第五章显示巴利原文
5. Pañcamo paricchedo
地、人、心生起之说明的注释显示巴利原文
Bhūmipuggalacittuppattiniddesavaṇṇanā
182-8 有令智慧增长、扩展之义,故名“令智慧增长”。为显示所承诺的每一种理趣,故说“诸心之地之生起”。说此之后,为以地为依处显示附带而来的趣之分别与有之分别,故有“诸天以及”等语。虽说了“四恶趣地”,但因阿修罗趣已摄于饿鬼趣中,故他们说“趣有五种”。唯我等以为,应是“三恶趣地”的读法。因此言辞明晰之阿阇梨,不应出此自语相违、令人迷惑之语。此有巴利圣典为证:显示巴利原文
182-8. Buddhiyā vuddhiṃ viruḷhiṃ karotīti buddhivuddhikaraṃ. Yassa yassa nayassa kathanaṃ paṭiññātaṃ, taṃ taṃ dassento āha ‘‘cittānaṃ bhūmīsuppatti’’nti. Taṃ vatvā bhūmīnaṃ ādhāravasena pasaṅgāgataṃ gatibhedaṃ, bhavabhedañca dassetuṃ ‘‘devā cevā’’tiādi vuttaṃ. ‘‘Catassopāyabhūmiyo’’ti vatvā asuragatiyā petagatiyaṃyeva saṅgahitattā ‘‘gatiyo pañcā’’ti vuttanti vadanti. Mayaṃ pana ‘‘tissovāpāyabhūmiyo’’ti pāṭhena bhavitabbanti maññāma. Na hi esa anākulavacano ācariyo īdisaṃ pubbāparaviruddhaṃ viya sammohajanakaṃ vacanaṃ bhāsati. Pāḷiyampi hi –
“舍利弗,有此五趣。哪五种?地狱、畜生界、饿鬼界、人、天。”(《增支部》9.68)——显示巴利原文
‘‘Pañca kho imā, sāriputta, gatiyo. Katamā pañca? Nirayo tiracchānayoni pettivisayo manussā devā’’ti (a. ni. 9.68) –
如此是依三恶趣而说。依欲界、色界、无色界而有“三有”。于他们三有之中,“三十地”即:四恶趣地、七欲界善趣地、十六色界梵天界、四无色界地,共三十一地。由于在三十一地中间以心生起为论题,除去无想有情地,剩下的正好是三十地,这便是其含义。于彼三十地中的“人”,即生于那些地中的有情,依地的数目正好是三十。虽然依地有三十种,但依结生心的数目则有十九种。为了显示这一点,故说“于这些地中”等。显示巴利原文
Evaṃ tiṇṇameva apāyānaṃ vasena vuttaṃ. Kāmarūpārūpavasena tayo bhavā. Tatthāti tesu tīsu bhavesu. Tiṃsevāti catasso apāyabhūmiyo, sattavidhā kāmasugatibhūmi, soḷasa rūpībrahmalokā, catasso arūpabhūmiyoti ekatiṃsabhūmīnamantare cittappavattiadhikārattā asaññabhūmiṃ apanetvā avasesā tiṃseva bhūmiyoti attho. Tāsu tiṃseva puggalāti tāsu bhūmīsu uppannā puggalā bhūmigaṇanavasena tiṃseva honti. Bhūmivasena tiṃsavidhāpi pana paṭisandhicittagaṇanāya ekūnavīsati hontīti dassento āha ‘‘bhūmīsvetāsū’’tiādi.
“结生心”即依此十九种结生心而说:十种欲界结生心、五种色界结生心、四种无色界结生心。“无想有情是无心的”,指无想有情众生的结生是无心的。这确实说过:显示巴利原文
Paṭisandhikacittānanti dasa kāmāvacarapaṭisandhicittāni, pañca rūpāvacarapaṭisandhicittāni, cattāri arūpāvacarapaṭisandhicittānīti imesaṃ ekūnavīsatipaṭisandhicittānaṃ vasena. Asaññīnamacittakāti asaññasattānaṃ acittakā paṭisandhi. Vuttañhetaṃ –
无想有情天人无因、无食、无触、无受、无想、无思、无心而生。显示巴利原文
‘‘Asaññasattā devā ahetukā anāhārakā aphassakā avedanakā asaññakā acetanakā acittakā pātubhavantī’’ti.
如果依结生有二十种人,为何依地说为三十种?实际上应说为三十一种。因此说“此处”等。显示巴利原文
Yadi paṭisandhivasena vīsati puggalā, kathaṃ bhūmivasena tiṃsāti vuttā. Ekatiṃsāti hi vattabbanti āha ‘‘idhā’’tiādi.
