6. 第六章
6. Chaṭṭho paricchedo
所缘分别的阐述
Ārammaṇavibhāganiddeso
Etesaṃ pana cittānaṃ, ārammaṇamito paraṃ; Dassayissāmahaṃ tena, vinā natthi hi sambhavo.
色、声、香、味、触及法,这些即是所缘境界;
其中,依于四大所造之色,由四因所生;
Rūpaṃ saddaṃ gandhaṃ rasaṃ, phoṭṭhabbaṃ dhammameva ca; Chadhā ārammaṇaṃ āhu, chaḷārammaṇakovidā.
于彼处,依执取之缘,色身从四方显现;
声有二种,由心等所生;
Tattha bhūte upādāya, vaṇṇo catusamuṭṭhito; Sanidassanapaṭigho, rūpārammaṇasaññito.
Duvidho hi samuddiṭṭho, saddo cittotusambhavo; Saviññāṇakasaddova, hoti cittasamuṭṭhito.
Aviññāṇakasaddo yo, So hotūtusamuṭṭhito; Duvidhopi ayaṃ saddo, Saddārammaṇataṃ gato.
“被持”者,谓行走时(所持),或亦以显示(气味)之义;
此香由四种因生起,许为香所缘。
Dharīyatīti gacchanto, gandho sūcanatopi vā; Ayaṃ catusamuṭṭhāno, gandhārammaṇasammato.
“他们品尝味”,故称为“味”;
它亦由四种因生起,名为味所缘。
Rasamānā rasantīti, rasoti parikittito; Sova catusamuṭṭhāno, rasārammaṇanāmako.
“被触及”故,称为触,即地、火、风三大种;
触由四种大种所生,故称触所缘。
Phusīyatīti phoṭṭhabbaṃ, pathavītejavāyavo; Phoṭṭhabbaṃ catusambhūtaṃ, phoṭṭhabbārammaṇaṃ mataṃ.
舍弃了一切名与色,以及色等五蕴;
相与施设,名为法所缘。
Sabbaṃ nāmañca rūpañca, hitvā rūpādipañcakaṃ; Lakkhaṇāni ca paññatti-dhammārammaṇasaññitaṃ.
于欲界地,可得六种所缘;
于色界有三所缘,于无色界唯法所缘一种。
Chārammaṇāni labbhanti, kāmāvacarabhūmiyaṃ; Tīṇi rūpe panārūpe, dhammārammaṇamekakaṃ.
那些因刹那、事、极微而不进入范围者;
据说,那些以色等为所缘者,即是法所缘。
Khaṇavatthuparittattā , āpāthaṃ na vajanti ye; Te dhammārammaṇā honti, yesaṃ rūpādayo kira.
他们确实应当被否定——彼此的行境;
并非互相领受者,然而心确是他们的行境。
Te paṭikkhipitabbāva, aññamaññassa gocaraṃ; Neva paccanubhontānaṃ, mano tesaṃ tu gocaraṃ.
而因为世尊曾说过‘它领受’,
然而,色等确实唯以色等为所缘。
Tañca ‘‘paccanubhotī’’ti, vuttattā pana satthunā; Rūpādārammaṇāneva, honti rūpādayo pana.
天眼等诸智,所行境不出色等范围;
它们唯以无行境为境,故说“他们即非”亦不成立。
Dibbacakkhādiñāṇānaṃ, rūpādīneva gocarā; Anāpāthagatāneva, tānītipi na yujjati.
Yaṃ rūpārammaṇaṃ hontaṃ, taṃ dhammārammaṇaṃ kathaṃ; Evaṃ sati panetesaṃ, niyamoti kathaṃ bhave.
Sabbaṃ ārammaṇaṃ etaṃ, chabbidhaṃ samudīritaṃ; Taṃ parittattikādīnaṃ, vasena bahudhā mataṃ.
一切欲界果报,以及唯作与二因;
二十五种决定为小所缘。
Sabbo kāmavipāko ca, kriyāhetudvayampi ca; Pañcavīsati ekantaṃ, parittārammaṇā siyuṃ.
Iṭṭhādibhedā pañceva, rūpasaddādayo pana; Viññāṇānaṃ dvipañcannaṃ, gocarā paṭipāṭiyā.
色等五类,皆为三意界之所缘;
然而这十三种心,唯以色蕴为所缘境。
Rūpādipañcakaṃ sabbaṃ, manodhātuttayassa tu; Terasannaṃ panetesaṃ, rūpakkhandhova gocaro.
既非色法,亦非施设,非过去,非未来;
它们取所缘时,唯现在法为所缘境。
Nārūpaṃ na ca paññattiṃ, nātītaṃ na canāgataṃ; Ārammaṇaṃ karonte ca, vattamāno hi gocaro.
