahānā icceva vuttaṃ hoti.
然而,它们是在什么时候被断除的呢?是在四种禅那的近行刹那(接近安止定的瞬间)。因为喜是在第四禅那的近行刹那才被断除的。苦、忧、乐是在第一、第二、第三禅那的近行刹那,依次第被断除的。虽然在这里没有依照断除的次第来说,但在《分别论》的根分别中,是依诸根的列举次第而说的,所以应该知道,在此也说明了乐、苦、喜、忧的断除。显示巴利原文
Kadā pana nesaṃ pahānaṃ hotīti. Catunnaṃ jhānānaṃ upacārakkhaṇe. Somanassañhi catutthajjhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyati. Dukkhadomanassasukhāni paṭhamadutiyatatiyajjhānānaṃ upacārakkhaṇesu. Evametesaṃ pahānakkamena avuttānampi indriyavibhaṅge pana indriyānaṃ uddesakkameneva idhāpi vuttānaṃ sukhadukkhasomanassadomanassānaṃ pahānaṃ veditabbaṃ.
如果这些不善法只是在进入各禅那的近行定那一刹那被舍断,那么为什么在下面的经文中说它们是在禅那本身中彻底灭尽的呢?经文是这样说的:“已经生起的苦根(苦受)在哪里毫无残余地灭尽?各位比丘,在这里,比丘远离各种欲、远离不善法,证入并安住在初禅中……就在这里,已经生起的苦根毫无残余地灭尽。已经生起的忧根(忧受)在哪里毫无残余地灭尽?……在第二禅中。已经生起的乐根(乐受)在哪里毫无残余地灭尽?……在第三禅中。已经生起的喜根(喜受)在哪里毫无残余地灭尽?各位比丘,在这里,比丘由于断除了乐、断除了苦,并且先前已经灭除了喜悦与忧,证入并安住在不苦不乐、由舍而念清净的第四禅中……就在这里,已经生起的喜根毫无残余地灭尽。”经文之所以这样说,是从“增强的灭”这个角度来讲的。因为在初禅等禅那中,发生的是这些不善法增强的灭,而不只是单纯的灭;在近行刹那发生的只是单纯的灭,并不是增强的灭。显示巴利原文
Yadi panetāni tassa tassa jhānassa upacārakkhaṇeyeva pahīyanti, atha kasmā ‘‘kattha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati, idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehipi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ettha cuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati. Kattha cuppannaṃ domanassindriyaṃ sukhindriyaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhati, idha, bhikkhave, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettha cuppannaṃ somanassindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti (saṃ. ni. 5.510) evaṃ jhānesveva nirodho vuttoti? Atisayanirodhattā. Atisayanirodho hi nesaṃ paṭhamajjhānādīsu, na nirodhoyeva. Nirodhoyeva pana upacārakkhaṇe, nātisayanirodho.
确实是这样。在种种所缘转向的初禅近行定中,苦根虽然已经灭尽,但如果遇到牛虻、蚊子等的叮咬,或者因为坐卧的地方不舒适而产生的燥热苦恼,苦根仍然可能生起;然而在安止定(真正的禅那)内,它就绝对不会生起。或者说,在近行定中灭尽的苦根,并不是完全灭尽,因为它还没有被它的对立面所彻底破坏。然而在安止定内,由于喜的遍满,全身都沉浸在乐中,对于这样沉浸在乐中的身体,苦根便完全灭尽了,因为它已经被它的对立面所彻底破坏。再者,在种种所缘转向的第二禅近行定中,忧根虽然已经舍断,但因为这种忧根是在身体疲劳或者内心苦恼的时候,以寻与伺为缘而生起的;如果没有寻与伺,它就绝对不会生起。然而在能生起忧根的地方,必定有寻与伺存在,而在第二禅的近行定中,寻与伺并没有被舍断,所以忧根在那里还是可能生起;但在第二禅中它就绝对不会生起,因为生起它的缘已经被舍断了。同样地,在第三禅的近行定中,乐根虽然已经舍断,但对于由喜所产生的殊胜色法遍满的身体,乐根仍然可能生起;但在第三禅中它就绝对不会生起,因为在第三禅中,作为乐之缘的喜已经完全灭尽了。同样地,在第四禅的近行定中,喜根虽然已经舍断,但由于它接近喜,而且还没有用证得安止定的舍来正确地超越喜,所以喜根仍然可能生起;但在第四禅中它就绝对不会生起。正因为如此,在那些经文中才采用了“毫无残余”的说法,说“已经生起的苦根在这里毫无残余地灭尽”。显示巴利原文
