第十章
10. Dasamo paricchedo
色分别解释
Rūpavibhāgavaṇṇanā
622于最初所说的诸色中,即紧随心与心所之后所说的色法——如论典开头阿阇梨以‘心、心所、色’等语所说。今我从此开始,将以简要、概括的方式,对此色法进行分别说明。
622.Vuttamādimhi yaṃ rūpaṃ, cittajānamanantaraṃ yaṃ rūpaṃ cittacetasikānaṃ anantaraṃ ādimhi pakaraṇādimhi ‘‘cittaṃ cetasikaṃ rūpa’’ntiādinā vacanena ācariyena vuttaṃ, ito paraṃ idāni tassa rūpassa vibhāvanaṃ samāsena saṅkhepena karissaṃ.
623所谓“色”,即“被破坏”之义——凡是会被寒冷等违逆之缘所破坏而产生变化的法类。同样地,“令显现”故为色——凡在产生颜色变化时,能显示内心状态与意乐的法类。因此,什么是色?即色处。世尊说:“超越色界与无色界有者,容貌端严者,称之为色。”
623.Yaṃ ruppatīti rūpanti yaṃ dhammajātaṃ ruppati sītādinā viruddhapaccayena vikāramāpajjati. Tathā rūpayatīti rūpaṃ yaṃ dhammajātaṃ vaṇṇavikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ ajjhāsayaṃ pakāseti, iti tasmā rūpaṃ, kiṃ taṃ? Vaṇṇāyatanaṃ. Rūpārūpabhavātīto, surūpo rūpamabrvi bhagavā rūpārūpabhavaatīto surūpo rūpaṃ abrvi kathesi.
625-6“大种”者:所谓大种,即大且存在,其生起依此而有,故称为大种,以此。或者说,因其具有欺诳性,故与大种相似。
625-6.Mahābhūtenāti mahanto bhūto uppatti etassāti mahābhūto, tena. Vañcakattā mahābhūtasamāti vā.
630“无取著心”者:即已远离取著的心。
630.Nirupādānamānasoti upādānavirahitacitto.
633“彼成就”者:即彼作用之成就。
633.Tassasampattīti tassa kiccassa sampatti.
634“增长味”者:即令增长的作用。
634.Upabrūhanarasāti vaḍḍhanakiccā.
637“于随眠之智”者,在此处,随眠名为——
637.Āsayānusaye ñāṇanti ettha āsayo nāma
常见与断见,以及随顺谛的忍;
如实之智,这些称为“意乐”之义。
Sassatucchedadiṭṭhī ca, khantī saccānulomikaṃ; Yathābhūtañca yaṃ ñāṇaṃ, etaṃ āsayasadditaṃ.
“迦旃延,‘有’,这是一边;迦旃延,此‘有’一边,即是常见。迦旃延,‘无’,这是第二边,此即断见。‘随顺谛之忍’:即对四谛随顺的智,也就是行舍智。‘如实之智’:即见有缘之名色的智。‘这些称为意乐’:这些即被称为‘意乐’。如上所述之相,名为‘于意乐之智’。‘随眠’:即见随眠等七种随眠。‘诸根之胜劣’:‘胜’即殊胜之义,‘劣’即低劣之义——也就是说,这位众生的信根敏锐,这位信根迟钝,这位信根低劣。对于定根等,也是如此。如是,即了知众生诸根胜劣之智。”
Atthīti kho, kaccāna, ayameko anto, anto kho, kaccāna, atthi iti ayaṃ eko anto koṭṭhāso, ayaṃ sassatadiṭṭhi. Natthīti kho, kaccāna, ayaṃ dutiyo anto, ayaṃ ucchedadiṭṭhi. Khantī saccānulomikanti catunnaṃ saccānaṃ anulomikañāṇaṃ, saṅkhārupekkhāñāṇanti attho. Yathābhūtañca yaṃ ñāṇanti sappaccayanāmarūpadassanaṃ ñāṇaṃ. Etaṃāsayasadditanti etaṃ āsayaṃ iti kathitaṃ. Evaṃ vuttappakārena āsaye ñāṇaṃ nāma. Anusayo nāma diṭṭhānusayādayo anusayā satta. Indriyānaṃ paropareti pare adhikabhāvena opare ca tikkhānubhāvena ayaṃ satto tikkhasaddhindriyo mudusaddhindriyo hīnasaddhindriyoti attho. Samādhindriyādīsupi eseva nayo. Iti sattānaṃ indriyānaṃ paraopare ñāṇaṃ.
