6. 第六章显示巴利原文
6. Chaṭṭho paricchedo
所缘分类之解释。显示巴利原文
Ārammaṇavibhāgavaṇṇanā
Etesaṃ pana cittānaṃ, ārammaṇamito paraṃ; Dassayissāmahaṃ tena, vinā natthi hi sambhavo.
自此以后,即从本章之后,我将显示这些心的所缘。何以故?因为若离彼所缘,心即无从生起;以此因由,我将予以显示。显示巴利原文
Ito paraṃ ito paricchedato paraṃ ahaṃ etesaṃ pana cittānaṃ ārammaṇaṃ dassayissāmi. Hi kasmā? Tena vinā taṃ ārammaṇaṃ vajjetvā cittānaṃ sambhavo natthi yasmā kāraṇā, tasmā kāraṇā dassayissāmi.
色、声、香、味、触、法——这六种,被通达六所缘者称为所缘。
显示巴利原文 Rūpaṃsaddaṃ gandhaṃ rasaṃ, phoṭṭhabbaṃ dhammameva ca; Chadhā ārammaṇaṃ āhu, chaḷārammaṇakovidā.
于六所缘中,善巧的智者说:所缘有六种,分为六类。显示巴利原文
Chaḷārammaṇesu chekā paṇḍitā ārammaṇaṃ chadhā chappakāraṃ āhu kathesuṃ.
293 293. 在此,「依于大种」是指:在这些所缘中,依于大种、缘于大种而生的色,是由四种缘——业、心、时节、食——所生起、所产生,与可见俱行,与有对俱行,这便称为色所缘。显示巴利原文
293.Tattha bhūte upādāya. Tattha tesu ārammaṇesu bhūte upādāya bhūte paṭicca vaṇṇo catusamuṭṭhito kammacittautuāhārasaṅkhātehi catūhi paccayehi samuṭṭhito nibbatto nidassanena saha pavatto paṭighena saha pavatto rūpārammaṇasaññito.
294 【295】无识之声,那无识之声是由时节所生。这两种声都成为声所缘,达到声所缘的状态。显示巴利原文
294.Duvidhopi samuddiṭṭho, saddo cittotusambhavo saddo duvidhopi muninā samuddiṭṭho cittotusambhavo, saviññāṇakasaddova cittasamuṭṭhito hoti. Kathaṃ? Vacībhedakacittena bhūtāya jātāya bhūmiyā pathavīdhātuyā vikāratā pathavīlakkhaṇabhāvato atithaddhalakkhaṇatā vikāratā nāma. Sā vacīviññatti viññāyatīti viññattiyā upādiṇṇaghaṭṭanassa kammajapathavīdhātuyā ghaṭṭanassa kāraṇaṃ cittajapathavīdhātuyā kammajapathavīdhātuyā ghaṭṭanañca saddo ca apubbaṃ acarimaṃ hoti.
295 295. 这两种声都成为声所缘,达到声所缘的状态。显示巴利原文
295.Aviññāṇakasaddo yo so aviññāṇakasaddo utusamuṭṭhito hoti. Ayaṃ duvidhopi saddo saddārammaṇataṃ gato saddārammaṇabhāvaṃ patto.
296 “被执持”(dharīyati):行者在行走中被人们执持,由此得名“香”(gandha)。词根“gamu”意为行走,“dhara”意为执持。又因能指示,或能显示与其相关联的花等事物之本质,故称为香;“gandha”有指示之义。此香由四种生起因缘所成,故称四因生。它被视作香所缘。显示巴利原文
296.Dharīyatīti gacchanto gacchanto janehi dharīyateti gandho. Gamu sappa gatimhi, dhara dhāraṇe. Sūcanato attano sādhāraṇassa pupphādino vatthussa pakāsanatopi vā gandho nāma. Gandha sūcane. Ayaṃ gandho catūhi samuṭṭhānaṃ etassāti catusamuṭṭhāno. Gandhārammaṇasammato.
297 “品尝味道”:人们品尝、体验那称为“味”的法,因此智者称此名为“味”。此味由四因生起,名为味所缘。显示巴利原文
297.Rasamānārasantīti, rasoti parikittito janā rasamānā yaṃ dhammajātaṃ rasanti anubhavanti, iti yasmā kāraṇā, tasmā kāraṇā raso iti raso nāma paṇḍitehi parikittito, so raso catusambhūto rasārammaṇanāmako.
298 “被触”:人们所触知的法,即地界、火界、风界,因被触而称为“触所触”。此触由四因生起,被认作触所缘。显示巴利原文
298.Phusīyatīti phoṭṭhabbaṃ yaṃ dhammajātaṃ janehi phusīyatīti tasmā phoṭṭhabbaṃ, pathavītejavāyavo. Taṃ phoṭṭhabbaṃ catusambhūtaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ mataṃ.
299 欲界地中,可得六种所缘;色界中,依色、声、法所缘而得三种;无色界中,则各得一种法所缘。显示巴利原文
299.Sabbaṃ nāmañca rūpañca, hitvā rūpādipañcakaṃ rūpādipañcakaṃ hitvā sabbaṃ nāmañca cittacetasikanibbānanāmañca rūpañca pañcapasādasukhumarūpañca lakkhaṇāni ca aniccadukkhaanattalakkhaṇāni ca paññatti ca dhammārammaṇasaññitaṃ.
300 六所缘可得:在欲界地中,可得六种所缘;在色界中,依色、声、法所缘而得三种;在无色界中,则各得一种法所缘。显示巴利原文
300.Chārammaṇānilabbhanti, kāmāvacarabhūmiyaṃ kāmāvacarabhūmiyaṃ chārammaṇāni labbhanti. Tīṇi rūpāvacare rūpasaddadhammārammaṇavasena labbhanti. Arūpe pana ekekaṃ dhammārammaṇaṃ labbhati.