“无因”即没有这些因;“二因”即有两个因;“三因”即有三个因。就结生而言,有无因者、二因者、三因者,这是其含义。其中,无因者是恶趣众生、某些地居天、人类中的生盲、生聋、生哑、生狂、黄门、双性人等。所说的其余欲界善趣众生是二因者。三因者也是欲界善趣众生。圣者则有八种,即四种圣道具足者和四种圣果具足者,共为八种圣者。难道圣者不也是三因者吗?确实如此,但应知由于心生起时他们有特别殊胜的状态,故被单独列出。显示巴利原文
Na vijjati hetu imesanti ahetū, duve, tīṇi ca hetū imesanti dvitihetū, paṭisandhivasena ahetukā, duhetukā, tihetukā cāti attho. Tattha ahetukā āpāyikā ca, ekacce bhūmadevā, manussesu jaccandhajaccabadhirajaccummattakanapuṃsakaubhatobyañjanakādayo ca. Vuttāvasesā kāmasugativāsinova duhetukā. Tihetukā pana kāmasugativāsinova. Ariyā pana aṭṭhāti catunnaṃ ariyamaggasamaṅgīnaṃ, catunnañca ariyaphalasamaṅgīnaṃ vasena aṭṭha ariyapuggalā . Nanu ca ariyāpi tihetukāyevāti? Saccaṃ, cittuppādaṃ pana patvā tesaṃ visesasabbhāvato visuṃyeva uddhaṭāti daṭṭhabbaṃ.
189-92 闻“请听我宣说地之生起”后,问难者以“于三十地”等问一切地共通之心,另一方答“唯十四”。其中,八欲界善心、四种与见不相应心、掉举相应心及意门转向心,恰为十四,不多不少,是一切地共通之心,此为其义。显示巴利原文
189-92.‘‘Bhūmīsuppattiṃ bhaṇato me nibodhathā’’ti sutvā codako ‘‘tiṃsabhūmīsū’’tiādinā sabbesaṃ bhūmīnaṃ sādhāraṇacittāni pucchati, itaro ‘‘cuddasevā’’ti vissajjeti. Tattha aṭṭha parittakusalāni, cattāri diṭṭhivippayuttāni, uddhaccasahagataṃ, manodvārāvajjanañcāti cuddaseva, na ūnāni nādhikāni, sabbāsu tiṃsabhūmīsu honti, sabbabhūmīnaṃ sādhāraṇānīti attho.
“恒常……乃至……有”,指二瞋根心,以及除去善果报眼识、耳识、领受心、二推度心的十八欲界果报心——此二十心恒常唯存于欲界有,决不于他处生起,是其义。难道梵天不会生起不善果报吗?实会生起,然其乃缘于欲界有中不可爱之色等而生起;梵天界中无这些所缘,故他们唯限定在欲界有中。五种色界果报心唯存于色界有,四种无色界果报心唯存于无色界有,故说“五种在色界有”等。显示巴利原文
Sadā…pe… siyunti dve dosamūlāni, kusalavipākacakkhusotaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇadvayavajjitāni aṭṭhārasa kāmāvacaravipākacittānīti vīsati cittāni sadā kāmeyeva bhave siyuṃ, na kadāci aññattha uppajjantīti attho. Nanu ca brahmūnampi akusalavipākāni uppajjantīti? Saccaṃ uppajjanti, tāni kāmabhave aniṭṭharūpādayo ārabbha uppajjanti brahmaloke tesaṃ abhāvatoti kāmabhaveyeva niyamitāni. Rūpāvacaravipākacittāni pañca rūpāvacarabhaveyeva siyuṃ, cattāro ca arūpāvacaravipākā arūpīsūti āha ‘‘pañca rūpabhave’’tiādi.
