2. 分别论母巴利 2. Vibhaṅgamātikā
107 段
五蕴:色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。这是蕴分别。巴利
Pañcakkhandhā – (vibha. 1) rūpakkhandho vedanākkhandho saññākkhandho saṅkhārakkhandho viññāṇakkhandhoti. Khandhavibhaṅgaṃ.
十二处(《分别论》154)——眼处、色处、耳处、声处、鼻处、香处、舌处、味处、身处、触处、意处、法处。这是处的分别。巴利
Dvādasāyatanāni (vibha. 154) – cakkhāyatanaṃ rūpāyatanaṃ sotāyatanaṃ saddāyatanaṃ ghānāyatanaṃ gandhāyatanaṃ jivhāyatanaṃ rasāyatanaṃ kāyāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatananti. Āyatanavibhaṅgaṃ.
十八界(《分别论》183):眼界、色界、眼识界;耳界、声界、耳识界;鼻界、香界、鼻识界;舌界、味界、舌识界;身界、触界、身识界;意界、法界、意识界。这就是界分别。巴利
Aṭṭhārasadhātuyo (vibha. 183) – cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu, sotadhātu saddadhātu sotaviññāṇadhātu, ghānadhātu gandhadhātu ghānaviññāṇadhātu, jivhādhātu rasadhātu jivhāviññāṇadhātu, kāyadhātu phoṭṭhabbadhātu kāyaviññāṇadhātu, manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātūti. Dhātuvibhaṅgaṃ.
四圣谛(《分别论》189):苦圣谛、苦集圣谛、苦灭圣谛、趣向苦灭之道圣谛。这是谛分别。巴利
Cattāri ariyasaccāni (vibha. 189) – dukkhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhasamudayaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhaṃ ariyasaccaṃ, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccanti. Saccavibhaṅgaṃ.
二十二根(《分别论》第219节):眼根、耳根、鼻根、舌根、身根、意根、女根、男根、命根、乐根、苦根、喜根、忧根、舍根、信根、精进根、念根、定根、慧根、未知当知根、已知根、具知根。这是根分别。巴利
Bāvīsatindriyāni (vibha. 219) – cakkhundriyaṃ sotindriyaṃ ghānindriyaṃ jivhindriyaṃ kāyindriyaṃ manindriyaṃ itthindriyaṃ purisindriyaṃ jīvitindriyaṃ sukhindriyaṃ dukkhindriyaṃ somanassindriyaṃ domanassindriyaṃ upekkhindriyaṃ saddhindriyaṃ vīriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyanti. Indriyavibhaṅgaṃ.
6. 缘起分别巴利
Paṭiccasamuppādavibhaṅgo
无明缘行,行缘识,识缘名色,名色缘六处,六处缘触,触缘受,受缘渴爱,渴爱缘取,取缘有,有缘生,生缘老死、忧悲苦恼,如此,这整个苦蕴就集起了。这是缘起分别。巴利
Avijjāpaccayā saṅkhārā (vibha. 225), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti. Paṭiccasamuppādavibhaṅgaṃ.
念处分别巴利
Satipaṭṭhānavibhaṅgo
四念处(《分别论》第355节)——在这里,比丘于内身随观身而住,于外身随观身而住,于内外身随观身而住,热诚、正知、具念,调伏世间的贪忧。巴利
Cattārosatipaṭṭhānā (vibha. 355) – idha bhikkhu ajjhattaṃ kāye kāyānupassī viharati, bahiddhā kāye kāyānupassī viharati, ajjhattabahiddhā kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
他安住于内受,随观受;安住于外受,随观受;安住于内外受,随观受。他热诚、正知、具念,调伏了世间的贪忧。巴利
Ajjhattaṃ vedanāsu vedanānupassī viharati, bahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharati, ajjhattabahiddhā vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
他于内心随观心而住;于外心随观心而住;于内外心随观心而住;热诚、正知、具念,调伏了世间的贪忧。巴利
Ajjhattaṃ citte cittānupassī viharati, bahiddhā citte cittānupassī viharati, ajjhattabahiddhā citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
他持续地在内在的诸法上随观诸法而安住,在外在的诸法上随观诸法而安住,在内外兼具的诸法上随观诸法而安住,热诚、正知、具念,调伏了世间的贪欲与忧恼。这是念处的分别。巴利
Ajjhattaṃ dhammesu dhammānupassī viharati, bahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati, ajjhattabahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Satipaṭṭhānavibhaṅgaṃ.
正勤分别巴利
Sammappadhānavibhaṅgo
四种正勤(《分别论》第390节)——在这里,比丘为了让尚未生起的恶劣不善之法不生起,就生起意欲,努力,发动精进,提起心,精勤。巴利
Cattāro sammappadhānā (vibha. 390) – idha bhikkhu anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.
为了断除已经生起的恶不善法,他生起意欲,努力,发起精进,策励其心,精勤。巴利
Uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.
为了让还没生起的善法能够生起,他生起意欲,努力,发起精进,提起心,精勤用功。巴利
Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.
为了让已经生起的善法保持住、不丢失、继续增长、扩大、修习、达到圆满,他生起欲求,努力,发起精进,振作心,精勤。这是正勤分别。巴利
Uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Sammappadhānavibhaṅgaṃ.
四种神足(分别论第430)——在这里,比丘修习具备欲定勤行的神足,修习具备精进定勤行的神足,修习具备心定勤行的神足,修习具备观定勤行的神足。这是神足分别。巴利
Cattāro iddhipādā (vibha. 430) – idha bhikkhu chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti, vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti. Iddhipādavibhaṅgaṃ.
七觉支(《分别论》第466节)——念觉支、择法觉支、精进觉支、喜觉支、轻安觉支、定觉支、舍觉支。这是觉支分别。巴利
Sattabojjhaṅgā (vibha. 466) – satisambojjhaṅgo dhammavicayasambojjhaṅgo vīriyasambojjhaṅgo pītisambojjhaṅgo passaddhisambojjhaṅgo samādhisambojjhaṅgo upekkhāsambojjhaṅgo. Bojjhaṅgavibhaṅgaṃ.
圣八支道(《分别论》第486节)。也就是:正见、正思惟、正语、正业、正命、正精进、正念、正定。道支分别。巴利
Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo (vibha. 486). Seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi sammāsaṅkappo sammāvācā sammākammanto sammāājīvo sammāvāyāmo sammāsati sammāsamādhi. Maggaṅgavibhaṅgaṃ.
