第19章
Ekūnavīsatimo paricchedo
此二十八种色,智者今当如理分别;
依大种色等门类,善巧观察而得通达。
Aṭṭhavīsavidhampetaṃ, rūpaṃ dāni yathārahaṃ; Bhūtarūpādibhedehi, vibhajeyya vicakkhaṇo.
地等四种,就是大种色。
另外,所造色有二十四种。
Pathavādikamidanti, bhūtarūpaṃ catubbidhaṃ; Upādārūpamaññaṃ tu, catuvīsatividhaṃ bhave.
眼等五种色法被认为是内在的色法;
剩下的二十三种,被称为外色。
Pañcavidhampi cakkhādirūpamajjhattikaṃ mataṃ; Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
色声香味触,触摄地火风,七法成五境;
五净色所对,是名五所缘。
Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā satta pañcadhā; Pañcappasādavisayā, pañcārammaṇanāmakā.
剩下的二十一种,归入法所缘的范畴。
意识所识知的对象,就是意门的活动范围。
Ekavīsatividhaṃ sesaṃ, dhammārammaṇasaṅgahaṃ; Manoviññāṇaviññeyyaṃ, manodvārassa gocaraṃ.
净色和境,这两组五法也都存在;
十处界以自性而言亦有十二。
Pasādā visayā ceva, pañcakā dvepi sambhavā; Dvādasāpi sarūpena, dasāyatanadhātuyo.
而这一切色法,都被认为是有对碍的。
那同一个粗色,也被称为“近”。
Yadedaṃ pana sabbampi, rūpaṃ sappaṭighaṃ mataṃ; Tadevoḷārikaṃ nāma, santiketi pavuccati.
余者无对,谓法处与法界;
亦为细色,色立十六种。
Sesamappaṭighaṃ nāma, dhammāyatanadhātu ca; Sukhumañceva rūpañca, rūpaṃ soḷasadhā ṭhitaṃ.
依处色有六种,谓净色与心色;
余为非依处色,有中则有二十二种。
Chabbidhā vatthurūpaṃ tu, pasādahadayampi ca; Avatthurūpaṃ sesaṃ tu, dvāvīsatividhaṃ bhave.
净色和表色,则是门色,共有七种。
不过,剩下的非门色也有二十一种。
Pasādā ceva viññatti, dvārarūpaṃ tu sattadhā; Sesaṃ advārarūpaṃ tu, ekavīsavidhampi ca.
五净色与男女根这一对,再加上命根,一共八种;
但根色以外的其余色,则是二十种非根色。
Pasādā bhāvayugaḷaṃ, jīvitañceti aṭṭhadhā; Indriyarūpamaññaṃ tu, vīsadhānindriyaṃ siyā.
色、香、味、食素,及四大种色,此八种不可分离;
其余色则可分离,有二十种。
Vaṇṇo gandho raso ojā, bhūtarūpanti aṭṭhadhā; Avinibbhogamitaraṃ, vinibbhogaṃ tu vīsadhā.
不分离色,以及声、心依处和诸根;
十八种完成色,应知为色色。
Avinibbhogarūpāni, saddavatthindriyāni ca; Nipphannaṃ aṭṭhārasadhā, rūparūpanti veditaṃ.
而限定与虚空,以及表色、轻快性等;
变化相,以及色的积集等。
Paricchedo panākāso, viññattilahutādayo; Vikārā lakkhaṇā ceva, rūpassupacayādayo.
纵分为十亦非完成色,依胜义此实不存在;
观为色属而施设,故唯称之为色。
Dasadhāpi anipphannaṃ, natthetaṃ paramatthato; Rūpassetanti katvāna, rūpamicceva vuccati.
唯独色处这一种被称为有见。
而另外那不可见的,则有二十七种。
Rūpāyatanamevekaṃ, sanidassanamīritaṃ; Anidassanamaññaṃ tu, sattavīsatividhampi ca.
