8. 第八品
8. Aṭṭhamo paricchedo
杂项解说
Pakiṇṇakaniddeso
然而现在,对于这一切,我以心意——
为令比丘们明晰,而演说杂项之义。
Idāni pana sabbesaṃ, etesaṃ mānasaṃ mayā; Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ, kathīyati pakiṇṇakaṃ.
所谓路蛛,于五方
Panthamakkaṭako nāma, disāsu pana pañcasu;
Tattha suttaṃ pasāretvā, jālamajjhe nipajjati.
当丝线向第一方展开时,
有小虫、蚱蜢或苍蝇触到网上,
Paṭhamāya disāyettha, sutte pana pasārite; Pāṇakena paṭaṅgena, ghaṭṭite makkhikāya vā.
这时,蜘蛛从其卧处稍一移动,
循丝线前往,饮其汁液。
Nipannaṭṭhānato kiñci, calitvā uṇṇanābhi tu; Gantvā suttānusārena, yūsaṃ pivati tassa sā.
返回原处,便自在躺卧;
同样地,在第二等各个方位也是如此而行。
Punāgantvāna tattheva, nipajjati yathāsukhaṃ; Evameva karoteva, disāsu dutiyādisu.
应当观察五种净信,如同五方中的经线;
而心则应当这样观察:犹如居于网中央的蜘蛛。
Pasādā pañca daṭṭhabbā, suttaṃ pañcadisāsviva; Cittaṃ pana ca daṭṭhabbaṃ, majjhe makkaṭako viya.
犹如小虫等物触碰蛛丝,那便是它的触缘;
须知,对于诸净色,也应以能带来接触的所缘来观察。
Pāṇakādīhi suttassa, tassa saṅghaṭṭanā viya; Pasādānaṃ tu daṭṭhabbā, ghaṭṭanārammaṇena hi.
如同伏卧的蜘蛛,在网中央令网颤动;
然而,在那里把握净色之触为所缘。
Calanaṃ viya taṃmajjhe, nipannāyuṇṇanābhiyā; Pasādaghaṭṭanaṃ tattha, gahetvārammaṇaṃ pana.
意界之唯作心,被称为有分转向;
其心路过程的转起,犹如依循经线而行。
Manodhātukriyācittaṃ, bhavaṅgāvaṭṭanaṃ mataṃ; Tassā suttānusāraṃva, vīthicittapavattanaṃ.
然而,刺穿他的头后,犹如将汤汁灌入心中;
应观速行心于诸所缘上的转起。
Sīse panassa vijjhitvā, yūsapānaṃva cetaso; Ārammaṇesu daṭṭhabbaṃ, javanassa pavattanaṃ.
又如返回后,躺卧于线网之中;
唯依于所依处,心便转起;
Punāgantvā yathā sutta-jālamajjhe nipajjanaṃ; Vatthuṃyeva ca nissāya, cittassa parivattanaṃ.
Idaṃ tu pana opammaṃ, atthaṃ dīpeti kiṃ tu hi; Ārammaṇena paṭhamaṃ, pasāde ghaṭṭite pana.
诸心从净色所依处生起,意则依止于所依处;
因此,它确实是首先生起的,此义已明。
Pasādavatthuto cittā, vatthusannissitaṃ mano; Tato hi paṭhamaṃyeva, jāyatīti hi dīpitaṃ.
一一所缘,于一切处,皆由二门现前;
藉此而入其境,此义亦已阐明。
Ekekārammaṇaṃ dvīsu, dvīsu dvāresu sabbaso; Āgacchati tenāpāthaṃ, ayamatthopi dīpito.
然而,当色法撞击眼净色时,于那一刹那,
同样地,所缘无疑呈现于心门。
Rūpaṃ cakkhupasādamhi, ghaṭṭitvā taṅkhaṇe pana; Manodvāre tathāpātha-māgacchati nisaṃsayo.
犹如飞鸟落于树顶,栖身于枝叶间;
它触动那枝条,树荫便遍布大地。
Khago yathā hi rukkhagge, nilīyantova sākhino; Sākhaṃ ghaṭṭeti tassīdha, chāyā pharati bhūmiyaṃ.
树枝摇曳所投下的树荫,以及这一切的遍覆,
并非此先彼后,在同一刹那俱时而生。
Sākhāya ghaṭṭanacchāyā, pharaṇāni ca sabbaso; Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva jāyare.