在这里,一位比丘安住在巴帝摩卡的防护中,具足正行与行处,对极微小的过失也见到怖畏,受持学处而修学,守护诸根门,饮食知量,致力于初夜后夜的警寤修行,持续不断地审慎精勤修习菩提分法。巴利
Idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati (vibha. 508) ācāragocarasampanno aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī samādāya sikkhati sikkhāpadesu indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū pubbarattāpararattaṃ jāgariyānuyogamanuyutto sātaccaṃ nepakkaṃ bodhipakkhikānaṃ dhammānaṃ bhāvanānuyogamanuyutto.
他于前行、后退时,正知而行;于前瞻、旁视时,正知而行;于屈伸手足时,正知而行;于持桑喀帝、钵、衣时,正知而行;于食、饮、咀嚼、尝味时,正知而行;于大小便利时,正知而行;于行、住、坐、卧、醒、语、默时,正知而行。巴利
So abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.
他亲近远离的坐卧处——林野、树下、山岳、峡谷、山窟、冢间、林莽、露地、草堆。这些地方声音小、少喧闹、远离人群往来,适合独自禅修。巴利
So vivittaṃ senāsanaṃ bhajati araññaṃ rukkhamūlaṃ pabbataṃ kandaraṃ giriguhaṃ susānaṃ vanapatthaṃ abbhokāsaṃ palālapuñjaṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ vijanavātaṃ manussarāhasseyyakaṃ paṭisallānasāruppaṃ.
他来到林野,或者来到树下,或者来到空寂之处,然后盘腿坐下,把身体挺直,把正念安放在面前。他舍弃世间的贪欲,以没有贪欲的心而安住,净化心中的贪欲;舍弃嗔恨与恶意,以没有嗔恨的心而安住,怜悯一切有生命的众生,净化心中的嗔恨与恶意;舍弃昏沉睡眠,以远离昏沉睡眠的状态而安住,保持光明想,具足正念与正知,净化心中的昏沉睡眠;舍弃掉举追悔,以不掉举的状态而安住,内心寂静,净化心中的掉举追悔;舍弃疑惑,以超越疑惑的状态而安住,对善法不再犹豫,净化心中的疑惑。巴利
So araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā, so abhijjhaṃ loke pahāya vigatābhijjhena cetasā viharati, abhijjhāya cittaṃ parisodheti, byāpādapadosaṃ pahāya abyāpannacitto viharati sabbapāṇabhūtahitānukampī, byāpādapadosā cittaṃ parisodheti, thinamiddhaṃ pahāya vigatathinamiddho viharati ālokasaññī sato sampajāno, thinamiddhā cittaṃ parisodheti, uddhaccakukkuccaṃ pahāya anuddhato viharati ajjhattaṃ vūpasantacitto, uddhaccakukkuccā cittaṃ parisodheti, vicikicchaṃ pahāya tiṇṇavicikiccho viharati akathaṃkathī kusalesu dhammesu, vicikicchāya cittaṃ parisodheti.
他舍断这五盖——心的随烦恼、慧的弱化者——远离诸欲,远离诸不善法,有寻、有伺,离生喜乐,证入初禅那而住;由于寻伺的止息,内净、心一境性,无寻、无伺,定生喜乐,证入第二禅那而住;由于喜的离去,他住于舍、具念、正知,以身体验乐,正如圣者们所说的“舍、具念、乐住”,证入第三禅那而住;由于乐的舍断与苦的舍断,先前喜忧已灭没,不苦不乐,舍念清净,证入第四禅那而住。巴利
So ime pañca nīvaraṇe pahāya cetaso upakkilese paññāya dubbalīkaraṇe vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.
完全超越一切色想,随着有对想的息灭,不再作意种种想,进入并安住于“虚空无边”的空无边处;完全超越空无边处,进入并安住于“识无边”的识无边处;完全超越识无边处,进入并安住于“什么都没有”的无所有处;完全超越无所有处,进入并安住于非想非非想处。禅那分别。巴利
Sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ‘‘ananto ākāso’’ti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati, sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati, sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma ‘‘natthi kiñcī’’ti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati, sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati. Jhānavibhaṅgaṃ.
四种无量心(《分别论》642)——在这里,比丘以慈俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的慈俱行之心遍满一切世间而住。巴利
Catasso appamaññāyo (vibha. 642) – idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
他以悲俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的悲俱行之心遍满一切世间而住。巴利
Karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhisabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
他以喜俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的喜俱行之心遍满一切世间而住。巴利
Muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.
他以舍俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的舍俱行之心遍满一切世间而住。无量分别。巴利
Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyaṃ, tathā tatiyaṃ, tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati. Appamaññāvibhaṅgaṃ.
五学处(《分别论》703)——离杀生学处、离不与取学处、离欲邪行学处、离妄语学处、离诸酒放逸处学处。学处分别。巴利
Pañcasikkhāpadāni (vibha. 703) – pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṃ, adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṃ, kāmesumicchācārā veramaṇī sikkhāpadaṃ, musāvādā veramaṇī sikkhāpadaṃ, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṃ. Sikkhāpadavibhaṅgaṃ.
无碍解分别巴利
Paṭisambhidāvibhaṅgo
四种无碍解(见《分别论》718)——义无碍解、法无碍解、辞无碍解、辩无碍解。无碍解分别。巴利
Catasso paṭisambhidā (vibha. 718) – atthapaṭisambhidā dhammapaṭisambhidā niruttipaṭisambhidā paṭibhānapaṭisambhidā. Paṭisambhidāvibhaṅgaṃ.
