礼敬彼世尊、阿拉汉、正自觉者
阿毗达摩论母巴利圣典巴利
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa · Abhidhammamātikāpāḷi
1. 法集论母
39 段
有一次,世尊住在天界的三十三天,在昼度树下的淡黄毯石上。就在那里,世尊为三十三天的天神们讲说了阿毗达摩。巴利
Ekaṃ samayaṃ bhagavā devesu viharati tāvatiṃsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ. Tatra kho bhagavā devānaṃ tāvatiṃsānaṃ abhidhammakathaṃ kathesi.
法集论论母巴利
1. Dhammasaṅgaṇīmātikā
善法、不善法、无记法。与乐受相应的法、与苦受相应的法、与不苦不乐受相应的法。果报法、果报性法、非果报非果报性法。已执取且可执取的法、未已执取但可执取的法、未已执取且不可执取的法。已杂染且具杂染性的法、未杂染但具杂染性的法、未杂染且不具杂染性的法。有寻有伺的法、无寻唯伺的法、无寻无伺的法。与喜俱行的法、与乐俱行的法、与舍俱行的法。应通过见道断除的法、应通过修道断除的法、不应通过见道也不应通过修道断除的法。以见道为断因的法、以修道为断因的法、不以见道也不以修道为断因的法。趣向积集的法、趣向损减的法、非趣向积集也非趣向损减的法。有学的法、无学的法、非有学非无学的法。狭小的法、广大的法、无量的法。以狭小为所缘的法、以广大为所缘的法、以无量为所缘的法。低劣的法、中等的法、殊胜的法。邪性决定的法、正性决定的法、不定性的法。以道为所缘的法、以道为因的法、以道为增上主的法。已生的法、未生的法、将生的法。过去的法、未来的法、现在的法。以过去为所缘的法、以未来为所缘的法、以现在为所缘的法。内在的法、外在的法、内外兼具的法。以内在为所缘的法、以外在为所缘的法、以内外兼具为所缘的法。有见有对的法、无见有对的法、无见无对的法。巴利
Kusalā dhammā (dha. sa. tikamātikā 1-22), akusalā dhammā, abyākatā dhammā. Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā, dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā, adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā. Vipākā dhammā, vipākadhammadhammā, nevavipākanavipākadhammadhammā. Upādiṇṇupādāniyā dhammā, anupādiṇṇupādāniyā dhammā, anupādiṇṇaanupādāniyā dhammā. Saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā dhammā, asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā dhammā, asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā dhammā. Savitakkasavicārā dhammā, avitakkavicāramattā dhammā, avitakkaavicārā dhammā. Pītisahagatā dhammā, sukhasahagatā dhammā, upekkhāsahagatā dhammā. Dassanena pahātabbā dhammā, bhāvanāya pahātabbā dhammā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā dhammā. Dassanena pahātabbahetukā dhammā, bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā . Ācayagāmino dhammā, apacayagāmino dhammā, nevācayagāmināpacayagāmino dhammā. Sekkhā dhammā, asekkhā dhammā, nevasekkhanāsekkhā dhammā. Parittā dhammā, mahaggatā dhammā, appamāṇā dhammā. Parittārammaṇā dhammā, mahaggatārammaṇā dhammā, appamāṇārammaṇā dhammā. Hīnā dhammā, majjhimā dhammā, paṇītā dhammā. Micchattaniyatā dhammā, sammattaniyatā dhammā, aniyatā dhammā. Maggārammaṇā dhammā, maggahetukā dhammā, maggādhipatino dhammā. Uppannā dhammā, anuppannā dhammā, uppādino dhammā. Atītā dhammā, anāgatā dhammā, paccuppannā dhammā. Atītārammaṇā dhammā, anāgatārammaṇā dhammā, paccuppannārammaṇā dhammā. Ajjhattā dhammā, bahiddhā dhammā, ajjhattabahiddhā dhammā. Ajjhattārammaṇā dhammā, bahiddhārammaṇā dhammā, ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā. Sanidassanasappaṭighā dhammā, anidassanasappaṭighā dhammā, anidassanaappaṭighā dhammā (dha. sa. tikamātikā 1-22).