“欲界……乃至……有”指色界善心、唯作心及善果报心,以及除去眼识、耳识、领受心、推度心、确定心的两种无因唯作心和初道心,这十八种心只在欲界和色界有中有,不在无色界有中。因为在无色界中,色想完全被超越,所以色界善心、唯作心不生起;眼识等由于没有依处和门而不生起;笑心由于绝对依于依处而不生起;入流道由于只以他人音声为缘而生起,所以也不生起。“四十二”即八种欲界小善心、四种无色界善心、除去初道心的七种出世间心、除去二种瞋恚心的十种不善心、除去先前所说的二种无因唯作心的九种欲界唯作心、四种无色界唯作心,如此四十二种心在三有中有。显示巴利原文
Kāma…pe… bhavantīti rūpāvacarakusalakiriyacittāni ceva kusalavipākāni ca cakkhusotaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇāni voṭṭhabbanavajjāni ca dve ahetukakiriyacittāni paṭhamamaggaviññāṇanti aṭṭhārasa cittāni kāmarūpabhaveyeva bhavanti, na arūpabhave. Tattha hi sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkantattā rūpāvacarakusalakiriyā nuppajjanti. Cakkhuviññāṇādīni vatthudvāravirahato, hasituppādo ekantavatthunissayattā, sotāpattimaggo paratoghosapaccayāyeva nibbattanato na uppajjati. Dvecattālīsāti aṭṭha parittakusalāni, cattāri arūpakusalāni, paṭhamamaggavajjāni satta lokuttaracittāni, paṭighadvayavajjitāni ca dasa akusalacittāni, pubbe vuttaahetukakiriyādvayavajjitāni nava kāmāvacarakiriyacittāni, cattāri arūpāvacarakiriyacittānīti evaṃ dvecattālīsa cittāni tīsu bhavesu honti.
193-204 如此依‘有’说明了心生起之后,现在依时间说明,故说‘然而除了’等。‘一切’是简别义的属格。八大唯作心、阿拉汉道心与果心、阿那含果心、非想非非想处善心及唯作心,这十三种心存在于除去恶趣的二十六地中;因为在恶趣中有果报障,这些心不会生起。‘另外六种心’是承上启下语。应知那些心是依据五种与色界共通的小果报心及唯作意界而说的。显示巴利原文
193-204. Evaṃ bhavavasena cittuppattiṃ dassetvā idāni kālavasena dassento āha ‘‘ṭhapetvā panā’’tiādi. Sabbāsanti niddhāraṇatthe sāmivacanaṃ. Aṭṭha mahākiriyā, arahattamaggaphalacittāni, anāgāmiphalaṃ, nevasaññānāsaññāyatanakusalakiriyāti teraseva cittāni apāyarahitāsu chabbīsabhūmīsu honti apāyesu vipākāvaraṇasabbhāve etesaṃ anuppajjanato. Aparāni cha cittānīti sambandho. Tāni pana rūpabhavasādhāraṇānaṃ pañcaparittavipākānaṃ, kiriyamanodhātuyā ca vasena veditabbāni.
所谓五种心,是指与邪见相应及与疑相应的五种心。这五种心在五净居地中不可得。在那里,唯有阿那含与漏尽者居住,且他们已由初道令这五种识达到不再生起的法性。显示巴利原文
Pañca cittānīti diṭṭhisampayuttavicikicchāvasena pañca cittāni. Tāni hi pañcasu suddhāvāsabhūmīsu na labbhanti. Tattha anāgāmikhīṇāsavānameva adhivutthattā, tesañca paṭhamamaggeneva imesaṃ pañcannaṃ viññāṇānaṃ anuppādadhammataṃ āpāditattā.
另外两种,是指第三无色界善心与唯作心。因为这些心在非想非非想处中超越了所缘,且在恶趣中为无因结生,故不生起。在二十四地中有两种,即识无边处善心与唯作心。在二十三地中唯有两种,即空无边处善心与唯作心。显示巴利原文
Aparāni duveti tatiyāruppakusalakiriyacittāni. Tāni hi nevasaññānāsaññāyatanesu atikkantārammaṇattā, apāyesu ca ahetukapaṭisandhikattā nuppajjanti. Catuvīsatībhūmisu dve cāti viññāṇañcāyatanakusalakiriyāvasena dve cittāni. Tevīsabhūmisu dveyevāti ākāsānañcāyatanakusalakiriyacittāni.
十一种,指色界善心、色界唯作心及生笑心,合为十一种。从须陀洹果乃至不来道,有四种心,在除去净居地与恶趣的二十一地中生起。入流道心一种,在除去净居地、恶趣、无色地的十七地中生起。两种嗔根心、善异熟鼻识舌识身识、七种不善异熟,这十二种心在除去广大地的十一欲界地中生起。八种大异熟心,依欲界天与人,在七地中生起。六地,指广果天与净居地所摄的六种第五禅地。显示巴利原文
Ekādasavidhanti rūpāvacarakusalakiriyā hasituppādoti ekādasa. Sotāpattiphalaṃ yāva anāgāmimaggo cattāri ca cittāni suddhāvāsaapāyavajjāsu ekavīsatibhūmīsu bhavanti. Ekaṃ sotāpattimaggacittaṃ suddhāvāsaapāyaarūpabhūmivajjesu sattarasasu bhūmīsu jāyati. Dve dosamūlāni, kusalavipākaghānajivhākāyaviññāṇāni, satta akusalavipākāti dvādasa cittāni mahaggatabhūmivajjāsu ekādasasu kāmabhūmīsu jāyanti. Aṭṭha mahāvipākacittāni kāmāvacaradevamanussavasena sattabhūmīsu jāyanti. Chasu bhūmisūti vehapphalasuddhāvāsasaṅkhātāsu chasu pañcamajjhānabhūmīsu.
