八、缘的分别
8. Paccayaparicchedo
1于诸有为法中,哪些法以何种方式为缘,
1. Yesaṃ saṅkhatadhammānaṃ, ye dhammā paccayā yathā.
Taṃ vibhāgamihedāni, pavakkhāmi yathārahaṃ.
2应知缘之摄集有二种:缘起理趣与发趣理趣。
2. Paṭiccasamuppādanayo paṭṭhānanayo ceti paccayasaṅgaho duvidho veditabbo.
3其中,缘起理趣唯以“此有故彼有,此生故彼生”之行相为相;发趣理趣,则依特定之缘安立而说。然诸师长则将二者混合,广为阐述。
3. Tattha tabbhāvabhāvībhāvākāramattopalakkhito paṭiccasamuppādanayo, paṭṭhānanayo pana āhaccapaccayaṭṭhitimārabbha pavuccati, ubhayaṃ pana vomissetvā papañcenti ācariyā.
缘起之理
Paṭiccasamuppādanayo
4其中,以无明为缘而有行,以行为缘而有识,以识为缘而有名色,以名色为缘而有六处,以六处为缘而有触,以触为缘而有受,以受为缘而有渴爱,以渴爱为缘而有取,以取为缘而有有,以有为缘而有生,以生为缘而有老死,以及愁、悲、苦、忧、恼生起。如此,整个苦蕴便集起。这就是此处的缘起理趣。
4. Tattha avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo , bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotīti ayamettha paṭiccasamuppādanayo.
5其中,应知有三时、十二支、二十行相、三连结、四略说、三轮转、二根本。
5. Tattha tayo addhā dvādasaṅgāni vīsatākārā tisandhi catusaṅkhepā tīṇi vaṭṭāni dve mūlāni ca veditabbāni.
6如何?无明与行属过去时,生与老死属未来时,中间的八支属现在时。这就是三时。
6. Kathaṃ? Avijjāsaṅkhārā atīto addhā, jātijarāmaraṇaṃ anāgato addhā, majjhe aṭṭha paccuppanno addhāti tayo addhā.
7无明、行、识、名色、六处、触、受、渴爱、取、有、生、老死——这就是十二支。
7. Avijjā saṅkhārā viññāṇaṃ nāmarūpaṃ saḷāyatanaṃ phasso vedanā taṇhā upādānaṃ bhavo jāti jarāmaraṇanti dvādasaṅgāni.
8此处所说“愁”等,是显示等流果的例证。
8. Sokādivacanaṃ panettha nissandaphalanidassanaṃ.
9其中,当无明与行被摄取时,渴爱、取、有亦同时被摄取;同样地,当渴爱、取、有被摄取时,无明与行亦被摄取;而当生与老死被摄取时,识等五果亦一并被摄取。如此而说:
9. Avijjāsaṅkhāraggahaṇena panettha taṇhupādānabhavāpi gahitā bhavanti, tathā taṇhupādānabhavaggahaṇena ca avijjāsaṅkhārā, jātijarāmaraṇaggahaṇena ca viññāṇādiphalapañcakameva gahitanti katvā –
10过去有五因,现在有五果。
10. Atīte hetavo pañca, idāni phalapañcakaṃ.
Idāni hetavo pañca, āyatiṃ phalapañcakanti; Vīsatākārā tisandhi, catusaṅkhepā ca bhavanti.
11无明、渴爱、取为烦恼轮;名为业有的有之一分及诸行,为业轮;名为生有的有之一分及余法,为果报轮。如是即成三轮。
11. Avijjātaṇhupādānā ca kilesavaṭṭaṃ, kammabhavasaṅkhāto bhavekadeso saṅkhārā ca kammavaṭṭaṃ, upapattibhavasaṅkhāto bhavekadeso avasesā ca vipākavaṭṭanti tīṇi vaṭṭāni.
12应知无明与渴爱为此二根本。
12. Avijjātaṇhāvasena dve mūlāni ca veditabbāni.
13而这些根本的灭尽,正是通过它们的灭去而灭尽。
13. Tesameva ca mūlānaṃ, nirodhena nirujjhati.
对于那些常被老死所覆蔽、常受其压迫者,
诸漏生起,无明便转起。
如是,这无始的三界轮回之缚,
大牟尼将其确立为“缘起”。
Jarāmaraṇamucchāya, pīḷitānamabhiṇhaso; Āsavānaṃ samuppādā, avijjā ca pavattati. Vaṭṭamābandhamiccevaṃ, tebhūmakamanādikaṃ; Paṭiccasamuppādoti, paṭṭhapesi mahāmuni.
