5. 第五章显示巴利原文
5. Pañcamo paricchedo
地、补特伽罗与心生起之说明解释显示巴利原文
Bhūmipuggalacittuppattiniddesavaṇṇanā
自此之后,我将宣说增长智慧之道;
及诸心于诸地的生起,依补特伽罗而说。
显示巴利原文 Ito paraṃ pavakkhāmi, buddhivuddhikaraṃ nayaṃ; Cittānaṃ bhūmisuppattiṃ, puggalānaṃ vasena ca.
我今往后,将开演增长智慧、增益慧解之道,并依补特伽罗,宣说诸心于诸地的生起;即依补特伽罗,阐明诸心于诸地之生起。显示巴利原文
Ahaṃ ito paraṃ buddhivuddhikaraṃ nayaṃ mativaddhikaraṃ nayaṃ pavakkhāmi desessāmi. Cittānaṃ bhūmisuppattiṃ puggalānaṃ vasena ca bhūmīsu cittānaṃ uppattiṃ, puggalānaṃ vasena bhūmīsu cittānaṃ uppattiñca pavakkhāmi.
183 天与人,以及三恶趣地,即为五趣——此五趣由世尊依天、人、畜生、饿鬼、地狱而开示显明。而三有,则是由世尊依欲有、色有、无色有而开示显明。显示巴利原文
183.Devāceva manussā ca, tisso ca apāyabhūmiyo honti, gatiyo pañca tesaṃ devamanussatiracchānapetanirayagatīnaṃ vasena pañca gatiyo niddiṭṭhā satthunā dassitā bhagavatā. Tayo bhavā pana kāmarūpārūpabhavavasena tayo satthunā niddiṭṭhā dassitā.
184-5 184-185. 诸地正好三十,生在其中的人亦正好三十。在此三有中,地正好三十;生于那些地中的人,也正好三十。然而,生于这些地中的一切有情,依结生心来说,则为十九。所谓结生,这结生由世尊说为二类二种。显示巴利原文
184-5.Bhūmiyo tattha tiṃseva, tāsu tiṃseva puggalā tattha tesu tīsu bhavesu tiṃsa eva bhūmiyo honti, tāsu bhūmīsu uppannā puggalā tiṃsa eva honti, etāsu bhūmīsu uppannā sabbe ca pana puggalā paṭisandhikacittānaṃ vasena ekūnavīsati honti. Paṭisandhi ca nāmesā esā paṭisandhi ca nāma duvidhā dvippakārā samudīritā satthunā kathitā.
186 186. 结生有两种:无心结生与有心结生。无想梵天的结生是无心的色结生。其余色结生之外的是有心结生,此有心结生应由智者了知。而此有心结生,恰有十九种。显示巴利原文
186. Acittakā paṭisandhi, sacittakā paṭisandhi ca iti duvidhā paṭisandhi hoti, asaññibrahmānaṃ paṭisandhi acittakā rūpapaṭisandhi hoti. Sesā rūpapaṭisandhito sesā sacittakā sacittakapaṭisandhi ñeyyā paṇḍitena jānitabbā. Sā pana sacittakā paṭisandhi ekūnavīsati hoti.
187 唯依结生而言,依有[心]结生故,有二十类补特伽罗。于此心之论题中,由于是心之论题,无心结生与色结生,未为我所举述与解说。显示巴利原文
187.Paṭisandhivaseneva sacittakapaṭisandhivasena eva vīsati puggalā honti. Idha imasmiṃ cittādhikāre cittādhikārattā acittakapaṭisandhi rūpapaṭisandhi na ca uddhaṭā na ca kathitā mayā.
188 无因、二因故,补特伽罗可分为三类:无因、二因、三因——如是,补特伽罗有此三种类别。而圣补特伽罗有八种。依我上述所说,一切补特伽罗被世尊总说为十一类。显示巴利原文
188.Ahetudvitihetūti, puggalā tividhā siyuṃ ahetukadvihetukatihetukā iti tividhā tippakārā puggalā siyuṃ bhaveyyuṃ. Ariyā pana puggalā aṭṭha iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena sabbe puggalā ekādasa īritā kathitā bhagavatā.
189 于诸地——三十地中,心之生起。对于这一切补特伽罗依其差别,以及诸地中心之生起,欲如实把握者,当明了我的话语,你们且仔细谛听。显示巴利原文
189.Bhūmīsu tiṃsabhūmīsu cittānaṃ uppattiṃ etesaṃ pana sabbesaṃ puggalānaṃ pabhedato bhūmīsu cittānaṃ uppattiñca gaṇhato gaṇhantassa mama vacanaṃ nibodhatha, tumhe jānātha suṇātha.
190 在三地之中,有多少心生起?您对我说,请您讲述这些心——于一切地中,唯十四心。具体如下:显示巴利原文
190. Tīsu bhūmīsu kati cittāni jāyanti? Me mayhaṃ vada tāni cittāni tvaṃ kathehi, sabbāsu bhūmīsu cuddasa eva cittāni. Taṃ yathā –
唯作心、欲界善心,以及与见不相应的心;
以及与掉举俱行的心,这一切处共有十四心。
显示巴利原文 Voṭṭhabbaṃ kāmapuññañca, viyuttāni ca diṭṭhiyā; Uddhaccasahitañceva, honti sabbattha cuddasa.
191 二十种心恒常生起,唯于欲有之中。此二十心,于一切时皆唯于欲有中生起。即如:显示巴利原文
191.Sadā vīsati cittāni, kāmeyeva bhave siyuṃ vīsati cittāni kāmeyeva bhave sadā sabbasmiṃ kāle siyuṃ bhaveyyunti. Taṃ yathā –
欲界八种大果报心,及二种忧俱心;
同样地,鼻等三种识,乃不善果报所生。
显示巴利原文 Kāme aṭṭha mahāpākā, domanassadvayampi ca; Tathā ghānādiviññāṇattayaṃ pākā apuññajā.
“鼻等三识”,即善异熟鼻识等三种。“异熟,由不善所生”,即从不善所生之无因七异熟。唯于色有中,才有此五种心;唯于无色有中,才有此四种心。即所谓:显示巴利原文
Ghānādiviññāṇattayanti kusalavipākaghānādittayaṃ. Pākā apuññajā akusalato jātā ahetukā satta vipākā. Pañca rūpabhaveyeva pañca cittāni rūpabhaveyeva bhavanti. Cattāreva arūpisu cattāri cittāni arūpīsuyeva honti. Taṃ yathā –
色界异熟唯在色界,无色异熟唯在无色界;
九种广大异熟心,唯于色界与无色界中生起。
显示巴利原文 Rūpeva rūpapākā vāruppapākā arūpisu; Nava mahaggatā pākā, rūpārūpeva jāyare.
192 唯在欲有与色有中,有十八种心。显示巴利原文
192. Kāmarūpabhavesveva aṭṭhārasa cittāni bhavanti.
五善色心、善生领受心;
眼、耳[识]二者为善果报,及二推度[心]。
善果报之笑生心,及意界唯作[心];
连同前十八心道,及五色界唯作[心]。
显示巴利原文 Puññarūpāni pañceva, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ; Cakkhusotadvayaṃ puññapākaṃ santīraṇadvayaṃ. Puññapākaṃ hasituppādamanodhātukriyāpi ca; Aṭṭhārasādimaggena, pañca rūpakriyāpi ca; Kāmarūpabhavesveva, etāneva sadā siyuṃ.
于三有中,有四十二心。即如下:显示巴利原文
Dvecattālīsa cittāni, honti tīsu bhavesupi dvecattālīsa cittāni honti. Taṃ yathā –
除二嗔恚心与十不善心,
八大善心,以及确定与唯作心。
四无色善心,以及无色唯作心;
除去最低道心,以及七出世间心;
四十二心,亦存于三有之中。
显示巴利原文 Paṭighadvayavajjitāni , apuññāni daseva ca; Mahāpuññāni aṭṭheva, voṭṭhabbanakriyāni ca. Puññāruppāni cattāri, āruppakiriyāni ca; Kaniṭṭhamaggavajjāni, satta lokuttarāni ca; Dvecattālīsa cittāni, honti tīsu bhavesupi.