此十三种心生起于欲界;
四种生于色界,无色界中无心生。
Terasetāni cittāni, jāyante kāmadhātuyaṃ; Cattāri rūpāvacare, neva kiñci arūpisu.
Mahāpākānamaṭṭhannaṃ , santīraṇattayassapi; Chasu dvāresu rūpādichaparittāni gocarā.
Rūpādayo parittā cha, hasituppādagocarā; Pañcadvāre paṭuppannā, manodvāre tikālikā.
第二无色界心与第四无色界心,此六种为决定,以广大心为所缘。
Dutiyāruppacittañca, catutthāruppamānasaṃ; Chabbidhaṃ niyataṃ hoti, taṃ mahaggatagocaraṃ.
因为以涅槃为所缘,故绝对无他;
八种无漏心的所缘是无量的。
Nibbānārammaṇattā hi, ekantena anaññato; Aṭṭhānāsavacittānaṃ, appamāṇova gocaro.
四种与智不相应者,属欲界善心;
唯作心亦有四种,及十二不善心。
Cattāro ñāṇahīnā ca, kāmāvacarapuññato; Kriyatopi ca cattāro, dvādasākusalāni ca.
它们既以微细的法为所缘,又是广大心的行境;
正因以施设(概念)为所缘,所以它们实不可说。
Parittārammaṇā ceva, te mahaggatagocarā; Paññattārammaṇattā hi, navattabbāva honti te.
四种与智相应者,从善心而言,也从唯作心而言;
同样地,两种神通智,以及唯作心的确定。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, puññato kriyatopi ca; Tathābhiññādvayañceva, kriyāvoṭṭhabbanampi ca.
这十一种心的行境有三种
因其以施设(概念)为所缘,这些心亦有不可说。
Ekādasannametesaṃ, tividho hoti gocaro; Paññattārammaṇattā hi, navattabbāpi hontime.
Yāni vuttāvasesāni, cittāni pana tāni hi; Navattabbārammaṇānīti, viññeyyāni vibhāvinā.
第二无色界心与第四无色界心
然而有六种,纯粹以过去为所缘。
Dutiyāruppacittañca , catutthāruppamānasaṃ; Chabbidhaṃ pana ekanta-atītārammaṇaṃ siyā.
对于两种五识和三种意界;
色等五种法,唯以现在为所缘境。
Viññāṇānaṃ dvipañcannaṃ, manodhātuttayassa ca; Pañca rūpādayo dhammā, paccuppannāva gocarā.
八欲界大异熟心,三种推度心,
以及生笑心,此十二种为意。
Aṭṭha kāmamahāpākā, santīraṇattayampi ca; Hasituppādacittanti, dvādasete tu mānasā.
或以过去为所缘,而现行于现在、未来境;
善、不善于欲界,及唯作,有九种意心。
Siyātītārammaṇā paccu-ppannānāgatagocarā; Kusalākusalā kāme, kriyato nava mānasā.
两种神通相应心,亦可以过去等为所缘;
即使在安止与施设的阶段,这些心亦不可说为与何者结合。
Abhiññāmānasā dvepi, siyātītādigocarā; Santapaññattikālepi, navattabbā bhavantime.
然而,其余一切,于色界与无色界有中,
皆不可说,依过去所缘等而言。
Sesāni pana sabbāni, rūpārūpabhavesupi; Navattabbāni honteva, atītārammaṇādinā.
于欲界,唯作心有五种;于色界,有第五种唯作心;
此六种心,无有不可行境。
Kāmato ca kriyā pañca, rūpato pañcamī kriyā; Cittānaṃ channametesaṃ, natthi kiñci agocaraṃ.
涅槃、果与道,以及色、非色;
能行其境的心,有多少?请告诉我。
Nibbānañca phalaṃ maggaṃ, rūpañcārūpameva ca; Sakkonti gocaraṃ kātuṃ, kati cittāni me vada.
四种与智相应者,
福与唯作亦复如是;
两种神通心,
以及唯作确定心。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, Puññato kriyato tathā; Abhiññāhadayā dvepi, Kriyā voṭṭhabbanampi ca.
十一种心亦能缘取其境;
涅槃、果、道,以及色界与非色界。
Sakkonti gocaraṃ kātuṃ, cittānekādasāpi ca; Nibbānañca phalaṃ maggaṃ, rūpañcārūpameva ca.
Cittesu pana sabbesu, kati cittāni me vada; Arahattaphalaṃ maggaṃ, kātuṃ sakkonti gocaraṃ.
Sabbesu pana cittesu, cha ca cittāni me suṇa; Arahattaphalaṃ maggaṃ, kātuṃ sakkonti gocaraṃ.
