四、第四章
4. Catuttho paricchedo
识蕴杂门略要
Viññāṇakkhandhapakiṇṇakanayasaṅkhepo
今说一法之等理,为令修习者明晓;
能取境者名为心,一切种类皆归一心。
Ekadhādinayodāni , paṭuvaḍḍhāya yoginaṃ; Vuccate visayaggāhā, sabbamekavidhaṃ manaṃ.
Ekāsīti tibhūmaṭṭhaṃ, lokiyaṃ suttarañca taṃ; Sesaṃ lokuttaraṃ aṭṭha, anuttarañcitī dvidhā.
Lokapākakriyāhetū , cekahetūti sattahi; Tiṃsa nādhipati sādhi-pati sesātipī dvidhā.
欲、心与审察,与自力之慧相应;
若离审察,则心与无智相应。
Chandacittīhavīmaṃsā-svekena matimā yutaṃ; Vinā vīmaṃsamekena, ñāṇahīnamanaṃ yutaṃ.
Parittānappamāṇāni, mahaggatamanāniti; Tidhā chanava caṭṭha ca, tinavā ca yathākkamaṃ.
识有十种,即二类五种识;意界则有三种;
意界与意识界又分三种,共成七十六种。
Dvipañca cittaṃ viññāṇaṃ, tisso hi manodhātuyo; Chasattati manoñāṇa-dhātūti tividhā puna.
同一所缘之心,是非神通之广大心;
无垢五识,及九种与五种,是为最终之心。
Ekārammaṇacittāni, anabhiññaṃ mahaggataṃ; Amalaṃ pañcaviññāṇaṃ, navapañca bhavantime.
以五种为所缘的意界,具神通,为欲界所生;
其余的心皆以六境为所缘,依数量计有四十三种。
Pañcālambaṃ manodhātu, sābhiññaṃ kāmadhātujaṃ; Sesaṃ chārammaṇaṃ taṃ hi, tecattālīsa saṅkhyato.
欲界果报心、二种不善心,以及初道心、二种初唯作心;
色界的一切心都不在无色界中,这些共有四十三种。
Kāmapākadusā cādi-maggo cādikriyā duve; Rūpā sabbetirūpe na, tecattālīsa hontime.
若无色,则无色界果报心应有四种;
其余四十二种,于二者中皆可转起。
Vināva rūpenāruppa-vipākā caturo siyuṃ; Dvecattālīsa sesāni, vattantubhayathāpi ca.
Catudhāpi ahetvekadvihetukatihetuto; Aṭṭhārasa dve bāvīsa, sattacattālisaṃ bhave.
Kāme javā savoṭṭhabbā, abhiññādvayameva ca; Rūpiriyāpathaviññattikarāme caturaṭṭhakā.
Chabbīsati javā sesā, karā rūpiriyāpathe; Dvipañcamanavajjāni, kāmarūpaphalāni ca.
Ādikriyāti cekūna-vīsa rūpakarā ime; Sesā cuddasa bhinnāvacuti sandhi na tīṇipi.
单一作用等有五类,其中单一作用者;
二种五心为速行,意界第六十四。
Ekakiccādito pañca-vidhā tatthekakiccakā; Dvipañcacittaṃ javanaṃ, manodhātuṭṭhasaṭṭhime.
Dvikiccādīni voṭṭhabbaṃ, sukhatīraṃ mahaggate; Pākā kāmamahāpākā, sesā tīrā yathākkamaṃ.
见、闻、所见、所闻、所嗅等;
三者、所触、意界三:所见、所闻、所触。
Dassanaṃ savanaṃ diṭṭhaṃ, sutaṃ ghāyanakādikaṃ; Tayaṃ mutaṃ manodhātuttayaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ.
所见、所闻、所触、所知,具神通与余欲界;
识所缘,其余亦然,如是六种应说。
Diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ ñātaṃ, sābhiññaṃ sesakāmikaṃ; Viññātārammaṇaṃ sesamevaṃ chabbidhamīraye.
Sattadhā sattaviññāṇadhātūnaṃ tu vasā bhave; Vuccatedāni tasseva, anantaranayakkamo.