按一种分类方式说智的事项(《分别论》751):五种识不是因,是无因,与因不相应,有缘,是有为,不是色,属于世间,是有漏,是结所系,是缚所系,是暴流所系,是轭所系,是盖所障,是已执取的,是所取著的,是杂染的,是无记的,有所缘,不是心所,是异熟,已执取且是所取著的,不是杂染但属于杂染的,不是有寻有伺,不是无寻唯伺,是无寻无伺,不是喜俱行,不是见所断也不是修所断,不是见所断也不是修所断的因,不是趣向积集也不是趣向损减,不是有学也不是无学,是小的,属于欲界,不属于色界,不属于无色界,属于三界之内,不是不属于三界,是不定的,不导向出离。巴利
Ekavidhena ñāṇavatthu (vibha. 751) – pañca viññāṇā na hetū, ahetukā, hetuvippayuttā, sappaccayā, saṅkhatā, arūpā, lokiyā, sāsavā, saṃyojaniyā, ganthaniyā, oghaniyā, yoganiyā, nīvaraṇiyā, parāmaṭṭhā, upādāniyā, saṃkilesikā, abyākatā, sārammaṇā, acetasikā, vipākā, upādiṇṇupādāniyā, asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā, na savitakkasavicārā, na avitakkavicāramattā, avitakkaavicārā, na pītisahagatā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā, neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā, nevācayagāmināpacayagāmino, nevasekkhanāsekkhā, parittā, kāmāvacarā, na rūpāvacarā, na arūpāvacarā, pariyāpannā, no apariyāpannā, aniyatā, aniyyānikā.
依处是已生起的,所缘是已生起的;依处是先生起的,所缘是先生起的;依处是内在的,所缘是外在的;依处不混杂,所缘不混杂;依处各不相同,所缘各不相同;它们不互相感受对方的行境和领域;它们不是没有作意就生起,不是没有注意就生起,不是不间隔就生起,不是不前不后同时就生起,不是互为等无间就生起。巴利
Uppannavatthukā, uppannārammaṇā, purejātavatthukā, purejātārammaṇā, ajjhattikavatthukā, bāhirārammaṇā, asambhinnavatthukā, asambhinnārammaṇā, nānāvatthukā, nānārammaṇā, na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti, na asamannāhārā uppajjanti, na amanasikārā uppajjanti, na abbokiṇṇā uppajjanti, na apubbaṃ acarimaṃ uppajjanti, na aññamaññassa samanantarā uppajjanti.
五种识没有作意,不能靠五种识了知任何法,除非只是接触一下而已;紧接在五种识之后,也不能了知任何法。不能靠五种识作出任何威仪动作,紧接在五种识之后,也不能作出任何威仪动作。不能靠五种识发起身业和语业,紧接在五种识之后,也不能发起身业和语业。不能靠五种识执取善法或不善法,紧接在五种识之后,也不能执取善法或不善法。不能靠五种识入定或出定,紧接在五种识之后,也不能入定或出定。不能靠五种识死亡或投生,紧接在五种识之后,也不能死亡或投生。不能靠五种识入睡、醒来或做梦,紧接在五种识之后,也不能入睡、醒来或做梦。如实显现所缘的慧,这就是一门智事。巴利
Pañca viññāṇā anābhogā, pañcahi viññāṇehi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti, aññatra abhinipātamattā, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci dhammaṃ paṭivijānāti, pañcahi viññāṇehi na kañci iriyāpathaṃ kappeti, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kañci iriyāpathaṃ kappeti, pañcahi viññāṇehi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kāyakammaṃ na vacīkammaṃ paṭṭhapeti, pañcahi viññāṇehi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na kusalākusalaṃ dhammaṃ samādiyati, pañcahi viññāṇehi na samāpajjati na vuṭṭhāti, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na samāpajjati na vuṭṭhāti, pañcahi viññāṇehi na cavati na uppajjati, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na cavati na uppajjati, pañcahi viññāṇehi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati, pañcannaṃ viññāṇānaṃ samanantarāpi na supati na paṭibujjhati na supinaṃ passati, yāthāvakavatthuvibhāvanā paññā. Evaṃ ekavidhena ñāṇavatthu.
慧的两种分类:世间慧和出世间慧。能被某些者认知的慧,不能被某些者认知的慧。有漏慧,无漏慧。与漏不相应但有漏的慧,与漏不相应且无漏的慧。可被结缚的慧,不可被结缚的慧。与结缚不相应但可被结缚的慧,与结缚不相应且不可被结缚的慧。可被系缚的慧,不可被系缚的慧。与系缚不相应但可被系缚的慧,与系缚不相应且不可被系缚的慧。巴利
Duvidhenañāṇavatthu – lokiyā paññā, lokuttarā paññā. Kenaci viññeyyā paññā, kenaci na viññeyyā paññā. Sāsavā paññā, anāsavā paññā. Āsavavippayuttā sāsavā paññā, āsavavippayuttā anāsavā paññā. Saṃyojaniyā paññā, asaṃyojaniyā paññā. Saṃyojanavippayuttā saṃyojaniyā paññā, saṃyojanavippayuttā asaṃyojaniyā paññā. Ganthaniyā paññā, aganthaniyā paññā. Ganthavippayuttā ganthaniyā paññā, ganthavippayuttā aganthaniyā paññā.
与暴流有关的慧,与暴流无关的慧。与暴流不相应的、与暴流有关的慧,与暴流不相应的、与暴流无关的慧。与轭有关的慧,与轭无关的慧。与轭不相应的、与轭有关的慧,与轭不相应的、与轭无关的慧。与盖有关的慧,与盖无关的慧。与盖不相应的、与盖有关的慧,与盖不相应的、与盖无关的慧。被执著的慧,未被执著的慧。与执著不相应的、被执著的慧,与执著不相应的、未被执著的慧。已执取的慧,未执取的慧。执取的慧,非执取的慧。与取不相应的、执取的慧,与取不相应的、非执取的慧。巴利
Oghaniyā paññā, anoghaniyā paññā. Oghavippayuttā oghaniyā paññā, oghavippayuttā anoghaniyā paññā. Yoganiyā paññā, ayoganiyā paññā. Yogavippayuttā yoganiyā paññā, yogavippayuttā ayoganiyā paññā. Nīvaraṇiyā paññā, anīvaraṇiyā paññā. Nīvaraṇavippayuttā nīvaraṇiyā paññā, nīvaraṇavippayuttā anīvaraṇiyā paññā. Parāmaṭṭhā paññā, aparāmaṭṭhā paññā. Parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā paññā, parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā paññā. Upādiṇṇā paññā, anupādiṇṇā paññā. Upādāniyā paññā, anupādāniyā paññā. Upādānavippayuttā upādāniyā paññā, upādānavippayuttā anupādāniyā paññā.
