第6章
6. Chaṭṭho paricchedo
所缘分别的说明
Ārammaṇavibhāganiddeso
此后,我将显示这些心的所缘;
因为离开它,[心]确实不可能生起。
Etesaṃ pana cittānaṃ, ārammaṇamito paraṃ; Dassayissāmahaṃ tena, vinā natthi hi sambhavo.
色、声、香、味、触,以及法。
通晓六种所缘的人说,所缘有六种。
Rūpaṃ saddaṃ gandhaṃ rasaṃ, phoṭṭhabbaṃ dhammameva ca; Chadhā ārammaṇaṃ āhu, chaḷārammaṇakovidā.
在这里,依靠已生起的(四大种),色由四种原因产生;
有见有对,名为色所缘。
Tattha bhūte upādāya, vaṇṇo catusamuṭṭhito; Sanidassanapaṭigho, rūpārammaṇasaññito.
声音确实被宣说为两种:由心与时节产生的。
有识之声,才是由心所生的。
Duvidho hi samuddiṭṭho, saddo cittotusambhavo; Saviññāṇakasaddova, hoti cittasamuṭṭhito.
凡是“没有识的声音”
它是由时节所产生的。
此声亦有二种,
已成声所缘。
Aviññāṇakasaddo yo, So hotūtusamuṭṭhito; Duvidhopi ayaṃ saddo, Saddārammaṇataṃ gato.
行走时被携带,或由指示故为香;
此香有四生起,被认定为香所缘。
Dharīyatīti gacchanto, gandho sūcanatopi vā; Ayaṃ catusamuṭṭhāno, gandhārammaṇasammato.
品尝者品尝它,因此它被称为味。
它同样有四种生起方式,被称为味所缘。
Rasamānā rasantīti, rasoti parikittito; Sova catusamuṭṭhāno, rasārammaṇanāmako.
被触故为所触,即地、火、风;
所触由四大生,说为所触之所缘。
Phusīyatīti phoṭṭhabbaṃ, pathavītejavāyavo; Phoṭṭhabbaṃ catusambhūtaṃ, phoṭṭhabbārammaṇaṃ mataṃ.
舍弃一切名与色,以及色等五法;
还有诸相,以及被称为施设法所缘的。
Sabbaṃ nāmañca rūpañca, hitvā rūpādipañcakaṃ; Lakkhaṇāni ca paññatti-dhammārammaṇasaññitaṃ.
在欲界地,能获得六种所缘。
在色界中则有三所缘,在无色界中则唯有法所缘这一种。
Chārammaṇāni labbhanti, kāmāvacarabhūmiyaṃ; Tīṇi rūpe panārūpe, dhammārammaṇamekakaṃ.
刹那依处所限,不入现前者,即为法所缘;
据说色等,则属彼等。
Khaṇavatthuparittattā , āpāthaṃ na vajanti ye; Te dhammārammaṇā honti, yesaṃ rūpādayo kira.
他们确实应当被否定,彼此的行境;
他们并不互相感受,而心才是他们的行境。
Te paṭikkhipitabbāva, aññamaññassa gocaraṃ; Neva paccanubhontānaṃ, mano tesaṃ tu gocaraṃ.
而因为世尊说过“它领受”,
以色等为所缘的,确实就是色等这些法。
Tañca ‘‘paccanubhotī’’ti, vuttattā pana satthunā; Rūpādārammaṇāneva, honti rūpādayo pana.
天眼等智的行境,只是色等而已。
说它们“只是没有进入感知范围”也不成立。
Dibbacakkhādiñāṇānaṃ, rūpādīneva gocarā; Anāpāthagatāneva, tānītipi na yujjati.
凡是以色为所缘而存在的,如何是以法为所缘?
如果这样,那它们的决定又如何成立呢?
Yaṃ rūpārammaṇaṃ hontaṃ, taṃ dhammārammaṇaṃ kathaṃ; Evaṃ sati panetesaṃ, niyamoti kathaṃ bhave.
这一切所缘,被说成六种。
依照小所缘等,它被认定为有多种。
Sabbaṃ ārammaṇaṃ etaṃ, chabbidhaṃ samudīritaṃ; Taṃ parittattikādīnaṃ, vasena bahudhā mataṃ.