638“一切智智”者:应取具三因的欲界唯作四心。
638.Sabbaññutā ñāṇanti tihetukakāmāvacarakriyācatukkaṃ gahetabbaṃ.
641于内,以眼眶及脑髓为界。
641. Akkhikūṭehi matthaluṅgena paricchinno antato.
645“有性之生起与形状”者:即依女性与男性而生起的色处。
645.Bhāvasambhavasaṇṭhānāti itthipumasambhavabhūtavaṇṇāyatanaṃ.
647这十组各自有四种生起的资具,依四种缘而成四十。
647. Ete dasa catusamuṭṭhānā sambhārā catūhi paccayehi cattālīsa bhavanti.
652‘已安住’:即已确立。
652.Niviṭṭheti patiṭṭhite.
658‘增上者’:指地大偏增者。
658.Ubbiadhikānaṃ pathavīadhikānaṃ.
660-2“有差别时”:即作为依止的四种大种有差别时,应知完全舍离对一切差别的构想后,唯由业之差别而有净色的差别。
660-2.Visese satīti nissayabhūtānaṃ catunnaṃ visese sati, sabbaso sabbesaṃ visesaparikappanaṃ pahāya eva kammavisesena pasādānaṃ visesatā ñeyyā.
663“被发出”:即被发出。“尝味”:即令尝味。
663.Saddīyatīti uccārīyate. Rasantīti assādenti.
668“从彼方”:应知,从最初劫以后,于结生时,两种有性便生起。而“即使在转起时也生起”等,是就苏那库马勒等而说。
668.Paratoti paṭhamakappato aparabhāge paṭisandhiyaṃ bhāvadvayaṃ samuṭṭhātīti viññeyyaṃ. ‘‘Pavattepi samuṭṭhāyā’’tiādikaṃ soṇakumārādayo sandhāya vuttaṃ.
672“非彼根之因”者:即彼二根并非彼相之因。“彼之”者:即彼相之。
672.Na taṃ byañjanakāraṇanti taṃ indriyadvayaṃ byañjanassa kāraṇaṃ na siyā. Tassāti byañjanassa.
674“拔出”者:即取出。
674.Ubbāhananti nīharaṇaṃ.
676-7饮食等事物,虽能引生业生火,但若仅为单独一种,则不能维持命根;多种合在一起时,便能维持命根。
676-7. Annapānādikaṃ vatthu yaṃ kammajaṃ aggiṃ harati, kevalaṃ ekaṃ hutvā taṃ annapānādikaṃ vatthu jīvitaṃ pana pāletuṃ na ca sakkoti. Ekato jīvitaṃ pāletuñca sakkonti.
以身、以色身令自之存在被了知者:此存在是依‘身’之执受而随念,即对所执受之身随念,由此称为‘风界变化’之法类,被智者所了知。因此,亦由此故,名为‘身表’。
Kāyena rūpakāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ bhāvo kāyaggahaṇānusārena kāyaggahaṇassa anucintanena gahitāya vāyodhātuvikārasaṅkhātāya etāya dhammajātiyā paṇḍitehi viññāyate. Itipi tasmā kāyaviññatti.
681在一个转向路中,先由下方六心获得风界所生起的支撑后。
681. Ekāvajjanavīthiyaṃ heṭṭhā chahi cittehi vāyodhātusamuṭṭhitaṃ upatthambhaṃ labhitvā.
684‘与声俱’者,即与声俱。
684.Saha saddena vāti saddena saheva.