193 然而,除去四恶趣地,其余一切补特伽罗于二十六地中,唯有十三心。即如:显示巴利原文
193.Ṭhapetvā pana sabbesaṃ, catassopāyabhūmiyo catasso apāyabhūmiyo ṭhapetvā vajjetvā apāyato sesānaṃ sabbesaṃ puggalānaṃ chabbīsabhūmīsu terasa eva cittāni honti. Taṃ yathā –
第四无色界心,及阿那含果等;
大唯作心生起,这十三心除投生恶趣外,其余皆可生起。
显示巴利原文 Catutthārūpāvacaraṃ, anāgāmiphalādayo; Mahākriyā ca jāyanti, terasāpāyavajjitā.
“阿那含果等”中的“等”字,即摄取了阿罗汉果。显示巴利原文
Anāgāmiphalādayoti ādi-saddena hi arahattaphalāni gahitāni.
194 除四无色地外,在其余二十六地之中,生起另外六心。即如下:显示巴利原文
194.Aparāni catassopi, ṭhapetvāruppabhūmiyo catasso arūpabhūmiyo ṭhapetvā sesāsu chabbīsabhūmīsu aparāni cha cittāni jāyanti. Taṃ yathā –
意界唯作心,及善果报领受心;
眼、耳二善果报识,及二推度心;
如是,除去前述诸心后,此六心生起。
显示巴利原文 Manodhātukriyañceva , puññajaṃ sampaṭicchanaṃ; Cakkhusotadvayaṃ puññapākaṃ santīraṇadvayaṃ; Cheva cittāni jāyanti, tathā uparivajjite.
195 除净居天的五地,于二十五地中生起五种心。即如下:显示巴利原文
195.Suddhāvāsikadevānaṃ, ṭhapetvā pañca bhūmiyo pañca bhūmiyo ṭhapetvā pañcavīsatibhūmīsu pañca cittāni jāyanti. Taṃ yathā –
与见相应之心,以及与疑俱行之心;
此五种心于一切处生起,净居天除外。
显示巴利原文 Diṭṭhiyā sampayuttānaṃ, vicikicchāyutaṃ tathā; Pañca sabbattha jāyanti, suddhāvāsavivajjite.
Aparāniduve honti, pañcavīsatibhūmisu; Ṭhapetvā nevasaññañca, catassopāyabhūmiyo.
二十五地中,除去四恶趣地及非想非非想地,另有二心。即如:显示巴利原文
Catassopāyabhūmiyo nevasaññānāsaññañca ṭhapetvāyeva pañcavīsatibhūmīsu aparāni duve cittāni honti. Taṃ yathā –
除了非想非非想处地及四恶趣地之外;
在其余诸地中,生起第三种无色界速行的二心。
显示巴利原文 Ṭhapetvā nevasaññañca, catassopāyabhūmiyo; Sesāsu tatiyāruppajavanaṃ jāyati dvayaṃ.
197 在二十四地中亦生起此二心,即:除了四恶趣地、无所有处地及非想非非想处地之外,在其余二十四地中,此二心皆会生起。具体如下:显示巴利原文
197.Dvepi cittāni jāyanti, catuvīsatibhūmisu catassopāyabhūmiyo ākiñcaññañca nevasaññañca ṭhapetvā sesāsu catuvīsatibhūmīsu dvepi cittāni jāyanti. Taṃ yathā –
除去恶趣地,在其余诸地中,生起第四与第三无色界速行心。
显示巴利原文 Catutthatatiyāruppaṃ, ṭhapetvāpāyabhūmiyo; Sesāsu dutiyāruppa-javanaṃ jāyati dvayaṃ.
198 198.除去四恶趣地,再除去上方三无色地,在剩下的二十三种地中,仅有此二心生起。其方式如下:显示巴利原文
198.Apāyabhūmiyo hitvā catasso apāyabhūmiyo tisso upari arūpabhūmiyo hitvā chaḍḍetvā sesāsu tevīsatibhūmīsu dveyeva pana cittāni honti. Taṃ yathā –
除去恶趣地与三无色地;
在其余地中,生起两种第一无色界速行心。
显示巴利原文 Apāyabhūmiyo hitvā, tissocāruppabhūmiyo; Sesāsu paṭhamāruppaṃ, javanadvayaṃ jāyati.
199 除去无色界与恶趣的八地,在其余二十二地中,有十一种心生起。其方式如下——显示巴利原文
199.Arūpe ca apāye ca aṭṭha bhūmiyo ṭhapetvā sesāsu bāvīsatibhūmīsu ekādasavidhaṃ cittaṃ hoti. Taṃ yathā –
除去一切色界果报心及笑心;
除去恶趣与无色界之处,仅有十一种心生起。
显示巴利原文 Sabbaṃ rūpañca vipākaṃ, ṭhapetvā sitamānasaṃ; Ekādaseva jāyati, apāyārūpavajjite.
200 200.除去净居地与恶趣的九地,在其余二十一种地中,恒常只有四种心生起。其方式如下——显示巴利原文
200.Suddhāvāseapāye ca nava bhūmiyo ṭhapetvā sesāsu ekavīsāsu bhūmīsu niccampi cattāro eva mānasā honti. Taṃ yathā –
须陀洹果,及斯陀含果;
斯陀含道,于除去恶趣与净居地之处;
阿那含道,则存在于二十一种地中。
显示巴利原文 Sotāpattiphalañceva, sakadāgāmiphalampi ca; Sakadāgāmimaggo ca, ṭhapetvāpāyasuddhake; Anāgāmimaggo ceva, ekavīsāsu honti hi.
201 除净居地、恶趣地、无色地之外,在其余的十七地中,唯有一种心生起。其情形如下——显示巴利原文
201.Ekaṃ sattarasasveva, cittaṃ jāyati bhūmisu suddhāvāsaapāyāruppabhūmiyo ṭhapetvā avasesāsu sattarasasu bhūmīsu ekaṃ cittaṃ jāyati. Taṃ yathā –
Suddhāvāse apāye ca, ṭhapetvāruppabhūmiyo; Ādimaggo eko hoti, sattarasasu bhūmisu.
然而,唯于十一种地中,有十二种心生起;
除去这一切地,所指的即是广大地。
显示巴利原文 Dvādaseva tu jāyante, ekādasasu bhūmisu; Ṭhapetvā pana sabbāpi, bhūmiyo hi mahaggatā. –
除十九地外,于其余十一种地中,有十二种心生起。其事如下——显示巴利原文
Ekūnavīsatibhūmiyo ṭhapetvā sesāsu ekādasasu bhūmīsu dvādasa cittāni jāyanti. Taṃ yathā –
Domanassadvayāpuññapākā satta ca puññajaṃ; Ghānādittayaṃ sesāsu, hitvā sabbā mahaggatā.
203 203. 依欲界天与人,于七欲界地中,常有八种心生起。那即是如下——显示巴利原文
203.Kāmāvacaradevānaṃ vasena ca manussānaṃ vasena ca sattasu kāmāvacarabhūmīsu aṭṭha cittāni sabbadā jāyanti. Taṃ yathā –
于欲界,天与人中的大果报心生起;
这些心恒时于七地中生起,舍离了二十三种地。
显示巴利原文 Kāme devamanussānaṃ, mahāpākāni jāyare; Sadā sattasu etāni, hitvā tevīsa bhūmiyo.
