第十四章显示巴利原文
14. Cuddasamo paricchedo
色界定修习阐释之注释显示巴利原文
Rūpāvacarasamādhibhāvanāniddesavaṇṇanā
789-93 “Hitānaya”意为带来利益。“Mānasañca sugata”意为善行之心。此释具有甜美之义,故称甜美义释。“Uttaraṃ tu manussānaṃ, dhammato ñāṇadassana”意为:对于人类,这是从世间法而言更上的智见,即出世间。“Saṅkassarasamācāre”意为在令人疑惑、应被忆念的行为中。“Acchiddaṃ”意为无裂缝、无破洞、无斑点。“Atthakāmena”意为以自利为欲求者。显示巴利原文
789-93.Hitānayanti hitāvahaṃ. Mānasañca sugatanti suṭṭhu pavattamānasañca. Madhurā atthavaṇṇanā etassāti madhuratthavaṇṇanaṃ. Uttaraṃ tu manussānaṃ, dhammato ñāṇadassananti manussānaṃ lokiyadhammato uttaribhūtañāṇadassanalokuttaraṃ. Saṅkassarasamācāreti saṅkāya kaṅkhāya saritabbasamācāre. Acchiddaṃ akkhaṇḍaṃ akammāsaṃ. Atthakāmenāti attano hitakāmena.
797 二种相:行持相与禁持相。显示巴利原文
797.Duvidhalakkhaṇaṃ cārittavārittalakkhaṇaṃ.
805 诸行人的杂行方法。显示巴利原文
805.Tesaṃ caritānaṃ vomissakanayā.
807 色遍,即青遍、黄遍、白遍、赤遍。显示巴利原文
807.Savaṇṇakasiṇāti nīlapītaodātalohitavaṇṇakasiṇā.
808 单一的入出息念,即入息与出息。显示巴利原文
808. Taṃ ekakaṃ ānāpānaṃ assāsapassāso.
809-10 与死和寂止相关联的念,即死随念、寂止随念。依食之想,即于食作不净想。界差别,即四界差别。显示巴利原文
809-10.Maraṇūpasamāyuttā satīti maraṇānussati upasamānussati. Āhāranissitasaññāti āhāre paṭikūlasaññā. Dhātuvavatthānanti catudhātuvavatthānaṃ.
811-2 “这些随顺一切行人”已作解说,其意为:凡是随顺信行人的业处,同样随顺慧行人。然而,所有这些言说,是基于一向相违、一向敌对、极为适切而说的,智者当如此了知。显示巴利原文
811-2.Anukūlā ime sabba-caritānanti vaṇṇitāti yaṃ kammaṭṭhānaṃ saddhācaritassa anukūlaṃ, tameva paññācaritassa anukūlanti adhippāyo. Idaṃ sabbaṃ pana vacanaṃ ekantavipaccanīkabhāvato ekantapaṭipakkhabhāvato atisappāyato vuttaṃ, iti vibhāvinā ñeyyaṃ.
835 观成就乐与有成就乐,彼此可互为缘:观成就乐可成为有成就乐的缘,有成就乐可成为观成就乐的缘。显示巴利原文
835.Vipassanābhavasampatti-sukhānaṃ paccayā siyuṃ vipassanāsampattisukhānaṃ bhavasampattisukhānaṃ paccayā siyuṃ.
838 “Sammaṭṭhānaṃ manobhu”意指:意生(心)的所依处,即心脏;亦指该心脏的所依处。显示巴利原文
838.Sammaṭṭhānaṃmanobhunoti manobhuhadayo tassa hadayassa sammaṭṭhānaṃ.
844 欲证得之智者,应修习遍。显示巴利原文
844. Pattukāmena dhīmatā kasiṇaṃ kattabbaṃ.
845 “可移动者”指可在各处移动的遍。“固定者”指立于一处、不可在各处移动的遍。显示巴利原文
845.Saṃhārimanti ito cito ca haritabbakasiṇaṃ. Tatraṭṭhakanti tasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ ito cito ca anāharitabbaṃ kasiṇaṃ.
849 然而,若有志求涅槃者,应作一拃四指宽的圆形,此遍即为得当。显示巴利原文
849.Vivaṭṭaṃ pana micchatāti nibbānaṃ icchantena vidatthicaturaṅgulaṃ vaṭṭaṃ kātuṃ taṃ kasiṇaṃ vaṭṭati.