同样,色与净色相触,
于有分心动,从意义上说,亦以此为缘。
Evameva ca rūpassa, pasādassa ca ghaṭṭanaṃ; Bhavaṅgacalanassāpi, paccayattena atthato.
Tatheva ca manodvāre, āpāthagamanampi ca; Apubbācarimaṃ eka-kkhaṇasmiṃyeva hotiti.
截断有分之后,于眼门依次第现起;
转向心生起已,见与领受俱生;
Tato bhavaṅgaṃ chinditvā, cakkhudvāre yathākkamaṃ; Āvajjane samuppanne, dassane sampaṭicchane.
Santīraṇe samuppanne, tato voṭṭhabbanepi ca; Kusalaṃ javanaṃ cittaṃ, tathākusalameva vā.
智者对于耳门等,也应如此了知;
应无差别地了知,然而对于声等,则是在撞击之时。
Eso eva nayo sota-dvārādīsupi viññunā; Avisesena viññeyyo, saddādīnaṃ tu ghaṭṭane.
Dovārikopamādīni , etassatthassa dīpane; Uddharitvāna tānettha, dassetabbāni viññunā.
因眼根无有混杂,亦以色境现前,
亦依光明为所依,以作意为因。
Asambhedena cakkhussa, rūpāpāthagamena ca; Ālokanissayenāpi, samanakkārahetunā.
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi; Jāyate cakkhuviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
Asambhedena sotassa, saddāpāthagamena ca; Ākāsanissayenāpi, samanakkārahetunā.
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi; Jāyate sotaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
Asambhedena ghānassa, gandhāpāthagamena ca; Vāyosannissayenāpi, samanakkārahetunā.
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi; Jāyate ghānaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
舌根不杂乱,而味境现前;
亦依水界为所依,并以等起为因由。
Asambhedena jivhāya, rasāpāthagamena ca; Āposannissayenāpi, samanakkārahetunā.
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi; Jāyate jivhāviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
以身不杂故,触境现前;
依地界为依止,复以等起为因。
Asambhedena kāyassa, phoṭṭhabbāpāthasaṅgamā; Pathavīnissayenāpi, samanakkārahetunā.
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi; Jāyate kāyaviññāṇaṃ, sampayuttehi taṃ saha.
Asambhedā manassāpi, dhammāpāthagamena ca; Vatthusannissayenāpi, samanakkārahetunā.
Paccayehi panetehi, sametehi catūhipi; Manoviññāṇamevaṃ tu, sampayuttehi jāyate.
Mano bhavaṅgacittanti, veditabbaṃ vibhāvinā; Āvajjanakriyācittaṃ, samanakkāroti saññitaṃ.
Vatthusannissayenāti, nāyaṃ sabbattha gacchati; Bhavaṃ tu pañcavokāraṃ, sandhāya kathito pana.
结生等心,共十九种;
欲界十种,色界五种,无色界四种。
Paṭisandhādicittāni, sabbānekūnavīsati; Kāme dasa ca rūpesu, pañca cattārirūpisu.
Kammaṃ kammanimittañca, tathā gatinimittakaṃ; Idaṃ hi tividhaṃ tesaṃ, ārammaṇamudīritaṃ.
欲界结生的所缘,被认为属于有限所缘;
或为现在、过去,而无未来。
Kāmāvacarasandhīnaṃ, parittārammaṇaṃ mataṃ; Paccuppannamatītaṃ vā, hoti natthi anāgataṃ.
Aṭṭheva ca mahāpākā, tīṇi santīraṇāni ca; Ekādasavidhaṃ cittaṃ, tadārammaṇasaññitaṃ.
于十一种彼所缘心中,
十种为福异熟,一种由非福所生。
Ekādasavidhe citte, tadārammaṇasaññite; Dasa puññavipākāni, ekaṃ hoti apuññajaṃ.
于欲界、色界及无色界中,有推度、彼所缘与结生三种。
Mahāpākā na jāyante, rūpārūpabhavadvaye; Kāme rūpe bhave ceva, hoti santīraṇattayaṃ.
然而,于色界与无色界二有之中,此种心哪怕一种也不存在。
Tadārammaṇacittāni, yāni vuttāni satthunā; Tesu cittaṃ panekampi, rūpārūpabhavadvaye.