四种……地,即第四禅异熟心于少净天、无量净天、遍净天三地中生起;第二禅异熟心与第三禅异熟心于少光天、无量光天、光音天三地中生起;初禅异熟心于梵众天、梵辅天、大梵天三地中生起。如此,四种心各各依一种方式于三地中生起。显示巴利原文
Cattāri…pe… bhūmisūti catutthajjhānavipāko parittasubhaappamāṇasubhasubhakiṇhavasena tīsu bhūmīsu jāyati, dutiyajjhānavipāko, tatiyajjhānavipāko ca parittābhāappamāṇābhāābhassaravasena tīsu bhūmīsu, paṭhamajjhānavipāko brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāvasena tīsu bhūmīsu hotīti evaṃ cattāri cittāni ekekavasena tīsu tīsu bhūmīsu jāyanti.
206-9 206-9。如是,为显示“唯此诸心于诸地生起”,先依心的法则说明其生起已;今为显示“唯此诸地有此诸心生起”,乃依地的法则,开始述说“善、不善于欲界”等。其中,于欲界,善与不善有二十种,他们十五种无因果报,及二种转向,此三十七种意门心,于地狱等四恶趣中生起。其余五十二种,即十七种欲界异熟心及唯作心,连同三十五种广大心与出世间心,这些意门心,于彼处一切时不生,因其不属于该地故。显示巴利原文
206-9. Evaṃ ettakāneva cittāni ettakāsu bhūmīsu uppajjantīti cittaniyamavasena uppattiṃ dassetvā idāni ettakāsu eva bhūmīsu ettakāneva cittāni uppajjantīti bhūminiyamavasena dassetuṃ ‘‘kusalākusalā kāme’’tiādi āraddhaṃ. Tattha kāme kusalākusalā vīsati, tesaṃ pannarasa ahetukā pākā, āvajjanadvayañcāti sattatiṃseva mānasā narakādīsu catūsupi apāyesu jāyare. Avasesāni pana sattarasa kāmāvacaravipākakiriyacittāni, pañcatiṃsa mahaggatalokuttarānīti dvepaññāsa mānasā kadācipi tesu nuppajjanti abhūmibhāvatoti attho.
八十心,指前述所余的八十种心。鼻等三识,即善异熟鼻等三识。由于“非福所生异熟”已总括一切不善异熟,因此鼻等三识虽未特别指出,但依余类可知,唯是善异熟。显示巴利原文
Asīti hadayāti vuttāvasesāni asīti cittāni. Ghānādiviññāṇattayanti kusalavipākaghānādiviññāṇattayaṃ. ‘‘Apuññajā pākā’’ti akusalavipākānaṃ sabbesameva gahitattā ghānādiviññāṇattayaṃ aggahitavisesampi pārisesañāyena kusalavipākameva viññāyati.
213 213. 忧,指与忧俱行。两种唯作,即除去确定心的两种无因唯作心。显示巴利原文
213.Domanassanti domanassasahagataṃ. Kriyā ca dveti voṭṭhabbanavajjitā dve ahetukakiriyā.
214 “唯依地”,指不涉及人,纯粹依地而言。依人与依地说明心的生起,这是其关联。显示巴利原文
214.Bhūmivasenevāti puggale anāmasitvā kevalaṃ bhūmivasena. Puggalānaṃ vasena ca bhūmivasena ca cittuppattiṃ vibhāvayeti sambandho.
216-8 五地,即依四恶趣与人而说为五地。就无因者的结生和同类彼所缘而言,称为“三十七”;然而由于由其他业也能生起二因彼所缘,因此有四十一。依阿阇梨觉护长老的意趣,连同三因异熟,应视为四十五。无因者,即与前述无因众生的三十七意门心一同。九种唯作,即八种大唯作心与生笑心,这九种是不共的唯作心。显示巴利原文
216-8.Pañcabhūmisūti caturāpāyamanussavasena pañcabhūmīsu. Ahetukānaṃ paṭisandhisadisatadārammaṇavasena ‘‘sattatiṃsevā’’ti vuttaṃ, aññakammena pana dvihetukatadārammaṇassāpi sambhavato ekacattālīsa honti. Ācariyajotipālattherassa adhippāyena tihetukavipākehipi saddhiṃ pañcacattālīsevāti daṭṭhabbaṃ. Ahetukassa vuttehīti ahetukasattassa vuttehi sattatiṃsamānasehi saha. Nava kriyāti aṭṭha mahākiriyā, hasituppādo cāti imāni asādhāraṇakiriyacittāni nava.