690-1当知,对此轻性等三者在转起时的譬喻,依次为:无病好比轻性,如被揉捏之物好比柔软性,如被吹炼的黄金好比适业性。然而,轻性等三者本身不能造业,唯有食生等三者能令轻性等三者生起,因此这三者称为“三法”。
690-1.Etāsaṃ pana lahutādīnaṃ tissannaṃ pavattiyaṃ nidassanaṃ kamato ārogyaṃ lahutā , madditaṃ dhammaṃ mudutā, dhantahemaṃ kammaññatā hoti. Lahutādittayaṃ pana kammaṃ kātuṃ na sakkoti, āhārādittayaṃyeva lahutādittayaṃ karoti yasmā, tato taṃ tijaṃ nāma.
693“所说之行相差别”:此处,行相差别即是依积聚行相与相续行相而说。又或者,是依所化者而说:有些所化者依积聚而了知生色,有些则依相续而了知。因此,依所化者了知的方式,生色被说为二种。
693.Vuttamākāranānattāti ettha ākāranānattā nāma ācayākāraanubandhatākāravasena vuttaṃ. Veneyyānaṃ vasena vāti eke veneyyā ācayavasena jātirūpaṃ jānanti, eke anubandhatāvasena jānanti. Iti veneyyānaṃ jānanavasena jātirūpaṃ dvidhā vuttaṃ.
694“自性不舍离”:即不舍离自己的自性时。
694.Sabhāvānapagame attano sabhāvassa anapagame sati.
那些主张“昏沉是色法”的人应当被驳斥。如何驳斥呢?如果有人说:“尊者,您确实是牟尼、是正自觉者,您没有障碍法。”——在这句话中,若昏沉障碍是色法,那么由于世尊具有色身,“您没有障碍法”的说法便可成立。然而,昏沉睡眠障碍与无明障碍一样,既是障碍也与障碍相应。因此,因为是相应法,而并没有相应的色法存在,所以不能那样说。“非前生缘”的意思是“相互缘”。如果昏沉睡眠是色法,那么在无色界中如何能够相互存在?那是不可能的。意思是:在无色界中,依于欲贪障碍,昏沉睡眠障碍也会生起。由这个说法可知,昏沉也不应是色法——在无色界中又怎能是色法呢?应当驳斥“昏沉是色法”的主张。在无色界中,此昏沉也能生起。通过这能成立的说法,智者应于此得出结论:“昏沉是无色的”。
Te middharūpavādācariyā paṭikkhipitabbā. Kathaṃ? Addhā munisi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavāti yo tvaṃ addhā ekantena muni asi sambuddho asi nīvaraṇā dhammā tava tuyhaṃ natthi, iti vacane sace middhaṃ nīvaraṇaṃ rūpe paviṭṭhaṃ siyā. Bhagavatā rūpakāyassa vijjamānattā ‘‘natthi nīvaraṇā tavā’’ti vacanaṃ vattabbaṃ siyā. Thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇena saha nīvaraṇañceva hoti, nīvaraṇasampayuttañca hoti. Iti sampayuttavacanato sampayuttassa rūpassa abhāvato tampi na vattabbaṃ siyā. Na purejātapaccayāti aññamaññapaccayāti attho. Sace thinamiddhaṃ rūpaṃ siyā, kathaṃ arūpepi aññamaññaṃ siyā, na siyāti attho. Arūpepi kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhanīvaraṇaṃ uppajjati. Iti vacanena ca na middharūpaṃ siyā, arūpe kathaṃ siyāti attho. Arūpameva middhaṃ iti paṭikkhipitabbā. Arūpepi etassa middhassa uppattiyā sādhakavacanato niṭṭhaṃ ettha ca avagantabbaṃ ‘‘arūpa’’nti viññunā.
705-6业生二十种色法,即:八根、事、八不离、相续、积集和虚空,这些是业生色。心生色有:二种表色、声音、轻快性等三、八不离、相续、积集和虚空,是心生色。时节生色有:声音、轻快性等三、八不离、相续、积集和虚空,是时节生色。食生色有:轻快性等三、八不离、相续、积集和虚空,是食生色。
705-6.Kammena vīsati rūpāti aṭṭhindriyavatthuaṭṭhāvinibbhogasantatūpacayākāsā kammajā. Cetasā viññattidvayasaddalahutādittayaavinibbhogasantatūpacayākāsā cittajā. Utunā saddalahutādittayaavinibbhogasantatūpacayākāsā utujā. Āhārato lahutādittayaavinibbhogasantatūpacayākāsā āhārajā.