它从未以彼为所缘而生起;
那里为何没有?因为种子不存在。
Na tadārammaṇaṃ hutvā, pavattati kadācipi; Kasmā na hoti ce tattha, bījassābhāvato pana.
Paṭisandhibījaṃ natthettha, kāmāvacarasaññitaṃ; Rūpādigocare tassa, bhaveyya janakaṃ tu yaṃ.
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ , natthitāpajjatīti ce; Nindriyānaṃ pavattānu-bhāvato cittasambhavo.
Ekantena yathā cetaṃ, tadārammaṇamānasaṃ; Nappavattati sabbampi, rūpārūpabhavadvaye.
即使对无色界法,此亦不随逐;
何以故?因为它是不生者,非能生者故。
Akāmāvacaradhammepi, tadetaṃ nānubandhati; Kasmā ajanakattā hi, janakassāsamānato.
因此,那称为欲界的能生者,或与他们同者,
而速行则追随善与不善等。
Janakaṃ tena tulyaṃ vā, kāmāvacarasaññitaṃ; Kusalākusalādiṃ tu, javanaṃ anubandhati.
即使是以广大为所缘的欲界法,
它们虽已生起而又转起,对此却实无系著。
Kāmāvacaradhammāpi , ye mahaggatagocarā; Hutvā vattanti te cāpi, idaṃ nevānubandhati.
正因所缘微细,且对于彼,确然如是;
亦因如此熟习之故,它并不能时时随逐。
Parittārammaṇattā ca, ekantena panassa hi; Tathāparicitattā ca, nānubandhati sabbadā.
Kiṃ tena yuttivādena, vuttaṃ aṭṭhakathāsu hi; Tadārammaṇacittāni, ekādasapi sabbaso.
然而,关于名字与种姓,在速行心生起之时;
于色有与无色有中,亦不执取彼所缘。
Nāmagottaṃ panārabbha, javane javitepi ca; Tadārammaṇaṃ na gaṇhanti, rūpārūpabhavesu vā.
当依施设而速行已起时,
于内观及以相为所缘时,亦复如是。
Yadā paññattimārabbha, javane javitepi vā; Tathā vipassanāyāpi, lakkhaṇārammaṇāya ca.
对于邪定聚者,彼所缘亦不可得;
即使以出世间法为所缘,当速行生起时,亦非彼所缘。
Tadārammaṇā na labbhanti, micchattaniyatesupi; Na lokuttaradhammepi, ārabbha javane gate.
同样,以广大法为所缘,当速行生起时,
无碍解智生起时,于已生起的速行中亦有。
Tathā mahaggate dhamme, ārabbha javane pana; Paṭisambhidāñāṇāni, ārabbha javitepi ca.
于意门中,一切速行的无间之后,
彼所缘心便次第生起。
Manodvārepi sabbesaṃ, javanānamanantaraṃ; Tadārammaṇacittāni, bhavanti anupubbato.
Na vijjati manodvāre, ghaṭṭanārammaṇassa hi; Kathaṃ bhavaṅgato hoti, vuṭṭhānaṃ pana cetaso.
Manodvārepi āpātha-māgacchanteva gocarā; Ghaṭṭanāya vinā tasmā, cittānaṃ hoti sambhavo.
Dvādasāpuññacittānaṃ , vipākā sattasattati; Bhavanti caturāsīti, pāpapākā pavattiyaṃ.
Ekādasavidhānaṃ tu, hitvā uddhaccamānasaṃ; Ekādasavidhā ceva, bhavanti paṭisandhiyo.
于一切唯作心中,并无速行;
它仅是唯作,故被视如风中之花。
Kriyacittesu sabbesu, javanaṃ na ca hoti yaṃ; Taṃ ve karaṇamattattā, vātapupphasamaṃ mataṃ.
Javanattaṃ tu sampattaṃ, kiccasādhanato pana; Chinnamūlassa rukkhassa, pupphaṃva aphalaṃ siyā.
Paṭicca pana etasmā, phalametīti paccayo; Yo dhammo yassa dhammassa, ṭhitiyuppattiyāpi vā.
它即是那法的资助,故说为缘;
生起、依起、因、理由,都被视为缘。
Upakāro hi so tassa, paccayoti pavuccati; Sambhavopabhavo hetu, kāraṇaṃ paccayo mato.