301-3 由于刹那与事之微细,不现于行境:那些色等五境,因刹那微细、五所缘的刹那微细、羸弱、寿命短促、事极微细,故不现于五门中的明显状态,不能在五净色上完成撞击作用,这些色等五境便成为法所缘。这是一些老师的见解。此处「Kira」为不变词,表传闻义。应被驳斥:那些持此说的某些老师,应被驳斥,应被我遮止。何以故?眼识不体验属于耳识行境的声,耳识不体验属于眼识行境的色。同样地,这五识——眼识等——互不体验彼此的行境;而意界、意识界所摄的速行心则能体验。因为此说是世尊所说,故应驳斥。然而,色等境即是色等五所缘。显示巴利原文
301-3.Khaṇavatthuparittattā, āpāthaṃ na vajanti ye ye rūpādayo pañca visayā khaṇavatthuparittattā pañcārammaṇānaṃ khaṇassa parittattā mandattā tesaṃ appāyukattā vatthuparittattā pañcārammaṇānaṃ atikhuddakavatthukattā āpāthaṃ pañcadvāresu pākaṭabhāvaṃ na vajanti, pañcapasādesu ghaṭṭanakiccaṃ na sādhenti, te rūpādayo pañca visayā dhammārammaṇaṃ honti. Iti yesaṃ ekaccānaṃ ācariyānaṃ mataṃ hoti. Kirāti anussavanatthe nipāto. Te paṭikkhipitabbāva te evaṃ vādino ekacce ācariyā paṭikkhipitabbā, mayā paṭisedhitabbā. Kasmā? Cakkhuviññāṇaṃ sotaviññāṇassa gocarabhūtaṃ saddaṃ na paṭianubhoti, sotaviññāṇaṃ cakkhuviññāṇassa gocarabhūtaṃ rūpaṃ na paṭianubhoti. Iti aññamaññassa gocaraṃ neva paccanubhontānaṃ tesaṃ pañcannaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ viññāṇānaṃ tañca gocaraṃ manodhātumanoviññāṇadhātusaṅkhātaṃ javanaṃ pana paccanubhoti. Iti vacanassa bhagavatā vuttattā paṭikkhipitabbā. Rūpādayo pana visayā rūpādipañcārammaṇāni eva honti.
304-6 天眼智等诸智,唯以色等为行境。这些色等诸法本身,即是天眼智等智的行境,并非缘取未现于行境、未显现者。如是所说亦不合理:凡以色为所缘而生起的法聚,又怎能以何种方式成为以法为所缘的呢?若如此,则色所缘的……显示巴利原文
304-6.Dibbacakkhādiñāṇānaṃ, rūpādīneva gocarā tāni rūpādīni eva gocarā dibbacakkhādiñāṇānaṃ anāpāthagatānaṃ eva pākaṭabhāvaṃ appattāneva. Itipi vacanaṃ vuttaṃ na yujjati. Yaṃ dhammajātaṃ rūpārammaṇaṃ bhavantaṃ, taṃ dhammajātaṃ kathaṃ kena pakārena dhammārammaṇaṃ bhaveyya? Evaṃ sati rūpārammaṇassa dhammārammaṇatte sati etesaṃ rūpārammaṇadhammārammaṇānaṃ niyamopi kathaṃ bhave kena pakārena bhaveyya? Sabbaṃ ārammaṇaṃ etaṃ etaṃ sabbaṃ ārammaṇaṃ chabbidhaṃ chappakāraṃ bhagavatā samudīritaṃ. Taṃ parittattikādīnaṃ vasena bahuppakārehi mataṃ.
307 一切欲界异熟——即二十三种欲界异熟,以及两种唯作无因心——即意界与生笑心所摄的两种唯作无因心,这二十五种心生起时,应成为一向以小为所缘、一向以欲界为所缘。显示巴利原文
307.Sabbo kāmavipāko ca sabbo tevīsatikāmavipāko ca kriyāhetudvayampi ca manodhātuhasituppādavasena kiriyāhetudvayampi cāti pañcavīsati cittuppādā ekantaparittārammaṇā ekantakāmāvacarārammaṇā siyuṃ bhaveyyuṃ.
308-10 依可爱等差别,色、声等五种,次第成为十种识的行境。全部五种色等,对于三意界,全部五种色等成为所缘。然而,对于这十三种心,唯有色蕴是行境,是所缘。不缘取非色、名,不缘取施设的概念,不缘取过去,亦不缘取未来。确实,现前的行境是这十种识及三意界——这十三种心的所缘,那所缘唯是现在的、当下的。显示巴利原文
308-10.Iṭṭhādibhedā pañceva, rūpasaddādayo pana dvipañcannaṃ viññāṇānaṃ paṭipāṭiyā anukkamena gocarā honti. Rūpādipañcakaṃ sabbaṃ, manodhātuttayassa tu manodhātuttayassa pana sabbaṃ rūpādipañcakaṃ ārammaṇaṃ hoti, etesaṃ terasannaṃ pana cittānaṃ rūpakkhandhova gocaro ārammaṇaṃ hoti. Nārūpaṃ nāmaṃ ārammaṇaṃ na karonti. Na ca paññattiṃ paññattiṃ ārammaṇaṃ na karonti. Nātītaṃ atītaṃ ārammaṇaṃ na karonti . Na canāgataṃ anāgataṃ ārammaṇaṃ na karonti eva. Hi saccaṃ vattamāno gocaro etesaṃ dvipañcaviññāṇānaṃ, manodhātuttayassa cāti terasannaṃ cittānaṃ taṃ ārammaṇaṃ vattamānaṃ eva paccuppannaṃ eva.
311 这十三心产生于欲界,即此十三心于欲界生起;在色界,生起的是善心所引生的眼识、耳识、领受心,以及唯作意界,合为四心。在无色界中,则无任何心生起。显示巴利原文
311.Terasetāni cittāni, jāyante kāmadhātuyaṃ etāni terasa cittāni kāmadhātuyaṃ jāyanti, rūpāvacare puññajāni cakkhusotaviññāṇasampaṭicchanāni, kiriyāmanodhātu cāti cattāri cittāni jāyanti. Arūpisu arūpabhūmīsu neva kiñcipi ekampi cittaṃ neva jāyati.