204 204. 一种第五禅果报心于六地中生起。即此一种第五禅果报心在广果天等六地中生起。而四种色界果报心,各各于三地中生起。于此,其义为:一种初禅色界果报心在梵众天、梵辅天、大梵天三地中生起;一种第二禅色界果报心、一种第三禅色界果报心,在少光天、无量光天、光音天三地中生起;一种第四禅色界果报心在少净天、无量净天、遍净天三地中生起。显示巴利原文
204.Pañcamajjhānapākeko, jāyate chasu bhūmisu eko pañcamajjhānavipāko vehapphalādīsu chasu bhūmīsu jāyati. Cattāri pana rūpavipākacittāni tīsu tīsu bhūmīsu jāyanti. Ayametthādhippāyo – eko paṭhamarūpavipāko brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmānaṃ tīsu bhūmīsu jāyati, eko dutiyarūpavipāko, eko tatiyarūpavipāko ca parittābhāappamāṇābhāābhassarānaṃ tīsu bhūmīsu jāyati, eko catuttharūpavipāko parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhānaṃ tīsu bhūmīsu jāyati.
205 而四种无色界果报心,各各生于自地。如是,依我所述的方式,智者应阐明一切地中的心生起。显示巴利原文
205.Cattāri pana cittāni, honti ekekabhūmisu arūpāvacaravipākānaṃ vasena cattāri pana cittāni ekekabhūmīsu ekekāsu bhūmīsu honti, iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena sabbāsu bhūmīsu cittuppādaṃ paridīpaye paṇḍito katheyya.
206-7 在欲界,善与不善心有二十种;其果报为无因心,计十五种,及二转向心。如是,依我所述的方式,此三十七心亦生于地狱等四恶趣中。其余五十二种心,于一切时、一切情况下皆不生起。其方式如下:显示巴利原文
206-7.Kusalākusalā kāme kāme vīsati kusalākusalā, tesaṃ pākā ahetukā tesaṃ kusalākusalānaṃ ahetukā pañcadasa vipākā āvajjanadvayañca iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena sattatiṃsa mānasā narakādīsu catūsu apāyesupi jāyare. Avasesāni dvipaññāsa cittāni kadācipi kismiñci kālepi nuppajjanti. Taṃ yathā –
八大唯作心,及生笑心;
此五十二种心,于恶趣中不生。
显示巴利原文 Pañcadasāni rūpe tu, arūpe dvādasīritā; Aṭṭha lokuttarāneva, kāmapākā sahetukā. Aṭṭha mahākriyā ceva, hasituppādamānasaṃ; Dvipaññāsāni cittāni, apāyesu na jāyare.
208 208.在欲界天与人之中,九种广大果报心不生,八十种心恒常生起。其方式如下——显示巴利原文
208.Kāme devamanussānaṃ kāmāvacare devamanussānaṃ mahaggatā nava pākā neva jāyanti, asīti hadayā mānasā sadā jāyanti. Taṃ yathā –
欲界天与人之中,有二十种唯作心;
有八十种心,应为智者所了知。
显示巴利原文 Dvādasākusalāneva, kusalānekavīsati; Sattavīsati pākā ca, mahaggatavivajjitā. Kāme devamanussānaṃ, kriyacittāni vīsati; Honti asīti cittāni, viññeyyāni vibhāvinā.
209-12 在欲界,有八种大果报心、二种忧俱心,以及鼻等三识、善果报心、七种不善果报心。无色界果报心则不存在;在色界地,四种无色界果报心亦不存在。此处意谓:于色界地,八种大果报心因是欲界善趣众生的二种果报心,故不存在;因被禅那所镇伏,二种忧俱心亦不存在;因无鼻、舌、身净色,善果报的鼻等三识亦不存在;因无不可爱所缘,七种不善果报心亦不存在;无色界果报心亦不存在。何以故?因彼为无色界之果报心故。与这些心,与此二十四种心俱,三种道、二种果——入流道、斯陀含道、阿那含道,以及须陀洹果、斯陀含果,四种邪见相应心、疑相应心,以及四种下劣果报心,于净居地中不可得。此处意谓:因凡夫、须陀洹、斯陀含人非共住故,名为净居;或由超越怖畏而住故,阿那含人名为净;由渡四瀑流故,漏尽者名为净;此二种净者、最上众生所住之处,故为净居。显示巴利原文
209-12.Kāme kāmāvacare aṭṭha mahāvipākā domanassadvayampi ca tathā ghānādiviññāṇattayaṃ kusalavipākaṃ apuññajā satta pākā. Natthi āruppapākā ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ arūpapākā ca cattāro rūpāvacarabhūmiyaṃ natthi. Ayametthādhippāyo – rūpāvacarabhūmiyaṃ aṭṭha mahāvipākā kāmasugatisattānaṃ dvinnaṃ vipākacittattā na honti, jhānena vikkhambhitattā domanassadvayampi natthi, ghānajivhākāyapasādavirahitattā kusalavipākaṃ ghānādittayaṃ natthi, aniṭṭhārammaṇānaṃ abhāvato satta akusalavipākā ca natthi, arūpapākā ca natthi. Kasmā? Arūpānaṃ vipākacittattā. Imehi saha cittehi imehi catuvīsaticittehi saha tayo maggā phaladvayaṃ sotāpattimaggo sakadāgāmimaggo anāgāmimaggo ca sotāpattiphalasakadāgāmiphalāni ca cattāro diṭṭhisaṃyuttā vicikicchāsaṃyuttampi ca cattāro heṭṭhimā pākā ca suddhāvāse na labbhare na labbhanti. Ayametthādhippāyo – puthujjanasotāpannasakadāgāmipuggalānaṃ asādhāraṇattā suddho ca āvāso, atha vā ghorātikkamaṭṭhitattā anāgāmipuggalā suddhā nāma, caturoghatiṇṇattā khīṇāsavā suddhā nāma, tesaṃ suddhānaṃ dvinnaṃ uttamasattānaṃ āvāsotipi suddhāvāso, tasmiṃ.
此处意趣为:在净居地中,入流道、须陀洹果、斯陀含道、斯陀含果、阿那含道皆不存在。何以故?因为阿那含果唯于彼处生起;而四种与邪见相应之心及一种与疑相应之心,此五种不善心已被须陀洹断除,因此缘故不复生起。四种下劣果报心,因属下劣色界梵天果报心故,亦不存在。其余五十一种心,在净居地中可得。其方式如下——显示巴利原文
Ayametthādhippāyo – suddhāvāse pana sotāpattimaggasotāpattiphalasakadāgāmimaggasakadāgāmiphalaanāgāmimaggā na vijjanti. Kasmāti ce? Anāgāmiphalaṭṭhānaṃyeva tasmiṃ uppajjanato cattāro diṭṭhisaṃyuttā ca vicikicchāyuttañca pañca akusalacittānaṃ sotāpannena vināsitattā, iti tasmā kāraṇā na jāyanti. Cattāro heṭṭhimavipākā heṭṭhimānaṃ rūpabrahmānaṃ vipākacittattā natthi. Sesāni ekapaññāsa cittāni suddhāvāse pana labbhanti. Taṃ yathā –
邪见不相应心,掉举俱心亦复如是;
八种欲界善心,以及五种色界善心。
四无色界善心,及漏尽者之道;
眼识、耳识、意界,二种善果报推度心。
显示巴利原文 Diṭṭhiyā vippayuttāni, uddhaccasahagataṃ tathā; Kāmapuññāni aṭṭha ca, rūpapuññāni pañca vā. Arūpakusalāneva, maggo khīṇāsavassa ca; Cakkhusotamanodhātu, puññajā tīraṇā duve. Pañcamajjhānapāko ca, anāgāmiphalādayo; Suddhāvāsesu labbhanti, kriyacittāni vīsati.
所有色界心,即十五种色界心;在欲界中,所有二十三种果报心。显示巴利原文
Rūpāvacarikā sabbe sabbāni rūpāvacarāni pañcadasa cittāni, kāmadhātuyā sabbe tevīsati vipākā.