一切欲界异熟,及无因唯作二;
二十五种一向,唯以小境为缘。
Sabbo kāmavipāko ca, kriyāhetudvayampi ca; Pañcavīsati ekantaṃ, parittārammaṇā siyuṃ.
可意等五类,以及色、声等;
依次为二五识的行境。
Iṭṭhādibhedā pañceva, rūpasaddādayo pana; Viññāṇānaṃ dvipañcannaṃ, gocarā paṭipāṭiyā.
色等五法全部都是三种意界的所缘。
然而这十三种(心),只有色蕴是它们的所缘境。
Rūpādipañcakaṃ sabbaṃ, manodhātuttayassa tu; Terasannaṃ panetesaṃ, rūpakkhandhova gocaro.
既不是非色法,也不是概念施设,不是过去,也不是未来;
当它们正在取所缘时,现前生起的行境确实就是所缘。
Nārūpaṃ na ca paññattiṃ, nātītaṃ na canāgataṃ; Ārammaṇaṃ karonte ca, vattamāno hi gocaro.
这十三种心都生在欲界;
这四种属于色界,在无色界里则一种也不存在。
Terasetāni cittāni, jāyante kāmadhātuyaṃ; Cattāri rūpāvacare, neva kiñci arūpisu.
八种大异熟心以及三种推度心,
在六门中,以色等六种小所缘为行境。
Mahāpākānamaṭṭhannaṃ , santīraṇattayassapi; Chasu dvāresu rūpādichaparittāni gocarā.
色等六种小所缘,是笑心生起的行境。
在五门中,它们只是当下呈现的所缘;在意门中,它们则是贯通三时的所缘。
Rūpādayo parittā cha, hasituppādagocarā; Pañcadvāre paṭuppannā, manodvāre tikālikā.
第二无色界心以及第四无色界心,
这六种是固定的,以大心为所缘。
Dutiyāruppacittañca, catutthāruppamānasaṃ; Chabbidhaṃ niyataṃ hoti, taṃ mahaggatagocaraṃ.
因为以涅槃为所缘,所以确实完全不是别的。
八种无漏心的所缘是无量的。
Nibbānārammaṇattā hi, ekantena anaññato; Aṭṭhānāsavacittānaṃ, appamāṇova gocaro.
欲界善中,离智有四;唯作亦然,离智有四;
复有十二不善心。
Cattāro ñāṇahīnā ca, kāmāvacarapuññato; Kriyatopi ca cattāro, dvādasākusalāni ca.
他们既以狭小之法为所缘,又以广大之境为行境;
因为以概念为所缘故,它们确实不可说。
Parittārammaṇā ceva, te mahaggatagocarā; Paññattārammaṇattā hi, navattabbāva honti te.
四种与智相应的法,从福业来说,也从唯作来说;
同样地,两种神通智,以及唯作确定。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, puññato kriyatopi ca; Tathābhiññādvayañceva, kriyāvoṭṭhabbanampi ca.
这十一种心的行境有三种。
因为以概念为所缘,这些心确实也是不可说的。
Ekādasannametesaṃ, tividho hoti gocaro; Paññattārammaṇattā hi, navattabbāpi hontime.
Yāni vuttāvasesāni, cittāni pana tāni hi; Navattabbārammaṇānīti, viññeyyāni vibhāvinā.
第二无色界心以及第四无色界心
不过,可能有六种完全以过去为所缘。
Dutiyāruppacittañca , catutthāruppamānasaṃ; Chabbidhaṃ pana ekanta-atītārammaṇaṃ siyā.
两种五识和三种意界,
色等五种法,只是现在之行境。
Viññāṇānaṃ dvipañcannaṃ, manodhātuttayassa ca; Pañca rūpādayo dhammā, paccuppannāva gocarā.
八种欲界大异熟心,以及三种推度心;
生笑心,这十二种都是意识。
Aṭṭha kāmamahāpākā, santīraṇattayampi ca; Hasituppādacittanti, dvādasete tu mānasā.
