第十九章
Ekūnavīsatimo paricchedo
19. 分别论
19. Pabhedakathā
Aṭṭhavīsavidhampetaṃ, rūpaṃ dāni yathārahaṃ; Bhūtarūpādibhedehi, vibhajeyya vicakkhaṇo.
Pathavādikamidanti, bhūtarūpaṃ catubbidhaṃ; Upādārūpamaññaṃ tu, catuvīsatividhaṃ bhave.
Pañcavidhampi cakkhādirūpamajjhattikaṃ mataṃ; Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
色、声、香、味、触这七法,分为五类;
它们是五种净色的所缘,名为五所缘。
Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā satta pañcadhā; Pañcappasādavisayā, pañcārammaṇanāmakā.
Ekavīsatividhaṃ sesaṃ, dhammārammaṇasaṅgahaṃ; Manoviññāṇaviññeyyaṃ, manodvārassa gocaraṃ.
净色与境,此二皆从五种而生;
十二处亦依自性,为十处界。
Pasādā visayā ceva, pañcakā dvepi sambhavā; Dvādasāpi sarūpena, dasāyatanadhātuyo.
然而,凡此一切色法,皆说为有对;
彼即名为粗色,亦称为‘近’。
Yadedaṃ pana sabbampi, rūpaṃ sappaṭighaṃ mataṃ; Tadevoḷārikaṃ nāma, santiketi pavuccati.
其余名为无对,即法处与法界;
及细色,色法安立为十六种;
Sesamappaṭighaṃ nāma, dhammāyatanadhātu ca; Sukhumañceva rūpañca, rūpaṃ soḷasadhā ṭhitaṃ.
Chabbidhā vatthurūpaṃ tu, pasādahadayampi ca; Avatthurūpaṃ sesaṃ tu, dvāvīsatividhaṃ bhave.
净色与表色,是门色,共有七种;
其余非门色者,则有二十一种。
Pasādā ceva viññatti, dvārarūpaṃ tu sattadhā; Sesaṃ advārarūpaṃ tu, ekavīsavidhampi ca.
净色、男女根、命根,如此合为八种;
其余的非根色,则有二十种非根。
Pasādā bhāvayugaḷaṃ, jīvitañceti aṭṭhadhā; Indriyarūpamaññaṃ tu, vīsadhānindriyaṃ siyā.
颜色、香、味、食素,以及四大种色,如此合为八种;
其余者为不分离色,而分离色则有二十种。
Vaṇṇo gandho raso ojā, bhūtarūpanti aṭṭhadhā; Avinibbhogamitaraṃ, vinibbhogaṃ tu vīsadhā.
不分离色、声、所依处及诸根等;
所造色有十八种,应知为色色。
Avinibbhogarūpāni, saddavatthindriyāni ca; Nipphannaṃ aṭṭhārasadhā, rūparūpanti veditaṃ.
而虚空为限定,表色、轻快性等;
变化相与色的积集等。
Paricchedo panākāso, viññattilahutādayo; Vikārā lakkhaṇā ceva, rūpassupacayādayo.
纵使以十种方式也未生起,于究竟义中亦无此;
作“属于色”已,即说为色。
Dasadhāpi anipphannaṃ, natthetaṃ paramatthato; Rūpassetanti katvāna, rūpamicceva vuccati.
色处唯一种,说为有见色;
其余无见色,则有二十七种。
Rūpāyatanamevekaṃ, sanidassanamīritaṃ; Anidassanamaññaṃ tu, sattavīsatividhampi ca.
Kammajaṃ panupādinnaṃ, anupādinnakāparaṃ; Tividhaṃ cittajañceva, utujāhārajanti ca.
所谓“眼触所依”,即说为眼界。
Cakkhusamphassavatthūti, cakkhudhātu pakittitā;
Na vatthu tassa sesaṃ tu, sattavīsatividhaṃ bhave.
依耳触事等,亦当知有二种;
又当依次生之理,分别三种。
Sotasamphassavatthādi-vasā ca duvidhā tathā; Tividhā ca vibhāveyya, yathāsambhavato kathaṃ.
可见色也是色,且是有对;
而其余不可见色,当知为粗、有对。
Sanidassanarūpañca, vaṇṇo sappaṭighampi ca; Anidassanamaññaṃ tu, thūlaṃ sappaṭighaṃ bhave.
不可见色,及余无对者;
如是,一切色总十六种,说为三种。
Anidassanarūpañca, sesamappaṭighampi ca; Soḷasāti ca sabbampi, rūpaṃ tividhamuddise.
眼与耳二根,名为未至而取者;
鼻等三根,被称为“至而取者”。
Apattagāhakaṃ nāma, cakkhusotadvayaṃ pana; Sampattagāhakaṃ nāma, ghānādittayamīritaṃ.
除此,其余非取者,当知有二十三种;
某些有所缘者,并非全然不被执取。
Agāhakamato sesaṃ, tevīsatividhaṃ bhave; Kiñci sārammaṇaṃ nāma, na gayhatīti sabbathā.
依止所生的内色,依止所生的外色也是如此;
非依止所生的外色,如此则成三种。
Upādā ajjhattikaṃ rūpaṃ, upādā bāhiraṃ tathā; Nopādā bāhirañceti, evampi tividhaṃ bhave.