四种与智相应心,及唯作心与确定心;
唯作神通及意界,此六者能取其行境。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, kriyā voṭṭhabbanampi ca; Kriyābhiññā manodhātu, cha ca sakkonti gocaraṃ.
四种与智相应及神通心,依功德而说;
能成就阿拉汉果与圣道,并以它们为所缘而转。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā-bhiññācittañca puññato; Nārahattaṃ phalaṃ maggaṃ, kātuṃ sakkonti gocaraṃ.
Kasmā arahato magga-cittaṃ vā phalamānasaṃ; Puthujjanā vā sekkhā vā, na sakkonti hi jānituṃ.
Puthujjano na jānāti, Sotāpannassa mānasaṃ; Sotāpanno na jānāti, Sakadāgāmissa mānasaṃ.
一来果者不知不还果者的心;
不还果者不知阿拉汉的心;
Sakadāgāmī na jānāti, anāgāmissa mānasaṃ; Anāgāmī na jānāti, arahantassa mānasaṃ.
Heṭṭhimo heṭṭhimo neva, jānāti uparūpari; Uparūpari jānāti, heṭṭhimassa ca mānasaṃ.
Yo dhammo yassa dhammassa, Hoti ārammaṇaṃ pana; Tamuddharitvā ekekaṃ, Pavakkhāmi ito paraṃ.
于欲界,善心的所缘,于善与不善心亦然;
神通智唯作心,及善唯作心。
Kusalārammaṇaṃ kāme, kusalākusalassa ca; Abhiññāmānasassāpi, kusalassa kriyassa ca.
Kāmāvacarapākassa, tathā kāmakriyassa ca; Etesaṃ pana rāsīnaṃ, channaṃ ārammaṇaṃ siyā.
Rūpāvacarapuññāni, kāmapākaṃ tato vinā; Pañcannaṃ pana rāsīnaṃ, honti ārammaṇāni hi.
无色善心,以及三地善心;
同样地,三地唯作心与不善心。
Āruppakusalañcāpi, tebhūmakusalassa ca; Tebhūmakakriyassāpi, tathevākusalassapi.
无色界异熟的,以及两种第四的;
这些八聚的,成为所缘缘。
Arūpāvacarapākānaṃ , dvinnaṃ pana catutthadu; Imesaṃ aṭṭharāsīnaṃ, hotārammaṇapaccayo.
非所摄之福德,及欲界者;
及色界第五禅之善心与唯作心。
Apariyāpannapuññampi, kāmāvacaratopi ca; Rūpato pañcamassāpi, kusalassa kriyassa ca.
Catunnaṃ pana rāsīnaṃ, hoti ārammaṇaṃ sadā; Tathevākusalaṃ kāma-rūpāvacarato pana.
Kusalassa kriyassāpi, tathevākusalassa ca; Kāmāvacarapākānaṃ, channaṃ rāsīnamīritaṃ.
以果报为所缘的,于欲界;以及从欲界生起的;
从色界生起的,善心与唯作心;
Vipākārammaṇaṃ kāme, kāmāvacaratopi ca; Rūpāvacarato ceva, kusalassa kriyassa ca.
对于欲界的果报心,同样对于不善心;
而对于六种积聚,它成为所缘缘。
Kāmāvacarapākānaṃ, tathevākusalassa ca; Channañca pana rāsīnaṃ, hotārammaṇapaccayo.
异熟所缘在色法中,亦来自欲界;
亦来自色界,对于善心与唯作心。
Vipākārammaṇaṃ rūpe, kāmāvacaratopi ca; Rūpāvacarato ceva, kusalassa kriyassa ca.
所谓非福,是五种积聚的所行境;
Apuññassāti pañcannaṃ, rāsīnaṃ hoti gocaro;
Arūpāvacarapākesu, ayameva nayo mato.
非所摄的异熟,亦来自欲界与色界;
然而,它亦是善心与唯作心的所缘。
Apariyāpannapākampi, kāmato rūpatopi ca; Kusalassa kriyassāpi, hoti ārammaṇaṃ pana.
此唯作心属于欲界,亦属欲界;
对于色界的善心与唯作心,亦复如是。
Kriyacittamidaṃ kāme, kāmāvacaratopi ca; Rūpāvacarato ceva, kusalassa kriyassa ca.
对于欲界异熟心,同样对于不善心,也是如此;
此六种聚,成为所缘缘。
Kāmāvacarapākassa, tathevākusalassa ca; Channaṃ rāsīnametesaṃ, hotārammaṇapaccayo.
Yaṃ kriyāmānasaṃ rūpe, kāmapākaṃ tato vinā; Pañcannaṃ pana rāsīnaṃ, hoti ārammaṇaṃ pana.
