第十七章
17. Sattarasamo paricchedo
神通所缘论释
Abhiññārammaṇaniddesavaṇṇanā
1104“未来分智”:未至即未到,是尚未达到的意思。关于未来之分、未来之部分的智,即是未来分智。了知随所有业而趣向何果,便是“随业而趣”,这是了知异熟思的智慧。
1104.Anāgataṃsañāṇañcāti na āgato anāgato, na tāva sampattoti attho, anāgate aṃsā koṭṭhāsā tesaṃ ñāṇaṃ anāgataṃsañāṇaṃ. Yaṃ yaṃ kammaṃ yathākammaṃ, taṃ upagacchati jānātīti yathākammupagaṃ, vipākacetanājānanakañāṇaṃ.
1107-9在这所缘三法中,“令心依止于身”——即让心依止于身,再依于身、心、心所,将神变智安置于广大心中。之后,由于以身作为所缘,而身是有限的、属于欲界,因此此智便可能成为有限所缘智。
1107-9.Tattha tesu ārammaṇattikesu. Cittasannissitaṃ katvāti taṃ kāyaṃ cittaṃ sannissitaṃ karitvā tameva kāyacittacetasikavasena mahaggate cittasmiṃ samāropeti ñāṇaṃ iddhividhañāṇaṃ, tato kāyārammaṇato kāyassa parittattā kāmāvacarattā parittārammaṇaṃ ñāṇaṃ siyā.
1110-3“欲以可见之身而行”:当瑜伽行者欲以可见之身而行时,此瑜伽行者便令心依止于身、依止于色身,将这作为基础禅那的心,依于身而安立身中。那时,因其禅那所缘,此智便成为广大行境。当此智以未来已生之法与过去已生之法为所缘时,此智便成为过去所缘;当它取未来所缘时,即成未来行境。然而,当那比丘以可见之身而行时,此瑜伽行者之智的行境,即名为现在。是故如此详加解说。
1110-3.Dissamānenakāyena, gantukāmo yadā bhave yo yogī dissamānena kāyena gantukāmo yadā bhaveyya, so yogī tadā cittaṃ kāyasannissitaṃ katvā rūpakāye sannissitaṃ katvā taṃ pādakajjhānacittaṃ kāyavasena kāye āropeti, tadā jhānārammaṇato taṃ ñāṇaṃ mahaggatagocaraṃ hoti, yaṃ ñāṇaṃ yadā anāgatañca dhammajātaṃ, atītañca dhammajātaṃ visayaṃ ārammaṇaṃ karoti, tadā taṃ ñāṇaṃ atītārammaṇaṃ hoti, tadā anāgatārammaṇaṃ ārammaṇakaraṇakāle anāgatagocaraṃ hoti. Dissamānena kāyena tassa bhikkhuno gamane pana sati tassa yogino ñāṇassa gocaro paccuppanno nāma hoti, iti viniddise.
1114他依心力将身安置于心,又依身力将心安立于身。如是,于转化之际,此瑜伽行者之智应为内所缘。所谓“运转于七所缘”,即运转于名为有限、广大、过去、未来、现在、内、外的七种所缘之中。
1114. Kāyaṃ cittassa vasena citte āropeti, cittaṃ kāyassa vasena kāye āropeti, iti pariṇāmanakālasmiṃ tassa yogino ñāṇaṃ ajjhattārammaṇaṃ siyā. Sampavattati sattasūti parittamahaggataatītaanāgatapaccuppannaajjhattabahiddhārammaṇasaṅkhātesu sattasu ārammaṇesu sampavattati.
1120“了知时为中”:即在了知广大心之时。
1120.Jānane majjhimānanti mahaggatānaṃ jānane.
1122此他心智,唯依以道为所缘的方式,方被认为了知。
1122.Etassa cetopariyañāṇassa maggārammaṇatā pariyāyena eva matā ñātā.
1126-7其中,刹那至者,即是现在的刹那等。
1126-7.Tattha tikkhaṇasampattaṃ, paccuppannaṃ khaṇādikaṃ.
其中,于现在法中,凡被称作现在之刹那等、刹那至者,即指生、住、灭三刹那所摄的刹那至者;这刹那本身即是刹那现在。“摄于一二相续路”:即摄于一心、二心或心路范畴者,名为相续现在。“现在”:意为“最后”,即指时现在。
Tattha tesu paccuppannesu yaṃ paccuppannaṃ khaṇādikaṃ tikkhaṇasampattaṃ uppādaṭṭhitibhaṅgakkhaṇasampattaṃ khaṇādikaṃ khaṇāyeva taṃ khaṇāvayavaṃ paccuppannaṃ nāma. Ekadvesantativārapariyāpannanti ekacittadvicittavīthivārapariyāpannaṃ santatipaccuppannaṃ nāma. Paccuppannanti pacchimanti addhāpaccuppannanti attho.