Tathā hi nānāvajjane paṭhamajjhānupacāre niruddhassāpi dukkhindriyassa ḍaṃsamakasādisamphassena vā visamāsanupatāpena vā siyā uppatti, na tveva antoappanāyaṃ. Upacāre vā niruddhampetaṃ na suṭṭhu niruddhaṃ hoti, paṭipakkhena avihatattā. Antoappanāyaṃ pana pītipharaṇena sabbo kāyo sukhokkanto hoti, sukhokkantakāyassa ca suṭṭhu niruddhaṃ hoti dukkhindriyaṃ, paṭipakkhena vihatattā. Nānāvajjaneyeva ca dutiyajjhānupacāre pahīnassa domanassindriyassa yasmā etaṃ vitakkavicārapaccayepi kāyakilamathe cittupaghāte ca sati uppajjati. Vitakkavicārābhāve ca neva uppajjati. Yattha pana uppajjati, tattha vitakkavicārabhāve, appahīnā eva ca dutiyajjhānupacāre vitakkavicārāti tatthassa siyā uppatti, na tveva dutiyajjhāne, pahīnapaccayattā. Tathā tatiyajjhānupacāre pahīnassāpi sukhindriyassa pītisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭakāyassa siyā uppatti, na tveva tatiyajjhāne. Tatiyajjhāne hi sukhassa paccayabhūtā pīti sabbaso niruddhāti. Tathā catutthajjhānupacāre pahīnassāpi somanassindriyassa āsannattā appanāppattāya upekkhāya abhāvena sammā anatikkantattā ca siyā uppatti, na tveva catutthajjhāne. Tasmā eva ca etthuppannaṃ dukkhindriyaṃ aparisesaṃ nirujjhatīti tattha tattha aparisesaggahaṇaṃ katanti.
在这里有人会问:“既然这些受是在各个禅那的近行定中被舍断的,为什么在这里又把它们总合起来说呢?”答案是:为了容易把握。因为这里用“不苦不乐”这个词所说的不苦不乐受,微细难知,不容易把握。因此,就好比一个牧牛人想捉住一头凶悍的牛,如果靠近它怎么也捉不到,他就会把所有牛都集合到一个牛栏里,然后再一头一头地放出来,最后指着那头牛说:“就是这头,捉住它!”这样那头牛也就被捉住了。同样地,世尊为了使不苦不乐受容易被把握,便把这一切受总合起来说;因为当这些受这样被总合显示的时候,那个不是乐、不是苦、不是喜悦、不是忧的,就能这样被把握住了:“这就是不苦不乐受。”显示巴利原文
Etthāha ‘‘athevaṃ tassa tassa jhānassupacāre pahīnāpi etā vedanā idha kasmā samāhaṭā’’ti? Sukhaggahaṇatthaṃ. Yā hi ayaṃ adukkhamasukhanti ettha adukkhamasukhā vedanā vuttā, sā sukhumā duviññeyyā na sakkā sukhena gahetuṃ, tasmā yathā nāma duṭṭhassa yathā vā tathā vā upasaṅkamitvā gahetuṃ asakkuṇeyyassa goṇassa sukhaggahaṇatthaṃ gopo ekasmiṃ vaje sabbā gāvo samāharati, athekekaṃ nīharanto paṭipāṭiyā āgataṃ ‘‘ayaṃ so gaṇhatha na’’nti tampi gāhayati, evameva bhagavā sukhaggahaṇatthaṃ sabbā etā samāhari. Evañhi samāhaṭā etā dassetvā yaṃ neva sukhaṃ na dukkhaṃ na somanassaṃ na domanassaṃ, ayaṃ adukkhamasukhā vedanāti sakkā hoti esā gāhayituṃ.