220-1 说了“五十四种意门心”之后,为了显示它们的自相,便说“二因者的”等。再者,“五十四种”等是结语。显示巴利原文
220-1. ‘‘Catupaññāsa mānasā’’ti vatvā tesaṃ sarūpato dassanatthaṃ āha ‘‘dvihetukassā’’tiādi. Puna ‘‘catupaññāsā’’tiādi pana nigamanaṃ.
223-4 “智慧者的心”:对于三因凡夫,在所述的五十四个心中,除去与邪见、疑相应者,有四十九个,再加上须陀洹果,这五十个心即于欲界须陀洹身中生起。“九十七”即三十九种心。“初果”即须陀洹果。显示巴利原文
223-4.Paññāsevassa cittānīti tihetukassa puthujjanassa vuttacatupaññāsacittesu diṭṭhivicikicchāsahagatavajjāni ekūnapaññāsa, sotāpattiphalanti imāni paññāseva cittāni assa kāmāvacarassa sotāpannadehino jāyante. Navatiṃsevāti ekūnacattālīsacittāni. Paṭhamaṃ phalanti sotāpattiphalaṃ.
225-8 除去第二果,即除去斯陀含果;而“而”字亦表示除去须陀洹果。在不还者身中,连同其自果的四十八种心一起生起。这四十四心,即:二十三欲界异熟心、二十唯作心及阿罗汉果心,共四十四心。各自道心,即所谓“须陀洹的入流道心、斯陀含的斯陀含道心”等。为何他们各各只有一心?答言“因为他们只有一心刹那”。三十五心:即十七种欲界、色界、无色界善心,除去二种嗔的十种不善心,于色有中可得的五种无因异熟心,二种转向心,以及初禅异熟心——这三十五种心在三种初禅地中于凡夫生起。显示巴利原文
225-8.Dutiyañca phalaṃ hitvāti sakadāgāmiphalaṃ hitvā. Ca-saddena sotāpattiphalañca hitvāti attho. Attano phalena saha yāni aṭṭhacattālīsa cittāni, tāni anāgāmissa sattassa jāyanti. Cattālīsañca cattārīti tevīsati kāmāvacaravipākacittāni, vīsati kiriyacittāni, arahattaphalañcāti catucattālīsa cittāni. Sakaṃ sakanti ‘‘sotāpannassa sotāpattimaggacittaṃ, sakadāgāmino sakadāgāmimaggacitta’’ntiādinā attano attano maggacittaṃ. Kasmā pana tesaṃ ekekameva cittaṃ hotīti āha ‘‘ekacittakkhaṇāhi te’’ti. Pañcatiṃsevāti sattarasa kāmarūpārūpakusalacittāni, paṭighadvayavajjāni dasa akusalāni, rūpabhave labbhamānakāni pañca ahetukavipākāni, āvajjanadvayaṃ, paṭhamajjhānavipāko cāti pañcatiṃsa cittāni tīsu paṭhamajjhānabhūmīsu puthujjanassa jāyanti.
232-5 “除去”一词中的“而”字显示了对初果的摄受。因此,其意为:除去五种非福,而摄受初果。五种非福,即与邪见相应及与疑俱行的五种不善心。“在那里”,指在所说的须陀洹中。“就在那里”,指在所说的斯陀含中。福所生、领受及二种推度——这是关联。显示巴利原文
232-5.Hitvā cāti ettha ca-saddena paṭhamaphalassa gahaṇaṃ dasseti. Tena apuññapañcakaṃ hitvā paṭhamaṃ phalaṃ gahetvā cāti attho. Apuññapañcakanti diṭṭhisampayuttavicikicchāsahagatavasena pañca akusalacittāni. Tatthāti tesu sotāpannassa vuttesu. Tatthevāti sakadāgāmissa vuttesu. Puññajaṃ sampaṭicchanaṃ santīraṇadvayañcevāti sambandho.