福德之初二类者:欲界福、色界福,皆是无量;
以彼为依之出世间无量、有分及初推度。
Puññesvādidvayā kāme, rūpapuññamanantakaṃ; Tappādakuttarānantaṃ, bhavaṅgañcāditīraṇaṃ.
第二组的二法为岸边,第三组的二法为有分;
它们是无垢无边的福德,亦是中舍与广大至上的。
Dutiyantadvayā tīraṃ, bhavaṅgaṃ tatiyadvayā; Te anantāmalaṃ puññaṃ, majjhattañca mahaggataṃ.
于一切处自言‘我’者,有五十三、三百七;
这些有三十三种,然于色法中,从福德而言。
Sabbavāre sayañceti, tepaññāsa tisatta ca; Tettiṃsa ca bhavantete, rūpesu pana puññato.
与智相应之欲界果报,自身有十种;
他们从无色界福德而来,其果报亦是自身;
Tappākā ca matiyutta-kāmapākā sayaṃ dasa; Āruppapuññato te ca, sako pāko sayaṃ puna.
Adhopākā ca antamhā, tatiyañca phalantime; Dasekadvitipañcāhi, maggā cekaṃ sakaṃ phalaṃ.
Lobhamūlekahetūhi , antakāmasubhā viya; Satta dosadvayā kāma-bhavaṅgapekkhavā sayaṃ.
Mahāpākatihetūhi, sāvajjā sabbasandhiyo; Kāmaccutīhi sesāhi, sāvajjā kāmasandhiyo.
欲界结生与确定,及自身,从乐岸而来;
覆藏与两种遍察,其余则为自遍察。
Kāmaccuti ca voṭṭhabbaṃ, sayañca sukhatīrato; Paṭicchā tīraṇāni dve, itarā sakatīraṇaṃ.
各各覆藏,由二种五识;
色异熟中,有过失的连结,皆为无因。
Sakaṃ sakaṃ paṭicchaṃ tu, viññāṇehi dvipañcahi; Rūpapākehi sāvajjā, sandhiyohetuvajjitā.
于无色异熟中,从最初起,欲界异熟为三因;
有害而无色异熟者亦有九种。
Arūpapākesvādimhā, kāmapākā tihetukā; Antāvajjampi cāruppa-pākā ca nava hontime.
第二等诸法亦皆如此,唯独除去下分;
三因果报、恶因果报,及自身,合为十四种。
Dutiyādīhi teyeva, adhopākaṃ vinā vinā; Phalā tihetukā pākā, sayañceti catuddasa.
二五等唯作、笑,及自身,除去无色界;
此十种与智相应之有分,乃从意门转向而言。
Dvipañcādikriyā hāsā, sayañcāruppavajjitā; Ñāṇayuttabhavaṅgāti, dasa voṭṭhabbato pana.
于欲界之速行与有分,或于欲界、色界之自我亦〔与智相应〕。
Kāme javā bhavaṅgā ca, kāmarūpe sayampi vā; Navapañca sahetādi-kiriyadvayato pana.
以他们为所依的边际,这些二十二种,属第三(论)而言。
Sayaṃ bhavaṅgamatimā, rūpe sātakriyāpi ca; Tappādakantimañceti, bāvīsa tatiyā pana.
他们成熟且属自性,其果中等、广大——
唯作有二十种;余二种随眠,则各有二类。
Te ca pākā sayañcante, phalaṃ majjhā mahaggatā; Kriyāti vīsati honti, sesadvīhi dukehi tu.
Vuttapākā sayañceti, cuddasevaṃ kriyājavā; Tadārammaṇaṃ muñcitvā, paṭṭhānanayato naye.
因此,乐俱唯作心即是乐,其余则是余俱唯作心;
其所缘随应相应之理,依注疏之法式而说;
Atha sātakriyā sātaṃ, sesaṃ sesakriyāpi ca; Tadālambaṃ yathāyogaṃ, vade aṭṭhakathānayā.