312-3 八种大果报心于其生起时,在六门执行彼所缘作用,以色等小所缘为其所缘。三种推度心于其生起时,在五门执行推度作用,在六门执行彼所缘作用,同样以色等小所缘为其所缘。色等小所缘有六种,笑起心的所缘也是色等六种小所缘。五门现前之境,便是五门生起之所缘;意门的所缘则涉及三时,即过去、未来、现在三时所摄的境。显示巴利原文
312-3.Mahāpākānamaṭṭhannaṃ aṭṭhannaṃ mahāvipākānaṃ pavattiyaṃ chasu dvāresu tadārammaṇakiccānaṃ rūpādichaparittāni gocarā. Santīraṇattayassapi pavattiyaṃ pañcadvāre santīraṇattayakiccassa, chadvāresu tadālambaṇakiccassa ca rūpādichaparittāni gocarā. Rūpādayo parittā cha, hasituppādagocarā hasituppādassa rūpādayo cha parittā gocarā honti. Pañcadvāre paṭuppannā pañcasu dvāresu ye gocarā paccuppannā, manodvāre tikālikā ye gocarā tikālikā tīsu kālesu niyuttā.
314-5 第二无色心与第四无色意,依善、果报、唯作而分为六种心,决定以广大为所缘,且为固定所缘。这六种广大所缘心,乃以先前自身证得之空无边处善及无所有处善为其所缘。其中,第二与第四无色的果报心,依‘随何种善禅那取何所缘而于梵天结生’之语,各自善的所缘即是其果报的所缘。至于漏尽心,绝不以其他为所缘,唯以无量的涅槃为其所缘(行境)。此是为何?因为其以涅槃为所缘,而非以其他为所缘。显示巴利原文
314-5.Dutiyāruppacittañca, catutthāruppamānasaṃ kusalavipākakiriyāvasena chabbidhaṃ cittaṃ mahaggatagocaraṃ niyataṃ niyatārammaṇaṃ hoti, taṃ chabbidhaṃ cittaṃ mahaggatagocaraṃ pubbe attanā adhigataākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanakusalārammaṇaṃ, tesu dve dutiyacatutthāruppapākā ‘‘yassa yassa kusalajhānassa yaṃ yaṃ ārammaṇaṃ gahetvā brahmaloke paṭisandhi hotī’’ti vacanato sakasakakusalassa ārammaṇaṃ eva tesaṃ vipākānaṃ ārammaṇaṃ hoti. Nibbānārammaṇattā hi, ekantena anaññato aṭṭhānāsavacittānaṃ appamāṇova nibbānaṃ eva gocaraṃ ārammaṇaṃ hoti . Hi kasmā kāraṇā? Nibbānārammaṇattā, na aññato ārammaṇato.
316-320 四种无因心——依欲界善的四种无因心、依唯作的四种无因心——以及十二不善心,这些心既是小所缘,又是广大所缘,它们是不可说所缘。为何?因为是以施设(概念)为所缘。四种智相应心——依善的四种智相应心、依唯作的四种智相应心——以及二神通心与唯作确定心,这十一种心的所缘,依小、广大、无量分为三种。这十一种心也是不可说所缘。为何?因为是以施设(概念)为所缘。其余已说之心,应随解说者所教,了知它们为不可说所缘。显示巴利原文
316-320.Cattāro ñāṇahīnā ca, kāmāvacarapuññato kāmāvacarakusalavasena cattāro ñāṇahīnā ca kriyato kiriyavasena cattāro ñāṇahīnā ca dvādasākusalāni ca te parittārammaṇā ceva mahaggatagocarā ca, te na vattabbā ca honti. Kasmā? Paññattārammaṇattā . Cattāro ñāṇasaṃyuttā, puññato kusalavasena cattāro ñāṇasampayuttā, kriyato kiriyavasena cattāro ñāṇasampayuttā ca tathā abhiññādvayañca kiriyāvoṭṭhabbanampi ca ekādasannaṃ etesaṃ cittānaṃ gocaro parittamahaggataappamāṇavasena tividho hoti. Ime ekādasa na vattabbāpi honti. Kasmā? Paññattārammaṇattā. Yāni vuttāvasesāni vuttato cittato sesāni yāni cittāni, tāni na vattabbārammaṇānīti vibhāvinā viññeyyāni.
第二无色界心,与第四无色界心;
而此六种心唯以过去为所缘。
显示巴利原文 Dutiyāruppacittañca, catutthāruppamānasaṃ; Chabbidhaṃ pana ekantaatītārammaṇaṃ siyā.