851-2 于离遍轮一手臂范围之处,高一拃四指。“面前之念”即朝向业处的念。显示巴利原文
851-2.Hatthapāsappamāṇasmiṃ, tamhā kasiṇamaṇḍalāti tato kasiṇamaṇḍalato hatthapāsappamāṇasmiṃ padese vidatthicaturaṅgule ucce. Parimukhaṃ satinti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ.
853-4 “出离”指禅那。从安稳处看见后,我依此行道,定能成为远离乐、涅槃乐的享有者。显示巴利原文
853-4.Nekkhammanti jhānaṃ. Khemato daṭṭhuṃ disvā ahaṃ imāya paṭipattiyā addhā ekantena pavivekasukhassa nibbānasukhassa bhāgī assaṃ bhaveyyaṃ.
856 那位瑜伽行者不应注视该遍的颜色,也不应注视遍的相;不应因凸起而舍弃颜色。显示巴利原文
856. So kasiṇassa vaṇṇo tena yoginā na pekkhitabbo, kasiṇassa lakkhaṇaṃ na pekkhitabbaṃ ussadassa vasena vaṇṇaṃ amuñcitvā.
860 如是,以所说方式,那位心一境、心专一的瑜伽行者,闭眼作意后,若某种业处,于睁眼时也以同样方式现前,则此即为取相,即取相。显示巴利原文
860.Evaṃ iminā vuttappakārena ekaggacetaso ekaggacittassa yogino nimīletvā āvajjantassa yathā yena pakārena kammaṭṭhānaṃ hoti ummīlite kālepi, tathā tena pakārena taṃ kammaṭṭhānaṃ āpāthaṃ yāti ce yadi āgacchati, uggahameva uggahanimittaṃ.
864 洗足时,为避免戏论。一掌量,即仅一掌之量。显示巴利原文
864. Pādānaṃ dhovane papañcaparihāratthaṃ. Ekatalikāti ekatalamattā.
865 手持那枚可移动的遍相之后。显示巴利原文
865.Taṃ saṃhārimaṃ kasiṇamādāya.
866 “应作意”的意思是:应以善心提起业处,也就是应当作意。“寻所持”的意思是:以寻持取、触击之后,应作。显示巴利原文
866.Samannāharitabbanti kammaṭṭhānaṃ sumanena āharitabbaṃ, manasikātabbanti attho. Takkāhaṭanti vitakkena āhaṭaṃ phusitaṃ kare kareyya.
868 「彼」即指那相。显示巴利原文
868.Tanti taṃ nimittaṃ.
871-4 「此」指似相,「前」指取相。那么,两者的差别是什么?犹如从袋中取出并擦拭的镜面,亦如乌云中的白鹭。那时,取相破灭之后,生起的便是这似相——它从取相而来。「彼」即指此似相。它既有形状,也有颜色,并非仅是所现起的相。「慧生」意为由慧所生。显示巴利原文
871-4.Imassāti paṭibhāganimittassa. Purimassāti uggahanimittassa. Ko pana ayaṃ viseso? Thavikā nīharitaṃ ādāsamaṇḍalaṃ majjitaṃ viya. Toyade kāḷameghe setabalākā viya. Tadā taṃ uggahanimittaṃ padāletvāva niggataṃ paṭibhāganimittaṃ. Tato uggahanimittato. Tanti taṃ paṭibhāganimittaṃ. Saṇṭhānavantañca vaṇṇavantañca na ca upaṭṭhākāramattaṃ. Paññajanti paññāya jātaṃ.
877-8 「在近行刹那」:即于彼定的近行刹那。然而,在依断除诸盖而获得定的刹那,则有寻等诸支现起,如是依此二种行相(而了知近行刹那)。显示巴利原文
877-8.Upacārakkhaṇe tassāti tassa samādhino upacārakkhaṇe. Nīvaraṇappahānena samādhino paṭilābhakkhaṇe pana aṅgānaṃ vitakkādīnaṃ pātubhāvena iti dvīhi ākārehi.
879 “二种定”即近行定与安止定。显示巴利原文
879.Dvinnaṃsamādhīnanti upacārappanāsamādhīnaṃ.
882 犹如转轮王胎中的宝珠,他以此而极为难得。显示巴利原文
882. Cakkavattiyagabbhova ratanaṃ viya assa anena sudullabhaṃ.
884 “此”是指结生相续。显示巴利原文
884.Ayanti paṭisandhisanthāro.