213 213. 忧俱心、二种忧俱心、初道(即入流道)以及二种无因唯作心(五门转向心与生笑心),这四十三种心在无色界中不存在。五种色界果报心,因是色界众生之果报心,故不存在。色界速行心因已离下禅,故不存在。眼识与耳识因是善业所生、无有净色,故不存在。鼻识等原本即不存在。善果报意界以眼等所取的色等五境为所缘,而无色界众生唯以法为所缘,故不存在;若无眼识等,则此善业所生意界亦不存在,因此眼识等亦不存在。唯作意界亦因以五境为所缘而不存在;生笑心因无色身、无微笑,故不存在;圣者先前已见谛,属色界地,故初道亦不存在。显示巴利原文
213.Domanassādimaggo ca domanassadvayañca ādimaggo ca sotāpattimaggo ca, kriyā ca dve ahetukā pañcadvārāvajjanahasituppādāni kiriyāni cāti tecattālīsa cittāni arūpabhūmiyaṃ natthi. Pañca rūpāvacaravipākā rūpīnaṃ vipākacittattā natthi. Rūpajavanāni heṭṭhimajhānānaṃ virattattā natthi. Cakkhusotaviññāṇāni puññajāni pasādarahitattā natthi. Ghānādiviññāṇāni pakatiyāyeva natthi. Kusalavipākā manodhātu cakkhādiggahitapañcārammaṇattā arūpānaṃ dhammārammaṇattā natthi, asati cakkhādiviññāṇe sā ca puññajā manodhātu tāya ca asatiyā cakkhādiviññāṇampi natthiyeva. Kiriyāmanodhātupi pañcārammaṇattāyeva natthi, hasituppādopi rūpakāyābhāvā sitassābhāvā natthi, pubbeva diṭṭhasaccā ariyā rūpabhūmikā, tasmā ādimaggopi natthi.
214 214.如是,智者应仅依地来阐明心的生起——即依我上述的方式,依地来阐明心的生起。同样地,智者亦应依十一种人来阐明心的生起。显示巴利原文
214.Evaṃ bhūmivaseneva, cittuppattiṃ vibhāvaye evaṃ iminā mayā vuttappakārena bhūmivasena cittuppattiṃ vibhāvaye dhīro katheyya. Tathā evaṃ ekādasannaṃ puggalānaṃ vasena cittuppattiṃ dhīro vibhāvaye katheyya.
欲界的善与不善心,
它们的果报是无因的;
及二种转向心,
正是三十七种心。
显示巴利原文 Kusalākusalā kāme, Tesaṃ pākā ahetukā; Āvajjanadvayañcāti, Sattatiṃseva mānasāti. –
此即所说之义。显示巴利原文
Ayaṃ vuttatthā.
216 如此,在四恶趣地与人地这五地中,无因众生的心会生起;而其余五十二种心则任何时候都不生起,这些心的自相已如前说。显示巴利原文
216. Evaṃ catūsvapāyabhūmīsu manussabhūmiyañcāti pañcabhūmīsu ahetukassa sattassa jāyante uppajjanti. Dvepaññāsāvasesāni, na jāyanti kadācipi avasesāni dvepaññāsa cittāni kadācipi na jāyanti na uppajjanti, tāni sarūpato vuttāneva.
217 与无因众生所生起的三十七种心一起,二因心与四大果报心——这四十种心,同样会在二因众生中生起。显示巴利原文
217.Ahetukassa sattassa uppajjantehi sattatiṃsacittehi saha duhetukā, catumahāvipākā cāti cattālīsa cittāni tathā ekakaṃ duhetukassa sattassa jāyanti.
218-23 所有二十七种广大心、所有八种出世间心、四种三因果报心、欲界生笑心,以及九种有因大唯作心——这四十种心,连同八种心,于二因众生中皆不生起。显示巴利原文
218-23.Sabbe mahaggatā ceva sabbe sattavīsatividhā mahaggatā ceva sabbepi ca anāsavā sabbe aṭṭha lokuttarā ceva cattāro tihetukavipākā ca kāme hasituppādo sahetukamahākiriyā cāti nava kriyāpi ceti cattālīsaṃ tathā aṭṭha ca duhetuno sattassa na jāyanti.
此处意旨为:二因众生因不能证得色界、无色界定,故二十七种广大心不生;因不能证得道与果,故八种出世间心不生;三因果报心是三因众生的果报心,故不生;九种唯作心唯于漏尽者中生起,故不生。欲界众生及三因结生凡夫,有五十四种心生起。是哪些心?即二因众生所说之四十种心,以及欲界中四种与智相应的果报心、色界及无色界中九种善心,此五十四种心生起。三因欲界凡夫,有三十五种心不生起。即如下:显示巴利原文
Ayametthādhippāyo – duhetuno rūpārūpasamāpattiyā asamatthatāya sattavīsa mahaggatā na jāyanti, maggaphalaṃ adhigantuṃ asamatthatāya aṭṭha lokuttarā na jāyanti, tihetukavipākā tihetukānaṃ sattānaṃ vipākacittattā na jāyanti, nava kiriyāni khīṇāsavānaṃyeva uppajjamānattā na jāyantīti. Kāmāvacarasattassa, tihetupaṭisandhino puthujjanassa catupaññāsa mānasā jāyanti. Katamāni tāni? Duhetukassa vuttāni cattālīsa cittāni tathā ekañca kāmadhātuyaṃ cattāro ñāṇasampayuttavipākā rūpārūpesu nava puññāni cāti catupaññāsa mānasā jāyanti. Puthujjanassa tihetuno kāmasattassa pañcatiṃsa cittāni na jāyare na jāyanti. Taṃ yathā –
除去二种转向心,以及十八种唯作心;
九种广大果报心,及八种出世间心。
显示巴利原文 Āvajjanadvayaṃ hitvā, aṭṭhārasa kriyāpi ca; Nava mahaggatā pākā, aṭṭha lokuttarāni ca. Kāmaputhujjanasseva, tihetupaṭisandhino; Pañcatiṃseva cittāni, na jāyanti kadācipi.
投生于六欲天及人间七地的须陀洹圣者,其生起之心有五十种。智者应作如是说。即如下:显示巴利原文
Chadevesu manussesu cāti sattasu bhūmīsu jātassa sotāpannassa dehino sattassa paññāsa cittāni jāyanti. Iti vacanaṃ dhīro niddise katheyya. Taṃ yathā –
与见不相应的心,及二种忧俱心;
掉举相应心,与八种欲界善心;
九种广大善心,及二种转向心;
所有欲界的果报心,及须陀洹果心。
显示巴利原文 Diṭṭhiyā vippayuttāni, domanassadvayampi ca; Uddhaccasahitañceva, kāmapuññāni aṭṭha ca. Nava mahaggatapuññāni, āvajjanadvayampi ca; Sabbe kāmavipākā ca, sotāpattiphalampi ca.
对此须陀洹圣者而言,共有三十九种心不会生起。智者当如此宣说、如此开示。即如下:显示巴利原文
Assa sotāpannassa navatiṃseva cittāni na uppajjanti. Iti vacanaṃ dhīro dīpaye deseyya. Taṃ yathā –
除去两种转向心,以及十八种唯作心;
九种广大果报心,及七种出世间心。
见相应心,与疑俱心;
此三十九种心,于须陀洹圣者身中不生起。
显示巴利原文 Āvajjanadvayaṃ hitvā, aṭṭhārasa kriyāpi ca; Nava mahaggatā pākā, satta lokuttarāni ca. Diṭṭhiyā sampayuttāni, vicikicchāyutaṃ tathā; Navatiṃsa na jāyanti, sotāpannassa dehino.
224 除第一果心外,将须陀洹人所具有的诸心,与其自身的斯陀含果心结合,便成为斯陀含人之心。显示巴利原文
224. Paṭhamaṃ phalaṃ ṭhapetvā sotāpannassa puggalassa vuttāni cittāni attano sakadāgāmino phalena sakadāgāmiphalena saha sakadāgāmipuggalassa siyuṃ.