一切广大唯作,于彼处与己福德同等;
他们之果为究竟,此即是殊胜所在;
Mahaggatā kriyā sabbā, sakapuññasamā tahiṃ; Antā phalantimaṃ hoti, ayameva visesatā.
Imassānantarā dhammā, ettakāti pakāsitā; Imaṃ panettakehīti, vuccateyaṃ nayodhunā.
欲界速行有二种,色界速行有三种,无色界速行有四种。
Dvīhi kāmajavā tīhi, rūpārūpā catūhi tu; Maggā chahi phalādi dve, sesā dve pana sattahi.
从一者生起十种,从五者生起乐受的省察;
于欲界,以无嗔、无行、无智的速行心,执取各自所缘。
Ekamhā dasa pañcahi, paṭicchā sukhatīraṇaṃ; Kāme dosakriyāhīna-javehi gahato sakā.
欲界速行、无行,彼所缘及唯作;
及有执取,以此三十三心为其省察。
Kāme javā kriyāhīnā, tadālambā savoṭṭhabbā; Sagahañceti tettiṃsacittehi paratīraṇā.
Kāmapuññasukhītīrakaṇhavoṭṭhabbato dvayaṃ; Mahāpākantimaṃ hoti, anāruppacutīhi ca.
于此舍弃二恶已,由三十七法,
由三十五法故,生起第二组二法。
Sattatiṃsa panetāni, ettha hitvā dusadvayaṃ; Etehi pañcatiṃsehi, jāyate dutiyadvayaṃ.
乐岸等此七种,亦由造作而生
其余四种,当知亦由有分心而得
Sukhatīrādi sattete, kriyato cāpi sambhavā; Ñeyyā sesāni cattāri, bhavaṅgena ca labbhare.
除道之外,及所安止的乐岸等一切;
以九种方式,指示第三组二法,即‘死’等。
Maggavajjā savoṭṭhabbasukhitīrajavākhilā; Cutīti navakaṭṭhāhi, tatiyadvayamādise.
以此诸无过失法,成就三十七种利益之二法;
除色果报外,无色果报为无因与二因。
Etehi dosavajjehi, sattatīhitaradvayaṃ; Rūpapākā vināruppapākāhetuduhetuke.
由这五十九法,除去色生等,它们生起;
然而,在无笑的速行色中,则由那些八种六法。
Tehevekūnasaṭṭhīhi, hontiruppādikaṃ vinā; Hāsāvajje jave rūpe, aṭṭhachakkehi tehi tu.
Sādhopākehi teheva, dutiyādīni attanā; Adhodhojavahīnehi, ekekūnehi jāyare.
Sukhatīrabhavaṅgāni, sayañcāti tisattahi; Antāvajjaṃ anāruppabhavaṅgehi panetaraṃ.
所谓‘已说之次第’的理趣,今以多种方式而开演;
Vuttānantarasaṅkhāto, nayo dāni anekadhā;
Puggalādippabhedāpi, pavatti tassa vuccate.
凡夫确实会生起与见、疑俱行的诸法;
有学唯有无垢七种,无学则无量。
Puthujjanassa jāyante, diṭṭhikaṅkhāyutāni ve; Sekkhassevāmalā satta, anantānitarassa tu.
无过失行之究竟边际,有十九种;
其余的善与不善,存在于有学与凡夫中。
Antāmalaṃ anāvajjakriyā cekūnavīsati; Kusalākusalā sesā, honti sekkhaputhujjane.
Itarāni panāvajjadvayaṃ pākā ca sāsavā; Tiṇṇannampi siyuṃ evaṃ, pañcadhā sattabhedato.
于欲界有十六种,鼻等三处,嗔恚得大果报;
色界与无色界中,连同果报,有二十五种,为同一生。
Kāme soḷasa ghānādittayaṃ dosamahāphalā; Rūpārūpe sapākoti, pañcavīsati ekajā.
Kāmapākā ca sesādimaggo ādikriyā duve; Rūpe javāti bāvīsa, dvijā sesā tidhātujā.
Vitthāropi ca bhūmīsu, ñeyyo kāmasubhāsubhaṃ; Hāsavajjamahetuñca, apāye sattatiṃsime.
