摄阿毗达摩义论
Abhidhammatthasaṅgaho
论著开篇之语
Ganthārambhakathā
1一、敬礼无与伦比的正自觉者,以及妙法与无上僧团;我当略说《阿毗达摩摄义》。
1. Sammāsambuddhamatulaṃ , sasaddhammagaṇuttamaṃ.
Abhivādiya bhāsissaṃ, abhidhammatthasaṅgahaṃ.
四种胜义法
Catuparamatthadhammo
2二、此处所说的阿毗达摩义,依胜义分为四种。
2. Tattha vuttābhidhammatthā, catudhā paramatthato.
Cittaṃ cetasikaṃ rūpaṃ, nibbānamiti sabbathā.
一、心之分别章
1. Cittaparicchedo
依地差别之心
Bhūmibhedacittaṃ
3其中,心首先可分为四种:欲界心、色界心、无色界心、出世间心。
3. Tattha cittaṃ tāva catubbidhaṃ hoti kāmāvacaraṃ rūpāvacaraṃ arūpāvacaraṃ lokuttarañceti.
4其中,什么是欲界心?喜俱、与见相应、无行一,有行一;喜俱、与见不相应、无行一,有行一;舍俱、与见相应、无行一,有行一;舍俱、与见不相应、无行一,有行一。此八种称为贪俱心。
4. Tattha katamaṃ kāmāvacaraṃ? Somanassasahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ , upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ diṭṭhigatavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi lobhasahagatacittāni nāma.
5忧俱、与嗔相应、无行一,有行一。这两种称为嗔俱心。
5. Domanassasahagataṃ paṭighasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni dvepi paṭighasampayuttacittāni nāma.
6一种是舍俱、与疑相应的心,一种是舍俱、与掉举相应的心。这两种称为痴俱心。
6. Upekkhāsahagataṃ vicikicchāsampayuttamekaṃ, upekkhāsahagataṃ uddhaccasampayuttamekanti imāni dvepi momūhacittāni nāma.
7如是,十二种不善心于此一切处已尽述。
7. Iccevaṃ sabbathāpi dvādasākusalacittāni samattāni.
8贪根有八种,嗔根有二种。
8. Aṭṭhadhā lobhamūlāni, dosamūlāni ca dvidhā.
Mohamūlāni ca dveti, dvādasākusalā siyuṃ.
99. 舍俱的眼识,如是,耳识、鼻识、舌识;苦俱的身识;舍俱的领受心;舍俱的推度心——此七者名为不善果报心。
9. Upekkhāsahagataṃ cakkhuviññāṇaṃ, tathā sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ , dukkhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, upekkhāsahagataṃ sampaṭicchanacittaṃ, upekkhāsahagataṃ santīraṇacittañceti imāni sattapi akusalavipākacittāni nāma.
1010. 舍俱的善果报眼识,如是,耳识、鼻识、舌识;乐俱的身识;舍俱的领受心;喜俱的推度心;舍俱的推度心——此八者名为善果报无因心。
10. Upekkhāsahagataṃ kusalavipākaṃ cakkhuviññāṇaṃ, tathā sotaviññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃ, sukhasahagataṃ kāyaviññāṇaṃ, upekkhāsahagataṃ sampaṭicchanacittaṃ, somanassasahagataṃ santīraṇacittaṃ, upekkhāsahagataṃ santīraṇacittañceti imāni aṭṭhapi kusalavipākāhetukacittāni nāma.
11舍俱的五门转向心、意门转向心,以及喜俱的生笑心,这三种称为无因唯作心。
11. Upekkhāsahagataṃ pañcadvārāvajjanacittaṃ, tathā manodvārāvajjanacittaṃ, somanassasahagataṃ hasituppādacittañceti imāni tīṇipi ahetukakiriyacittāni nāma.
12如是,十八种无因心已说竟。
12. Icceva sabbathāpi aṭṭhārasāhetukacittāni samattāni.
13不善果报七种,善果报八种。
13. Sattākusalapākāni, puññapākāni aṭṭhadhā.
Kriyacittāni tīṇīti, aṭṭhārasa ahetukā.
14除去不善与无因者,其余称为美心。
14. Pāpāhetukamuttāni, sobhanānīti vuccare.
Ekūnasaṭṭhi cittāni, athekanavutīpi vā.
欲界美心
Kāmāvacarasobhanacittaṃ
15喜俱、与智相应、无行一,有行一;喜俱、与智不相应、无行一,有行一;舍俱、与智相应、无行一,有行一;舍俱、与智不相应、无行一,有行一。此八种,是为欲界善心。
15. Somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ. Upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi kāmāvacarakusalacittāni nāma.