322-6 双五识所成的十种识,以及三种意界心,这十三种心唯以现在所缘的色等五法为所缘。八种欲界大果报心,在彼所缘作用时,能以过去、未来、现在为所缘;在死心作用时,以过去为所缘;在结生与有分作用时,则以现在或过去为所缘。悦俱推度心在推度作用时以现在为所缘,在彼所缘作用时能以现在、未来或过去为所缘。其余两种推度心,在推度作用时以现在为所缘,在彼所缘作用时能以现在、未来或过去为所缘,在死心作用时以过去为所缘,在结生与有分作用时则以现在或过去为所缘。笑起心在速行作用时,以现在、过去、未来为所缘。如此,这十二种意界心可以过去等为所缘。以现在和未来为所缘者,可能是现在所缘或未来所缘。欲界二十种善心、不善心与唯作心,以及欲界九种意界与确定心,在确定作用时以现在为所缘,在转向作用时以三时为所缘。大唯作意心在速行作用时以三时为所缘,若所缘是施设,则成为不可说的所缘。两种神通意心在神通作用时,以过去等三时为所缘。这些意心如果所缘是施设,同样不可说。在色界及无色界有中,如上所说的一切其余心,智者不应仅用过去所缘等来称述,它们的所缘唯是施设。显示巴利原文
322-6.Viññāṇānaṃ dvipañcannaṃ dvinnaṃ pañcaviññāṇānaṃ, manodhātuttayassa ca terasannaṃ cittānaṃ gocarā rūpādayo pañca dhammā paccuppannāva, aṭṭha kāmamahāvipākā tadārammaṇakiccavasena atītānāgatapaccuppannagocarā, cutikiccavasena atītārammaṇā, paṭisandhibhavaṅgakiccavasena paccuppannātītārammaṇā. Somanassasantīraṇaṃ santīraṇakiccavasena paccuppannārammaṇaṃ. Tadārammaṇakiccavasena paccuppannānāgatātītārammaṇaṃ. Sesasantīraṇadvayaṃ santīraṇakiccavasena paccuppannārammaṇaṃ , tadārammaṇakiccavasena paccuppannānāgatātītārammaṇaṃ, cutikiccavasena atītārammaṇaṃ, paṭisandhibhavaṅgakiccavasena paccuppannātītārammaṇaṃ. Hasituppādacittaṃ javanakiccavasena paccuppannātītānāgatagocaraṃ. Iti ete dvādasa mānasā pana siyātītārammaṇā atītārammaṇā siyuṃ. Paccuppannānāgatagocarā paccuppannārammaṇā anāgatārammaṇā siyuṃ. Kāme vīsati kusalākusalā kriyato kiriyavasena kāme nava mānasā, voṭṭhabbaṃ voṭṭhabbanakiccavasena paccuppannārammaṇaṃ, āvajjanakiccavasena tikālārammaṇaṃ. Mahākiriyamānasā javanakiccavasena tikālārammaṇā, sante paññattikāle navattabbārammaṇā. Dve abhiññāmānasāpi abhiññākiccavasena atītādigocarā siyuṃ. Ime mānasā paññattikālepi sante navattabbā bhavanti. Rūpārūpabhavesu mayā vuttato sesāni sabbāni cittāni atītārammaṇādinā atītārammaṇādivasena paṇḍitena na vattabbāni na kathitabbāni honti eva, paññattārammaṇāni eva hontīti attho.
327 以欲界而言,有五种唯作心;以色界而言,第五唯作心即是神通心。这六种心没有什么是无所缘的,意思是它们以一切法为所缘。所谓“第五唯作”,是依神通心而说的。应知纯禅那的第五色界唯作心,唯以施设为所缘。显示巴利原文
327.Kāmatoca kriyā pañca kāmāvacaravasena pañca kiriyā, rūpato rūpāvacaravasena pañcamī kriyā abhiññācittaṃ, etesaṃ channaṃ cittānaṃ natthi kiñci ekampi agocaraṃ anārammaṇaṃ, sabbārammaṇanti attho. ‘‘Pañcamī kriyā’’ti vacanaṃ abhiññācittavasena vuttaṃ. Suddhajhānassa pañcamarūpakiriyassa paññattārammaṇaṃ evāti veditabbaṃ.
328 涅槃、四果、道、色与无色,以及名为心所的法——哪些心能缘取这些为所缘?尊者,请告诉我这些心,请为我解说。显示巴利原文
328. Nibbānañca catubbidhaṃ phalaṃ, maggaṃ rūpañca arūpaṃ cittacetasikasaṅkhātaṃ nāmañca gocaraṃ kātuṃ yāni cittāni sakkonti, tāni cittāni me vada, ācariya, tāni mayhaṃ kathehi.
329-30 四种与智相应心——即善的四种智相应心、唯作的四种智相应心——加上两种神通意心,及唯作确定心,这十一种心能缘取涅槃、果、道、色、无色与名为所缘。显示巴利原文
329-30.Cattāro ñāṇasaṃyuttā, puññato puññavasena cattāro ñāṇasampayuttā, kriyato tathā kiriyavasena cattāro ñāṇasampayuttā, dve abhiññāmānasā, kiriyāvoṭṭhabbanampi cāti ekādasa cittāni nibbānañca phalañca maggañca rūpañca arūpaṃ nāmañca gocaraṃ kātuṃ sakkonti.
331-4 于一切心中,哪些心能以阿拉汉果与阿拉汉道为所缘?请为我解说他们心的数量。贤者,请谛听,我当为你说:在一切心中,有六种心能以阿拉汉果与阿拉汉道为所缘。四种与智相应心、唯作确定心及唯作神通意界心,这六种心能以它们为所缘。依福德而言,四种与智相应的大善心,以及神通心,则不能以阿拉汉果与阿拉汉道为所缘。显示巴利原文
331-4.Cittesu pana sabbesu yāni cittāni arahattaphalaṃ arahattamaggaṃ gocaraṃ kātuṃ sakkonti, tāni kati cittāni me vada tāni mayhaṃ tvaṃ kathehi. Sabbesu pana cittesu, cha ca cittāni me suṇa, bho bhaddamukha, tvaṃ mayhaṃ vacanaṃ suṇohi, sabbesu pana cittesu cha cittāni arahattaphalaṃ arahattamaggaṃ gocaraṃ kātuṃ sakkonti. Cattāro ñāṇasaṃyuttā, kiriyā ca voṭṭhabbanampi ca kiriyābhiññāmano cāti cha ca cittāni gocaraṃ kātuṃ sakkonti. Puññato puññavasena cattāro ñāṇasampayuttā, puññato puññavasena abhiññācittañca arahattaphalaṃ maggaṃ gocaraṃ kātuṃ na sakkonti.
335-8 阿拉汉、漏尽者的道心或果心,凡夫及有学皆不能了知。何以故?凡夫不能了知须陀洹之心,须陀洹不能了知斯陀含之心,斯陀含不能了知阿那含之心,阿那含不能了知阿拉汉之心。下位者不能了知上位者之心,而上位者则能了知下位者之心。显示巴利原文
335-8.Arahato khīṇāsavassa maggacittaṃ phalamānasaṃ vā puthujjanā vā sekkhā vā vijānituṃ na sakkonti. Kasmā kāraṇā? Puthujjano sotāpannassa mānasaṃ na jānāti, sotāpanno sakadāgāmissa mānasaṃ na jānāti, sakadāgāmī anāgāmissa mānasaṃ na jānāti, anāgāmī arahantassa mānasaṃ na jānāti. Heṭṭhimo heṭṭhimo puggalo uparūpari ṭhitassa puggalassa mānasaṃ neva jānāti, uparūpari ṭhito puggalopi heṭṭhimassa heṭṭhimassa puggalassa mānasaṃ jānāti.