Hitvā mahaggate pāke, asīti sesakāmisu; Cakkhusotamanodhātu, tīraṇaṃ voṭṭhabbampi ca.
无瞋、速行,各各果报于色界、非圣者中;
六十五、六十六,在少光天等三地。
Dosahīnajavā so so, pāko rūpe anāriye; Pañcasaṭṭhi chasaṭṭhī tu, parittābhādīsu tīsu.
Ādipañcāmalā kaṅkhādiṭṭhiyutte vinā tahiṃ; Teyeva pañcapaññāsa, jāyare suddhabhūmisu.
Ādimaggadusāhāsarūpahīnajavā sako; Pāko voṭṭhabbanañcāti, titālīsaṃ siyuṃ nabhe.
Adhodhomanavajjā te, Pāko ceva sako sako; Dutiyādīsu jāyante, Dve dve ūnā tato tato.
于无色界一一处,及色界初禅等亦各有一
于第三禅中有一,于第二禅等中则为二。
Arūpesvekamekasmiṃ , rūpesvādittikepi ca; Tike ca tatiye ekaṃ, dve honti dutiyattike.
最后的色界果报,则在广果天等六处之中;
只在欲界善趣中,才有大果报转起。
Antimaṃ rūpapākaṃ tu, chasu vehapphalādisu; Kāmasugatiyaṃyeva, mahāpākā pavattare.
Ghāyanādittayaṃ kāme, paṭighadvayameva ca; Sattarasesu paṭhamaṃ, amalaṃ mānavādisu.
Ariyāpāyavajjesu, caturodipphalādikā; Apāyāruppavajjesu, hāsarūpasubhakriyaṃ.
舍断三类恶趣已,而有空无边处之净行;
同样,舍离恶趣与有顶之后,有识无边处之善行;
Apāyuddhattayaṃ hitvā, hotākāsasubhakriyaṃ; Tathāpāyuddhadve hitvā, viññāṇakusalakriyaṃ.
Bhavaggāpāyavajjesu, ākiñcaññasubhakriyaṃ; Diṭṭhikaṅkhāyutā suddhe, vinā sabbāsu bhūmisu.
无垢者与三终者,
在有顶天与净居天中,
这些是大业心,
共为十三种,不生于无暇处。
Amalāni ca tīṇante, Bhavagge ca subhakriyā; Mahākriyā ca hontete, Terasevānapāyisu.
于无色界,有意界、见与推度;
于欲界,与不可爱相应,是梵天恶行之果。
Anāruppe manodhātu, dassanaṃ savatīraṇaṃ; Kāme aniṭṭhasaṃyoge, brahmānaṃ pāpajaṃ phalaṃ.
Voṭṭhabbaṃ kāmapuññañca, diṭṭhihīnaṃ sauddhavaṃ; Cuddasetāni cittāni, jāyare tiṃsabhūmisu.
Indriyāni duve antadvayavajjesvahetusu; Tīṇi kaṅkhetarāhetupāpe cattāri terasa.
于缺慧者为六,于他们尽漏者为七,于无垢者为七;
而四十与八,应依根的差别而了知。
Cha ñāṇahīne tabbantasāsave satta nimmale; Cattālīse panaṭṭhevaṃ, ñeyyamindriyabhedato.
于无因与两端中,二力为二;于疑中则为三;
于余恶中则为四,于二因所生中则为六。
Dve balāni ahetvantadvaye tīṇi tu saṃsaye; Cattāritarapāpe cha, honti sesaduhetuke.
在七十九心中,与慧相应者之中,有七种为无力;
其余者皆无力,唯精进方成为力。
Ekūnāsīticittesu, matiyuttesu satta tu; Abalāni hi sesāni, vīriyantaṃ balaṃ bhave.
Ajhānaṅgāni dvepañca, takkantā hi tadaṅgatā; Jhāne pītiviratte ta-ppādake amale duve.
第三禅有漏者有三支,第二禅同样有四支;
于无喜之欲界,其余禅支则为五支。
Tatiye sāmale tīṇi, cattāri dutiye tathā; Kāme nippītike cāpi, pañcaṅgāni hi sesake.