有杂染的慧,没有杂染的慧。与烦恼不相应的有杂染的慧,与烦恼不相应的没有杂染的慧。有寻的慧,无寻的慧。有伺的慧,无伺的慧。有喜的慧,无喜的慧。与喜俱行的慧,不与喜俱行的慧。与乐俱行的慧,不与乐俱行的慧。与舍俱行的慧,不与舍俱行的慧。欲界的慧,非欲界的慧。色界的慧,非色界的慧。无色界的慧,非无色界的慧。属于界的慧,不属于界的慧。能导向出离的慧,不能导向出离的慧。决定性的慧,非决定性的慧。有上的慧,无上的慧。能令义生起的慧,义已生起的慧。以上就是按两种方式分类的智的事项。巴利
Saṃkilesikā paññā, asaṃkilesikā paññā. Kilesavippayuttā saṃkilesikā paññā, kilesavippayuttā asaṃkilesikā paññā. Savitakkā paññā, avitakkā paññā. Savicārā paññā, avicārā paññā. Sappītikā paññā, appītikā paññā. Pītisahagatā paññā, na pītisahagatā paññā. Sukhasahagatā paññā, na sukhasahagatā paññā. Upekkhāsahagatā paññā, na upekkhāsahagatā paññā . Kāmāvacarā paññā, na kāmāvacarā paññā. Rūpāvacarā paññā, na rūpāvacarā paññā. Arūpāvacarā paññā, na arūpāvacarā paññā. Pariyāpannā paññā, apariyāpannā paññā. Niyyānikā paññā, aniyyānikā paññā. Niyatā paññā, aniyatā paññā. Sauttarā paññā, anuttarā paññā. Atthajāpikā paññā, jāpitatthā paññā. Evaṃ duvidhena ñāṇavatthu.
智所依处有三种分类:由思惟而成的慧,由听闻而成的慧,由修习而成的慧。由布施而成的慧,由持戒而成的慧,由修习而成的慧。增上戒方面的慧,增上心方面的慧,增上慧方面的慧。通达利益的善巧,通达损害的善巧,通达方法的善巧。巴利
Tividhena ñāṇavatthu – cintāmayā paññā, sutamayā paññā, bhāvanāmayā paññā. Dānamayā paññā, sīlamayā paññā, bhāvanāmayā paññā. Adhisīle paññā, adhicitte paññā, adhipaññāya paññā. Āyakosallaṃ, apāyakosallaṃ, upāyakosallaṃ.
果报慧、异熟法法慧、既非果报也非异熟法法慧。已执取且可取著的慧、未已执取但可取著的慧、既未已执取也不可取著的慧。有寻有伺的慧、无寻唯伺的慧、无寻无伺的慧。与喜俱行的慧、与乐俱行的慧、与舍俱行的慧。趋向积集的慧、趋向损减的慧、既非趋向积集也非趋向损减的慧。有学的慧、无学的慧、既非有学也非无学的慧。有限的慧、广大的慧、无量的慧。以有限为所缘的慧、以广大为所缘的慧、以无量为所缘的慧。以道为所缘的慧、以道为因的慧、以道为主导的慧。已生起的慧、未生起的慧、将要生起的慧。过去的慧、未来的慧、现在的慧。以过去为所缘的慧、以未来为所缘的慧、以现在为所缘的慧。内的慧、外的慧、内外的慧。以内为所缘的慧、以外为所缘的慧、以内外为所缘的慧。巴利
Vipākā paññā, vipākadhammadhammā paññā, nevavipākanavipākadhammadhammā paññā. Upādiṇṇupādāniyā paññā, anupādiṇṇupādāniyā paññā, anupādiṇṇaanupādāniyā paññā. Savitakkasavicārā paññā, avitakkavicāramattā paññā, avitakkaavicārā paññā. Pītisahagatā paññā, sukhasahagatā paññā, upekkhāsahagatā paññā. Ācayagāminī paññā, apacayagāminī paññā, nevācayagāmināpacayagāminī paññā. Sekkhā paññā, asekkhā paññā, nevasekkhanāsekkhā paññā. Parittā paññā, mahaggatā paññā, appamāṇā paññā. Parittārammaṇā paññā, mahaggatārammaṇā paññā, appamāṇārammaṇā paññā. Maggārammaṇā paññā, maggahetukā paññā, maggādhipatinī paññā. Uppannā paññā, anuppannā paññā, uppādinī paññā. Atītā paññā, anāgatā paññā, paccuppannā paññā. Atītārammaṇā paññā, anāgatārammaṇā paññā, paccuppannārammaṇā paññā. Ajjhattā paññā, bahiddhā paññā, ajjhattabahiddhā paññā. Ajjhattārammaṇā paññā, bahiddhārammaṇā paññā, ajjhattabahiddhārammaṇā paññā.
有寻有伺的慧:有些是果报的,有些是会产生果报的法,有些既不是果报也不会产生果报。有些是已执取且能引生执取的,有些是未执取但能引生执取的,有些是未执取也不引生执取的。有些与喜相伴,有些与乐相伴,有些与舍相伴。有些导向积累,有些导向消减,有些既不导向积累也不导向消减。有些是有学的,有些是无学的,有些既不是有学也不是无学。有些是有限的,有些是广大的,有些是无量的。有些以有限为所缘,有些以广大为所缘,有些以无量為所缘。有些以道为所缘,有些以道为因,有些以道为增上。有些是已生起的,有些是未生起的,有些是正在生起的。有些是过去的,有些是未来的,有些是现在的。有些以过去为所缘,有些以未来为所缘,有些以现在为所缘。有些是内在的,有些是外在的,有些是内在又外在的。有些以内在为所缘,有些以外在为所缘,有些以内在又外在为所缘。巴利
Savitakkasavicārāpaññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā. Atthi upādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇaanupādāniyā . Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā. Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī. Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā. Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā. Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā. Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī. Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī. Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā. Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā. Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā. Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
无寻唯伺的慧:有些是果报的,有些是能感果报的法,有些既不是果报也不是能感果报的法。有些是已执取且可执取的,有些是未已执取但可执取的,有些是未已执取且不可执取的。有些是趋向积集的,有些是趋向损减的,有些既不是趋向积集也不是趋向损减的。有些是有学的,有些是无学的,有些既不是有学也不是无学的。有些是已生起的,有些是未生起的,有些是正在生起的。有些是过去的,有些是未来的,有些是现在的。有些是内在的,有些是外在的,有些是内在与外在的。巴利
Avitakkavicāramattā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā. Atthi upādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇaanupādāniyā. Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī. Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā. Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī. Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā. Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā.