339-342 若有一法成为另一法的所缘,我将逐一析出这些所缘,从此以后进行解说。欲界善所缘:八种欲界善心可作为八种欲界善心的所缘。是怎样的呢?先前已作的八种大善心,后来在随念等时,以速行作用的方式,通过两种喜俱智相应心、或两种喜俱智不相应心、或两种舍俱智相应心、或两种舍俱智不相应心,成为那八种善心的所缘;在追悔等时,成为十二种不善心的所缘;成为善神通意界心与唯作神通意界心的所缘;又以彼所缘作用的方式,成为十一种欲界果报心的所缘。同样地,对于欲界唯作心:以速行作用的方式,成为笑心的所缘;以转向作用的方式,成为确定心的所缘;又以速行作用的方式,成为大唯作心的所缘——这六种心的集合皆可作为所缘。五种色界善心,除去六种欲界果报心,可成为五种心集的所缘。那时,当以贪根、痴根心随念自己所证得的禅那时,便成为那十种不善心的所缘;对于三因结生者,从禅那退失后观察禅那时,禅那所缘与忧受俱行,此时便成为那两种嗔恚心的所缘。对于欲界唯作心,除去决定以小所缘为对象的唯作意界与笑心,以转向作用的方式成为确定心的所缘,以速行作用的方式成为大唯作心的所缘。显示巴利原文
339-342.Yodhammo yassa dhammassa ārammaṇaṃ hoti, taṃ ārammaṇaṃ ekaṃ ekaṃ uddharitvā ito paraṃ pavakkhāmi. Kusalārammaṇaṃ kāme kāme aṭṭhavidhaṃ kusalaṃ aṭṭhavidhassa kāmāvacarakusalassa ārammaṇaṃ hoti. Kathaṃ ? Pubbeva kataṃ aṭṭhavidhaṃ mahākusalaṃ pacchā somanassasahagatañāṇasampayuttacittadvayena vā somanassasahagatañāṇavippayuttacittadvayena vā upekkhāsahagatañāṇasampayuttadvayena vā upekkhāsahagatañāṇavippayuttadvayena vā anussaraṇakaālādīsu tassa aṭṭhavidhassa kusalassa javanakiccavasena ārammaṇaṃ hoti, vippaṭisārakālādīsu dvādasavidhassa akusalassa ārammaṇaṃ hoti, kusalassa abhiññāmānasassa ca kiriyassa abhiññāmānasassa ca ārammaṇaṃ hoti, ekādasavidhassa kāmāvacaravipākassa tadārammaṇavasena ārammaṇaṃ hoti. Tathā kāmakriyassāti javanakiccavasena hasanassa āvajjanakiccavasena voṭṭhabbanassa javanakiccavasena mahākiriyassa ārammaṇaṃ hoti, etesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ siyā bhaveyya. Rūpāvacarapuññāni pañca tato charāsito kāmavipākaṃ vajjetvā pañcannaṃ rāsīnaṃ ārammaṇāni honti. Tadā lobhamūlamohamūlavasena attanā paṭiladdhajhānānaṃ anussaraṇakāle tassa dasavidhassa akusalassa ārammaṇaṃ hoti, tihetukapaṭisandhino sattassa jhānato parihīnassa jhānaṃ paccavekkhato jhānārammaṇaṃ domanassayuttaṃ hoti, tadā tassa paṭighadvayassa ārammaṇaṃ hoti. Kāmakriyassāti ekantaparittārammaṇāni kiriyāmanodhātuhasanāni vajjetvā āvajjanakiccavasena voṭṭhabbanassa, javanakiccavasena mahākiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti.
343 无色界善心、三地善心及大善心,以神通作用的方式,可作为以下诸心的所缘:第五色界善心、第二与第四无色界善心、三地唯作心、确定心、大唯作心;同样以神通作用的方式,成为第五色界唯作心、第二与第四无色界唯作心的所缘。第二无色界唯作心应以第一无色界唯作心为所缘,第四无色界唯作心应以第三无色界唯作心为所缘。若是如此,便有人问:第一无色界善心如何成为第二无色界唯作心的所缘?第三无色界善心如何成为第四无色界唯作心的所缘?当凡夫瑜伽行者或有学瑜伽行者,进入色界定后从彼定出,随后进入名为空无边处的第一无色界定,于彼离欲,并执取自己所证得的诸定;在凡夫或有学阶段,进入自己尚未证得的第二无色界定。此后,在漏尽阶段进入的第二无色界唯作心,即取第一无色界善心为所缘。如是,第一无色界善心成为第二无色界唯作心的所缘。显示巴利原文
343.Āruppakusalañcāpi, tebhūmakusalassa ca mahākusalassa ca abhiññākiccavasena pañcamarūpakusalassa ca dutiyacatutthaarūpakusalassa ca tebhūmakakriyassāpi voṭṭhabbanassa mahākiriyassa ca abhiññākiccavasena pañcamarūpakiriyassa ca dutiyacatutthāruppakiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti, dutiyāruppakiriyassa ca paṭhamāruppakiriyāya ārammaṇena bhavitabbaṃ, catutthāruppakiriyassa ca tatiyāruppakiriyāya ārammaṇena bhavitabbaṃ, evañca sati kathaṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti, tatiyāruppakusalañca catutthāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hotīti ce vattabbaṃ, yadā puthujjanayogī vā sekkho vā yogī rūpasamāpattiṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā ākāsānañcāyatanasaṅkhātaṃ paṭhamāruppasamāpattiṃ samāpajjitvā vītarāgo hutvā attanā adhigatā samāpattiyo gahetvā puthujjanasekkhakāle attanā anadhigataṃ dutiyaṃ arūpasamāpattiṃ samāpajji, tadā khīṇāsavakāle samāpajjitaṃ dutiyaṃ arūpakiriyaṃ paṭhamāruppakusalaṃ ārammaṇaṃ karoti, evaṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti.