而贪等诸法,以根本义为其资助;
而此法,明智者应了知为‘因’。
Lobhādi pana yo dhammo, mūlaṭṭhenupakārako; Hetūti pana so dhammo, viññātabbo vibhāvinā.
贪欲、瞋恚以及愚痴,
如是贪等三者;
因有六种,
依生起分为九种。
Lobho doso ca moho ca, Tathālobhādayo tayo; Chaḷeva hetuyo honti, Jātito navadhā siyuṃ.
令善等诸法成为善等者,
然而,有些阿阇梨却说此是根本义。
Dhammānaṃ kusalādīnaṃ, kusalādittasādhako; Mūlaṭṭhoti vadantevaṃ, eke ācariyā pana.
然而,若如此,于诸因所生之色法中;
因缘性终究不能成立。
Evaṃ sante tu hetūnaṃ, taṃsamuṭṭhānarūpisu; Hetupaccayatā neva, sampajjati kadācipi.
然而,那些色法并不能成就善等;
而他们的那些色法,也并非那些的缘。
Na hi te pana rūpānaṃ, sādhenti kusalādikaṃ; Na tesaṃ pana rūpānaṃ, paccayā na ca honti te.
是故,能成就善等诸法之善等性者,
知时的智者不应执取为根本义。
Tasmā hi kusalādīnaṃ, kusalādittasādhako; Mūlaṭṭhoti na gantabbo, viññunā samayaññunā.
以成就善安住而为助益;
而“根本义”应被具分别慧者了知为诸因之性。
Suppatiṭṭhitabhāvassa, sādhanenupakārako; Mūlaṭṭhoti ca hetūnaṃ, viññātabbo vibhāvinā.
善、不善之因,及一切唯作之因,
以及与之相应的诸法、由此而生的色法。
Kusalākusalā hetū, kriyāhetū ca sabbaso; Dhammānaṃ sampayuttānaṃ, taṃsamuṭṭhānarūpinaṃ.
Hetupaccayataṃ yātā, pañcavokārabhūmiyaṃ; Sampayuttānamevete, catuvokārabhūmiyaṃ.
Kāme vipākahetūpi, kāmāvacarabhūmiyaṃ; Attanā sampayuttānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana.
业所生色,于转起时亦然;
及心等起色,皆通达因缘性。
Kaṭattārūpajātānaṃ, tatheva ca pavattiyaṃ; Cittajānañca rūpānaṃ, hetupaccayataṃ gatā.
Rūpe vipākahetu ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ; Tathā vuttappakārānaṃ, honti te hetupaccayā.
于五蕴地中,出世间异熟所生诸因
及心等起之色,唯属于相应法
Hetuyo pañcavokāre, lokuttaravipākajā; Cittajānañca rūpānaṃ, sampayuttānameva ca.
于四蕴地,他们是因缘;
于一切地,对于相应法及余法,他们也是如此。
Te hetupaccayā honti, catuvokārabhūmiyaṃ; Bhavanti sampayuttānaṃ, itare ca sabhūmiyaṃ.
因义与诸因,及因缘之生起;
如是,当依已生之乐因了知。
Hetuttho hetuyo ceva, hetupaccayasambhavo; Evameva ca viññeyyo, sañjātasukhahetunā.
欲、心、精进与观,此为世尊——
世间主所宣说,是为四种增上。
Chando cittañca vīriyaṃ, vīmaṃsā cāti satthunā; Lokādhipatinā vuttā, catudhādhipatī siyuṃ.
Chandaṃ tu jeṭṭhakaṃ katvā, chandaṃ katvā dhuraṃ pana; Cittassuppattikālasmiṃ, chandādhipati nāmaso.
Eseva ca nayo ñeyyo, sesesupi ca tīsupi; Adhippatīti niddiṭṭho, jeṭṭhaṭṭhenupakārako.
精进之火,烧尽恶慧之薪
若人于此善说不知其甘美,
彼即不通达胜者一切言教。
Sumatimativibodhanaṃ vicittaṃ, Kumatimatindhanapāvakaṃ padhānaṃ; Imamatimadhuraṃ avedi yo yo, Jinavacanaṃ sakalaṃ avedi so so.