707-17如果那些(老与无常)也生起的话:那些老性与无常性之色法,若也能生起,那么它们的老性与无常性就会有成熟与坏灭。然而,真实的道理是:成熟本身并不被煮熟,坏灭本身并不被破坏。因此,它们并没有成熟与坏灭,那种说法是不成立的。这老性与无常性二者,是已生起的完成色法的成熟与坏灭,所以它们自己并不生起。在此,若有人具有智慧:在这关于老性与无常性的决定章节里,若某人具有智慧与智,就如通过“色的积集”来阐明“生”的生起一样,同样地,让成熟也“成熟”,让坏灭也“破坏”——这样的智慧或许可能存在。但生并不生起。应当由有辨别力者这样理解:生,是正在生起的完成色法的产生,此义被阐明。在那里,若有人有智慧,在那言说中,若有人有智。对于那些有生的完成色法,那个“生”获得了“产生”的假名,即以它为缘的称说;正如那些完成色法依于缘的意义而获得“业生”等称呼一样。同样地,那些完成色法的成熟与坏灭,并不获得“产生”的假名、即以它为缘的称说——这样的智慧也可能存在。对此人应当这样说:正如相续与积集二者是由业等所生,同样地,成熟与坏灭任何时候都不获得那种由业等所生的称呼。
707-17.Jāyeyyuṃ yadi tānipīti tāni jaratāaniccatārūpā yadi jāyeyyuṃ, evaṃ sante tu tesaṃ jaratāaniccatā bhedā siyuṃ. Hi saccaṃ vacanaṃ pāko na paccati, bhedo vā na ca bhijjati yasmā, tasmā tesaṃ pākabhedā siyunti, taṃ vacanaṃ natthi. Etaṃ jaratāaniccatādvayaṃ jātassa nipphannarūpassa pākabhedattā na jāyati. Siyā kassaci buddhetthāti ettha jaratāaniccatāvinicchayādhikāre kassaci janassa buddhi ñāṇaṃ yadi siyā, ‘‘rūpassūpacayo’’ti vacanena ‘‘jāti jāyatī’’ti vacanaṃ dīpitaṃ yathā, evaṃ tathā pākopi paccatu, bhedopi paribhijjatu, evaṃ buddhi siyā. Jāti na ceva jāyate. Iti iminā pakārena vibhāvinā ñeyyā. Jāti jāyamānassa nipphannarūpassa nibbatti nāma pakāsitā. Tattha yassa siyā tattha vacane yassa janassa buddhi siyā. Yesaṃ nipphannarūpadhammānaṃ jāti atthi, sā jāti abhinibbattisammutiṃ tappaccayattavohāraṃ tesaṃ nipphannarūpadhammānaṃ paccayaṭṭhena laddhavohāraṃ kammajādikaṃ vohāraṃ labhateva yathā, tathā tesaṃ nipphannarūpadhammānaṃ te pākabhedā abhinibbattisammutiṃ nāma tappaccayattavohāraṃ labhanti, iti buddhi siyā. Tassa janassa evaṃ vattabbaṃ – idaṃ santatūpacayadvayaṃ kammādisambhavaṃ hoti yathā, evaṃ pākabhedā taṃ kammādisambhavavohāraṃ kadācipi na labhanti. Hi saccaṃ vacanaṃ kasmā kāraṇā janakānaṃ kammādipaccayānaṃ ānubhāvasaṅkhāte khaṇuppāde tesaṃ pākabhedānaṃ abhāvato na labhanti. Vuttappakārena khaṇuppāde jātiparamparābhāvato sā jāti labbhate, tasmā kāraṇā jāti eva abhinibbattisammutiṃ paccayattavohāraṃ labhati, itaraṃ jaratāaniccatādvayaṃ pana na labhati. Taṃ jaratāaniccatādvayaṃ jiyyati iti bhijjati iti vā na vattabbaṃ hoti. Kasmā? Kammādipaccayānaṃ ānubhāvakkhaṇe tassa jaratāaniccatādvayassa paccayānaṃ abhāvato.