当瑜伽行者进入色界诸定后从彼定出,进入第一无色界善心、第二无色界善心与第三无色界善心,成为漏尽者,执取自己所证得的诸定,并进入尚未证得的第四无色界定;那时,第四无色界唯作心取第三无色界善心为所缘。如此,第四无色界唯作心以第三无色界善心为所缘。此后,在漏尽阶段进入的色界与无色界定,如其本身,同样也能成为不善心的所缘。显示巴利原文
Yadā yogī rūpasamāpattiyo samāpajjitvā tato vuṭṭhahitvā paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppakusalaṃ tatiyāruppakusalañca samāpajjitvā khīṇāsavo hutvā attanā adhigatā samāpattiyo gahetvā attanā anadhigataṃ catutthaṃ arūpasamāpattiṃ samāpajji, tadā catutthāruppakiriyā tatiyāruppakusalaṃ ārammaṇaṃ karoti, evaṃ catutthāruppakiriyassa tatiyāruppakusalaṃ ārammaṇaṃ hoti, pacchā khīṇāsavakāle samāpajjitā rūpārūpasamāpattiyo honti. Yathā hoti, tathā eva akusalassapi ārammaṇaṃ hoti.
344-7 “无色界果报”是依生起类别而作的简别。第四无色与第二无色的果报也以此为所缘。本应说“第四与第二”,但省略了连接词而说为“第四二”。此时,两种无色果报以第一无色与第三无色的速行为所缘。正如所谓“取何种善定之禅那所缘,即结生于梵天界”的说法,各自善心所缘的空无边处与无所有处,便成为他们第二、第四无色果报的所缘。如是,无色善心成为这八种聚的所缘缘。非所摄福,即四种出世间善心,也恒常成为四种聚的所缘:从欲界及依欲界而言,是智相应大善心与唯作、确定心;从色界及依色界而言,是第五色善心与第五色唯作心。此处意趣为:有学之智相应大善心、确定心及第五色善心,以三种出世间福为所缘;漏尽者之确定心、智相应大唯作心及第五色唯作心,以阿罗汉福为所缘。同样,一切不善心,从欲界及依欲界而言,成为善心、大善心、唯作笑心、确定心及大唯作心的所缘;从色界及依色界而言,成为第五色善心与第五色唯作心的所缘。同样,世尊说一切不善心与欲界果报心,以彼所缘作用的方式,成为十一种心等六种聚的所缘。显示巴利原文
344-7.Arūpāvacarapākānanti jātiniddhāraṇaṃ, catutthadutiyānaṃ arūpapākānampi ārammaṇaṃ hoti, ‘‘catutthadutiyāna’’nti vattabbe tiyānaṃ-saddassa lopaṃ katvā ‘‘catutthadū’’ti vuttaṃ, tadā dvinnaṃ arūpapākānaṃ paṭhamāruppatatiyāruppajavanāni ārammaṇāni honti, ‘‘yassa kusalassa jhānassa yaṃ ārammaṇaṃ gahetvā brahmaloke paṭisandhi hotī’’ti vacanato sakasakakusalānaṃ ārammaṇabhūtāni ākāsānañcāyatanaākiñcaññāyatanāni tesaṃ dutiyacatutthāruppapākānaṃ ārammaṇāni honti, evaṃ arūpakusalaṃ imesaṃ aṭṭharāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti. Apariyāpannapuññampi catubbidhalokuttarakusalampi kāmāvacarato kāmāvacaravasena kusalassa ñāṇasampayuttamahākusalassa ca kriyassa voṭṭhabbanassa, ñāṇasampayuttato kiriyassa ca rūpato rūpāvacaravasena pañcamassa rūpakusalassa ca pañcamassa rūpakiriyassa cāti catunnaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ sadā hoti, ayamettha adhippāyo – sekkhānaṃ ñāṇasampayuttamahākusalassa, voṭṭhabbanassa, pañcamassa rūpakusalassa ca tividhaṃ lokuttarapuññaṃ ārammaṇaṃ hoti. Khīṇāsavassa voṭṭhabbanassa, ñāṇasampayuttamahākiriyassa, pañcamassa rūpakiriyassa ca arahattapuññaṃ ārammaṇaṃ hoti. Yathā tathā eva sabbaṃ akusalaṃ kāmāvacarato kāmāvacaravasena kusalassa mahākusalassa, kriyassa hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato pana rūpāvacaravasena pañcamassa rūpakusalassa, pañcamassa rūpakiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti, yathā tathā eva sabbassa akusalassa ca kāmāvacaravipākānaṃ tadārammaṇakiccavasena ekādasannañcāti channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ bhagavatā īritaṃ.
348-352 “欲界中以果报为所缘”:一切以果报为所缘的心,从欲界及依欲界而言,成为善心、大善心、唯作笑心、确定心及大唯作心的所缘;从色界及依色界而言,成为第五色善心与第五色唯作心的所缘;同样,也成为十一种欲界果报心及不善心等六种聚的所缘。“色界中以果报为所缘”:从欲界及依欲界而言,成为善心、大善心、唯作心、确定心及大唯作心的所缘;从色界及依色界而言,成为善心与不善心等五种聚的所缘。世尊说,无色界果报中亦依此理。“非所摄”即不包含、未入轮转。这些补特伽罗的果报,从欲界及依欲界而言,成为智相应大善心、唯作心、确定心及智相应大唯作心的所缘;从色界及依色界而言,成为第五色善心与第五色唯作心的所缘。此处意趣,应依非所摄福中所说之理了知。显示巴利原文
348-352.Vipākārammaṇaṃkāme sabbaṃ vipākārammaṇaṃ kāmāvacaratopi kāmāvacaravasenapi kusalassa mahākusalassa, kriyassa hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato ceva rūpāvacaravasena ca eva pañcamassa rūpakusalassa, pañcamassa rūpakiriyassa ca kāmāvacarapākānaṃ kāmāvacaravipākānaṃ ekādasannañca tatheva akusalassa ca channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ hoti. Rūpe vipākārammaṇaṃ kāmāvacaratopi ca kāmāvacaravasenapi ca kusalassa mahākusalassa , kriyassa ca voṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato ceva rūpāvacaravasena ca eva kusalassa ca apuññassa cāti pañcannaṃ rāsīnaṃ gocaro hoti, arūpāvacarapākesu ayaṃ nayo bhagavatā mato. Vaṭṭe na pariyāpannā nappaviṭṭhāti apariyāpannā, tesaṃ puggalānaṃ pākāpi kāmato kāmāvacaravasena kusalassa ñāṇasampayuttamahākusalassa, kriyassa ca voṭṭhabbanañāṇasampayuttamahākiriyassa ca rūpatopi rūpāvacaravasenapi kusalassa pañcamassa rūpakusalassa, kriyassa ca pañcamassa rūpakiriyassa ca evaṃ ārammaṇaṃ hotīti. Etthāyamadhippāyo apariyāpannapuññe vuttanayeneva veditabbo.