16喜俱、与智相应、无行一,有行一;喜俱、与智不相应、无行一,有行一;舍俱、与智相应、无行一,有行一;舍俱、与智不相应、无行一,有行一。此八种,是为有因欲界果报心。
16. Somanassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi sahetukakāmāvacaravipākacittāni nāma.
17喜俱、与智相应、无行一,有行一;喜俱、与智不相应、无行一,有行一;舍俱、与智相应、无行一,有行一;舍俱、与智不相应、无行一,有行一。此八种,是为有因欲界唯作心。
17. Somassasahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, somanassasahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ , sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇasampayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekaṃ, upekkhāsahagataṃ ñāṇavippayuttaṃ asaṅkhārikamekaṃ, sasaṅkhārikamekanti imāni aṭṭhapi sahetukakāmāvacarakiriyacittāni nāma.
1818. 如此,在一切方面,二十四种有因的欲界善心、异熟心与唯作心已完全摄尽。
18. Iccevaṃ sabbathāpi catuvīsati sahetukakāmāvacarakusalavipākakiriyacittāni samattāni.
1919. 依受、智、行的差别而有二十四种。
19. Vedanāñāṇasaṅkhārabhedena catuvīsati.
Sahetukāmāvacarapuññapākakriyā matā.
2020. 于欲界,异熟有二十三,善与不善有二十。
20. Kāme tevīsa pākāni, puññāpuññāni vīsati.
Ekādasa kriyā ceti, catupaññāsa sabbathā.
色界心
Rūpāvacaracittaṃ
2121. 与寻、伺、喜、乐、一境性相应的初禅善心;与伺、喜、乐、一境性相应的第二禅善心;与喜、乐、一境性相应的第三禅善心;与乐、一境性相应的第四禅善心;与舍、一境性相应的第五禅善心。这五种名为色界善心。
21. Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānakusalacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānakusalacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānakusalacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānakusalacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānakusalacittañceti imāni pañcapi rūpāvacarakusalacittāni nāma.
22与寻、伺、喜、乐、一境性相应的初禅果报心;与伺、喜、乐、一境性相应的第二禅果报心;与喜、乐、一境性相应的第三禅果报心;与乐、一境性相应的第四禅果报心;与舍、一境性相应的第五禅果报心。这五种称为色界果报心。
22. Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānavipākacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānavipākacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānavipākacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānavipākacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānavipākacittañceti imāni pañcapi rūpāvacaravipākacittāni nāma.
23与寻、伺、喜、乐、一境性相应的初禅唯作心;与伺、喜、乐、一境性相应的第二禅唯作心;与喜、乐、一境性相应的第三禅唯作心;与乐、一境性相应的第四禅唯作心;与舍、一境性相应的第五禅唯作心。这五种名为色界唯作心。
23. Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānakiriyacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānakiriyacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānakiriyacittaṃ , sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānakiriyacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānakiriyacittañceti imāni pañcapi rūpāvacarakiriyacittāni nāma.
24如是,一切十五种色界善心、果报心、唯作心于此圆满。
24. Iccevaṃ sabbathāpi pannarasa rūpāvacarakusalavipākakiriyacittāni samattāni.
25依五种禅那的差别,色界心。
25. Pañcadhā jhānabhedena, rūpāvacaramānasaṃ.
Puññapākakriyābhedā, taṃ pañcadasadhā bhave.
无色界心
Arūpāvacaracittaṃ
26空无边处善心、识无边处善心、无所有处善心、非想非非想处善心,这四种名为无色界善心。
26. Ākāsānañcāyatanakusalacittaṃ, viññāṇañcāyatanakusalacittaṃ, ākiñcaññāyatanakusalacittaṃ, nevasaññānāsaññāyatanakusalacittañceti imāni cattāripi arūpāvacarakusalacittāni nāma.
27空无边处果报心、识无边处果报心、无所有处果报心、非想非非想处果报心——这四种名为无色界果报心。
27. Ākāsānañcāyatanavipākacittaṃ, viññāṇañcāyatanavipākacittaṃ, ākiñcaññāyatanavipākacittaṃ, nevasaññānāsaññāyatanavipākacittañceti imāni cattāripi arūpāvacaravipākacittāni nāma.
28空无边处唯作心、识无边处唯作心、无所有处唯作心、非想非非想处唯作心——这四种名为无色界唯作心。
28. Ākāsānañcāyatanakiriyacittaṃ, viññāṇañcāyatanakiriyacittaṃ, ākiñcaññāyatanakiriyacittaṃ, nevasaññānāsaññāyatanakiriyacittañceti imāni cattāripi arūpāvacarakiriyacittāni nāma.