或缘过去,或缘现在、未来为境;
欲界善、不善、唯作,意门有九种。
Siyātītārammaṇā paccu-ppannānāgatagocarā; Kusalākusalā kāme, kriyato nava mānasā.
两种神通心,也可以以过去等作为所缘。
即使是在真实法与施设的时候,这些也不可被说示。
Abhiññāmānasā dvepi, siyātītādigocarā; Santapaññattikālepi, navattabbā bhavantime.
其余一切,于色界无色界中亦皆存在;
以过去所缘等,此等实不可说。
Sesāni pana sabbāni, rūpārūpabhavesupi; Navattabbāni honteva, atītārammaṇādinā.
从欲界来说,有五种唯作心;从色界来说,有第五种唯作心。
这六种心,没有任何事物不是其行境。
Kāmato ca kriyā pañca, rūpato pañcamī kriyā; Cittānaṃ channametesaṃ, natthi kiñci agocaraṃ.
涅槃、果、道,以及色与无色,
皆能作所缘;能缘此境之心有几?请为我宣说。
Nibbānañca phalaṃ maggaṃ, rūpañcārūpameva ca; Sakkonti gocaraṃ kātuṃ, kati cittāni me vada.
四种与智相应。
福与唯作同样如此;
二种神通心亦然,
唯作确定心亦然。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, Puññato kriyato tathā; Abhiññāhadayā dvepi, Kriyā voṭṭhabbanampi ca.
十一种心也都能取到自己的所缘。
涅槃、果、道,以及色与非色。
Sakkonti gocaraṃ kātuṃ, cittānekādasāpi ca; Nibbānañca phalaṃ maggaṃ, rūpañcārūpameva ca.
在一切心中,请告诉我:
有多少心能取阿拉汉道果作为所缘?
Cittesu pana sabbesu, kati cittāni me vada; Arahattaphalaṃ maggaṃ, kātuṃ sakkonti gocaraṃ.
在一切心中,你要听我说:有六种心。
能够将阿拉汉果与道作为行境。
Sabbesu pana cittesu, cha ca cittāni me suṇa; Arahattaphalaṃ maggaṃ, kātuṃ sakkonti gocaraṃ.
四种与智相应心,并唯作确定心;
唯作神通、意界,六者能取行境。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, kriyā voṭṭhabbanampi ca; Kriyābhiññā manodhātu, cha ca sakkonti gocaraṃ.
四种与智相应的心,以及神通心,还有从福德方面来说;
他们无法以阿拉汉果、阿拉汉道作为所缘。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā-bhiññācittañca puññato; Nārahattaṃ phalaṃ maggaṃ, kātuṃ sakkonti gocaraṃ.
为什么阿拉汉的道心或果心,
凡夫也好,有学也好,确实都没办法知道。
Kasmā arahato magga-cittaṃ vā phalamānasaṃ; Puthujjanā vā sekkhā vā, na sakkonti hi jānituṃ.
凡夫不知道,
入流果者的心;
入流者不知道,
一来果者的心。
Puthujjano na jānāti, Sotāpannassa mānasaṃ; Sotāpanno na jānāti, Sakadāgāmissa mānasaṃ.
一来者不知道不来者的心;
不来者不知道阿拉汉的心。
Sakadāgāmī na jānāti, anāgāmissa mānasaṃ; Anāgāmī na jānāti, arahantassa mānasaṃ.
Heṭṭhimo heṭṭhimo neva, jānāti uparūpari; Uparūpari jānāti, heṭṭhimassa ca mānasaṃ.
凡一法
为另一法之所缘。
将彼一一取出后,
我从此后当宣说。
Yo dhammo yassa dhammassa, Hoti ārammaṇaṃ pana; Tamuddharitvā ekekaṃ, Pavakkhāmi ito paraṃ.
于欲界,以善为所缘,及以善、不善为所缘;
亦以神通智为所缘,及以善、唯作为所缘。
Kusalārammaṇaṃ kāme, kusalākusalassa ca; Abhiññāmānasassāpi, kusalassa kriyassa ca.
欲界果报心,以及欲界唯作心;
这些聚则可以有六种所缘。
Kāmāvacarapākassa, tathā kāmakriyassa ca; Etesaṃ pana rāsīnaṃ, channaṃ ārammaṇaṃ siyā.