225 于须陀洹所述诸心中,除去两种嗔恚心、第二果(即斯陀含果)心,再与自身的阿那含果心结合,彼须陀洹有情所述之四十八种心,即成为阿那含有情所生起之心。智者应如此阐明。显示巴利原文
225.Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭighadvayaṃ dutiyañca phalaṃ sakadāgāmiphalañca hitvā attano anāgāmiphalena saha sotāpannassa sattassa vuttāni yāni aṭṭhacattālīsa cittāni atthi, tāni anāgāmissa sattassa jāyanti. Iti vacanaṃ dhīro viniddise.
226 于欲界中,阿罗汉生起多少心?即于七欲界地中投生的阿罗汉、漏尽者,有多少心生起?于七欲界地中投生的阿罗汉,会有四十四种心生起。即如下所述——显示巴利原文
226.Kati cittāni jāyanti, kāme arahato pana kāme sattasu kāmabhūmīsu jātassa arahato khīṇāsavassa kati cittāni jāyanti? Cattāri ca cattārīsañca cittāni kāme sattasu kāmabhūmīsu jātassa arahato siyuṃ bhaveyyuṃ. Taṃ yathā –
欲界果报心二十三种,唯作心二十种;
阿罗汉果心,是欲界阿罗汉所有。
显示巴利原文 Tevīsa kāmapākāni, kriyacittāni vīsati; Arahattaphaleneva, kāme arahato siyuṃ.
227 227. 对住于道的四位圣者,各自的道心得以生起。因为那些道只是一心刹那,此为我所说之真实语。这些道皆一心刹那。显示巴利原文
227.Maggaṭṭhānaṃcatunnampi tesaṃ puggalānaṃ sakaṃ sakaṃ maggacittaṃ siyā bhaveyya. Ekacittakkhaṇā hi te hi saccaṃ taṃ mayā vuttaṃ vacanaṃ. Te maggā ekacittakkhaṇā.
228 凡夫之中,唯生于初禅三地的凡夫梵天,唯生起三十五种心。智者当如是阐明宣说。如下:显示巴利原文
228.Puthujjanassa tīsveva, paṭhamajjhānabhūmisu tīsu eva paṭhamajjhānabhūmīsu jātassa puthujjanassa brahmuno pañcatiṃsa eva cittāni jāyanti. Iti vacanaṃ dhīro viniddise uccāreyya. Taṃ yathā –
除去二种忧俱心,及十种不善心;
八种欲界善心,九种广大善心。
眼识与耳识这两种善果报心,以及二种推度心;
二种转向心,与善所生的领受心;
以及初禅的果报心,如是唯此三十五种心生起。
显示巴利原文 Domanassadvayaṃ hitvā, apuññāni daseva ca; Kāmapuññāni aṭṭheva, nava puññā mahaggatā. Cakkhusotadvayaṃ puññapākaṃ santīraṇadvayaṃ; Āvajjanadvayañceva, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ; Paṭhamajjhānapāko ca, pañcatiṃseva jāyare.
229-234 在鼻等诸净色中,转起的善异熟识有三种,不善异熟有七种,八大异熟有八种;同样,在上二禅地所生的异熟,以及四无色异熟;还有除去二转向的忧俱二心、十八种唯作心,以及八种出世间心——这五十四种心,对生于三处初禅地的凡夫而言,是不可得的。对生于那三地的凡夫梵天而言,从上述诸心中除去五种不善心,于三处初禅地生起的须陀洹梵天,连同初果一起,有三十一种心生起。对于在那三处初禅地生起的斯陀含梵天,从上述诸心中除去初果,加入斯陀含果,同样有三十一种心生起。对于在那三处初禅地生起的阿那含,除去第二果,连同自己的果心一起,同样有三十一种心生起。显示巴利原文
229-234.Ghānādīsu pasādesu pavattaṃ kusalavipākaṃ viññāṇattayaṃ satta apuññajā pākā aṭṭha mahāpākā tathā uparijhānabhūmīsu jātā pākā āruppā cattāro vipākāpi ca domanassadvayampi ca āvajjanadvayavajjā aṭṭhārasa kriyā ceva aṭṭha lokuttarāni ca etāni catupaññāsa cittāni paṭhamajjhānabhūmīsu tīsu nibbattassa puthujjanassa dehino sattassa na ca labbhare na labbhanti. Tāsu tīsu bhūmīsu nibbattassa puthujjanassa brahmuno vuttesu cittesu apuññapañcakaṃ hitvā tattha tīsu paṭhamajjhānabhūmīsu nibbattassa sotāpannassa brahmuno paṭhamaphalena saha ekatiṃsa cittāni jāyare jāyanti. Sakadāgāmino tattha tīsu paṭhamajjhānabhūmīsu jātassa sakadāgāmino brahmuno tesu cittesu paṭhamaṃ phalaṃ ṭhapetvā sakadāgāmiphalaṃ pakkhipitvā ekatiṃseva cittāni jāyare. Anāgāmissa tattheva tīsu paṭhamajjhānabhūmīsu eva jātassa anāgāmissa dutiyaṃ phalaṃ ṭhapetvā attano phalacittena saha ekatiṃseva cittāni jāyanti.
眼与耳二处之识,乃善异熟之领受心故;
推度心有二种,唯作心有二十种。
显示巴利原文 Viññāṇaṃ cakkhusotānaṃ, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ; Santīraṇadvayañceva, kriyacittāni vīsati.
236-7 阿罗汉果——从初禅所生的异熟——于阿罗汉、漏尽者中,有二十七心生起。凡夫梵天生在第二禅地(唯三处)时,连同第二禅异熟与第三禅异熟,共有三十六心生起。如下所示:显示巴利原文
236-7. Arahattaphalaṃ paṭhamajjhānato sambhavo pāko sattavīsati cittāni arahantassa khīṇāsavassa jāyare. Puthujjanassa tīsveva tīsu eva dutiyajjhānabhūmīsu jātassa puthujjanassa brahmuno dutiyajjhānatatiyajjhānapākena saha chattiṃsa cittāni jāyanti. Taṃ yathā –
除去二忧俱心,以及十不善心;
欲界善心唯有八种,善广大心则有九种。
眼识与耳识两种善异熟,两种推度心;
以及二种转向心,与善异熟领受心。
由第二禅异熟、由第三禅异熟
第二禅地身者,共有三十六心。
显示巴利原文 Domanassadvayaṃ hitvā, apuññāni daseva ca; Kāmapuññāni aṭṭheva, nava puññamahaggatā. Cakkhusotadvayaṃ puññapākaṃ santīraṇadvayaṃ; Āvajjanadvayañceva, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ. Dutiyajjhānapākena, tatiyajjhānapākato; Chattiṃseva ca cittāni, dutiyajjhānadehino.
238-241 于凡夫所述之心,除去五不善心,连同自果,须陀洹生起三十二心。于须陀洹所述之心,除去初果,连同自果心,有三十二心;于斯陀含所述之心,除去第二果,连同阿那含果,亦有三十二心,属彼阿那含。于阿罗汉,即于三处之第二禅地,所生之阿罗汉,由其自果、第二禅异熟、第三禅异熟,连同这些异熟,共有二十八心。即如下:显示巴利原文
238-241.Puthujjanassa vuttesu, hitvā vāpuññapañcakaṃ attano phalena saha bāttiṃsa cittāni sotāpannassa jāyanti. Sotāpannassa vuttesu, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ sotāpannassa vuttesu paṭhamaṃ phalaṃ ṭhapetvā attano phalacittena saha bāttiṃsa cittāni, sakadāgāmissa vuttesu dutiyaṃ phalaṃ ṭhapetvā anāgāmiphalena saha bāttiṃseva cittāni assa anāgāmino bhavanti. Arahantassa tīsveva, aṭṭhavīsati attano tīsu eva dutiyajjhānabhūmīsu jātassa arahato attano phalena dutiyajjhānatatiyajjhānapākato pākehi saha aṭṭhavīsati cittāni honti. Taṃ yathā –
眼净色与耳净色之识,是善异熟领受心;
以及两种推度心,和二十种唯作心。
阿罗汉果的异熟,由第二禅所生;
以及第三禅异熟心,有二十八种。
显示巴利原文 Viññāṇaṃ cakkhusotānaṃ, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ; Santīraṇadvayañceva, kriyacittāni vīsati. Arahattaphalaṃ pāko, dutiyajjhānasambhavo; Tatiyajjhānapāko ca, aṭṭhavīsati mānasā.