29如是,总计十二种无色界善、果报、唯作心,已完全列举。
29. Iccevaṃ sabbathāpi dvādasa arūpāvacarakusalavipākakiriyacittāni samattāni.
30依所缘的差别,无色界心分为四种。
30. Ālambaṇappabhedena , catudhāruppamānasaṃ.
Puññapākakriyābhedā, puna dvādasadhā ṭhitaṃ.
出世间心
Lokuttaracittaṃ
31入流道心、斯陀含道心、阿那含道心、阿拉汉道心——这些名为四种出世间善心。
31. Sotāpattimaggacittaṃ , sakadāgāmimaggacittaṃ, anāgāmimaggacittaṃ, arahattamaggacittañceti imāni cattāripi lokuttarakusalacittāni nāma.
32须陀洹果心、斯陀含果心、阿那含果心、阿罗汉果心——这四种名为出世间果报心。
32. Sotāpattiphalacittaṃ, sakadāgāmiphalacittaṃ, anāgāmiphalacittaṃ, arahattaphalacittañceti imāni cattāripi lokuttaravipākacittāni nāma.
33如是,八种出世间善心与果报心已全部具足。
33. Iccevaṃ sabbathāpi aṭṭha lokuttarakusalavipākacittāni samattāni.
34依四种道的差别,善心同样分为四种;
34. Catumaggappabhedena, catudhā kusalaṃ tathā.
Pākaṃ tassa phalattāti, aṭṭhadhānuttaraṃ mataṃ.
心的计数摄要
Cittagaṇanasaṅgaho
35如此,不善心有十二种,善心有二十一种。
35. Dvādasākusalānevaṃ, kusalānekavīsati.
Chattiṃseva vipākāni, kriyacittāni vīsati.
36欲界有五十四种,色界有十五种。
36. Catupaññāsadhā kāme, rūpe pannarasīraye.
Cittāni dvādasāruppe, aṭṭhadhānuttare tathā.
37如是,心分为八十九种。
37. Itthamekūnanavutipabhedaṃ pana mānasaṃ.
Ekavīsasataṃ vātha, vibhajanti vicakkhaṇā.
38八十九种心如何成为一百二十一种?与寻、伺、喜、乐、一境性相应之初禅入流道心,与伺、喜、乐、一境性相应之二禅入流道心,与喜、乐、一境性相应之三禅入流道心,与乐、一境性相应之四禅入流道心,与舍、一境性相应之五禅入流道心——这些即是五种入流道心。
38. Kathamekūnanavutividhaṃ cittaṃ ekavīsasataṃ hoti? Vitakkavicārapītisukhekaggatāsahitaṃ paṭhamajjhānasotāpattimaggacittaṃ, vicārapītisukhekaggatāsahitaṃ dutiyajjhānasotāpattimaggacittaṃ, pītisukhekaggatāsahitaṃ tatiyajjhānasotāpattimaggacittaṃ, sukhekaggatāsahitaṃ catutthajjhānasotāpattimaggacittaṃ, upekkhekaggatāsahitaṃ pañcamajjhānasotāpattimaggacittañceti imāni pañcapi sotāpattimaggacittāni nāma.
39同样的方式,斯陀含道心、阿那含道心、阿罗汉道心亦复如是,如此则共有二十种道心。
39. Tathā sakadāgāmimaggaanāgāmimaggaarahattamaggacittañceti samavīsati maggacittāni.
40同样,果心也是如此,因此共有四十种出世间心。
40. Tathā phalacittāni ceti samacattālīsa lokuttaracittāni bhavantīti.
41依禅支相应的差别,每一种心又被分为五种。
41. Jhānaṅgayogabhedena, katvekekantu pañcadhā.
Vuccatānuttaraṃ cittaṃ, cattālīsavidhanti ca.
42而出世间心亦如色界心那样,以同样的方式被把握。
42. Yathā ca rūpāvacaraṃ, gayhatānuttaraṃ tathā.
Paṭhamādijhānabhede, āruppañcāpi pañcame. Ekādasavidhaṃ tasmā, paṭhamādikamīritaṃ; Jhānamekekamante tu, tevīsatividhaṃ bhave.
43如是,善心有三十七种,果报心有五十二种。
43. Sattatiṃsavidhaṃ puññaṃ, dvipaññāsavidhaṃ tathā.
Pākamiccāhu cittāni, ekavīsasataṃ budhā.
如是,在《阿毗达摩义摄》中,此为名为“心之摄分别”的部分。
Iti abhidhammatthasaṅgahe cittasaṅgahavibhāgo nāma