再者,应该知道,这也是为了显示不苦不乐心解脱的缘而说这些受的。因为断除苦等正是它的缘。正如经中所说:“贤友,有四种缘能证入不苦不乐心解脱。贤友,在这里,比丘由于断除了乐以及断除了苦,并且先前已经灭除了喜与忧,以不苦不乐、舍念清净,证入第四禅而安住。贤友,这便是证入不苦不乐心解脱的四种缘。”显示巴利原文
Apica adukkhamasukhāya cetovimuttiyā paccayadassanatthañcāpi etā vuttāti veditabbā. Dukkhappahānādayo hi tassā paccayā. Yathāha – ‘‘cattāro kho, āvuso, paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā. Idhāvuso, bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. Ime khvāvuso, cattāro paccayā adukkhamasukhāya cetovimuttiyā samāpattiyā’’ti (ma. ni. 1.458).
或者,就像在别的地方,虽然已经断除了有身见等烦恼,但为了赞叹第三道(阿那含道)而说那些烦恼是在那里被断除的;应该知道,这些受在这里被这样说,也是为了赞叹这个禅那而说的。显示巴利原文
Yathā vā aññattha pahīnāpi sakkāyadiṭṭhiādayo tatiyamaggassa vaṇṇabhaṇanatthaṃ tattha pahīnāti vuttā, evaṃ vaṇṇabhaṇanatthampetassa jhānassetā idha vuttātipi veditabbā.
或者,应该知道,说这些受是为了通过显示它们之缘的破灭,来显示在此禅那中贪与嗔的极其远离。因为在这些受当中,乐是喜悦的缘,喜悦是贪的缘;苦是忧的缘,忧是嗔的缘。由于乐等的破灭,与它们的缘在一起的贪与嗔也就被灭除了,所以成就了极其远离。显示巴利原文
Paccayaghātena vā ettha rāgadosānamatidūrabhāvaṃ dassetumpetā vuttāti veditabbā. Etāsu hi sukhaṃ somanassassa paccayo, somanassaṃ rāgassa. Dukkhaṃ domanassassa paccayo, domanassaṃ dosassa. Sukhādighātena cassa sappaccayā rāgadosā hatāti atidūre hontīti.
“不苦不乐”是什么意思呢?因为没有了苦,所以叫“不苦”;因为没有了乐,所以叫“不乐”。这里用这个词,是为了说明第三种感受——它既和苦对立,也和乐对立,而不仅仅是“没有苦乐”那么简单。这第三种感受,就叫做“不苦不乐受”,也称为“舍受”。它的特点是:体验那种既不可意、也不是不可意的对象;它的作用是保持中立;它表现出来的样子是不明显的。要知道,它以“乐的消失”作为它生起的直接原因。显示巴利原文
nti dukkhābhāvena adukkhaṃ. Sukhābhāvena asukhaṃ. Etenettha dukkhasukhapaṭipakkhabhūtaṃ tatiyavedanaṃ dīpeti, na dukkhasukhābhāvamattaṃ. Tatiyavedanā nāma adukkhamasukhā , upekkhātipi vuccati. Sā iṭṭhāniṭṭhaviparītānubhavanalakkhaṇā, majjhattarasā, avibhūtapaccupaṭṭhānā, sukhadukkhanirodhapadaṭṭhānāti veditabbā.
89 “舍念清净”,意思是:由“舍”所成就的“念”的清净。因为在这个第四禅中,念变得极其清净,而这种念的清净,完全是由“舍”造成的,而不是由其他因素造成的。所以称为“舍念清净”。《分别论》中也说:“这个念,由于这个舍而变得明亮、清净、皎洁。因此说为舍念清净。”而让这个念变得清净的“舍”,从意义上应该知道,它指的就是“中舍性”这个心所。不仅念被它净化,所有与它一同生起的心所也都被它净化;不过,在说明时,是以“念”作为代表来表述的。显示巴利原文
nti upekkhāya janitasatiyā pārisuddhiṃ. Imasmiñhi jhāne suparisuddhā sati, yā ca tassā satiyā pārisuddhi, sā upekkhāya katā, na aññena. Tasmā etaṃ ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti vuccati. Vibhaṅgepi vuttaṃ ‘‘ayaṃ sati imāya upekkhāya visadā hoti parisuddhā pariyodātā. Tena vuccati upekkhāsatipārisuddhī’’ti (vibha. 597). Yāya ca upekkhāya ettha satiyā pārisuddhi hoti, sā atthato tatramajjhattatātiveditabbā. Na kevalañcettha tāya satiyeva parisuddhā, apica kho sabbepi sampayuttadhammā, satisīsena pana desanā vuttā.