718-23如果你这样认为:“这无常、有为的老死,也被称为无常,如此,老性与无常性二者便生起”——世尊曾这样说,那么“它生起”这句话,世尊就不应说。为什么呢?因为世尊以“这无常、有为,老死也是无常”等说法,通过方式、教示的方便与暗示,指出诸无为的完成色法中,称为老死的自性老死是无常、有为的;如同心生的变化,表色被称为“心生”一样,世尊正是这样说的。如果意义是这样,那么具有恼害相的三相,由于尚未生起,在一切方面、以一切方式,便如同空花般不存在,或者如同无为的涅槃般是常——责难者可能会如此诘难。世尊不应说这两句话:“不存在”与“是常”。为什么呢?因为依赖于地等所依之法而转起,当地等所依存在时,那三相就存在;因此,那三相并非如空花般不存在,而是存在的。当地等不存在时,那三相也不可得,所以并不像涅槃那样,同样地,也不是常。
718-23.Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ jarāmaraṇaṃ aniccasaṅkhātaṃ itipi vacanassa bhagavatā vuttattā jaratāaniccatādvayaṃ jāyati, evaṃ iti tvaṃ ce maññasi, evaṃ ‘‘jāyati evā’’ti vacanaṃ bhagavatā na vattabbaṃ. Hi kasmā kāraṇā? ‘‘Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ, jarāmaraṇamiccapī’’tivuttabhāvādinā ākāradesanāpariyāyena lesena bhagavatā aniccānaṃ nipphannarūpadhammānaṃ jarāmaraṇasaṅkhātaṃ sabhāvato jarāmaraṇaṃ aniccaṃ saṅkhatañcāpi cittajānaṃ vikārattā viññattiyo ‘‘cittajā’’ti vuttā viya, tathā evaṃ bhagavatā vuttaṃ. Yadi evaṃ atthe sati etaṃ ruppanalakkhaṇattayaṃ ajātattā ca sabbathā sabbākārena khaṃpupphaṃva natthi, asaṅkhataṃ nibbānaṃ viya niccaṃvāti ca codako vadeyya, natthi niccanti idaṃ ubhayavacanaṃ no bhagavatā vattabbaṃ. Kasmā? Nissayadhammānaṃ āyattabhāvena pavattito pathaviyādīnaṃ nissayānaṃ bhāve sati tassa lakkhaṇattayassa bhāvato, tasmā khaṃpupphaṃva taṃ lakkhaṇattayaṃ na natthi, atthīti attho. Pathavīādīnaṃ abhāve taṃ lakkhaṇattayaṃ na ca labbhati yasmā, tasmā nibbānaṃ viya, tathā niccaṃ na.
724-5界限等是非完成色。然而,因为它们正是那些色法——那些完成色法的变化,所以显示为完成色与有为,并成为依其余方式所说的诸法的区分者。其余的意义是明显的。
724-5. Paricchedādayo anipphannā. Tesameva ca rūpānaṃ tesameva nipphannarūpadhammānaṃ vikārattā nipphannā ceva saṅkhatā sesavasena vuttānaṃ pabhedakatoti dassanato. Sesaṃ uttānatthameva.
为通达阿毗达摩藏
由法将(舍利弗)所圆成
那位比丘,为求利益
当以恭敬与正确的方式而学
Gantuṃ panicche piṭakebhidhamme, Yo dhammasenāpatinā samattaṃ; Hitatthinā tena ca bhikkhunāyaṃ, Sakkacca sammā pana sikkhitabbo.
若有比丘想要通达、彻入阿毗达摩藏中由法将所完成的本质,那么这位希求利益的比丘应怀着恭敬与尊重,通过正确的审察、思惟与诵习,来学习这部《阿毗达摩入门》。
Yo bhikkhu abhidhamme piṭake dhammasenāpatinā samattaṃ sabhāvaṃ gantuṃ pāpuṇituṃ iccheyya, tena ca bhikkhunā hitatthinā sakkaccaṃ ādarena sammā tīraṇacintanasajjhāyanehi ayaṃ abhidhammāvatāro sikkhitabbo.