Rūpāvacarapuññāni, kāmapākaṃ tato vinā; Pañcannaṃ pana rāsīnaṃ, honti ārammaṇāni hi.
无色界善心,以及三地善心;
三地唯作心也同样,不善心也一样。
Āruppakusalañcāpi, tebhūmakusalassa ca; Tebhūmakakriyassāpi, tathevākusalassapi.
无色界异熟,及两种第四禅的;
此八类,是所缘缘。
Arūpāvacarapākānaṃ , dvinnaṃ pana catutthadu; Imesaṃ aṭṭharāsīnaṃ, hotārammaṇapaccayo.
不属于任何界域的福德,以及属于欲界的福德;
从色界来看,第五禅的善心和唯作心也是如此。
Apariyāpannapuññampi, kāmāvacaratopi ca; Rūpato pañcamassāpi, kusalassa kriyassa ca.
此四聚之心,恒以彼法为所缘;
不善法亦复如是,唯约欲界、色界而说。
Catunnaṃ pana rāsīnaṃ, hoti ārammaṇaṃ sadā; Tathevākusalaṃ kāma-rūpāvacarato pana.
Kusalassa kriyassāpi, tathevākusalassa ca; Kāmāvacarapākānaṃ, channaṃ rāsīnamīritaṃ.
于欲界中,以果报为所缘;亦从欲界
、色界,以及善与唯作。
Vipākārammaṇaṃ kāme, kāmāvacaratopi ca; Rūpāvacarato ceva, kusalassa kriyassa ca.
对于欲界果报心,也同样对于不善心;
而对于六种积聚,它成为所缘缘。
Kāmāvacarapākānaṃ, tathevākusalassa ca; Channañca pana rāsīnaṃ, hotārammaṇapaccayo.
Vipākārammaṇaṃ rūpe, kāmāvacaratopi ca; Rūpāvacarato ceva, kusalassa kriyassa ca.
所谓非福,就是五种积聚的行境。
在无色界的异熟法中,也是同样的道理。
Apuññassāti pañcannaṃ, rāsīnaṃ hoti gocaro; Arūpāvacarapākesu, ayameva nayo mato.
不属于任何界域的异熟,亦从欲界与色界而言;
它也是善心与唯作心的所缘。
Apariyāpannapākampi, kāmato rūpatopi ca; Kusalassa kriyassāpi, hoti ārammaṇaṃ pana.
此唯作心,既属欲界与欲地,
亦摄色界之善心与唯作心。
Kriyacittamidaṃ kāme, kāmāvacaratopi ca; Rūpāvacarato ceva, kusalassa kriyassa ca.
欲界异熟果,及与不善法,
如是六聚者,皆为所缘缘。
Kāmāvacarapākassa, tathevākusalassa ca; Channaṃ rāsīnametesaṃ, hotārammaṇapaccayo.
凡在色界中已作之心,从此离欲界异熟;
然而此五聚,成为所缘。
Yaṃ kriyāmānasaṃ rūpe, kāmapākaṃ tato vinā; Pañcannaṃ pana rāsīnaṃ, hoti ārammaṇaṃ pana.
无色界中受生者的唯作心,唯以那五种为所缘;
无色界唯作定心,则以六种为所缘。
Kriyācittaṃ panāruppe, tesaṃ pañcannameva ca; Āruppassa kriyassāpi, channaṃ hoteva gocaro.
色由四种生起之源所生,被称为色所缘;
欲界福行以及善行,也同样如此。
Rūpaṃ catusamuṭṭhānaṃ, rūpārammaṇasaññitaṃ; Kāmāvacarapuññassa, tatheva kusalassa ca.
两种神通心,以及欲界的果报心与唯作心——
对此六种聚而言,彼法是其所缘缘。
Abhiññādvayacittassa, kāmapākakriyassa ca; Channaṃ rāsīnametesaṃ, hotārammaṇapaccayo.
以涅槃为所缘的,则从欲界和色界来说;
对于二者(欲界与色界)的善心,以及欲界和色界的唯作心,也都是如此。
Nibbānārammaṇaṃ kāma-rūpāvacarato pana; Kusalassubhayassāpi, kāmarūpakriyassa ca.