14因缘、所缘缘、增上缘、无间缘、等无间缘、俱生缘、相互缘、依止缘、亲依止缘、前生缘、后生缘、习行缘、业缘、果报缘、食缘、根缘、禅那缘、道缘、相应缘、不相应缘、有缘、无有缘、离去缘、不离去缘——这是此处的发趣理趣。
14. Hetupaccayo ārammaṇapaccayo adhipatipaccayo anantarapaccayo samanantarapaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo nissayapaccayo upanissayapaccayo purejātapaccayo pacchājātapaccayo āsevanapaccayo kammapaccayo vipākapaccayo āhārapaccayo indriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo vippayuttapaccayo atthipaccayo natthipaccayo vigatapaccayo avigatapaccayoti ayamettha paṭṭhānanayo.
15名对名有六种缘,对名色有五种缘。
15. Chadhā nāmaṃ tu nāmassa, pañcadhā nāmarūpinaṃ.
施设、名、色,于名有二种;
于彼二有九种,如是,缘有六种。如何?
Ekadhā puna rūpassa, rūpaṃ nāmassa cekadhā. Paññattināmarūpāni, nāmassa duvidhā dvayaṃ; Dvayassa navadhā ceti, chabbidhā paccayā kathaṃ.
16无间灭去的心与心所法,对于现在生起的心与心所法,以无间缘、等无间缘、无有缘、离去缘为缘;前速行对后速行,以习行缘为缘;俱生的心与心所法互相之间,以相应缘为缘。如此,名对名有六种缘。
16. Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā paṭuppannānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ anantarasamanantaranatthivigatavasena, purimāni javanāni pacchimānaṃ javanānaṃ āsevanavasena, sahajātā cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sampayuttavaseneti ca chadhā nāmaṃ nāmassa paccayo hoti.
17因、禅那支、道支对俱生的名色,以因等缘为缘;俱生的思对俱生的名色,以业缘为缘;异刹那的思对由业所生的名色,以业缘为缘;果报蕴互相之间及对俱生的色,以果报缘为缘——由此五相,名作为名色的缘。
17. Hetujhānaṅgamaggaṅgāni sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ hetādivasena, sahajātā cetanā sahajātānaṃ nāmarūpānaṃ, nānākkhaṇikā cetanā kammābhinibbattānaṃ nāmarūpānaṃ kammavasena, vipākakkhandhā aññamaññaṃ sahajātānaṃ rūpānaṃ vipākavaseneti ca pañcadhā nāmaṃ nāmarūpānaṃ paccayo hoti.
18后生的心与心所法,对先前已生的此身,以后生缘为缘。如此,名作为色的缘,唯此一种。
18. Pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavaseneti ekadhāva nāmaṃ rūpassa paccayo hoti.
19在转起时,六所依对七识界,以及五所缘对五识路,皆以前生缘为缘。如此,色作为名的缘,唯此一种。
19. Cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ pañcārammaṇāni ca pañcaviññāṇavīthiyā purejātavaseneti ekadhāva rūpaṃ nāmassa paccayo hoti.
20以所缘缘与亲依止缘的方式,施设、名、色对名有两种缘。
20. Ārammaṇavasena upanissayavaseneti ca duvidhā paññattināmarūpāni nāmasseva paccayā honti.
21其中,以色等为所缘,所缘有六种。
21. Tattha rūpādivasena chabbidhaṃ hoti ārammaṇaṃ.
22亲依止缘有三种:所缘亲依止、无间亲依止与本性亲依止。
22. Upanissayo pana tividho hoti – ārammaṇūpanissayo anantarūpanissayo pakatūpanissayo ceti.
23其中,所缘本身被重视,即是所缘亲依止。
23. Tattha ārammaṇameva garukataṃ ārammaṇūpanissayo.
24无间灭去的心与心所法,即是无间亲依止。
24. Anantaraniruddhā cittacetasikā dhammā anantarūpanissayo.
25贪等法、信等法、乐、苦、人、食物、时节、坐卧处,如其所应,对内在与外在的善等法,以及业对果报,以种种方式成为本性亲依止。
25. Rāgādayo pana dhammā saddhādayo ca sukhaṃ dukkhaṃ puggalo bhojanaṃ utusenāsanañca yathārahaṃ ajjhattañca bahiddhā ca kusalādidhammānaṃ, kammaṃ vipākānanti ca bahudhā hoti pakatūpanissayo.