242-6 在少净天等三地的诸天中,连同第四禅异熟一起,共有三十五种心生起。生于彼三地少净天等处的须陀洹,有三十一种心生起。同样,斯陀含也有三十一种心生起。同样,阿那含也有三十一种心生起。生于彼三地的漏尽者,则有二十七种心生起。在广果天、广果地,生于其处的凡夫、有学等五种一切补特伽罗,其心数也是如此。在五净居地,生于其处的阿那含有情,有三十一种心生起。应阐明如是之说。生于彼净居地的阿罗汉,则有二十七种心生起。如此,依我所述之理,于十五色界地中,生于各处的一切补特伽罗之心,应当由具分别智的智者了知。显示巴利原文
242-6.Parittakasubhādīnaṃ, devānaṃ tīsu bhūmīsu catutthajjhānavipākena saha pañcatiṃseva cittāni jāyanti. Sotāpannassa tattheka-tiṃsa cittāni jāyaretattha tāsu tīsu parittakasubhādīnaṃ bhūmīsu sotāpannassa ca ekatiṃsa cittāni jāyare. Yathā evaṃ sakadāgāmino ekatiṃsa cittāni jāyare. Tathā anāgāmino ekatiṃsa jāyare. Tattheva tāsu tīsu bhūmīsu eva jātassa khīṇāsavassa sattavīsati mānasā honti, tathā evaṃ vehapphale vehapphalabhūmiyaṃ jātānaṃ puthujjanasekkhānaṃ pañcannaṃ sabbesaṃ puggalānaṃ mānasā honti. Pañcasu suddhāvāsikabhūmīsu jātassa anāgāmino sattassa ekatiṃseva cittāni honti. Iti vacanaṃ dhīro paridīpaye deseyya. Tattheva tāsu suddhāvāsabhūmīsu eva jātassa arahato sattavīsati mānasā honti. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena rūpīsu pañcadasasu rūpibhūmīsu jātānaṃ sabbesaṃ puggalānaṃ cittāni vibhāvinā dhīrena viññeyyāni jānitabbāni.
247 于第一无色地,生于其处的凡夫,有二十四种心生起。如是之说,智者应当阐明。如下所述:显示巴利原文
247.Catuvīsati cittāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ paṭhamaāruppabhūmiyaṃ jātassa puthujjanassa catuvīsati cittāni jāyanti. Iti vacanaṃ dhīro viniddise. Taṃ yathā –
除去二种忧俱心,以及十种不善心
欲界善心仅有八种,以及无色界善心
以及第一无色异熟,与唯作确定心
显示巴利原文 Domanassadvayaṃ hitvā, apuññāni daseva ca; Kāmapuññāni aṭṭheva, āruppakusalāni ca; Paṭhamāruppapāko ca, kriyāvoṭṭhabbanampi ca.
248-251 于彼第一无色地,须陀洹补特伽罗除去五不善心,连同自果,有二十心。同样,于彼第一无色地,斯陀含与阿那含补特伽罗,除去此前各自的果,连同自果,有二十心生起。于彼第一无色地,证得漏尽者,有十五心生起。即如下:显示巴利原文
248-251.Sotāpannassa tattheva, ṭhapetvāpuññapañcakaṃtattha tissaṃ paṭhamāruppabhūmiyaṃ eva sotāpannassa puggalassa apuññapañcakaṃ hitvā attano phalena saha vīsati cittāni honti. Tathā tattha tissaṃ paṭhamāruppabhūmiyaṃ sakadāgāmino, anāgāminopi ca puggalassa pubbaṃ pubbaṃ phalaṃ vinā vajjetvā attano phalena saha vīsati cittāni jāyanti. Khīṇāsavassa tattheva tattha tissaṃ paṭhamāruppabhūmiyaṃ eva jātassa khīṇāsavassa dasa pañca mānasā ca jāyanti. Taṃ yathā –
八大唯作心,及四无色唯作心;
阿罗汉果为异熟,及确定心。
显示巴利原文 Mahākriyāni aṭṭheva, catvāruppakriyāni ca; Arahattaphalaṃ pāko, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ.
生于第二无色界的凡夫有情,有二十三种心。如下:显示巴利原文
Dutiyāruppabhūmiyaṃ jātassa puthujjanassa sattassa tevīsati cittāni honti. Taṃ yathā –
除去二忧俱心,及十不善心;
欲界善心唯八种,善色、上界三种;
第二无色异熟,与确定心。
显示巴利原文 Domanassadvayaṃ hitvā, apuññāni daseva ca; Kāmapuññāni aṭṭheva, puññārūpūparī tayo; Dutiyāruppapāko ca, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ.
如此,依此方式说示后,智者、贤者应当阐明、开示。于此第二无色地中,生起的三类有学者,具有十九种心。即如下:显示巴利原文
Iti evaṃ iminā pakārena vatvā kathetvā dhīro paṇḍito vibhāvaye deseyya. Ettha etissaṃ dutiyāruppabhūmiyaṃ jātānaṃ tiṇṇannaṃ sekkhānampi ekūnavīsati cittāni honti. Taṃ yathā –
与见不相应,与掉举俱行;
欲界善心唯八种,色界善心上有三。
第二无色异熟心,与确定心;
各各依自果,心数共十九。
显示巴利原文 Diṭṭhiyā vippayuttāni, uddhaccasahitaṃ tathā; Kāmapuññāni aṭṭheva, puññārūpūparī tayo. Dutiyāruppapāko ca, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ; Sakasakaphaleneva, cittānekūnavīsati.
252 252. 生于第二无色界地的漏尽者,有十四种心:十二种唯作心、一种自果报,即阿拉汉果,合为十四种心。如下所说——显示巴利原文
252.Cuddaseva tu cittāni dutiyāruppabhūmiyaṃ jātassa khīṇāsavassa kiriyacittāni dvādasa eko pāko arahattaphalañcāti cuddaseva cittāni honti. Taṃ yathā –
大唯作心有八种,色界唯作心上有三;
确定心、自果报,以及阿拉汉果。
显示巴利原文 Mahākriyāni aṭṭheva, kriyārūpūparī tayo; Voṭṭhabbañca sako pāko, arahattaphalampi ca.
253 253. 凡夫众生若生于第三无色界地,则有二十二种心。智者应阐明此语,如下所说:显示巴利原文
253.Puthujjanassa sattassa, tatiyāruppabhūmiyaṃ tatiyaarūpabhūmiyaṃ jātassa puthujjanassa sattassa bāvīsati cittāni bhavanti. Iti vacanaṃ dhīro pakāsaye. Taṃ yathā –
除去二忧俱心,及十不善心;
欲界善心八种,无色善心上二;
第三无色界异熟心,以及确定心。
显示巴利原文 Domanassadvayaṃ hitvā, apuññāni daseva ca; Kāmapuññāni aṭṭheva, puññārūpūparī duve; Tatiyāruppapāko ca, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ.