Maggā dve saṃsaye diṭṭhihīnasesāsubhe tayo; Duhetuketare suddhajjhāne ca dutiyādike.
Cattāro pañca paṭhamajhānakāmatihetuke; Sattāmale dutiyādi-jhānike aṭṭha sesake.
Hetvantato hi maggassa, amaggaṅgamahetukaṃ; Chamaggaṅgayutaṃ natthi, balehipi ca pañcahi.
以乐受为所缘,于可爱境中有善舍;
于可爱、中等、不可爱境中生起,而在其对立境中则为行境。
Sukhitīratadālambaṃ, iṭṭhe puññajupekkhavā; Iṭṭhamajjhetaraṃ hoti, tabbipakkhe tu gocare.
以二嗔为所缘,而非从乐行生起;
当一切净与不净消失时,依言语名为以彼为所缘。
Dosadvayā tadālambaṃ, na sukhikriyato pana; Sabbaṃ subhāsubhe naṭṭhe, tadālambaṇavācato.
或者以造作而以彼为所缘,有舍而无乐;
其他的与其他的,此应善加观察。
Kriyato vā tadālambaṃ, sopekkhāya sukhī na hi; Itarā itarañceti, idaṃ suṭṭhupalakkhaye.
由结生业,当其所缘转起时;
我说,速行的确定,正是由业从业而生。
Sandhidāyakakammena, tadālambapavattiyaṃ; Niyāmanaṃ javassāha, kammassevaññakammato.
心与心所,凡这些皆略说;
已略说之心与心所;
今说二与五,
一切遍有者,七种生起。
Citte cetasikā yasmiṃ, Ye vuttā te samāsato; Vuccare dāni dvepañce, Sabbagā satta jāyare.
由寻、伺、胜解,他们即生起十种;
于五处、意界五法及悦俱推度中。
Takkacārādhimokkhehi, teyeva jāyare dasa; Pañcaṭṭhānamanodhātu-pañcake sukhatīraṇe.
这些以喜增上者,于笑中有十二种;以精进增上者,亦有十二种;
于确定中亦同这些,除喜则有十一种。
Ete pītādhikā hāse, vāyāmena ca dvādhikā; Voṭṭhabbanepi eteva, dasekā pītivajjitā.
这些心所亦与恶作相应,并与五种掉举俱行;
这些心所亦与疑相应,而疑本身即是下劣的决定。
Pāpasādhāraṇā te ca, tipañcuddhaccasaññute; Kaṅkhāyuttepi eteva, sakaṅkhā hīnanicchayā.
而此应弃之疑,即与有过失的欲贪相应,成为有过失的决断;
在两种有贪心中,有十七种不善心所。
Kaṅkhāvajjā paneteva, sadosacchandanicchayā; Sattarasa duse honti, salobhantadvaye pana.
这些心所除嗔而有贪
这些心所存在于第三等二法(心)之中
邪见与喜,各增其二。
Dosavajjā salobhā te, Tatiyādidukesu te; Diṭṭhipītidvayādhikā, Dvinavekūnavīsati.
从最初乃至第三十心,当除去喜与安止;
它们在第四及之后的色界与无色界心中生起。
Pīticārappanāvajjā, ādito yāva tiṃsime; Uppajjanti catutthādi-rūpārūpamanesu ve.
Pīticāravitakkesu, Ekena dvititikkamā; Tatiyādīsu teyeva, Tiṃsekadvetayodhikā.
在这两种欲乐中,以及在第二等二法中,
舍离思惟、喜悦、思惟与喜悦已,他们依次而住。
Etevādidvaye kāme, dutiyādidukesu hi; Matiṃ pītiṃ matippītiṃ, hitvā te kamato siyuṃ.
禅那中所说的,正是那与禅那相应、清净无染的离,以及更殊胜之道。
在此,这些确能引生喜悦,我宣说它们于一切处皆可生起。
Jhāne vuttāva tajjhānikāmale viratādhikā; Tatthetā niyatā vittiṃ, vade sabbattha sambhavā.