无寻无伺的慧:有的是果报,有的是异熟法法,有的是非果报非异熟法法。有的是已执取且执取所缘的,有的是非已执取且执取所缘的,有的是非已执取且非执取所缘的。有的是与喜俱行的,有的是与乐俱行的,有的是与舍俱行的。有的是趋向积聚的,有的是趋向损减的,有的是非趋向积聚非趋向损减的。有的是有学的,有的是无学的,有的是非有学非无学的。有的是缘小所缘的,有的是缘广大所缘的,有的是缘无量所缘的。有的是缘道的,有的是以道为因的,有的是以道为增上的。有的是已生起的,有的是未生起的,有的是当生起的。有的是过去的,有的是未来的,有的是现在的。有的是缘过去所缘的,有的是缘未来所缘的,有的是缘现在所缘的。有的是内在的,有的是外在的,有的是内在与外在的。有的是缘内在所缘的,有的是缘外在所缘的,有的是缘内在与外在所缘的。巴利
Avitakkaavicārā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā. Atthi upādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇaanupādāniyā. Atthi pītisahagatā, atthi sukhasahagatā, atthi upekkhāsahagatā. Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī. Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā. Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā. Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī. Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī. Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā. Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā. Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā. Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
与喜俱行的慧、与乐俱行的慧:有的是异熟,有的是异熟法法,有的是非异熟非异熟法法。有的是已执取且所取,有的是非已执取且所取,有的是非已执取且非所取。有的是有寻有伺,有的是无寻唯伺,有的是无寻无伺。有的是趋向积聚,有的是趋向损减,有的是非趋向积聚非趋向损减。有的是有学,有的是无学,有的是非有学非无学。有的是小,有的是广大,有的是无量。有的是以小为所缘,有的是以广大为所缘,有的是以无量为所缘。有的是以道为所缘,有的是以道为因,有的是以道为增上。有的是已生起,有的是未生起,有的是当生起。有的是过去,有的是未来,有的是现在。有的是以过去为所缘,有的是以未来为所缘,有的是以现在为所缘。有的是内在,有的是外在,有的是内在与外在。有的是以内在为所缘,有的是以外在为所缘,有的是以内在与外在为所缘。巴利
Pītisahagatā paññā, sukhasahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā . Atthi upādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇaanupādāniyā. Atthi savitakkasavicārā, atthi avitakkavicāramattā, atthi avitakkaavicārā. Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī. Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā. Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā. Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā. Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī. Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī. Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā. Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā. Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā. Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā.
与舍俱行的慧:有的是果报,有的是具果报之法,有的是非果报非具果报之法。有的是已执取且可作为执取对象的,有的是未已执取但可作为执取对象的,有的是未已执取且不可作为执取对象的。有的是趋向积聚的,有的是趋向损减的,有的是非趋向积聚非趋向损减的。有的是有学的,有的是无学的,有的是非有学非无学的。有的是小的,有的是广大的,有的是无量的。有的是以小为所缘的,有的是以广大为所缘的,有的是以无量为所缘的。有的是以道为所缘的,有的是以道为因的,有的是以道为增上的。有的是已生起的,有的是未生起的,有的是将会生起的。有的是过去的,有的是未来的,有的是现在的。有的是以过去为所缘的,有的是以未来为所缘的,有的是以现在为所缘的。有的是内在的,有的是外在的,有的是内在与外在的。有的是以内在为所缘的,有的是以外在为所缘的,有的是以内在与外在为所缘的。这就是三种智的事项。巴利
Upekkhāsahagatā paññā atthi vipākā, atthi vipākadhammadhammā, atthi nevavipākanavipākadhammadhammā. Atthi upādiṇṇupādāniyā , atthi anupādiṇṇupādāniyā, atthi anupādiṇṇaanupādāniyā. Atthi ācayagāminī, atthi apacayagāminī, atthi nevācayagāmināpacayagāminī. Atthi sekkhā, atthi asekkhā, atthi nevasekkhanāsekkhā. Atthi parittā, atthi mahaggatā, atthi appamāṇā. Atthi parittārammaṇā, atthi mahaggatārammaṇā, atthi appamāṇārammaṇā. Atthi maggārammaṇā, atthi maggahetukā, atthi maggādhipatinī. Atthi uppannā, atthi anuppannā, atthi uppādinī. Atthi atītā, atthi anāgatā, atthi paccuppannā. Atthi atītārammaṇā, atthi anāgatārammaṇā, atthi paccuppannārammaṇā. Atthi ajjhattā, atthi bahiddhā, atthi ajjhattabahiddhā. Atthi ajjhattārammaṇā, atthi bahiddhārammaṇā, atthi ajjhattabahiddhārammaṇā. Evaṃ tividhena ñāṇavatthu.
四种智的事项:业自性智、随顺谛智、具足道者的智、具足果者的智。对苦的智、对苦集的智、对苦灭的智、对通往苦灭之道的智。欲界慧、色界慧、无色界慧、不属于三界的慧。对法的智、推理智、界限智、对世俗的智。有一种慧是趋向积聚而非损减,有一种慧是趋向损减而非积聚,有一种慧既趋向积聚也趋向损减,有一种慧既不趋向积聚也不趋向损减。有一种慧是趋向厌离而非通达,有一种慧是趋向通达而非厌离,有一种慧既趋向厌离也趋向通达,有一种慧既不趋向厌离也不趋向通达。退分慧、住分慧、胜进分慧、决择分慧。巴利
Catubbidhena ñāṇavatthu – kammassakatañāṇaṃ, saccānulomikaṃ ñāṇaṃ, maggasamaṅgissa ñāṇaṃ, phalasamaṅgissa ñāṇaṃ. Dukkhe ñāṇaṃ, dukkhasamudaye ñāṇaṃ, dukkhanirodhe ñāṇaṃ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Kāmāvacarā paññā, rūpāvacarā paññā, arūpāvacarā paññā, apariyāpannā paññā. Dhamme ñāṇaṃ, anvaye ñāṇaṃ, paricce ñāṇaṃ, sammuti ñāṇaṃ. Atthi paññā ācayāya, no apacayāya, atthi paññā apacayāya, no ācayāya, atthi paññā ācayāya ceva, apacayāya ca, atthi paññā nevācayāya, no apacayāya. Atthi paññā nibbidāya, no paṭivedhāya, atthi paññā paṭivedhāya, no nibbidāya , atthi paññā nibbidāya ceva, paṭivedhāya ca, atthi paññā neva nibbidāya, no paṭivedhāya. Hānabhāginī paññā, ṭhitibhāginī paññā, visesabhāginī paññā, nibbedhabhāginī paññā.