因法,非因法。有因法,无因法。与因相应的法,与因不相应的法。既是因又是有因的法,是有因法但不是因。既是因又是与因相应的法,是与因相应的法但不是因。然而,非因法既可能是有因的,也可能是无因的。因组。巴利
Hetū dhammā, na hetū dhammā. Sahetukā dhammā, ahetukā dhammā. Hetusampayuttā dhammā, hetuvippayuttā dhammā. Hetū ceva dhammā sahetukā ca, sahetukā ceva dhammā na ca hetū. Hetū ceva dhammā hetusampayuttā ca, hetusampayuttā ceva dhammā na ca hetū. Na hetū kho pana dhammā sahetukāpi, ahetukāpi. Hetugocchakaṃ.
有缘的法,无缘的法。有为的法,无为的法。可见的法,不可见的法。有对碍的法,无对碍的法。有色的法,无色的法。世间的法,出世间的法。可被某(心)识知的法,不可被某(心)识知的法。小中间二法。巴利
Sappaccayā dhammā, appaccayā dhammā. Saṅkhatā dhammā, asaṅkhatā dhammā. Sanidassanā dhammā, anidassanā dhammā. Sappaṭighā dhammā, appaṭighā dhammā. Rūpino dhammā, arūpino dhammā. Lokiyā dhammā, lokuttarā dhammā. Kenaci viññeyyā dhammā, kenaci na viññeyyā dhammā. Cūḷantaradukaṃ.
漏法、非漏法。有漏法、无漏法。与漏相应之法、与漏不相应之法。既是漏法又是有漏法,只是有漏法而不是漏法。既是漏法又是与漏相应之法,只是与漏相应之法而不是漏法。然而,与漏不相应之法,可以是有漏的,也可以是无漏的。这是漏组。巴利
Āsavā dhammā, no āsavā dhammā. Sāsavā dhammā, anāsavā dhammā. Āsavasampayuttā dhammā, āsavavippayuttā dhammā. Āsavā ceva dhammā sāsavā ca, sāsavā ceva dhammā no ca āsavā. Āsavā ceva dhammā āsavasampayuttā ca, āsavasampayuttā ceva dhammā no ca āsavā. Āsavavippayuttā kho pana dhammā sāsavāpi, anāsavāpi. Āsavagocchakaṃ.
是结的法、不是结的法。是结所系的法、不是结所系的法。与结相应的法、与结不相应的法。既是结又是结所系的法,是结所系但不是结的法。既是结又是与结相应的法,是与结相应但不是结的法。然而,与结不相应的法,既可能是结所系的,也可能是非结所系的。这是结组。巴利
Saññojanā dhammā, no saññojanā dhammā. Saññojaniyā dhammā, asaññojaniyā dhammā. Saññojanasampayuttā dhammā, saññojanavippayuttā dhammā. Saññojanā ceva dhammā saññojaniyā ca, saññojaniyā ceva dhammā no ca saññojanā. Saññojanā ceva dhammā saññojanasampayuttā ca, saññojanasampayuttā ceva dhammā no ca saññojanā. Saññojanavippayuttā kho pana dhammā saññojaniyāpi, asaññojaniyāpi. Saññojanagocchakaṃ.
系法、非系法。所系法、非所系法。系相应法、系不相应法。既是系法又是所系法,是所系法但不是系法。既是系法又是系相应法,是系相应法但不是系法。然而,与系不相应的法,既可以是所系法,也可以是非所系法。系品。巴利
Ganthā dhammā, no ganthā dhammā. Ganthaniyā dhammā, aganthaniyā dhammā. Ganthasampayuttā dhammā, ganthavippayuttā dhammā. Ganthā ceva dhammā ganthaniyā ca, ganthaniyā ceva dhammā no ca ganthā . Ganthā ceva dhammā ganthasampayuttā ca, ganthasampayuttā ceva dhammā no ca ganthā. Ganthavippayuttā kho pana dhammā ganthaniyāpi, aganthaniyāpi. Ganthagocchakaṃ.