891-2 “精进的平等性”,即精进处于平衡的状态。“懈怠”,即沉滞的状态——当心稍有随彼而转时,便是转向心。显示巴利原文
891-2.Samataṃ vīriyassevāti vīriyasamabhāvaṃ. Layaṃ līnabhāvaṃ īsakampi yantaṃ gacchantaṃ mānasaṃ āvajjanacittaṃ.
895-9 当有分截断之后,便以那地遍为所缘,在瑜伽行者的意门中生起。从彼转向开始,即于那个名为地遍的所缘中,该瑜伽行者生起四或五个速行心。最后有一个速行心是色界的,在此色界速行心中,寻等为禅支。其他诸心与其他诸心中的寻等相比,力量更强。他们尚未达到安止状态的安止心,从遍作的角度说,因其处于遍作状态,故称为“遍作”;从近行的角度说,亦称为“近行”。他们的速行因为随顺于安止,故也称为“随顺”。这其中,在随顺中最后的那一个速行,便名为“种姓”。显示巴利原文
895-9. Bhavaṅgaṃ pana pacchijja ucchinditvā tadeva pathavīkasiṇaṃ ārammaṇaṃ katvā yogino manodvāramhi jāyati. Tatoti āvajjanato tatrevārammaṇe tasmiṃ pathavīkasiṇasaṅkhāte ārammaṇe tassa yogino javanāni cattāri vā pañca vā jāyante. Avasāne ekaṃ javanamānasaṃ rūpāvacarikaṃ hoti, tasmiṃ rūpāvacarike vitakkādayo aṅgā. Aññehi aññesaṃ cittānaṃ aññehi vitakkādīhi balavatarā honti. Tāni appanābhāvaṃ appattāni appanācetaso parikammopacārato parikammabhāvato parikammānīti vuccante, upacārabhāvato upacārānīti ca vuccante. Tāni javanāni appanāyānulomattā anulomāni eva ca vuccanti. Ettha anulomakesu yaṃ sabbantimaṃ javanaṃ, taṃ gotrabhūti pavuccati.
901 “种姓已见”,意为已开示“种姓”一名。显示巴利原文
901.Gotrabhu diṭṭhanti gotrabhu nāma uddiṭṭhaṃ.
904-5 依前诸速行所习行之业,得强力缘已,第六或第七速行即入安止。如是所言,于此论中,有位名叫Godatta的阿毗达摩论师说。断崖面者,即面处断崖之人。显示巴利原文
904-5.Purimehi javanehi yaṃ āsevanaṃ, taṃ balavapaccayaṃ laddhā labhitvā chaṭṭhaṃ javanaṃ, sattamaṃ vā javanaṃ appeti. Iti vacanaṃ pavuccati, ettha vāde godatto nāma ābhidhammiko ācariyo āha. Chinnataṭe mukhaṃ yassa chinnataṭamukho.
908 以观察为因的转向,即称为观察为因。显示巴利原文
908. Paccavekkhaṇā hetu yassa āvajjanassāti paccavekkhaṇahetukaṃ.
911-2 欲贪之心沉溺于种种境中,而心于一种境中以等持安住,即是定。显示巴利原文
911-2. Kāmacchandassa nānāvisaye paluddhassa. Cetaso ekasmiṃ visaye samādhānena samādhi.
915 自身极寂静,这是相对于非寂静的掉举与恶作二者之对立面而说的。显示巴利原文
915. Sayañca atisantato sukhaṃ avūpasantasabhāvassa uddhaccakukkuccadvayassa paṭipakkhato vuttaṃ.
917 “五支不相应”意为与五盖不相应。“五支相应”意为与寻等相应。显示巴利原文
917.Pañcaṅgavippayuttanti pañcanīvaraṇavippayuttaṃ. Pañcaṅgasaṃyutanti vitakkādīhi yuttaṃ.
920-1 “Vepulla”是指业处的广大性。而此似相,在近行中审察之后,可以令其增长。显示巴利原文
920-1.Vepullanti kammaṭṭhānassa vipulabhāvaṃ. Tañca paṭibhāganimittaṃ upacāraṃ vicāretvā vaḍḍhetuṃ vaṭṭati.