254-5 254-255. 须陀洹人有十八种心,唯生起十八种心。即:显示巴利原文
254-5.Aṭṭhāraseva cittāni, sotāpannassa puggalassa aṭṭhārasa eva cittāni jāyare. Taṃ yathā –
连同果报——须陀洹果,共有十八种;
以及确定心,亦于须陀洹人生起。
显示巴利原文 Diṭṭhiyā vippayuttāni, uddhaccasahitaṃ tathā; Mahāpuññāni aṭṭheva, puññārūpūparī duve. Aṭṭhāraseva pākena, sotāpattiphalena ca; Voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ, sotāpannassa jāyare.
斯陀含人除去初果心,以其自果心故,有十八种心。在斯陀含所说诸心中,除去第二果心,连同自果心,亦于阿那含人生起十八种心。显示巴利原文
Sakadāgāmino paṭhamaṃ phalaṃ ṭhapetvā attano phalena tāni aṭṭhārasa cittāni honti. Sakadāgāmino vuttesu cittesu dutiyaṃ phalaṃ ṭhapetvā attano phalena saha aṭṭhārasa cittāni eva anāgāmissa jāyare.
256 256. 生于第三无色界地的漏尽者,有十三种心生起。智者应如此阐明此言。如下所说——显示巴利原文
256.Teraseva ca cittāni, tatiyāruppabhūmiyaṃ tatiyaarūpabhūmiyaṃ jātassa khīṇāsavassa teraseva cittāni jāyanti. Iti vacanaṃ dhīro viniddise. Taṃ yathā –
大唯作心有八种,色界唯作心有上二种;
阿拉汉果是果报,也是确定心。
显示巴利原文 Mahākriyāni aṭṭheva, kriyārūpūparī duve; Arahattaphalaṃ pāko, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ.
257 257. 对于生于第四无色界地——即第四无色界地的凡夫众生,有二十一种心生起。智者应阐明此言。如下所说——显示巴利原文
257.Ekavīsati cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ catutthaarūpabhūmiyaṃ jātassa puthujjanassa sattassa ekavīsati cittāni jāyanti. Iti idaṃ vacanaṃ dhīro viniddise. Taṃ yathā –
舍去两种忧俱心及十种不善心;
欲界善心有八种,以及确定心;
第四无色界善心,及其果报,共二十一种。
显示巴利原文 Domanassadvayaṃ hitvā, apuññāni daseva ca; Kāmapuññāni aṭṭheva, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ; Catutthāruppapuññañca, sapākenekavīsati.
258-260 258-260. 关于须陀洹人,智者当阐明其十七种心。如下所说——显示巴利原文
258-260.Sotāpannassa sattassa, sattarasa cittāni dhīro pakāsaye. Taṃ yathā –
与见不相应者,以及与掉举相应者,亦如是;
欲界善心有八种,以及须陀洹果;
第四无色界善心,连同其果报,以及确定心。
显示巴利原文 Diṭṭhiyā vippayuttāni, uddhaccasahitaṃ tathā; Kāmapuññāni aṭṭheva, sotāpattiphalampi ca; Catutthāruppapuññañca, sapāko voṭṭhabbampi ca.
斯陀含人除开初果心,其余诸心皆与自果相应而生起。于斯陀含的心识中,除去第二果,有十七种心连同自果,在阿那含的身上生起。生于第四无色界地的阿拉汉,则有十二种心生起。如下所说:显示巴利原文
Sakadāgāmino paṭhamaṃ phalaṃ ṭhapetvā tāni eva cittāni saphalena honti. Sakadāgāmino vuttesu cittesu dutiyaṃ phalaṃ ṭhapetvā attano phalena sattarasa mānasā anāgāmissa honti. Dvādaseva tu cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ jātassa arahantassa dvādasa eva cittāni jāyanti. Taṃ yathā –
大唯作心有八种,及确定心;
第四无色界唯作心,与阿拉汉果为异熟。
显示巴利原文 Mahākriyāni aṭṭheva, voṭṭhabbañcāpi mānasaṃ; Catutthañca kriyārūpaṃ, pāko arahato phalaṃ.
如是,智者应依我如上所说,阐明诸地中依人而别的心生起情况。显示巴利原文
Iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena puggalānaṃ vasena bhūmīsu cittappavattiṃ vidū dhīro vibhāvaye.
261-2 对于生于上层的无色界梵天,其下层的无色善心及唯作心亦能生起;然而生于更上层的无色界梵天,其更下层的无色界心则不生起于下层。何以故?据我所闻,因见下界禅那的过患与过失故,不生起。显示巴利原文
261-2.Heṭṭhimānaṃ arūpīnaṃ, brahmānaṃ uparūpari jātā arūpakusalā ceva kiriyāpi ca uppajjanti. Uddhaṃ uddhaṃ bhāge jātānaṃ arūpīnaṃ brahmānaṃ heṭṭhimā heṭṭhimā āruppā heṭṭhābhāge jātā arūpāvacarā pana neva jāyanti. Kasmā kāraṇāti? Kira mayā sutaṃ, heṭṭhimajhānesu diṭṭhādīnavato diṭṭhadosabhāvato neva jāyanti.
263-5 除去初道——即除去入流道,三种无上善(即余下三道)、八种欲界善心、十种不善心、四种无色界善心,以及所有无上果报(即一切出世间果)、初无色界果报、九种欲界唯作心、所有无色界唯作心,此四十三种心,于初无色界地生起。显示巴利原文
263-5.Ṭhapetvā paṭhamaṃ maggaṃ sotāpattimaggaṃ ṭhapetvā kusalānuttarā tayo tayo anuttarā kusalā tayo maggā, kāmāvacarapuññāni aṭṭha, tathā dasa apuññāni cittāni, arūpapuññāni cattāri. Sabbe pākā anuttarā sabbāni lokuttaraphalāni, paṭhamāruppapāko ca nava kāmakiriyāpi ca, arūpāpi sabbā kiriyā, etāni pana tecattālīsa mānasā paṭhamāruppabhūmiyaṃ uppajjanti.
266-7 全部二十三种欲界果报心、全部十五种广大色界心生起、意界与唯作意界、两种忧俱心、初道,以及上生之三种无色界果报——这四十六种心,于此初无色界地中皆不存在。显示巴利原文
266-7. Sabbo tevīsatikāmavipāko, sabbo pannarasavidho mahaggato rūpo cittuppādo, manodhātu kiriyāmanodhātu, domanassadvayampi ca ādimaggo ca tathā upari jātā tayo arūpapākā cāti chacattālīsa cittāni ettha etissaṃ paṭhamāruppabhūmiyaṃ natthi.
268-9 于初无色界地所说之心中,依善、果报、唯作,除去初无色界三心及其自果,有四十种心在第二无色界地生起。如此,依我上述所说,于其余二地——即无所有处地与非想非非想处地,依善、果报、唯作,除去下层生起之无色界三心与各自之果,智者应如我所说而知。显示巴利原文
268-9.Vuttesupana cittesu, paṭhamāruppabhūmiyaṃ vuttesu cittesu kusalapākakiriyāvasena paṭhamāruppattayaṃ ṭhapetvā attano pāko cāti cattālīsa cittāni dutiyāruppabhūmiyaṃ jāyanti. Evaṃ iminā mayā vuttappakārena sesadvaye paṭhamadutiyāruppato sesaākiñcaññāyatananevasaññānāsaññāyatanabhūmidvaye heṭṭhimaheṭṭhimaṃ kusalavipākakiriyāvasena heṭṭhābhāge jātaṃ arūpattayaṃ hitvā attano attano pākā evaṃ iminā mayā vuttappakārena paṇḍitena ñeyyā jānitabbā.