出世间的,以及果报的与善的;
它是这六种聚的所缘缘。
Apariyāpannato ceva, phalassa kusalassa ca; Channaṃ rāsīnametesaṃ, hotārammaṇapaccayo.
种种一切,皆以概念为所缘;
三界善与不善,亦复如是。
Nānappakārakaṃ sabbaṃ, paññattārammaṇaṃ pana; Tebhūmakassa puññassa, tathevākusalassa ca.
色界无色界诸果报,三地唯作,
以及九种聚,是所缘缘。
Rūpārūpavipākassa, tebhūmakakriyassa ca; Navannaṃ pana rāsīnaṃ, hotārammaṇapaccayo.
以色为所缘的(心)有两种,以声等为行境的(心)各各有两种;
以五种所缘为对象的心生起,被认为有三种。
Rūpārammaṇikā dve tu, dve dve saddhādigocarā; Pañcārammaṇikā nāma, cittuppādā tayo matā.
这里正好有四十一种,被认为属于六种所缘。
欲界心的所缘次序就是这样。
Idhekacattālīseva, chaḷārammaṇikā matā; Kāmāvacaracittāna-mayamārammaṇakkamo.
除却五神通,色界、无色界与无漏;
凡此诸心生起,皆以法为所缘境。
Pañcābhiññā vivajjetvā, rūpārūpā anāsavā; Cittuppādā ime sabbe, dhammārammaṇagocarā.
第一无色善心,
为第二无色心的善、果报与唯作之的所缘。
Paṭhamāruppakusalaṃ, dutiyāruppacetaso; Kusalassa vipākassa, kriyassārammaṇaṃ bhave.
第一无色异熟心,
非第二无色善、异熟、唯作心之所缘。
Paṭhamāruppapākoyaṃ , dutiyāruppacetaso; Kusalassa vipākassa, kriyassārammaṇaṃ na hi.
第一唯作心,对第二无色界心而言;
它并不是福的所缘,也不是果报的所缘。
Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ, dutiyāruppacetaso; Na puññassa na pākassa, hoti ārammaṇaṃ pana.
第一唯作心,是第二无色界心的所缘;
如是,智者应当了知。
Paṭhamaṃ tu kriyācittaṃ, dutiyāruppacetaso; Kriyassārammaṇaṃ hoti, iti ñeyyaṃ vibhāvinā.
凡夫与有学之色无色所缘,有二:
或为善,或为善心及异熟心之所缘。
Puthujjanassa sekkhassa, arūpārammaṇaṃ dvidhā; Kusalaṃ kusalassāpi, vipākassa ca taṃ siyā.
漏尽比丘的第一无色界心,
所缘有三种,这是大仙所说的。
Khīṇāsavassa bhikkhussa, paṭhamāruppamānasaṃ; Ārammaṇaṃ tidhā hoti, iti vuttaṃ mahesinā.
对于唯作,也有唯作(作为所缘);对于唯作,也有善法(作为所缘)。
善对于果报来说,如此则有三种。
Kriyassāpi kriyā hoti, kusalampi kriyassa ca; Kusalaṃ tu vipākassa, evaṃ hoti tidhā pana.
第三无色界心,亦为第四无色界心之所缘;
如是所缘,或二种、或三种。
Tatiyāruppacittampi, catutthāruppacetaso; Evameva dvidhā ceva, tidhā cārammaṇaṃ siyā.
然于此间,无论依何所缘,
凡所生起者,皆缘于彼。
彼彼诸法,
为彼彼法之所缘缘。
Yaṃ yaṃ pana idhārabbha, Ye ye jāyanti gocaraṃ; So so tesañca tesañca, Hotārammaṇapaccayo.
据说,此人于此渡难渡之彼岸,
复渡更远彼岸。
他确实能渡难渡的阿毗达摩大海洋,
抵达殊胜无上之彼岸。
Yo panimassa naro kira pāraṃ, Duttaramuttaramuttaratīdha; So abhidhammamahaṇṇavapāraṃ, Duttaramuttaramuttarateva.