928-31 “放逸行者”指依于放逸而修习的禅修者。当与欲相应的想、作意和注意在他心中生起时,此禅修者的禅那便成为退分。当与彼初禅相应、随顺其法的念,伴有喜、现起并安住时,此禅那对于钝根禅修者便成为住分——也就是安住于住分。“胜分”指获得殊胜的第二禅等修习,此为其义。与厌离俱的想、作意,即与厌离观俱的想、作意。“坏分”指出世分,即出世间道分,此为其义。显示巴利原文
928-31.Pamādayoginoti pamādavasena yogisampannassa kāmasahagatā saññāmanakkārā manasikārā ce caranti, tassa yogino taṃ jhānaṃ hānabhāgiyaṃ hoti. Sati santiṭṭhate tasmiṃ, santā tadanudhammatā tasmiṃ paṭhamajjhāne tadanudhammatā tassa paṭhamajjhānassa anurūpā sati nikanti santā saṃvijjamānā santiṭṭhate santiṭṭhati, taṃ jhānaṃ mandassa yogino ṭhitibhāgiyaṃ hoti, ṭhitiṃ bhajati. Visesabhāgiyaṃ hoti, visesaṃ dutiyādibhāvanaṃ pāpuṇātīti attho. Nibbidāsaṃyutāsaññā, manakkārāti nibbidāvipassanāsaṃyuttā saññāmanakkārā. Nibbedhabhāgiyanti lokuttarabhāgiyaṃ, lokuttaramaggabhāgiyanti attho.
933 这些至因寻思者之粗重,而为近不善所缘,以此因缘,这些至支分羸弱。显示巴利原文
933. Ayaṃ samāpatti āsannākusalārayo āsannākusalārikā yasmā takkacārānaṃ thūlattā ca, tasmā kāraṇā ayaṃ samāpatti aṅgadubbalā.
935 “Nikanti”:渴爱。“Pariyādāya”:令干涸、耗尽。显示巴利原文
935.Nikantinti taṇhaṃ. Pariyādāyāti sosāpetvā.
936 “依规则”指依前文所述之规则。“具念者”指具足念者。显示巴利原文
936.Vidhināti pubbe vuttavidhinā. Satassāti satisampannassa.
938 “相即是彼”指那初相本身,即于心中作意“地、地”者。显示巴利原文
938.Nimittaṃ tu tadeva cāti tameva paṭhamanimittaṃ ‘‘pathavī pathavī’’iti evaṃ manasā karontassa.
943 “Sampasādana”指信。“Majjhatta”指中舍性。显示巴利原文
943.Sampasādananti saddhā. Majjhattanti tatramajjhattatā.
944 “二支减除”指无寻无伺。显示巴利原文
944.Duvaṅgahīnanti vitakkavicārahīnaṃ.
948 所谓喜,就是心的雀跃、心的欢喜踊跃,正是由此因缘。显示巴利原文
948. Pīti nāma cetaso cittassa uppilāpanaṃ uppilāpitattaṃ yato yasmā kāraṇā.
961-2 “近喜过患”指喜本身就是过患。于此第三禅中,凡任何乐,心即以此乐为所缘而作意、注意。正是由于乐相较为粗重,这一等至在诸禅支中便显得羸弱。显示巴利原文
961-2.Āsannapītidosāti pītiyeva dosā. Ettha etasmiṃ tatiyajjhāne yadeva yaṃ eva sukhaṃ iti evaṃ sukhaṃ cetaso ābhogo manasikāro. Evaṃ iminā pakārena sukhassa thūlattā ayaṃ samāpatti aṅgadubbalā hoti.
974-5 然而,乐并不以舍为修习。因为对舍而言,乐的修习并不存在;由于舍俱的速行心生起,因此第四禅被宣说为舍俱。显示巴利原文
974-5. Sukhaṃ upekkhāya āsevanaṃ pana na hoti yasmā upekkhāya āsevanaṃ pana na hoti, yasmā upekkhāsahagatāni javanāni javanti, tasmā catutthajjhānaṃ upekkhāsahagataṃ samudīritaṃ.
976 第二禅依两种方式、两部分而安立。显示巴利原文
976. Dutiyajjhānaṃ dvidhā dvīhi koṭṭhāsehi ṭhitaṃ.
979 这部《入阿毗达摩》言辞极其甜美殊胜,谁不为之欢喜?它展现了极其锐利、清净的智慧。那极其锐利、清净的智慧展现,应由此人而体证、而了知。显示巴利原文
979.Ayaṃ abhidhammāvatāro sumadhuravarataravacano kaṃ nu janaṃ neva rañjayati, atinisitavisado buddhippacāro yassa so atinisitavisadabuddhippacāro, so tena janena vedanīyo jānitabbo.