26名色以增上、俱生、相互、依止、食、根、不相应、有、不离去这九种缘,如其所应而成为名色的缘。
26. Adhipatisahajātaaññamaññanissayaāhāraindriyavippayuttaatthiavigatavaseneti yathārahaṃ navadhā nāmarūpāni nāmarūpānaṃ paccayā bhavanti.
27其中,所缘增上缘是指:作为被重视的所缘,以所缘增上之力而成为名法的缘;俱生增上缘则有四种,以俱生之力而成为俱生名色的缘。如此,增上缘有两种。
27. Tattha garukatamārammaṇaṃ ārammaṇādhipativasena nāmānaṃ, sahajātādhipati catubbidhopi sahajātavasena sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti adhipatipaccayo.
28心与心所诸法相互之间,以及与俱生色之间;大种相互之间,以及与所造色之间;在结生刹那,依处与果报相互之间——如此,俱生缘有三种。
28. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti sahajātapaccayo.
29心与心所法彼此互为缘,大种彼此互为缘,在结生刹那,心所依处与果报彼此互为缘。如是,相互缘有三种。
29. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ, mahābhūtā aññamaññaṃ, paṭisandhikkhaṇe vatthuvipākā aññamaññanti ca tividho hoti aññamaññapaccayo.
30心与心所法彼此互为缘,并为俱生色法之缘;大种彼此互为缘,并为所造色之缘;六依处为七识界之缘。如是,依止缘有三种。
30. Cittacetasikā dhammā aññamaññaṃ sahajātarūpānañca, mahābhūtā aññamaññaṃ upādārūpānañca, cha vatthūni sattannaṃ viññāṇadhātūnanti ca tividho hoti nissayapaccayo.
31段食为此身之缘,非色食为俱生名色之缘。如是,食缘有两种。
31. Kabaḷīkāro āhāro imassa kāyassa, arūpino āhārā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca duvidho hoti āhārapaccayo.
3232. 五净色是五识的缘,色命根是执取色的缘,非色根是俱生名色的缘。如此,根缘有三种。
32. Pañca pasādā pañcannaṃ viññāṇānaṃ, rūpajīvitindriyaṃ upādinnarūpānaṃ, arūpino indriyā sahajātānaṃ nāmarūpānanti ca tividho hoti indriyapaccayo.
3333. 在入胎刹那,心所依处是果报的缘;心与心所法以俱生力作为俱生色的缘;后生的心与心所法以后生力作为先前已生的此身的缘;在转起时,六依处以先前已生力作为七识界的缘。如此,不相应缘有三种。
33. Okkantikkhaṇe vatthu vipākānaṃ, cittacetasikā dhammā sahajātarūpānaṃ sahajātavasena, pacchājātā cittacetasikā dhammā purejātassa imassa kāyassa pacchājātavasena cha vatthūni pavattiyaṃ sattannaṃ viññāṇadhātūnaṃ purejātavaseneti ca tividho hoti vippayuttapaccayo.
3434. 俱生、前生与后生,一切时中皆如此。
34. Sahajātaṃ purejātaṃ, pacchājātañca sabbathā.
Kabaḷīkāro āhāro, rūpajīvitamiccayanti. –
有缘与不离去缘有五种。
Pañcavidho hoti atthipaccayo avigatapaccayo ca.
3535. 在所缘缘、亲依止缘、业缘及有缘中,一切缘皆得含摄。
35. Ārammaṇūpanissayakammatthipaccayesu ca sabbepi paccayā samodhānaṃ gacchanti.
3636. 此处所谓的“俱生色”,当知在一切转起时依心生色,在结生时依业生色,共有二种。
36. Sahajātarūpanti panettha sabbatthāpi pavatte cittasamuṭṭhānānaṃ, paṭisandhiyaṃ kaṭattārūpānañca vasena duvidhaṃ hotīti veditabbaṃ.