四无碍解、四行道、四所缘。对老死的智、对老死集起的智、对老死灭尽的智、对通向老死灭尽之道的智。对生的智……乃至……对有(存在)的智……乃至……对取的智……乃至……对渴爱的智……乃至……对感受的智……乃至……对触的智……乃至……对六处的智……乃至……对名色的智……乃至……对识的智……乃至……对行的智、对行集起的智、对行灭尽的智、对通向行灭尽之道的智。这就是四种智事。巴利
Catasso paṭisambhidā. Catasso paṭipadā. Cattāri ārammaṇāni. Jarāmaraṇe ñāṇaṃ, jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ, jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Jātiyā ñāṇaṃ…pe… bhave ñāṇaṃ…pe… upādāne ñāṇaṃ…pe… taṇhāya ñāṇaṃ…pe… vedanāya ñāṇaṃ…pe… phasse ñāṇaṃ…pe… saḷāyatane ñāṇaṃ…pe… nāmarūpe ñāṇaṃ…pe… viññāṇe ñāṇaṃ…pe… saṅkhāresu ñāṇaṃ, saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ, saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ. Evaṃ catubbidhena ñāṇavatthu.
从五种方式来说智的所依:五支正定、五智正定。这就是从五种方式来说智的所依。巴利
Pañcavidhena ñāṇavatthu – pañcaṅgiko sammāsamādhi, pañcañāṇiko sammāsamādhi. Evaṃ pañcavidhena ñāṇavatthu.
六种智事:在六种神通中的慧。这就是六种智事。巴利
Chabbidhena ñāṇavatthu – chasu abhiññāsu paññā. Evaṃ chabbidhena ñāṇavatthu.
按七种分类的智事:七十七种智事。这就是按七种分类的智事。巴利
Sattavidhena ñāṇavatthu – sattasattati ñāṇavatthūni. Evaṃ sattavidhena ñāṇavatthu.
八种智事:在四道和四果中的慧。这就是八种智事。巴利
Aṭṭhavidhena ñāṇavatthu – catūsu maggesu, catūsu phalesu paññā. Evaṃ aṭṭhavidhena ñāṇavatthu.
九种智事:在九种次第住等至中的慧。这就是九种智事。巴利
Navavidhena ñāṇavatthu – navasu anupubbavihārasamāpattīsu paññā. Evaṃ navavidhena ñāṇavatthu.
以十种方式了知智的所依事,就是如来的十种如来力。具足这些力的如来,宣称自己处于牛王之位,在众人中作狮子吼,转动梵轮。是哪十种呢?在这里,如来如实了知什么是处、什么是非处:处就是处,非处就是非处。如来这样如实了知处与非处,这就是如来的如来力。依靠这种力,如来宣称自己处于牛王之位,在众人中作狮子吼,转动梵轮。巴利
Dasavidhena ñāṇavatthu – dasa tathāgatassa tathāgatabalāni, yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Katamāni dasa? Idha tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
(2) 再者,如来如实了知过去、未来、现在所受持诸业,依处、依因而有的果报。如来如实了知过去、未来、现在所受持诸业,依处、依因而有的果报,这也是如来的如来力;依此力,如来宣称牛王位,在众中作狮子吼,转梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti. Yampi tathāgato atītānāgatapaccuppannānaṃ kammasamādānānaṃ ṭhānaso hetuso vipākaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知能导向一切处的修行道路。如来这样如实了知能导向一切处的修行道路,这也是如来的如来力。依靠这种力量,如来宣称自己处于牛王的位置,在众人中作狮子吼,转动梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato sabbatthagāminiṃ paṭipadaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知种种界、种种不同界的世间。如来如此如实了知种种界、种种不同界的世间,这也是如来的如来力。依靠这种力,如来宣称自己处于牛王之位,在众人中作狮子吼,转动梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato anekadhātunānādhātulokaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知众生的种种意乐。如来如此如实了知众生的种种意乐,这也是如来的如来力。依靠这种力,如来宣称自己处于牛王之位,在众人中作狮子吼,转梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato sattānaṃ nānādhimuttikataṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知其他众生、其他个人的根器优劣差别。如来这样如实了知其他众生、其他个人的根器优劣差别,这也是如来的如来力。依靠这种力,如来宣称自己处于牛王之位,在众人中作狮子吼,转动梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato parasattānaṃ parapuggalānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知禅那、解脱、定、等至的杂染、清净和出离。如来如实了知这些,这也是如来的如来力。依靠这种力量,如来宣称自己处于牛王之位,在众人中发出狮子吼,转动梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesaṃ vodānaṃ vuṭṭhānaṃ yathābhūtaṃ pajānāti , idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知宿住随念。如来如实了知宿住随念,这也是如来的如来力。凭借这种力,如来宣称自己处于至高无上的地位,在众人中发出狮子吼,转动梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato pubbenivāsānussatiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato pubbenivāsānussatiṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知众生的死亡与再生;凡是如来如实了知众生的死亡与再生,这也是如来的如来力。依靠这种力量,如来宣称自己处于至高无上的地位,在众人中发出狮子吼,转动梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato sattānaṃ cutūpapātaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
再者,如来如实了知诸漏的灭尽;如来如实了知诸漏的灭尽,这也是如来的如来力。凭借这种力,如来宣称牛王之位,在众人中作狮子吼,转起梵轮。巴利
Puna caparaṃ tathāgato āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, yampi tathāgato āsavānaṃ khayaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, idampi tathāgatassa tathāgatabalaṃ hoti. Yaṃ balaṃ āgamma tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti.