内执受色,外执受色同样,另一类色;
以及非执受色,依如是等类,亦复如是。
Ajjhattikamupādinnaṃ, bāhirañca tathāparaṃ; Anupādinnakañceti, evamādivasāpi ca.
所见色、所闻声,香等三种为所触;
所识知与余所应知者,由意而成四种。
Diṭṭhaṃ rūpaṃ sutaṃ saddo, gandhādi tividhaṃ mutaṃ; Viññātamaññaviññeyyaṃ, manasāti catubbidhaṃ.
色的分别、变化、相,依次第;
十八种、一种、五种、四种,彼亦如是。
Rūparūpaṃ paricchedo, vikāro lakkhaṇaṃ kamā; Aṭṭhārasekakaṃ pañca, catukkanti ca taṃ tathā.
既是门亦是依处,有非依处而唯是门;
非门而唯是依处,或非二者,应如是说。
Dvārañca hoti vatthu ca, na vatthu dvārameva tu; Na dvāraṃ vatthumevātha, nobhayanti ca niddise.
执取者即所执取,非所执取者亦然;
非执取者有二种,如是四法亦已宣说。
Upādā anupādinnaṃ, anupādinnakaṃ tathā; Nopādā duvidhañceti, catuddhevampi desitaṃ.
有对及执取,无对色亦然;
非执取者复有二种,如是则总为四种。
Sappaṭigghamupādā ca, rūpamappaṭighaṃ tathā; Nopādā duvidhañceti, catuddhā evamādito.
第十一种,为心处根九法聚;
此聚有业生与心生,两种表色亦复如是;
Ekādasekajarūpaṃ, hadayindriyanavakaṃ; Kammajaṃ cittajañceva, tathā viññattikaṃ dvayaṃ.
声乃由心等所生,因此,此色被许为二生;
依心与食而生的轻快性等三法,为三生;
Saddo cittotujo tasmā, rūpamekaṃ dvijaṃ mataṃ; Cittotāhārasambhūtaṃ, lahutādittayaṃ tijaṃ.
除九种及虚空外,由业等四种所生;
次说相色,如是色法共有五种;
Navākāsāvinibbhogā, kammādicatusambhavā; Atha lakkhaṇarūpanti, rūpamevaṃ tu pañcadhā.
Navākāsāvinibbhogā, nava vatthindriyāni ca; Aṭṭhārasavidhaṃ rūpaṃ, kammajaṃ hoti piṇḍitaṃ.
除去声与虚空,表色、轻快性等;
十五种色法,谓心所生者。
Saddākāsāvinibbhogā, viññattilahutādayo; Pañcadasavidhaṃ rūpaṃ, cittasambhavamuddise.
Saddākāsāvinibbhogā , lahutādittayanti ca; Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ.
界限、不可分离以及轻快性等三者
如是名为食生色,安立为十二种
Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca; Evamāhārajaṃ nāma, rūpaṃ dvādasadhā ṭhitaṃ.
生、老与死,不从任何处生起;
依于色的生起类别,如此也分为五种。
Jāti jarā ca maraṇaṃ, na kutocipi jāyati; Evampi pañcadhā hoti, rūpajātivibhāgato.
二十五种业,确立于欲界与色法之中;
在欲有与色有二界之中,生起业生色。
Pañcavīsatividhaṃ kammaṃ, kāmarūpavavatthitaṃ; Janeti kammajaṃ rūpaṃ, kāmarūpabhavadvaye.
五识、无色界异熟,及一切结生心;
阿拉汉的死心,应除去此十六种。
Pañcaviññāṇamāruppa-vipākā sabbasandhiyo; Cuti khīṇāsavasseti, soḷasete vivajjaye.
其余七十五心,是为能生者;
于五蕴有地,令心生色生起。
Pañcasattati sesāni, cittānimāni sambhavā; Janenti cittajaṃ rūpaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
Janebhi utujaṃ rūpaṃ, tejodhātu bhavadvaye; Kāmabhūmiyamojā tu, janetāhārajaṃ tathā.
业在每一刹那,皆生起自属的色法;
于心识生起之时,紧随其后即生起其他诸法。
Kammaṃ janeti rūpāni, attajāni khaṇe khaṇe; Cittamuppādakālamhi, uppādānantaraṃ paraṃ.
时节所生之色,依十三种方式而存在;
亦具分齐性、不分离性,及轻快性等三种。
Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ; Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca.
于结生时与转起时,业生色皆能生起;
其余诸色唯于转起时生起,而非结生时。
Sandhiyampi kammajaṃ tu, pavattepi ca sambhavā; Janeti rūpaṃ sesāni, pavatte, na tu sandhiyaṃ.
在与诸根相系的相续中,业等三种亦能生色;
于死亡时及外部,则各随其宜而生色。
Indriyabaddhasantāne, kammādi tividhampi ca; Janeti rūpaṃ matake, bāhire tu yathārahaṃ.
Iti kammādayo rūpaṃ, janenti ca yathāsakaṃ; Sesānampi ca rūpānaṃ, paccayā honti sambhavā.
如是,色法的分类、种类差别及其生起;
以及能生等的种种分别,于此阐明诸色法。
Iti rūpavibhāgañca, jātibhedañca sambhavā; Janakādippabhedañca, rūpānaṃ tattha dīpayeti.