237 如此,在初禅地显示了依凡夫、须陀洹等各类心生起的情况之后,现在为依同样类别显示第二禅地,便开始了“凡夫的”等文。虽然第二禅与第三禅的异熟心不可能在同一有情中生起,但将生于第二禅天的凡夫等,通过凡夫等身份的共性总括为一,而说为“从第二禅、第三禅的异熟”。显示巴利原文
237. Evaṃ paṭhamajjhānabhūmiyaṃ puthujjanasotāpannādivasena cittasambhavaṃ dassetvā idāni tesameva vasena dutiyajjhānabhūmiyaṃ dassetuṃ ‘‘puthujjanassā’’tiādi āraddhaṃ. Dutiyajjhānatatiyajjhānavipākānaṃ ekasattasseva asambhavepi dutiyajjhānatale nibbatte puthujjanādayo puthujjanādibhāvasāmaññena ekato gahetvā ‘‘dutiyajjhānatatiyajjhānapākato’’ti vuttaṃ.
242 从少净天等起,乃至阿迦尼吒天,在第三、第四禅地中,心的转起应依初禅地中所说的计数方式来知。因此说“少净天等”等。显示巴利原文
242. Parittasubhādito paṭṭhāya yāva akaniṭṭhā tatiyacatutthajjhānabhūmīsu paṭhamajjhānabhūmiyaṃ vuttagaṇanāya cittappavatti veditabbā. Tenāha ‘‘parittakasubhādīna’’ntiādi.
247 “二十四心”者,即八种小善心、四种无色善心、除去两种嗔恚的十种不善心、第一无色果报心,以及意门转向心。这二十四种心,在第一无色地的凡夫中生起。显示巴利原文
247.Catuvīsaticittānīti aṭṭhaparittakusalāni, cattāri arūpakusalāni, paṭighadvayavajjitāni dasa akusalacittāni, paṭhamāruppavipāko, manodvārāvajjanañcāti catuvīsati cittāni paṭhamāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa jāyanti.
250-3 “十五”者,即八种大唯作心、四种无色唯作心、意门转向心、第一无色果报心,以及阿罗汉果心。这十五种心,在第一无色地的阿罗汉中生起。显示巴利原文
250-3.Dasa pañcāti aṭṭha mahākiriyā, catasso arūpakiriyā, manodvārāvajjanaṃ, paṭhamāruppavipāko, arahattaphalañcāti pannarasa cittāni paṭhamāruppabhūmiyaṃ arahato honti.
“二十三”者:于初无色地,凡夫所生的二十四心中,除去空无边处善果报心,余二十二心,再加第二无色果报心,共二十三种心生起于第二无色地凡夫。于该处,对三位住果有学而言,从凡夫所说心中除去五种不善心,得十八心,再加上各自相应的果心,合计有十九种心生起。显示巴利原文
Tevīsāti paṭhamāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa vuttesu catuvīsaticittesu ākāsānañcāyatanakusalavipākavajjā bāvīsati ca dutiyāruppavipāko cāti tevīsati dutiyāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa honti. Tattheva tiṇṇaṃ phalaṭṭhasekhānaṃ puthujjanassa vuttesu akusalapañcakavajjāni aṭṭhārasa, taṃtaṃphalañcāti ekūnavīsati cittāni honti.
“十二唯作心”者:即八种大唯作心、除去空无边处唯作心后所余的三种无色唯作心,以及意门转向心——这十二种唯作心。“一果报”者:即一种无色果报心。显示巴利原文
Kriyā dvādasāti aṭṭha mahākiriyā, ākāsānañcāyatanavajjitā tisso arūpakiriyā, manodvārāvajjananti dvādasa kiriyacittāni. Pākekoti eko arūpavipāko.
于第二无色地,凡夫所生的心中,除去识无边处善果报心,得二十一心,再加无所有处果报心,此二十二种心生起于第三无色地凡夫。显示巴利原文
Dutiyāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa vuttesu viññāṇañcāyatanakusalavipākavajjāni ekavīsati , ākiñcaññāyatanavipāko cāti bāvīsati cittāni tatiyāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa uppajjanti.