瀑流法、非瀑流法。顺瀑流法、非顺瀑流法。与瀑流相应的法、与瀑流不相应的法。既是瀑流法又是顺瀑流法、是顺瀑流法但不是瀑流法。既是瀑流法又是与瀑流相应的法、是与瀑流相应的法但不是瀑流法。然而,与瀑流不相应的法,既可能是顺瀑流法,也可能是非顺瀑流法。瀑流组。巴利
Oghā dhammā, no oghā dhammā. Oghaniyā dhammā, anoghaniyā dhammā. Oghasampayuttā dhammā, oghavippayuttā dhammā. Oghā ceva dhammā oghaniyā ca, oghaniyā ceva dhammā no ca oghā. Oghā ceva dhammā oghasampayuttā ca, oghasampayuttā ceva dhammā no ca oghā. Oghavippayuttā kho pana dhammā oghaniyāpi, anoghaniyāpi. Oghagocchakaṃ.
轭法,非轭法。有轭的法,无轭的法。与轭相应的法,与轭不相应的法。既是轭又是被轭所辖的法,是被轭所辖但本身不是轭的法。既是轭又是与轭相应的法,是与轭相应但本身不是轭的法。然而,与轭不相应的法,既可能是有轭的,也可能是无轭的。轭品。巴利
Yogā dhammā, no yogā dhammā. Yoganiyā dhammā, ayoganiyā dhammā. Yogasampayuttā dhammā, yogavippayuttā dhammā. Yogā ceva dhammā yoganiyā ca, yoganiyā ceva dhammā no ca yogā. Yogā ceva dhammā yogasampayuttā ca, yogasampayuttā ceva dhammā no ca yogā. Yogavippayuttā kho pana dhammā yoganiyāpi, ayoganiyāpi. Yogagocchakaṃ.
盖法、非盖法。有盖法、无盖法。与盖相应法、与盖不相应法。既是盖法又是有盖法,是有盖法而非盖法。既是盖法又是与盖相应法,是与盖相应法而非盖法。与盖不相应法,则既可能是有盖法,也可能是无盖法。这是盖组。巴利
Nīvaraṇā dhammā, no nīvaraṇā dhammā. Nīvaraṇiyā dhammā, anīvaraṇiyā dhammā. Nīvaraṇasampayuttā dhammā, nīvaraṇavippayuttā dhammā. Nīvaraṇā ceva dhammā nīvaraṇiyā ca, nīvaraṇiyā ceva dhammā no ca nīvaraṇā. Nīvaraṇā ceva dhammā nīvaraṇasampayuttā ca, nīvaraṇasampayuttā ceva dhammā no ca nīvaraṇā. Nīvaraṇavippayuttā kho pana dhammā nīvaraṇiyāpi, anīvaraṇiyāpi. Nīvaraṇagocchakaṃ.
邪执的法、非邪执的法。被邪执取的法、未被邪执取的法。与邪执相应的法、与邪执不相应的法。既是邪执的法又是被邪执取的法,是被邪执取的法但不是邪执的法。与邪执不相应的法,则既可能是被邪执取的,也可能是不被邪执取的。这是邪执组。巴利
Parāmāsā dhammā, no parāmāsā dhammā. Parāmaṭṭhā dhammā, aparāmaṭṭhā dhammā. Parāmāsasampayuttā dhammā, parāmāsavippayuttā dhammā. Parāmāsā ceva dhammā parāmaṭṭhā ca, parāmaṭṭhāceva dhammā no ca parāmāsā. Parāmāsavippayuttā kho pana dhammā parāmaṭṭhāpi, aparāmaṭṭhāpi. Parāmāsagocchakaṃ.
有所缘的法、无所缘的法。是心的法、不是心的法。心所的法、不是心所的法。与心相应的法、与心不相应的法。与心相杂的法、与心不相杂的法。由心生起的法、不是由心生起的法。与心俱生的法、不是与心俱生的法。随顺于心而转的法、不随顺于心而转的法。与心相杂且由心生起的法、不是与心相杂且由心生起的法。与心相杂、由心生起且与心俱生的法、不是与心相杂、由心生起且与心俱生的法。与心相杂、由心生起且随顺于心而转的法、不是与心相杂、由心生起且随顺于心而转的法。内的法、外的法。所造的法、非所造的法。有执受的法、无执受的法。大中间二法。巴利
Sārammaṇā dhammā, anārammaṇā dhammā. Cittā dhammā, no cittā dhammā. Cetasikā dhammā, acetasikā dhammā. Cittasampayuttā dhammā, cittavippayuttā dhammā. Cittasaṃsaṭṭhā dhammā, cittavisaṃsaṭṭhā dhammā. Cittasamuṭṭhānā dhammā, no cittasamuṭṭhānā dhammā. Cittasahabhuno dhammā, no cittasahabhuno dhammā. Cittānuparivattino dhammā, no cittānuparivattino dhammā. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā, no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā, no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā, no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā. Ajjhattikā dhammā, bāhirā dhammā. Upādā dhammā, no upādā dhammā. Upādiṇṇā dhammā, anupādiṇṇā dhammā. Mahantaradukaṃ.