1131-2以转向心转向诸法,以心了知;由于此转向心与速行心二者不共一处,因此“刹那等三者现在”乃至“一心唯有一心,必定贯穿”等结语,于此并不成立。因为转向与速行取不同的所缘,故不成立。然而,在不成立的情形中,若不许此转向与速行同一所缘,则在此处便不成立;而在另一情形中——圣道心路之中,转向及遍作速行取遍处等为所缘,种姓心与出世间心取涅槃为所缘,此处则不许速行取不同所缘。
1131-2. Yena āvajjanacittena dhamme āvajjati, yena cetasā jānāti, tesaṃ dvinnaṃ āvajjanajavanacittānaṃ sahaṭṭhānassa abhāvā taṃ ‘‘khaṇādikattayaṃ paccuppanna’’ntiādikaṃ ‘‘ekassa cittamekena, avassaṃ pana vijjhati’’iti pariyosānaṃ vacanaṃ na yujjati. Āvajjanajavanānaṃ nānārammaṇabhāvaṃ pattito āpajjanato ca na yujjati. Aniṭṭhe pana ṭhāne tesaṃ āvajjanajavanānaṃ ekārammaṇabhāve anicchite tasmiṃ ṭhāne na yujjati, aññasmiṃ pana ṭhāne maggavīthiyaṃ āvajjanaparikammajavanānaṃ kasiṇādikaṃ ārammaṇaṃ hoti, gotrabhulokuttaracittānañca nibbānaṃ ārammaṇaṃ hoti, ettha ārammaṇajavanānaṃ ekārammaṇatā anicchatā.
1134-41说完“为一有分所限者,则最后即是现在”之后,为了依另一种方式显示此“现在”,此处应依速行路来解释“现在”一词。如此已述。当具神通的瑜伽行者为了了知他心而转向时,他的转向心即取名为“现在刹那”的现在意门转向心为所缘,并与彼同灭。它们灭去后,于彼瑜伽行者心中生起四或五个速行。在这四或五个速行之中,最后之心称为神通心。除神通心之外,其余都是欲界心。这些欲界神通速行即取他心为所缘,因此一切速行皆归于同一所缘,这些速行没有取不同所缘的时候。虽然这些速行都依现在所缘而同一所缘,然而唯有神通心了知他心,其余欲界心并不了知他心。就如同在眼门之中,眼识见色,其余诸心却不见。
1134-41. ‘‘Ekabbhavaparicchinnaṃ, paccuppannanti pacchima’’nti vatvā puna aññena pariyāyena taṃ paccuppannaṃ dassetuṃ idaṃ addhākhyaṃ addhānāma paccuppannaṃ javanavārato dīpetabbaṃ. Iti vacanaṃ niddiṭṭhaṃ. Yadā iddhimā yogī parassa cittaṃ ñātuṃ āvajjati, tassa āvajjanamano paccuppannakhaṇavhayaṃ paccuppannaṃ manodvārāvajjanacittaṃ ārammaṇaṃ katvā tena cittena saddhiṃ nirujjhati, tesu niruddhesu tassa yogino cattāri, pañca vā javanāni jāyanti. Etesaṃ catunnaṃ, pañcannaṃ javanānaṃ yaṃ pacchimaṃ cittaṃ iddhicittamudīritaṃ. Iddhicittato sesāni kāmāvacaracittāni. Etesaṃ kāmāvacare iddhijavanānaṃ tadeva ca paracittaṃ ārammaṇaṃ hoti yasmā, tasmā sabbāni tāni javanāni ekārammaṇataṃ yanti, tesaṃ javanānaṃ nānārammaṇatā addhāvasā na bhaveyya, paccuppannārammaṇato tesaṃ javanānaṃ ekārammaṇabhāvepi iddhimānasameva ca parassa cittaṃ jānāti. Itarāni kāmāvacarāni pana cittāni parassa cittaṃ na jānanti. Yathā cakkhudvāre tu viññāṇanti cakkhuviññāṇaṃ rūpaṃ passati, tathā itaraṃ cittaṃ na passati.
1161“于未来分智”:是指未来分智不以未来法为行境,唯无行境而已。
1161.Anāgataṃsañāṇassāti anāgataṃsañāṇassa anāgataṃ dhammaṃ agocaraṃ, gocaraṃ na hotiyevāti attho.
1169文词具足种种义,此具种种义之文词,能引出甘美法义,令听者心生喜悦——有识之人,谁不愿听闻?
1169. Vividhatthāni vaṇṇapadāni yasmiṃ so vividhatthavaṇṇapado, taṃ madhuratthamatinīharaṃ uttamaṃ sotujanassa hadayaṃ pītikaraṃ sacetano ko nāma manujo na suṇeyya.