3737. 如是,诸法或通三时,或有离时;
37. Iti tekālikā dhammā, kālamuttā ca sambhavā.
Ajjhattañca bahiddhā ca, saṅkhatāsaṅkhatā tathā; Paññattināmarūpānaṃ, vasena tividhā ṭhitā; Paccayā nāma paṭṭhāne, catuvīsati sabbathā.
3838. 其中,色法即是色蕴,心与心所所摄的四种非色蕴,以及涅槃——此五种既称为非色,亦称为名。
38. Tattha rūpadhammā rūpakkhandhova, cittacetasikasaṅkhātā cattāro arūpino khandhā, nibbānañceti pañcavidhampi arūpanti ca nāmanti ca pavuccati.
39其余施设则有两种:依被施设而称为施设,依能施设而称为施设。
39. Tato avasesā paññatti pana paññāpiyattā paññatti, paññāpanato paññattīti ca duvidhā hoti.
40如何理解呢?依于种种存在变异之相,而被安立为种种施设,如地、山等;依于组合、积聚之相而被安立,如屋、车、货车等;依于五蕴而被安立,如人、补特伽罗等;依于月轮等而被安立,如方、时等;依于未触及之相而被安立,如井、窟等;依于种种存在之相与修习殊胜而被安立,如遍相等。像这样种种差别,虽然在胜义上并不存在,却以影相的方式成为心生起之所缘,依于他们而被执取、被靠近、作为其因,便如此这般地被构想、被计算、被命名、被言说、被施设,故称为施设。这施设名为‘被施设故为施设’。
40. Kathaṃ? Taṃtaṃbhūtavipariṇāmākāramupādāya tathā tathā paññattā bhūmipabbatādikā, sambhārasannivesākāramupādāya geharathasakaṭādikā, khandhapañcakamupādāya purisapuggalādikā, candāvaṭṭanādikamupādāya disākālādikā, asamphuṭṭhākāramupādāya kūpaguhādikā, taṃtaṃbhūtanimittaṃ bhāvanāvisesañca upādāya kasiṇanimittādikā ceti evamādippabhedā pana paramatthato avijjamānāpi atthacchāyākārena cittuppādānamārammaṇabhūtā taṃ taṃ upādāya upanidhāya kāraṇaṃ katvā tathā tathā parikappiyamānā saṅkhāyati samaññāyati voharīyati paññāpīyatīti paññattīti pavuccati. Ayaṃ paññatti paññāpiyattā paññatti nāma.
41依能施设而称为施设者,则由名、名业等名所阐明。它有六种:有之施设、无之施设、以有施设无、以无施设有、以有施设有、以无施设无。
41. Paññāpanato paññatti pana nāmanāmakammādināmena paridīpitā, sā vijjamānapaññatti avijjamānapaññatti, vijjamānena avijjamānapaññatti, avijjamānena vijjamānapaññatti , vijjamānena vijjamānapaññatti, avijjamānena avijjamānapaññatti ceti chabbidhā hoti.
42其中,若依胜义实有的色、受等而施设,则名为有之施设;若依胜义非实有的地、山等而施设,则名为无之施设。依此两者和合,其余应知依次为:六神通者、女人之声、眼识、王子。
42. Tattha yadā pana paramatthato vijjamānaṃ rūpavedanādiṃ etāya paññāpenti, tadāyaṃ vijjamānapaññatti. Yadā pana paramatthato avijjamānaṃ bhūmipabbatādiṃ etāya paññāpenti, tadāyaṃ avijjamānapaññattīti pavuccati. Ubhinnaṃ pana vomissakavasena sesā yathākkamaṃ chaḷabhiñño, itthisaddo, cakkhuviññāṇaṃ, rājaputtoti ca veditabbā.
43随语声之缘,循耳识之路;
43. Vacīghosānusārena, sotaviññāṇavīthiyā.
义依彼随而了知,自此之后;
当知此施设,由世间共许所安立。
Pavatthānantaruppanna-manodvārassa gocarā. Atthā yassānusārena, viññāyanti tato paraṃ; Sāyaṃ paññatti viññeyyā, lokasaṅketanimmitā.