270-3 四种无漏果报(即四种出世间果心),遍于四无色界地而有。连同确定心,八种大唯作心、四种无色界唯作心,共十三种唯作心,为生于初无色界地之漏尽者所起。生于第二无色界地之漏尽者,除去初无色界唯作心,有十二种唯作心。生于第三无色界地之漏尽者,除去初、第二无色界之唯作心,有十一种唯作心。生于第四无色界地之漏尽者,除去初、第二、第三无色界之唯作心,应知有十种唯作心。显示巴利原文
270-3.Cattāro ca anāsavā, vipākā cattāri lokuttaraphalacittāni, sabbe sabbāni ca catūsu āruppabhūmīsu honti. Voṭṭhabbanena cittena saha kāme aṭṭha mahākiriyā, catasso arūpakiriyāpi cāti terasa eva kiriyā paṭhamāruppabhūmiyaṃ jātassa khīṇāsavassa jāyanti. Dutiyāruppabhūmiyaṃ jātassa khīṇāsavassa paṭhamāruppakiriyaṃ hitvā dvādasa eva kiriyā honti. Tatiyāruppabhūmiyaṃ jātassa khīṇāsavassa paṭhamadutiyāruppakiriyāni hitvā ekādasa kiriyā honti. Catutthāruppabhūmiyaṃ jātassa khīṇāsavassa paṭhamadutiyatatiyāruppakiriyāni hitvā daseva kiriyā ñeyyā jānitabbā.
阿拉汉的心,有十九种;
阿拉汉果,除去两种转向,一切唯作心。
显示巴利原文 Arahato pana cittāni, honti ekūnavīsati; Arahattaṃ kriyā sabbā, ṭhapetvāvajjanadvayaṃ.
除去两种转向心之外,所有唯作心及阿罗汉果心——此十九种心,唯阿罗汉所有。两种转向心虽也为漏尽者所有,但其他凡夫与有学同样拥有。这十九种心唯独漏尽者拥有,非余人所能有,为显明此义,故说“除去两种转向心”。显示巴利原文
Āvajjanadvayaṃ ṭhapetvā sabbā kiriyā, arahattaphalañcāti ekūnavīsati cittāni arahato pana honti. Āvajjanadvayaṃ kiñcāpi khīṇāsavassa honti, evampi aññesaṃ puthujjanasekkhānampi hontiyeva. Ekūnavīsati cittāni khīṇāsavassa eva honti, na aññesanti ñāpanatthaṃ ‘‘āvajjanadvayaṃ ṭhapetvā’’ti vuttaṃ.
275-6 证得四果之人与三因凡夫,有十三种心。智者如是开示:即四种智相应大异熟心,以及九种色界、无色界异熟心,此十三种心是也。显示巴利原文
275-6.Catunnaṃphalaṭṭhānaṃ puggalānañca tihetukaputhujjane ca teraseva cittāni bhavanti. Iti vacanaṃ dhīro pakāsaye. Taṃ yathā – cattāro ñāṇasampayuttā mahāvipākāni, nava rūpārūpapākā ca ime teraseva cittāni bhavanti.
277-9 证得四果之人与二因凡夫,唯有四种离智的异熟心生起。三类凡夫,与四圣中的七种圣者,则有十七种心:即两种五识、三种意界、领受心及确定心,这十七种。显示巴利原文
277-9.Catunnaṃ phalaṭṭhānaṃ puggalānañca duhetukaputhujjane ca ñāṇaparihīnāni cattāri vipākāni eva jāyare. Puthujjanānaṃ tiṇṇampi, catunnaṃ ariyadehinaṃ ariyagatānaṃ sattannaṃ puggalānaṃ sattaraseva cittāni bhavanti. Taṃ yathā – duve pañcaviññāṇāni, manodhātuttayasantīraṇāni, voṭṭhabbanañca ime sattarasa eva honti.
280-5 下三种果位之人与三因凡夫,这四种人唯生起广大善心。三种凡夫与最初三种圣者,这些下圣者生起十三种心。智者如是宣说:即八种欲界福行心,非福行方面,以不善心所摄的四种离见心,以及掉举相应心,合为十三种心。下二种果位——须陀洹与斯陀含之人,以及一切凡夫,无论无因、二因还是三因凡夫,唯生起与忧俱的两种心。三种凡夫则生起五种心。即:显示巴利原文
280-5.Heṭṭhā tiṇṇaṃ phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane catunnaṃ puggalānaṃ mahaggatāni eva kusalāni honti. Tiṇṇaṃ puthujjanānañca, ādito tiṇṇaṃ ariyānaṃ heṭṭhā ariyānaṃ teraseva cittāni uppajjanti. Iti vacanaṃ dhīro niddise. Aṭṭheva kāmapuññāni, apuññato akusalavasena diṭṭhihīnā cattāro cittuppādāpi, uddhaccasampayuttañcāti terasa cittāni honti. Heṭṭhā dvinnaṃ phalaṭṭhānaṃ sotāpannasakadāgāmipuggalānaṃ sabbaputhujjane ahetukaduhetukatihetukaputhujjane domanassayuttaṃ dvayameva cittaṃ jāyate. Tiṇṇaṃ puthujjanānañca pañca eva jāyare. Taṃ yathā –
四种与见相应之心,以及疑相应之心;
四种道位,各有其道心。
显示巴利原文 Cattāri diṭṭhiyuttāni, vicikicchāyutampi ca; Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, maggacittaṃ sakaṃ sakaṃ.
这四种道位之人,各各唯有一种道心,于每一生中可能生起。如是,依我所说之理,智者、贤者应当阐明并开显心的转起。显示巴利原文
Tesaṃ catunnaṃ maggaṭṭhānaṃ puggalānaṃ sakaṃ sakaṃ ekameva maggacittaṃ bhave bhaveyya. Iti evaṃ iminā mayā vuttappakārena dhīro paṇḍito vibhāvaye cittappavattiṃ pakāsaye.
286-9 我依诸有及补特伽罗,开示了心的转起。于一切有中,依补特伽罗,我为诸比丘——阿毗达摩比丘,为令其善巧通达,而开示了心的转起。如是,依地与补特伽罗的差别,如我所说,此一切心有多种多样。能辨者应知此摄义。依我所说,能辨者能知心的差别。我因担心论著过广,将此开示心转起之语略说。能辨者应前后观察,再三思惟,审察义理而领受。显示巴利原文
286-9.Mayā bhavesu cittānaṃ, puggalānaṃ vasena ca. Bhavesu sabbabhavesu cittānaṃ, puggalānaṃ vasena ca cittappavatti bhikkhūnaṃ ābhidhammikabhikkhūnaṃ pāṭavatthāya chekabhāvāya mayā pakāsitā. Evaṃ sabbamidaṃ cittaṃ, bhūmipuggalabhedato evaṃ iminā mayā vuttappakārena bhūmipuggalabhedato idaṃ sabbaṃ cittaṃ bahudhāpi ca bahuppakārampi ca hoti. Iti gahaṇaṃ vibhāvinā viññātabbaṃ. Sakkā vuttānusārena mayā vuttassa anusārena bhedo cittabhedo vibhāvinā ñātuṃ vijānituṃ sakkā. Ganthavitthārabhītena mayā idaṃ cittappavattidīpakavacanaṃ saṃkhittaṃ, pubbāparaṃ viloketvā, cintetvā ca punappunaṃ atthaṃ upaparikkhitvā vibhāvinā gahetabbaṃ.
290 这部《阿毗达摩入门》具足妙义,是破除七种愚痴黑暗的殊胜明灯。若有人善加思惟、读诵此《阿毗达摩入门》论——此论具有妙义,是殊胜精要,犹如在如暗愚痴中照亮的灯,是光明之灯——则贪与瞋便长久无法靠近此人。显示巴利原文
290.Imañcābhidhammāvatāraṃ susāraṃ, varaṃ sattamohandhakārappadīpaṃ imañca abhidhammāvatārappakaraṇaṃ susāraṃ sundarasārabhūtaṃ varaṃ sattaandhakārasadise mohe padīpaṃ pajjotappadīpaṃ yo naro sādhukaṃ cinteti vācetipi, taṃ naraṃ rāgadosā ciraṃ cirakālaṃ nopayanti na upagacchanti.