业所生的(色法)是有执受的,其余的是无执受的。
心生、时节生和食生这三类。
Kammajaṃ panupādinnaṃ, anupādinnakāparaṃ; Tividhaṃ cittajañceva, utujāhārajanti ca.
眼触所依被安立为眼界。
其余的二十七种则不是它的所依。
Cakkhusamphassavatthūti, cakkhudhātu pakittitā; Na vatthu tassa sesaṃ tu, sattavīsatividhaṃ bhave.
依耳触等事,同样也有两种。
此外,还应按它们各自的生起方式,说明三种类别是如何形成的。
Sotasamphassavatthādi-vasā ca duvidhā tathā; Tividhā ca vibhāveyya, yathāsambhavato kathaṃ.
可见色是显色,也是有对;
而另一种不可见者,则是粗大、有对。
Sanidassanarūpañca, vaṇṇo sappaṭighampi ca; Anidassanamaññaṃ tu, thūlaṃ sappaṭighaṃ bhave.
还有不可见色,以及其余的无对色;
这十六种以及一切色,应当说为三种。
Anidassanarūpañca, sesamappaṭighampi ca; Soḷasāti ca sabbampi, rūpaṃ tividhamuddise.
眼与耳这两者,则名为未至而取者。
鼻等三根,名为“取已至(对象)者”。
Apattagāhakaṃ nāma, cakkhusotadvayaṃ pana; Sampattagāhakaṃ nāma, ghānādittayamīritaṃ.
除能取之五根,于有中余二十三,皆不取境;
一切色法毕竟不名为有所缘。
Agāhakamato sesaṃ, tevīsatividhaṃ bhave; Kiñci sārammaṇaṃ nāma, na gayhatīti sabbathā.
内色有执受,外色亦复然;
外色无执受,如是成三种。
Upādā ajjhattikaṃ rūpaṃ, upādā bāhiraṃ tathā; Nopādā bāhirañceti, evampi tividhaṃ bhave.
内在的、已执取的色,以及外在的、同样已执取的色;
以及未执取的,也依照这样的方式等等。
Ajjhattikamupādinnaṃ, bāhirañca tathāparaṃ; Anupādinnakañceti, evamādivasāpi ca.
所见为色,所闻为声,香等三者是所觉;
意所识及余唯意所识,合为四种。
Diṭṭhaṃ rūpaṃ sutaṃ saddo, gandhādi tividhaṃ mutaṃ; Viññātamaññaviññeyyaṃ, manasāti catubbidhaṃ.
色的色、区分、变化、相,依次;
十八种单一法、五、四种,那也如此。
Rūparūpaṃ paricchedo, vikāro lakkhaṇaṃ kamā; Aṭṭhārasekakaṃ pañca, catukkanti ca taṃ tathā.
或为门亦是依处,或为门而非依处;
或为依处而非门,或二者俱非,如是分别宣说。
Dvārañca hoti vatthu ca, na vatthu dvārameva tu; Na dvāraṃ vatthumevātha, nobhayanti ca niddise.
所造而已执取者,所造而未执取者;
非所造亦二种——如是四类,已为宣说。
Upādā anupādinnaṃ, anupādinnakaṃ tathā; Nopādā duvidhañceti, catuddhevampi desitaṃ.
有对且执取的色,以及同样无对的色;
非所造的有两种,这样算来共有四种。
Sappaṭigghamupādā ca, rūpamappaṭighaṃ tathā; Nopādā duvidhañceti, catuddhā evamādito.
一因所生色有十一种:心处十法聚、根十法聚、命根九法聚;
以及业生与心生,同样两种表色。
Ekādasekajarūpaṃ, hadayindriyanavakaṃ; Kammajaṃ cittajañceva, tathā viññattikaṃ dvayaṃ.
声音由心生与时节生,因此一种色法被视为二生。
由心、时节和食生起的轻快性等三法,是三生。
Saddo cittotujo tasmā, rūpamekaṃ dvijaṃ mataṃ; Cittotāhārasambhūtaṃ, lahutādittayaṃ tijaṃ.