在这里,虽然“舍”这个心所在下面的三个禅那中也存在,但情况就像白天的月亮:月亮虽然也在天上,但因为被太阳的光辉压过了,又缺少了能衬托它、帮助它的同类的夜晚,所以显得不清净、不皎洁。同样的道理,这个“舍”的月轮,虽然在初禅等禅那的分类中也存在,但因为被“寻”等对立法的光辉所压过,又没有得到同类的“舍受”之夜来配合,所以显得不清净。而因为它不清净,就像白天不清净的月光一样,与它一同生起的“念”等心所也就不清净。因此,在那些禅那中,任何一个都没有被说成是“舍念清净”。但是,在这个第四禅中,因为没有“寻”等对立法的光辉来压制,又得到了同类的“舍受”之夜,这里的“舍”之月轮就极其清净。因为它是清净的,就像清净的月光一样,与它一同生起的“念”等心所也就变得清净、皎洁了。因此要知道,只有这个第四禅才被称为“舍念清净”。显示巴利原文
Tattha kiñcāpi ayaṃ upekkhā heṭṭhāpi tīsu jhānesu vijjati. Yathā pana divā sūriyappabhābhibhavā sommabhāvena ca attano upakārakattena vā sabhāgāya rattiyā alābhā divā vijjamānāpi candalekhā aparisuddhā hoti apariyodātā, evamayampi tatramajjhattupekkhācandalekhā vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā appaṭilābhā vijjamānāpi paṭhamādijjhānabhedesu aparisuddhā hoti. Tassā ca aparisuddhāya divā aparisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo aparisuddhāva honti. Tasmā tesu ekampi ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti na vuttaṃ. Idha pana vitakkādipaccanīkadhammatejābhibhavābhāvā sabhāgāya ca upekkhāvedanārattiyā paṭilābhā ayaṃ tatramajjhattupekkhācandalekhā ativiya parisuddhā. Tassā parisuddhattā parisuddhacandalekhāya pabhā viya sahajātāpi satiādayo parisuddhā honti pariyodātā. Tasmā idameva ‘‘upekkhāsatipārisuddhi’’nti vuttanti veditabbaṃ.
按照数目顺序,这是第四个禅那;或者说,因为进入并安住在第四个定中,所以称为“第四禅”。至于所说的“一支舍离、二支具足”,在这里应该这样理解:以断除“喜”作为“一支舍离”。而这个“喜”,在同一个心路过程中,于前面的那些速行心里就已经被断除了。因此,“喜”被称为这个禅那的“舍断支”。其次,应该知道,以“舍受”和“心一境性”这两者的生起,作为“二支具足”。其余的道理,和初禅中所说的一样。以上就是四种禅那的道理。显示巴利原文
nti gaṇanānupubbatā catutthaṃ. Idaṃ catutthaṃ samāpajjatītipi catutthaṃ. Yaṃ pana vuttaṃ ‘‘ekaṅgavippahīnaṃ duvaṅgasamannāgata’’nti, tattha somanassassa pahānavasena ekaṅgavippahīnatā veditabbā. Tañca pana somanassaṃ ekavīthiyaṃ purimajavanesuyeva pahīyati. Tenassa taṃ pahānaṅganti vuccati. Upekkhāvedanā cittassekaggatāti imesaṃ pana dvinnaṃ uppattivasena duvaṅgasamannāgatatā veditabbā. Sesaṃ paṭhamajjhāne vuttanayameva. Esa tāva catukkajjhāne nayo.