Kriyācittaṃ panāruppe, tesaṃ pañcannameva ca; Āruppassa kriyassāpi, channaṃ hoteva gocaro.
色法由四种生起之源所生,称为色所缘;
对于欲界的福行与善心,也是如此。
Rūpaṃ catusamuṭṭhānaṃ, rūpārammaṇasaññitaṃ; Kāmāvacarapuññassa, tatheva kusalassa ca.
对于二种神通心,以及欲界的果报心与造作心;
这六种聚,成为它们的所缘缘。
Abhiññādvayacittassa, kāmapākakriyassa ca; Channaṃ rāsīnametesaṃ, hotārammaṇapaccayo.
然而,以涅槃为所缘的,则是欲界与色界〔心〕;
对于善心,两者皆有;对于欲界、色界的唯作心,也是如此。
Nibbānārammaṇaṃ kāma-rūpāvacarato pana; Kusalassubhayassāpi, kāmarūpakriyassa ca.
对于出世间心、果报心与善心;
这六种聚便成为这些心的所缘缘。
Apariyāpannato ceva, phalassa kusalassa ca; Channaṃ rāsīnametesaṃ, hotārammaṇapaccayo.
Nānappakārakaṃ sabbaṃ, paññattārammaṇaṃ pana; Tebhūmakassa puññassa, tathevākusalassa ca.
对于色界与无色界的果报心,以及三地的唯作心;
然而,对于这九种聚,它们便是所缘缘。
Rūpārūpavipākassa, tebhūmakakriyassa ca; Navannaṃ pana rāsīnaṃ, hotārammaṇapaccayo.
然而,以色为所缘的心有两种;信等行境各各有两种;
名为五种所缘的心生起,被认为有三种。
Rūpārammaṇikā dve tu, dve dve saddhādigocarā; Pañcārammaṇikā nāma, cittuppādā tayo matā.
此处唯四十一,被视作六所缘;
此即欲界心的所缘次第。
Idhekacattālīseva, chaḷārammaṇikā matā; Kāmāvacaracittāna-mayamārammaṇakkamo.
除去五神通,色界、无色界及无漏诸心,
此一切心生起,皆以法为所缘境。
Pañcābhiññā vivajjetvā, rūpārūpā anāsavā; Cittuppādā ime sabbe, dhammārammaṇagocarā.
初无色界善心,第二无色界心;
此为善果报心与唯作心的所缘。
Paṭhamāruppakusalaṃ, dutiyāruppacetaso; Kusalassa vipākassa, kriyassārammaṇaṃ bhave.
此为初无色界之果,是第二无色界之心;
非是善异熟与唯作之所缘。
Paṭhamāruppapākoyaṃ , dutiyāruppacetaso; Kusalassa vipākassa, kriyassārammaṇaṃ na hi.
首者为唯作心,次者为无色界心;
既非福的所缘,亦非果报的所缘。
Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ, dutiyāruppacetaso; Na puññassa na pākassa, hoti ārammaṇaṃ pana.
Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ, dutiyāruppacetaso; Kriyassārammaṇaṃ hoti, iti ñeyyaṃ vibhāvinā.
Puthujjanassa sekkhassa, arūpārammaṇaṃ dvidhā; Kusalaṃ kusalassāpi, vipākassa ca taṃ siyā.
Khīṇāsavassa bhikkhussa, paṭhamāruppamānasaṃ; Ārammaṇaṃ tidhā hoti, iti vuttaṃ mahesinā.
唯作心也能成为唯作心的所缘,善心也能成为唯作心的所缘;
然而,对果报而言,善性有三种情况。
Kriyassāpi kriyā hoti, kusalampi kriyassa ca; Kusalaṃ tu vipākassa, evaṃ hoti tidhā pana.
第三无色界心,以及第四无色界心;
同样地,所缘可有二种或三种。
Tatiyāruppacittampi, catutthāruppacetaso; Evameva dvidhā ceva, tidhā cārammaṇaṃ siyā.
凡于此处所依止的,
种种生起的行境,
如是如是对于它们各自,
是所缘缘
Yaṃ yaṃ pana idhārabbha, Ye ye jāyanti gocaraṃ; So so tesañca tesañca, Hotārammaṇapaccayo.
而据说有人能渡此彼岸
此处难渡、更上、最上;
他便能渡此阿毗达摩大海洋,
此实为难渡、更上、最上。
Yo panimassa naro kira pāraṃ, Duttaramuttaramuttaratīdha; So abhidhammamahaṇṇavapāraṃ, Duttaramuttaramuttarateva.
如是,《入阿毗达摩论》中,名为“所缘分别”的部分。
Iti abhidhammāvatāre ārammaṇavibhāgo nāma