这就是如来的十种如来力。如来具足这些力,所以能宣称自己处于牛王之位,在众人中作狮子吼,转动梵轮。这就是十种智的事。巴利
Imāni dasa tathāgatassa tathāgatabalāni. Yehi balehi samannāgato tathāgato āsabhaṃ ṭhānaṃ paṭijānāti, parisāsu sīhanādaṃ nadati, brahmacakkaṃ pavatteti. Evaṃ dasavidhena ñāṇavatthu.
小事的分别巴利
Khuddakavatthuvibhaṅgo
生骄、姓骄、健康骄、青春骄、寿命骄、利得骄、恭敬骄、尊重骄、优先骄、眷属骄、财富骄、容貌骄、多闻骄、辩才骄、资深骄、常乞食者骄、不被轻视骄、威仪骄、神通骄、名声骄、戒骄、禅那骄、技艺骄、身高骄、体围骄、体形骄、圆满骄、骄醉、放逸、顽固、忿怒、过贪、大贪、恶贪、虚伪、欺诈、轻浮、非随顺行、不乐、懈怠、呵欠、食后昏沉、心退缩、诈现、谄谈、示相、诋毁、以利求利、“我胜”之慢、“我等”之慢、“我劣”之慢。胜者起“我胜”之慢,胜者起“我等”之慢,胜者起“我劣”之慢;等者起“我胜”之慢,等者起“我等”之慢,等者起“我劣”之慢;劣者起“我胜”之慢,劣者起“我等”之慢,劣者起“我劣”之慢。慢、过慢、慢过慢、卑慢、增上慢、我慢、邪慢、亲属寻、国土寻、不死寻、与悲悯他人相应之寻、与利养恭敬名声相应之寻、与不被轻视相应之寻。一法。巴利
Jātimado (vibha. 832), gottamado, ārogyamado, yobbanamado, jīvitamado, lābhamado, sakkāramado, garukāramado, purekkhāramado, parivāramado, bhogamado, vaṇṇamado, sutamado , paṭibhānamado, rattaññumado, piṇḍapātikamado, anavaññātamado, iriyāpathamado, iddhimado, yasamado, sīlamado, jhānamado, sippamado, ārohamado, pariṇāhamado, saṇṭhānamado, pāripūrimado, mado, pamādo, thambho, sārambho, atricchatā, mahicchatā, pāpicchatā, siṅgaṃ, tintiṇaṃ, cāpalyaṃ, asabhāgavutti, arati, tandī, vijambhitā, bhattasammado, cetaso ca līnattaṃ, kuhanā, lapanā, nemittikatā, nippesikatā, lābhena lābhaṃ nijigīsanatā, ‘‘seyyohamasmī’’ti māno, ‘‘sadisohamasmī’’ti māno, ‘‘hīnohamasmī’’ti māno. Seyyassa ‘‘seyyohamasmī’’ti māno, seyyassa ‘‘sadisohamasmī’’ti māno, seyyassa ‘‘hīnohamasmī’’ti māno, sadisassa ‘‘seyyohamasmī’’ti māno, sadisassa ‘‘sadisohamasmī’’ti māno, sadisassa ‘‘hīnohamasmī’’ti māno, hīnassa ‘‘seyyohamasmī’’ti māno, hīnassa ‘‘sadisohamasmī’’ti māno, hīnassa ‘‘hīnohamasmī’’ti māno, māno, atimāno, mānātimāno, omāno, adhimāno, asmimāno, micchāmāno, ñātivitakko, janapadavitakko, amaravitakko, parānuddayatāpaṭisaṃyutto vitakko, lābhasakkārasilokapaṭisaṃyutto vitakko, anavaññattipaṭisaṃyutto vitakko (vibha. 832). Ekakaṃ.
愤怒与怨恨,覆与恼,嫉妒与悭吝,诳骗与谄曲,无明与有渴爱,有见与无有见,常见与断灭见,有边见与无边见,前际见与后际见,无惭与无愧,难以教导与亲近恶友,不正直与不柔和,不能忍耐与不调顺,粗恶语与不接待,不守护根门与饮食不知量,失念与不正知,戒失坏与见失坏,内结缚与外结缚。二法。巴利
Kodho ca upanāho ca, makkho ca paḷāso ca, issā ca macchariyañca, māyā ca sāṭheyyañca, avijjā ca bhavataṇhā ca, bhavadiṭṭhi ca vibhavadiṭṭhi ca, sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca, antavādiṭṭhi ca anantavādiṭṭhi ca, pubbantānudiṭṭhi ca aparantānudiṭṭhi ca, ahirikañca anottappañca, dovacassatā ca pāpamittatā ca, anajjavo ca amaddavo ca, akkhanti ca asoraccañca, asākhalyañca appaṭisanthāro ca, indriyesu aguttadvāratā ca bhojane amattaññutā ca, muṭṭhassaccañca asampajaññañca, sīlavipatti ca diṭṭhivipatti ca, ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca. Dukaṃ.
三种不善根、三种不善寻、三种不善想、三种不善界、三种恶行、三种漏、三种结、三种渴爱、另外三种渴爱、另外三种渴爱、三种寻求、三种慢、三种恐惧、三种黑暗、三种邪见依处、三种障碍、三种垢、三种秽、三种不平等、另外三种不平等、三种火、三种浊、另外三种浊。巴利
Tīṇi akusalamūlāni, tayo akusalavitakkā, tisso akusalasaññā, tisso akusaladhātuyo, tīṇi duccaritāni, tayo āsavā, tīṇi saṃyojanāni, tisso taṇhā, aparāpi tisso taṇhā, aparāpi tisso taṇhā, tisso esanā, tisso vidhā, tīṇi bhayāni , tīṇi tamāni, tīṇi titthāyatanāni, tayo kiñcanā, tīṇi aṅgaṇāni, tīṇi malāni, tīṇi visamāni, aparānipi tīṇi visamāni, tayo aggī, tayo kasāvā, aparepi tayo kasāvā.