254-60 凡夫所说的诸心中,除去五种不善心,余十七心,加上初果心,共十八种心,于第三无色地须陀洹中生起。‘他们’即指此十八种心。因既说‘除去初果’,即是以第二果代之,此义虽未明说而自成。何以故?一来者不可能不生起一来果,故说‘除去第二果’。于此,不还果亦应依论而知其成立。八种大唯作心、两种第三与第四无色唯作心、意门转向心、无所有处果报心以及阿罗汉果心,此十三种心于第三无色地漏尽者中生起。凡夫所说诸心中,第三无色地有二十二心,除去无所有处善果报心后为二十心,再加上非想非非想处果报心,共二十一种心,于第四无色地凡夫中生起。凡夫所说诸心中,除去五种不善心,余十六心,加上须陀洹果心,共十七种心,于是处(第四无色地)须陀洹中生起。八种大唯作心、两种非想非非想处果报与唯作心、意门转向心以及阿罗汉果心,此十二种心,于是处阿罗汉中生起。显示巴利原文
254-60. Puthujjanassa vuttesu apuññapañcakavajjāni sattarasa, paṭhamaphalañcāti aṭṭhārasa tatiyāruppabhūmiyaṃ sotāpannassa uppajjanti. Tānīti tāneva aṭṭhārasa cittāni. ‘‘Ṭhapetvā paṭhamaṃ phala’’nti hi vacanato dutiyaphalaṃ pakkhipitvāti ayamattho avuttasiddho. Na hi sakadāgāmino sakadāgāmiphalañca nuppajjati . Evañca katvā vuttaṃ ‘‘ṭhapetvā dutiyaṃ phala’’nti. Etthāpi anāgāmiphalaṃ pakaraṇasiddhamevāti daṭṭhabbaṃ. Aṭṭha mahākiriyā, dve tatiyacatutthāruppakiriyā, manodvārāvajjanaṃ, ākiñcaññāyatanavipāko, arahattaphalanti terasa cittāni tatiyāruppabhūmiyaṃ khīṇāsavassa jāyanti. Tatiyāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa vuttesu dvāvīsaticittesu ākiñcaññāyatanakusalavipākavajjāti vīsati, nevasaññānāsaññāyatanavipākoti ekavīsati cittāni catutthāruppabhūmiyaṃ puthujjanassa jāyanti. Puthujjanassa vuttesu apuññapañcakavajjāni soḷasa, sotāpattiphalañcāti sattarasa tattheva sotāpannassa honti. Aṭṭha mahākiriyā, dve ca nevasaññānāsaññāyatanavipākakiriyā, manodvārāvajjanaṃ, arahattaphalañcāti dvādasa cittāni tattheva arahato uppajjanti.
261-3 其意旨为:无色善心与唯作心确实会生起,而果报心则不生起。‘对上上的无色者’是指在识无边处等地的无色者。‘下下的’是指:识无边处者不生起空无边处善果报,无所有处者不生起空无边处与识无边处善果报;如这些类,即这些下下的无色果报不生起。云何如此?答曰:‘因已见过患’。‘据说’是传闻语。‘已见过患’意谓已见所缘与禅那之过失。‘无上善’指出世间善心。显示巴利原文
261-3. Arūpakusalā ceva kiriyāpi ca uppajjanti, na pana vipākāti adhippāyo. Uddhamuddhamarūpīnanti viññāṇañcāyatanādīsu arūpīnaṃ. Heṭṭhimāti viññāṇañcāyatanikānaṃ ākāsānañcāyatanakusalavipākā nuppajjanti, ākiñcaññāyatanikānaṃ ākāsānañcāyatanaviññāṇañcāyatanakusalavipākāti evamādinā heṭṭhimā heṭṭhimā arūpā nuppajjanti. Kasmāti āha ‘‘diṭṭhādīnavato kirā’’ti. Kirāti anussutiyaṃ. Diṭṭhādīnavatoti ārammaṇe, jhāne ca diṭṭhadosattā. Kusalānuttarāti lokuttarakusalā.
266 ‘一切色是大果报’即指一切色界大果报心生起。‘意界’指唯作意界与果报意界,因其含摄欲界果报而作是说。显示巴利原文
266.Sabbo rūpo mahaggatoti sabbo rūpāvacaramahaggatacittuppādo. Manodhātūti kiriyāmanodhātuvipākamanodhātūnaṃ kāmavipāka-ggahaṇena gahitattā.