虚空界与八种不可分离色,合为九种;业等四因所生,
并及相色,色法如是共分五种。
Navākāsāvinibbhogā, kammādicatusambhavā; Atha lakkhaṇarūpanti, rūpamevaṃ tu pañcadhā.
九种虚空色与不离色,以及九种事根;
十八种色,可以归纳为业所生色。
Navākāsāvinibbhogā, nava vatthindriyāni ca; Aṭṭhārasavidhaṃ rūpaṃ, kammajaṃ hoti piṇḍitaṃ.
声、虚空与八不可离色,表色及轻快性等;
当知此十五种色法,皆从心生。
Saddākāsāvinibbhogā, viññattilahutādayo; Pañcadasavidhaṃ rūpaṃ, cittasambhavamuddise.
声音、虚空、不可分离的,以及轻快性等三种;
由时节产生的色,宣说为十三种。
Saddākāsāvinibbhogā , lahutādittayanti ca; Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ.
还有界限色(虚空)与(八)不相离色,以及轻快性等三类。
这样称为食生色,安立为十二种。
Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca; Evamāhārajaṃ nāma, rūpaṃ dvādasadhā ṭhitaṃ.
生、老和死,不是从任何地方生出来的。
按照色的生起类别来分,这样也同样是五种。
Jāti jarā ca maraṇaṃ, na kutocipi jāyati; Evampi pañcadhā hoti, rūpajātivibhāgato.
二十五种业,由欲界与色界所限定;
在欲界和色界这两界中,生起业所生的色。
Pañcavīsatividhaṃ kammaṃ, kāmarūpavavatthitaṃ; Janeti kammajaṃ rūpaṃ, kāmarūpabhavadvaye.
五识与无色异熟,及一切结生心;
漏尽者之死心,此十六者皆应舍离。
Pañcaviññāṇamāruppa-vipākā sabbasandhiyo; Cuti khīṇāsavasseti, soḷasete vivajjaye.
其余七十五种心,是能生起的。
在五蕴地中,它们产生由心所生的色。
Pañcasattati sesāni, cittānimāni sambhavā; Janenti cittajaṃ rūpaṃ, pañcavokārabhūmiyaṃ.
火界在两种存在中产生时节生色。
在欲界地,食素也同样产生食生色。
Janebhi utujaṃ rūpaṃ, tejodhātu bhavadvaye; Kāmabhūmiyamojā tu, janetāhārajaṃ tathā.
业于每一刹那,生起自生诸色;
心于生起之时,生起后之次者。
Kammaṃ janeti rūpāni, attajāni khaṇe khaṇe; Cittamuppādakālamhi, uppādānantaraṃ paraṃ.
时节所生诸色法,智者宣说为十三;
空界与八不离色,及轻快性等三种。
Utusambhavamīrenti, rūpaṃ terasadhā ṭhitaṃ; Paricchedāvinibbhogā, lahutādittayampi ca.
在结生时和转起时,业所生色都能生起。
其余的色法只在转起时生起,而不是在结生时。
Sandhiyampi kammajaṃ tu, pavattepi ca sambhavā; Janeti rūpaṃ sesāni, pavatte, na tu sandhiyaṃ.
在连着诸根的相续里,业等三类也(能生色)。
在死者身上以及外部,则各自随宜生起色。
Indriyabaddhasantāne, kammādi tividhampi ca; Janeti rūpaṃ matake, bāhire tu yathārahaṃ.
Iti kammādayo rūpaṃ, janenti ca yathāsakaṃ; Sesānampi ca rūpānaṃ, paccayā honti sambhavā.
如是,于彼处宣说色之分类、种类之别,及能生等诸分;
皆依起源而阐明诸色法。
Iti rūpavibhāgañca, jātibhedañca sambhavā; Janakādippabhedañca, rūpānaṃ tattha dīpayeti.