353-6 “欲界中”:此一切唯作心,从欲界及依欲界而言,成为善大善心、唯作笑心、确定心及大唯作心的所缘;从色界及依色界而言,成为第五色善心与第五色唯作心的所缘;也成为十一种欲界果报心及同样不善心等这六种聚的所缘。“色界中”:彼唯作心,除去欲界果报,即从此聚中除去欲界果报后,成为五种聚的所缘。从欲界及依欲界而言,成为唯作确定心及大唯作心的所缘;笑心因唯以微小为所缘,故不以色界唯作心为所缘。“无色界中”:无色唯作心,成为他们五种聚的所缘;无色唯作心中,第一无色唯作心成为第二无色唯作心的所缘,第三无色唯作心成为第四无色唯作心的所缘。如是,成为六种聚的所缘。显示巴利原文
353-6. Kāme idaṃ sabbakiriyacittaṃ kāmāvacaratopi ca kāmāvacaravasenapi ca kusalassa mahākusalassa, kriyassa ca hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa ca rūpāvacarato ceva rūpāvacaravasena ca eva kusalassa pañcamassa rūpakusalassa, kriyassa ca pañcamassa rūpakiriyassa ca ekādasakāmāvacarapākassa ca tatheva akusalassa ca etesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇaṃ hoti. Yaṃ kriyāmānasaṃ rūpe rūpāvacare yaṃ kiriyāmānasaṃ, kāmapākaṃ tato vinā tato rāsito kāmapākaṃ vinā vajjetvā pañcannaṃ pana rāsīnaṃ ārammaṇaṃ hoti. Kāmāvacarato kāmāvacaravasena kiriyassa voṭṭhabbanamahākiriyassa ārammaṇaṃ hoti, hasanaṃ ekantaparittārammaṇattā rūpakiriyaṃ ārammaṇaṃ na karoti. Kriyācittaṃ panāruppe arūpakiriyācittaṃ pana tesaṃ pañcannaṃ eva ca rāsīnaṃ āruppakriyassāpi paṭhamāruppakiriyaṃ dutiyāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti, tatiyāruppakiriyaṃ catutthāruppakiriyassa ārammaṇaṃ hoti. Iti channaṃ rāsīnaṃ gocaro hotiyeva.
色法由四种因而生起,名为色所缘;
对于欲界的福德,与同样的善心,
对于二种神通心,以及欲界的果报与唯作心。
显示巴利原文 Rūpaṃcatusamuṭṭhānaṃ, rūpārammaṇasaññitaṃ; Kāmāvacarapuññassa, tatheva kusalassa ca; Abhiññādvayacittassa, kāmapākakriyassa ca.
二眼识、二意界、三推度、大果报心及欲界唯作心——此十一种欲界心,连同六种聚,成为所缘缘。显示巴利原文
Dvicakkhuviññāṇamanodhātudvayasantīraṇattayamahāpākassa ca kāmakiriyassa cāti ekādasavidhassa kāmakiriyassa ca channaṃ etesaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
359-360 “以涅槃为所缘”:若就欲界与色界而言,有学之智相应大善心、依色界之第五色善心,以及漏尽者之确定心、智相应大唯作心与第五色唯作心,此两类心皆以涅槃为所缘。若从非所摄及出世间而言,则果心与善心成为此六种聚的所缘缘。显示巴利原文
359-360.Nibbānārammaṇaṃ kāmarūpāvacarato kāmarūpāvacaravasena sekkhānaṃ ñāṇasampayuttamahākusalassa, rūpāvacaravasena pañcamassa rūpakusalassa ca kāmarūpakiriyassa ca khīṇāsavānaṃ voṭṭhabbanañāṇasampayuttamahākiriyassa ca pañcamarūpakiriyassa ca ubhayassāpi cittassa ārammaṇaṃ hoti. Apariyāpannato ceva lokuttaravasena ca eva phalassa, kusalassa ca etesaṃ channaṃ rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
361-2 “种种所缘”:一切施设所缘,对于九种聚成为所缘缘,即:三地福之大善心、五种清净禅之色善心、第一无色与第三无色善心;同样地,不善心、一切色与无色果报、色果报、第一无色与第三无色果报;以及三地唯作心之笑心、确定心、大唯作心、一切色唯作心、第一无色与第三无色唯作心。显示巴利原文
361-2.Nānappakārakaṃ sabbaṃ, paññattārammaṇaṃ pana tebhūmakassa puññassa mahākusalassa, suddhajhānassa pañcavidhassa rūpakusalassa, paṭhamāruppatatiyāruppakusalassa ca tatheva akusalassa ca rūpārūpavipākassa sabbassa rūpavipākassa, paṭhamāruppatatiyāruppavipākassa ca tebhūmakakriyassa ca hasanavoṭṭhabbanamahākiriyassa sabbassa rūpakiriyassa, paṭhamāruppatatiyāruppakiriyassa cāti navannaṃ pana rāsīnaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
363-4 有两种心生起以色为所缘,两种心生起以声等为所缘;名为意界的三种心生起,以五境为所缘,这是世尊所认可的。在欲界范畴中,唯有四十一种心生起被认为取六境为所缘。这便是欲界心的所缘次第。显示巴利原文
363-4.Rūpārammaṇikā dve tu dve cittuppādā rūpārammaṇikā, dve dve saddādigocarā dve dve cittuppādā saddārammaṇādigocarā, tayo manodhātusaṅkhātā cittuppādā pañcārammaṇikā nāma matā bhagavatā. Idha imasmiṃ kāmāvacarādhikāre ekacattālīseva cittuppādā chaḷārammaṇikā matā. Ayaṃ kāmāvacaracittānaṃ ārammaṇakkamo.