五种禅那的讨论显示巴利原文
Pañcakajjhānakathā
90 然而,当修习“五分禅那”时,修行者从已经熟练掌握的第一禅那出定后,能够这样去观察第一禅那的过患:“这个定很容易受到‘盖’的威胁,而且因为有‘寻’,显得很粗重,它的各个禅支都比较软弱。”于是,他把第二禅那看作是更寂静的,从而终止了对第一禅那的贪着,并开始着手从事证得第二禅那所需要做的事情。当他保持正念、正知地从第一禅那出定,去省察禅支的时候,只有“寻”显现为粗重的,而“伺”等则显现为寂静的。那时,为了舍断粗重的支、获得寂静的支,他对同一个业处相,比如反复作意“大地、大地”,第二禅那就会以前面说过的方式生起。它的“舍断支”只有“寻”;从“伺”开始的四支,是它所具足的支。其余的内容和前面说过的一样。显示巴利原文
Pañcakajjhānaṃ pana nibbattentena paguṇapaṭhamajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannanīvaraṇapaccatthikā, vitakkassa oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā dutiyajjhānaṃ santato manasikaritvā paṭhamajjhāne nikantiṃ pariyādāya dutiyādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā paṭhamajjhānā vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato vitakkamattaṃ oḷārikato upaṭṭhāti, vicārādayo santato. Tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto vuttanayeneva dutiyajjhānaṃ uppajjati. Tassa vitakkamattameva pahānaṅgaṃ. Vicārādīni cattāri samannāgataṅgāni. Sesaṃ vuttappakārameva.
当这样证得了这个第二禅那,并且按照前面说过的方式,以五种方式获得了自在之后,他从已经熟练掌握的第二禅那出定,去观察其中的过患:“这个定很容易受到‘寻’的威胁,而且因为有‘伺’,显得很粗重,它的各个禅支都比较软弱。”他作意第三禅那更为寂静,于是断除了对第二禅那的贪着,开始着手修习以证得第三禅那。当他保持正念、正知地从第二禅那出定,去省察禅支的时候,只有“伺”显现为粗重的,而“喜”等则显现为寂静的。那时,为了舍断粗重的支、获得寂静的支,他对同一个业处相,比如反复作意“大地、大地”,第三禅那就会以前面说过的方式生起。它的“舍断支”只有“伺”;就像四分法中的第二禅那一样,从“喜”开始的三支,是它所具足的支。其余的内容和前面说过的一样。显示巴利原文
Evamadhigate pana tasmimpi vuttanayeneva pañcahākārehi ciṇṇavasinā hutvā paguṇadutiyajjhānato vuṭṭhāya ‘‘ayaṃ samāpatti āsannavitakkapaccatthikā, vicārassa oḷārikattā aṅgadubbalā’’ti ca tattha dosaṃ disvā tatiyaṃ jhānaṃ santato manasikaritvā dutiyajjhāne nikantiṃ pariyādāya tatiyādhigamāya yogo kātabbo. Athassa yadā dutiyajjhānato vuṭṭhāya satassa sampajānassa jhānaṅgāni paccavekkhato vicāramattaṃ oḷārikato upaṭṭhāti, pītiādīni santato. Tadāssa oḷārikaṅgappahānāya santaṅgapaṭilābhāya ca tadeva nimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’ti punappunaṃ manasikaroto vuttanayeneva tatiyaṃ jhānaṃ uppajjati. Tassa vicāramattameva pahānaṅgaṃ catukkanayassa dutiyajjhāne viya pītiādīni tīṇi samannāgataṅgāni. Sesaṃ vuttappakārameva.
这样划分的话,在四分法里算作第二禅的,到了五分法里就分成了第二禅和第三禅。而五分法里的第三禅和第四禅,对应的是四分法里的第三禅和第四禅。至于第一禅,不管哪种分法都是第一禅。显示巴利原文
Iti yaṃ catukkanaye dutiyaṃ, taṃ dvidhā bhinditvā pañcakanaye dutiyañceva tatiyañca hoti. Yāni ca tattha tatiyacatutthāni, tāni ca catutthapañcamāni honti. Paṭhamaṃ paṭhamamevāti.