乐味见、我见、邪见,不乐、烦扰、非法行,难教、恶友、种种想,掉举、懈怠、放逸,不知足、不正知、多欲,无惭、无愧、放逸,不恭敬、难教、恶友,不信、不施舍、懈怠,掉举、不防护、破戒,不想见诸圣者、不想听正法、心存挑剔,失念、不正知、心散乱,不恰当作意、亲近邪道、心昏沉。这是三法。巴利
Assādadiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi, arati vihesā adhammacariyā, dovacassatā pāpamittatā nānattasaññā, uddhaccaṃ kosajjaṃ pamādo, asantuṭṭhitā asampajaññatā mahicchatā, ahirikaṃ anottappaṃ pamādo, anādariyaṃ dovacassatā pāpamittatā, assaddhiyaṃ avadaññutā kosajjaṃ, uddhaccaṃ asaṃvaro dussīlyaṃ, ariyānaṃ adassanakamyatā saddhammaṃ asotukamyatā upārambhacittatā, muṭṭhassaccaṃ asampajaññaṃ cetaso vikkhepo, ayoniso manasikāro kummaggasevanā cetaso ca līnattaṃ. Tikaṃ.
四种漏、四种结、四种瀑流、四种轭、四种取、四种渴爱生起、四种非道行、四种颠倒、四种非圣语、另外四种非圣语、四种恶行、另外四种恶行、四种恐惧、另外四种恐惧、四种见。这是四法。巴利
Cattāro āsavā, cattāro ganthā, cattāro oghā, cattāro yogā, cattāri upādānāni, cattāro taṇhuppādā, cattāri agatigamanāni, cattāro vipariyāsā, cattāro anariyavohārā, aparepi cattāro anariyavohārā, cattāri duccaritāni, aparāpi cattāri duccaritāni, cattāri bhayāni, (aparānipi cattāri bhayāni,) catasso diṭṭhiyo. Catukkaṃ.
五下分结、五上分结、五种吝啬、五种系缚、五种刺、五种心荒芜、五种心缚、五种盖、五种无间业、五种邪见、五种怨敌、五种灾祸、五种不忍的过患、五种恐惧、五种现法涅槃论。这是五法。巴利
Pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni, pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni, pañca macchariyāni, pañca saṅgā, pañca sallā, pañca cetokhilā, pañca cetasovinibandhā, pañca nīvaraṇāni, pañca kammāni ānantarikāni, pañca diṭṭhiyo, pañca verā, pañca byasanā, pañca akkhantiyā ādīnavā, pañca bhayāni, pañca diṭṭhadhammanibbānavādā. Pañcakaṃ.
六种诤论的根本、六种欲贪之法、六种对立之事、六种渴爱身、六种不恭敬、六种退失法、另外还有六种退失法、六种喜的伺察、六种忧的伺察、六种舍的伺察、六种依俗家的喜、六种依俗家的忧、六种依俗家的舍、六种见。这是六法。巴利
Cha vivādamūlāni, cha chandarāgā dhammā, cha virodhavatthūni, cha taṇhākāyā, cha agāravā, cha parihāniyā dhammā, aparepi cha parihāniyā dhammā, cha somanassupavicārā, cha domanassupavicārā, cha upekkhupavicārā, cha gehasitāni somanassāni, cha gehasitāni domanassāni, cha gehasitā upekkhā, cha diṭṭhiyo. Chakkaṃ.
七种随眠、七种结、七种缠、七种非法、七种恶行、七种慢、七种见。七法。巴利
Satta anusayā, satta saṃyojanāni, satta pariyuṭṭhānāni, satta asaddhammā, satta duccaritāni, satta mānā, satta diṭṭhiyo. Sattakaṃ.
八种烦恼事,八种懈怠事,对八种世间法心生抵触,八种非圣者的言说,八种邪性,八种人的过失,八种无想论,八种非想非非想论。这是八法。巴利
Aṭṭha kilesavatthūni, aṭṭha kusītavatthūni, aṭṭhasu lokadhammesu cittassa paṭighāto, aṭṭha anariyavohārā, aṭṭha micchattā, aṭṭha purisadosā, aṭṭha asaññivādā, aṭṭha nevasaññināsaññivādā. Aṭṭhakaṃ.
九种结怨的根据、九种人的污垢、九种慢、九种以渴爱为根本的法、九种动摇、九种臆想、九种颤动、九种戏论、九种有为法。九法。巴利
Nava āghātavatthūni, nava purisamalāni, navavidhā mānā, nava taṇhāmūlakā dhammā, nava iñjitāni, nava maññitāni, nava phanditāni, nava papañcitāni, nava saṅkhatāni. Navakaṃ.
十种烦恼事,十种结怨的根据,十种不善业道,十种结缚,十种邪性,以十事为根据的邪见,以十事为根据的边执见。这是十法。巴利
Dasa kilesavatthūni, dasa āghātavatthūni, dasa akusalakammapathā, dasa saṃyojanāni, dasa micchattā, dasavatthukā micchādiṭṭhi, dasavatthukā antaggāhikā diṭṭhi. Dasakaṃ.
依内而起的十八种渴爱行,依外而起的十八种渴爱行,把这些合在一起、总括起来,就成为三十六种渴爱行。同样,过去有三十六种渴爱行,未来有三十六种渴爱行,现在有三十六种渴爱行,把这些合在一起、总括起来,就成一百零八种渴爱行。还有世尊在《梵网经》的解说中所说的六十二种见。巴利
Aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni ajjhattikassa upādāya, aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni bāhirassa upādāya, tadekajjhaṃ abhisaññuhitvā abhisaṅkhipitvā chattiṃsa taṇhāvicaritāni honti , iti atītāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, anāgatāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, paccuppannāni chattiṃsa taṇhāvicaritāni, tadekajjhaṃ abhisaññuhitvā abhisaṅkhipitvā aṭṭha taṇhāvicaritasataṃ hoti, yāni ca dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle veyyākaraṇe vuttāni bhagavatā.
法心分别巴利
Dhammahadayavibhaṅgo
有多少种蕴?有多少种处?有多少种界?有多少种谛?有多少种根?有多少种因?有多少种食?有多少种触?有多少种受?有多少种想?有多少种思?有多少种心?巴利
Kati khandhā, kati āyatanāni, kati dhātuyo, kati saccāni, kati indriyāni, kati hetū, kati āhārā, kati phassā, kati vedanā, kati saññā, kati cetanā, kati cittāni (vibha. 978)?
五蕴、十二处、十八界、四谛、二十二根、九因、四食、七触、七受、七想、七思、七心。巴利
Pañcakkhandhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatindriyāni, nava hetū, cattāro āhārā, satta phassā, satta vedanā, satta saññā, satta cetanā, satta cittāni (vibha. 978).