取法,非取法。顺取法,非顺取法。与取相应法,与取不相应法。既是取法又是顺取法,是顺取法而非取法。既是取法又是与取相应法,是与取相应法而非取法。与取不相应法,有的是顺取法,有的是非顺取法。这是取组。巴利
Upādānā dhammā, no upādānā dhammā. Upādāniyā dhammā, anupādāniyā dhammā. Upādānasampayuttā dhammā, upādānavippayuttā dhammā. Upādānā ceva dhammā upādāniyā ca, upādāniyā ceva dhammā no ca upādānā. Upādānā ceva dhammā upādānasampayuttā ca, upādānasampayuttā ceva dhammā no ca upādānā. Upādānavippayuttā kho pana dhammā upādāniyāpi, anupādāniyāpi. Upādānagocchakaṃ.
烦恼法,非烦恼法。有杂染性的法,无杂染性的法。已杂染的法,未杂染的法。与烦恼相应的法,与烦恼不相应的法。既是烦恼法又是有杂染性的法,是有杂染性的法而不是烦恼法。既是烦恼法又是已杂染的法,是已杂染的法而不是烦恼法。既是烦恼法又是与烦恼相应的法,是与烦恼相应的法而不是烦恼法。与烦恼不相应的法,则或是有杂染性的,或是无杂染性的。烦恼组。巴利
Kilesā dhammā, no kilesā dhammā. Saṃkilesikā dhammā, asaṃkilesikā dhammā. Saṃkiliṭṭhā dhammā, asaṃkiliṭṭhā dhammā. Kilesasampayuttā dhammā, kilesavippayuttā dhammā. Kilesā ceva dhammā saṃkilesikā ca, saṃkilesikā ceva dhammā no ca kilesā. Kilesā ceva dhammā saṃkiliṭṭhā ca, saṃkiliṭṭhā ceva dhammā no ca kilesā. Kilesā ceva dhammā kilesasampayuttā ca, kilesasampayuttā ceva dhammā no ca kilesā. Kilesavippayuttā kho pana dhammā saṃkilesikāpi, asaṃkilesikāpi. Kilesagocchakaṃ.
由见应断的法,不由见应断的法。由修应断的法,不由修应断的法。由见应断因的法,不由见应断因的法。由修应断因的法,不由修应断因的法。有寻的法,无寻的法。有伺的法,无伺的法。有喜的法,无喜的法。与喜俱行的法,不与喜俱行的法。与乐俱行的法,不与乐俱行的法。与舍俱行的法,不与舍俱行的法。欲界的法,非欲界的法。色界的法,非色界的法。无色界的法,非无色界的法。所属的法,非所属的法。能导出的法,不能导出的法。决定性的法,非决定性的法。有上的法,无上的法。有诤的法,无诤的法。后二法。巴利
Dassanena pahātabbā dhammā, na dassanena pahātabbā dhammā. Bhāvanāya pahātabbā dhammā, na bhāvanāya pahātabbā dhammā. Dassanena pahātabbahetukā dhammā, na dassanena pahātabbahetukā dhammā. Bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā, na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā. Savitakkā dhammā, avitakkā dhammā. Savicārā dhammā, avicārā dhammā. Sappītikā dhammā, appītikā dhammā. Pītisahagatā dhammā, na pītisahagatā dhammā. Sukhasahagatā dhammā, na sukhasahagatā dhammā. Upekkhāsahagatā dhammā, na upekkhāsahagatā dhammā. Kāmāvacarā dhammā, na kāmāvacarā dhammā. Rūpāvacarā dhammā, na rūpāvacarā dhammā. Arūpāvacarā dhammā, na arūpāvacarā dhammā. Pariyāpannā dhammā, apariyāpannā dhammā. Niyyānikā dhammā, aniyyānikā dhammā. Niyatā dhammā, aniyatā dhammā. Sauttarā dhammā, anuttarā dhammā. Saraṇā dhammā, araṇā dhammā. Piṭṭhidukaṃ.