于欲乐与福行中,各各分别;
于胜者与不定者中,确实如此。
Kāmapuññesu paccekaṃ, Jayantāniyatesu hi; Viratīyo dayāmodā, Kāme sātasubhakriye.
有些人认为,在中舍及有因的净行中亦存在;
于乐禅那中,悲与喜亦各自分别存在。
Majjhattepi vadanteke, sahetukasubhakriye; Sukhajjhānepi paccekaṃ, hontiyeva dayāmudā.
Thinamiddhaṃ sasaṅkhāre, diṭṭhihīnadvaye tahiṃ; Mānena vā tayo sesadiṭṭhihīne vidhekako.
嫉妒、悭吝与恶作,分别归于与嗔俱行的二种心所之中;
其中,这些心所或居末位,或与昏沉睡眠相应,亦有三者俱起的情况。
Issāmaccherakukkuccā , visuṃ dosayutadvaye; Tatthantake siyuṃ thinamiddhakena tayopi vā.
Ye vuttā ettakā ettha, iti cetasikākhilā; Tatthettakesvidantevaṃ, vuccateyaṃ nayodhunā.
于六十三心中,乐、苦,以及三种之中的舍,亦是受;
然而,在五十五心中,从根的角度而言,它是存在的。
Tesaṭṭhiyā sukhaṃ dukkhaṃ, tīsupekkhāpi vedanā; Pañcapaññāsacittesu, bhave indriyato pana.
于一一处、六十二中、二与五中;
于五十中,应知即乐等五根。
Ekatthekattha ceva dvesaṭṭhiyā dvīsu pañcahi; Paññāsāyāti viññeyyaṃ, sukhādindriyapañcakaṃ.
Dasuttarasate hoti, nicchayo vīriyaṃ tato; Pañcahīne tatokūne, samādhindriyamādise.
欲有一百一十九,而信等则不然;
除智之外,九种低劣中有一百,然慧则另有;
Chando ekasatekūnavīsa saddhādayo pana; Ñāṇavajjā navahīnasate honti matī pana.
Ekūnāsītiyā cāro, chasaṭṭhīsu panappanā; Pañcapaññāsake pīti, ekapaññāsake siyā.
Viratī chaṭṭhake vīse, karuṇāmuditātha vā; Aṭṭhasopekkhacittena, aṭṭhavīsatiyā siyuṃ.
Ahīrikamanottappamohuddhaccā dvādaseva; Lobho aṭṭhasu cittesu, thinamiddhaṃ tu pañcasu.
慢存在于四种心中,见亦复如是,在两种心中;
嗔、嫉、悭与恶作,存在于最后;
Māno catūsu diṭṭhi ca, tathā dvīsu manesu hi; Doso issā ca maccheraṃ, kukkuccañca bhavantime.
Ekasmiṃ vimatī hoti, evaṃ vuttānusārato; Appavattinayo cāpi, sakkā ñātuṃ vijānatā.
即于此蕴中当知,此理于受等亦如是;
以单种、多种等种种方式,依理而不相离。
Asmiṃ khandheva viññeyyo, vedanādīsvayaṃ nayo; Ekadhādividho yutti-vasātenāviyogato.
譬如泡沫团、水泡、阳焰;
芭蕉与幻术,当知诸蕴次第如此。
Upamā pheṇupiṇḍo ca, bubbuḷo migataṇhikā; Kadalī māyā viññeyyā, khandhānaṃ tu yathākkamaṃ.
以它们的不可压碎、不堪忍受、刹那光辉与诱惑性
以无坚实及欺骗性,等同性被汇集
Tesaṃ vimaddāsahanakhaṇasobhappalobhana- Nisāravañcakattehi, samānattaṃ samāhaṭaṃ.
Te sāsavā upādānakkhandhā khandhāvanāsavā; Tatthādī dukkhavatthuttā, dukkhā bhārā ca khādakā.
诸蕴是无常等法,乃是杀戮者,可生怖畏,如是;
因非乐法故,犹如举剑之人。
Khandhāniccādidhammā te, vadhakā sabhayā itī; Asukhaddhammato cikkhā, ukkhittāsikarī yathā.