269-73 如此……乃至……下下的:在第二无色地所述的心中,除去该地的三果心,加上自己(第三无色地)的果报心,第三无色地共有三十九心;在第三无色地所述的心中,除去该地的三果心,加上自己(第四无色地)的果报心,共有三十七心。同样,其余二地也应舍弃下一地而了知心数。“自己的自己的”:即第一无色地的第一无色果报、第二无色地的第二无色果报——如此为各自的果报,以及四种无漏出世间果报。如此,在四无色地中,每一地各有五种果报生起。唯作心仅有十三种,它们全部在第一无色地的漏尽者中生起,这是关联。在第二无色地的漏尽者中,除去第一无色唯作心,唯作心只有十二种;在第三无色地的漏尽者中,除去第二无色唯作心,有十一种;在第四无色地的漏尽者中,除去第三无色唯作心,应知仅有十种。显示巴利原文
269-73.Evaṃ…pe… heṭṭhimanti dutiyāruppabhūmiyaṃ vuttesu dutiyāruppattayaṃ ṭhapetvā attano pākena saha tatiyāruppabhūmiyaṃ ekūnacattālīsa cittāni tatthavuttesu tatiyāruppattayaṃ ṭhapetvā attano pākena saha sattatiṃsāti evaṃ sesadvayepi heṭṭhimaheṭṭhimaṃ hitvā cittagaṇanā ñeyyā. Attano attanoti paṭhamāruppabhūmiyaṃ paṭhamāruppavipāko, dutiyāruppabhūmiyaṃ dutiyāruppavipākoti evaṃ attano attano vipākā cattāro ca anāsavā lokuttaravipākāti evaṃ catūsu arūpabhūmīsu ekekāya bhūmiyā pañca pañca vipākā jāyanti. Yā kiriyā teraseva siyuṃ, tā sabbapaṭhamāruppabhūmiyaṃ khīṇāsavassa jāyanteti sambandho. Dutiyāruppabhūmiyaṃ khīṇāsavassa paṭhamāruppakiriyacittaṃ vajjetvā dvādaseva kriyā honti. Tatiyāruppabhūmiyaṃ dutiyāruppakiriyacittaṃ vajjetvā ekādasa. Catutthāruppabhūmiyaṃ tatiyāruppakiriyacittaṃ vajjetvā daseva viññeyyā.
274-5 现在,为唯独从个人角度显示那些个人特有的心,以“然而对阿罗汉……”等开示唯阿罗汉所生起的心之后,[论师]以“阿那含等各自特有的果心是显而易见的”作了省略。阿罗汉即漏尽者。阿罗汉的状态为arahatta,即阿罗汉果。因为它是“由已杀敌故,为阿罗汉”等阿罗汉一词的生起之因,故称为arahatta。现在,为显示那些个人所共有的心,便说了“以及四种住果者……”等。显示巴利原文
274-5. Idāni kevalaṃ puggalavasena tesameva puggalānaṃ āveṇikacittaṃ dassetuṃ ‘‘arahato panā’’tiādinā arahatoyeva uppajjanakacittaṃ dassetvā anāgāmiādīnaṃ pāṭipuggalikaṃ sakasakaphalacittaṃ pākaṭamevāti saṃkhittaṃ. Arahatoti khīṇāsavassa. Arahato bhāvo arahattaṃ, arahattaphalanti attho. Tañhi ‘‘arīnaṃ hatattā arahā’’tiādinā arahanta-saddassa pavattinimittabhāvena ‘‘arahatta’’nti vuccati. Idāni tesaṃ tesaṃ puggalānaṃ sādhāraṇacittāni dassetuṃ ‘‘catunnañca phalaṭṭhāna’’ntiādi vuttaṃ.
290 “善髓”:由于没有依义与文应予舍弃的肤浅部分,故是善髓,即全然是精髓之义。“最上”:正因是善髓,所以最上。由于驱散了覆盖众生此世与他世利益的无明黑暗,故为破除愚痴黑暗之灯。“思惟”:即依义而思惟。“读诵”:即依文而诵习。由于贪、嗔与痴不相离,贪与嗔的不随行是理所当然的,因此在说了“破除愚痴黑暗之灯”后,[经文]仅以“人……不随行”说明贪与嗔的不随行。或者,仅凭“破除愚痴黑暗之灯”一语即已说明了痴的不随行,故[经文]仅再说明贪与嗔的不随行。应知,通过说明三种根本烦恼的不随行,其余烦恼的不随行也便得以说明了。显示巴利原文
290.Susāranti atthabyañjanavasena pariccajitabbassa pheggussa abhāvato suṭṭhu sāraṃ, sabbaso sāranti attho. Paranti susārattā eva paraṃ. Sattānaṃ idhalokaparalokahitapaṭicchādakassa avijjandhakārassa vidhamanato mohandhakārappadīpaṃ. Cintetīti atthavasena cinteti. Vācetīti byañjanavasena sajjhāyati. Rāgadosānaṃ mohena saha avinābhāvato tassa anupagamanaṃ atthasiddhamevāti ‘‘mohandhakārappadīpa’’nti vatvāpi ‘‘naraṃ…pe… nopayantī’’ti rāgadosānupagamanameva vuttaṃ. ‘‘Mohandhakārappadīpa’’nti vā vacaneneva mohassa anupagamo vutto hotīti rāgadosānameva anupagamanaṃ vuttaṃ. Mūlabhūtānaṃ pana tiṇṇaṃ anupagamanavacanena sesakilesānampi anupagamanaṃ vuttamevāti daṭṭhabbaṃ.
《阿毗达摩入门》新疏显示巴利原文
Abhidhammāvatāra-abhinavaṭīkā