经教二法论母巴利
Suttantikadukamātikā
与明相应的法,与无明相应的法。如电光之法,如金刚之法。愚者之法,智者之法。黑法,白法。能令热恼之法,不令热恼之法。增语之法,增语道之法。辞法,辞道之法。施设法,施设道之法。名与色。无明与有渴爱。有见与无有见。常见与断见。有边见与无边见。前际见与后际见。无惭与无愧。惭与愧。难教性与恶友性。易教性与善友性。犯戒善巧与出罪善巧。入定善巧与出定善巧。界善巧与作意善巧。处善巧与缘起善巧。可能处善巧与不可能处善巧。正直与柔和。忍耐与温顺。和善与亲切接待。于诸根门不守护与于饮食不知量。于诸根门守护与于饮食知量。失念与不正知。念与正知。思择力与修习力。止与观。止相与策励相。策励与不散乱。戒失坏与见失坏。戒具足与见具足。戒清净与见清净。见清净之后,还有随其所见而精勤。于可悚惧之处生悚惧,以及悚惧者如理精勤。于诸善法不知足,于精勤不退缩。明与解脱。尽智与无生智。巴利
Vijjābhāgino dhammā, avijjābhāgino dhammā. Vijjūpamā dhammā, vajirūpamā dhammā. Bālā dhammā, paṇḍitā dhammā. Kaṇhā dhammā , sukkā dhammā. Tapanīyā dhammā, atapanīyā dhammā. Adhivacanā dhammā, adhivacanapathā dhammā. Nirutti dhammā, niruttipathā dhammā. Paññatti dhammā, paññattipathā dhammā. Nāmañca, rūpañca. Avijjā ca, bhavataṇhā ca. Bhavadiṭṭhi ca, vibhavadiṭṭhi ca. Sassatadiṭṭhi ca, ucchedadiṭṭhi ca. Antavā diṭṭhi ca, anantavā diṭṭhi ca. Pubbantānudiṭṭhi ca, aparantānudiṭṭhi ca. Ahirikañca, anottappañca. Hirī ca, ottappañca. Dovacassatā ca, pāpamittatā ca. Sovacassatā ca, kalyāṇamittatā ca. Āpattikusalatā ca, āpattivuṭṭhānakusalatā ca. Samāpattikusalatā ca, samāpattivuṭṭhānakusalatā ca. Dhātukusalatā ca, manasikārakusalatā ca. Āyatanakusalatā ca, paṭiccasamuppādakusalatā ca. Ṭhānakusalatā ca, aṭṭhānakusalatā ca. Ajjavo ca, maddavo ca. Khanti ca, soraccañca. Sākhalyañca, paṭisanthāro ca. Indriyesu aguttadvāratā ca, bhojane amattaññutā ca. Indriyesu guttadvāratā ca, bhojane mattaññutā ca. Muṭṭhassaccañca, asampajaññañca. Sati ca, sampajaññañca. Paṭisaṅkhānabalañca, bhāvanābalañca. Samatho ca, vipassanā ca. Samathanimittañca, paggāhanimittañca. Paggāho ca, avikkhepo ca. Sīlavipatti ca, diṭṭhivipatti ca. Sīlasampadā ca, diṭṭhisampadā ca. Sīlavisuddhi ca, diṭṭhivisuddhi ca. Diṭṭhivisuddhi kho pana, yathādiṭṭhissa ca padhānaṃ. Saṃvego ca saṃvejaniyesu ṭhānesu, saṃviggassa ca yoniso padhānaṃ. Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesu, appaṭivānitā ca padhānasmiṃ. Vijjā ca, vimutti ca. Khaye ñāṇaṃ, anuppāde ñāṇanti.