365-9 除五神通外,色界、无色界及无漏的一切心生起,皆以法为所缘。第一无色界善心是第二无色界善心、第二无色界果报心及第二无色界唯作心的所缘。第二无色界唯作心以第一无色界善心为所缘之理,如前所述。此第一无色界果报心,不是第二无色界善心、第二无色界果报心及第二无色界唯作心的所缘。何以故?因为那些第二无色界善心、果报心、唯作心,是以第一无色界善心为所缘。然而,第一唯作心不是第二无色界善心的所缘,也非第二无色界果报心的所缘。因为在色界与无色界有中,漏尽者于命终之际,令各自的果报心取各自的善心为所缘。然而,第一唯作心是第二无色界唯作心的所缘。如此,依上述方式,心的所缘生起,当为智者所了知。显示巴利原文
365-9.Pañcābhiññā vivajjetvā, rūpārūpā anāsavā ime sabbe cittuppādā dhammārammaṇagocarā honti. Paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppacetaso kusalassa ārammaṇaṃ hoti, dutiyāruppacetaso vipākassa ca ārammaṇaṃ hoti, dutiyāruppacetaso kiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti. Dutiyāruppacetaso kiriyassa paṭhamāruppakusalārammaṇabhāve kāraṇaṃ heṭṭhā vuttameva. Paṭhamāruppapākoyaṃ, dutiyāruppacetaso kusalassa ca dutiyāruppacetaso vipākassa ca dutiyāruppacetaso kiriyassa ca ārammaṇaṃ na hoti. Hi kasmā? Tesaṃ dutiyāruppakusalavipākakiriyānaṃ paṭhamāruppakusalārammaṇattā. Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ paṭhamaṃ kiriyācittaṃ pana dutiyāruppacetaso puññassa ārammaṇaṃ na hoti. Dutiyāruppacetaso vipākassa ārammaṇaṃ na hoti. Rūpārūpabhavesu hi khīṇāsavā vipākacittāni cutivasena sakasakakusalānaṃ ārammaṇaṃ karonti. Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ pana dutiyāruppacetaso kiriyassa ārammaṇaṃ hoti. Iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena cittānaṃ ārammaṇuppatti vibhāvinā dhīrena ñeyyā.
370-3 对于凡夫与有学,第一无色界善心以两种方式成为所缘:它既是第二无色界善心的所缘,也可能成为第二无色界果报心的所缘。对于漏尽比丘,第一无色界心以三种方式成为所缘。此为大仙所说。第一无色界唯作心亦是第二无色界唯作心的所缘。第一无色界善心亦是第二无色界唯作心的所缘。第一无色界善心是第二无色界果报心的所缘。如此,依此所述,第一无色界心以三种方式成为所缘。第三无色界心亦是第四无色界善心的所缘,也是第四无色界果报心的所缘。正如第一无色界心以两种方式成为所缘,同样,第三无色界心亦以两种方式成为所缘。正如第一无色界心以三种方式成为所缘,同样,第三无色界心亦以三种方式成为所缘。显示巴利原文
370-3.Puthujjanassa sekkhassa, arūpārammaṇaṃ dvidhā dvippakāraṃ kusalaṃ kusalassa dutiyāruppakusalassa ārammaṇaṃ hoti, taṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppavipākassa ārammaṇaṃ siyā bhaveyya. Khīṇāsavassa bhikkhussa, paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ tidhā tippakāraṃ hoti. Iti vacanaṃ mahesinā vuttaṃ. Kriyassāpi dutiyāruppakiriyassāpi paṭhamāruppakiriyā ārammaṇaṃ hoti. Kusalampi paṭhamāruppakusalampi dutiyāruppakiriyassa ca ārammaṇaṃ hoti. Kusalaṃ paṭhamāruppakusalaṃ dutiyāruppavipākassa ārammaṇaṃ hoti. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ tidhā hoti. Tatiyāruppacittampi catutthāruppacetaso kusalassa ārammaṇaṃ hoti, catutthāruppacetaso vipākassa ca taṃ ārammaṇaṃ hoti. Evameva yathā paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ dvidhā hoti, evameva tathā tatiyāruppacittaṃ ārammaṇaṃ dvidhā hoti. Yathā paṭhamāruppamānasaṃ ārammaṇaṃ tidhā hoti, evameva tathā tatiyāruppacittaṃ ārammaṇaṃ tidhā siyā.
374 在此范畴中,凡缘取何种所缘而生起的种种心,彼所缘即是他们心生起之所缘缘。显示巴利原文
374.Yaṃ yaṃ pana idhārabbha idha imasmiṃ adhikāre yaṃ yaṃ gocaraṃ ārabbha paṭicca ye ye cittuppādā jāyanti, so so gocaro tesañca tesañca cittuppādānaṃ ārammaṇapaccayo hoti.
375 若有人能渡越此《阿毗达摩入门》的难渡彼岸,即于此处世间,他便已渡越阿毗达摩大海的难渡彼岸。显示巴利原文
375. Yo pana naro imassa abhidhammāvatārassa kira pāraṃ duttaraṃ idha imasmiṃ loke uttarati, so naro abhidhammamahaṇṇave pāraṃ duttaraṃ uttaraṃ uttarati eva.