第5章
5. Pañcamo paricchedo
地、人、心生起的解说
Bhūmipuggalacittuppattiniddeso
自此而后,我当宣说增益智慧之方法;
诸心生起之界地,并及依人而说者。
Ito paraṃ pavakkhāmi, buddhivuddhikaraṃ nayaṃ; Cittānaṃ bhūmīsuppattiṃ, puggalānaṃ vasena ca.
天、人及三恶趣,五趣皆为导师所指示;
三有亦然,同为导师所宣说。
Devāceva manussā ca, tisso vāpāyabhūmiyo; Gatiyo pañca niddiṭṭhā, satthunā tu tayo bhavā.
彼处有地三十种,其地各各有三十人;
凡生于此诸地中者,即彼一切之人。
Bhūmiyo tattha tiṃseva, tāsu tiṃseva puggalā; Bhūmīsvetāsu uppannā, sabbe ca pana puggalā.
按结生心来算,一共有十九种;
而结生也有两种,已经被说明。
Paṭisandhikacittānaṃ, vasenekūnavīsati; Paṭisandhi ca nāmesā, duvidhā samudīritā.
无心者与有心者,无想者皆是无心;
所余应知为有心,其数则一十九。
Acittakā sacittā ca, asaññīnamacittakā; Sesā sacittakā ñeyyā, sā panekūnavīsati.
单从结生来说,就有二十种人。
在这里,因为以心为主要,所以没有提到无心者。
Paṭisandhivaseneva, honti vīsati puggalā; Idha cittādhikārattā, acittā na ca uddhaṭā.
无因、二因与三因,人可以分为三种。
圣者则有八种,全都被宣说为十一种。
Ahetudvitihetūti, puggalā tividhā siyuṃ; Ariyā pana aṭṭhāti, sabbe ekādaseritā.
那么,对于这一切人,按照他们的类别来分;
请听我说,我要讲的是诸地中各种心的生起。
Etesaṃ pana sabbesaṃ, puggalānaṃ pabhedato; Cittānaṃ bhūmīsuppattiṃ, bhaṇato me nibodhatha.
在三十地当中,有多少种心生起?请你告诉我。
而在一切地中,只有十四种心。
Tiṃsabhūmīsu cittāni, kati jāyanti me vada; Cuddaseva tu cittāni, honti sabbāsu bhūmisu.
二十种心常唯于欲有,
五种心唯于色有,四种心唯于无色有。
Sadā vīsati cittāni, kāmeyeva bhave siyuṃ; Pañca rūpabhaveyeva, cattāreva arūpisu.
十八种心只存在于欲有和色有中。
四十二种心,亦存在于三有之中。
Kāmarūpabhavesveva , aṭṭhārasa bhavanti hi; Dvecattālīsa cittāni, honti tīsu bhavesupi.
Ṭhapetvā pana sabbāsaṃ, catassopāyabhūmiyo; Teraseva ca cittāni, honti chabbīsabhūmisu.
复有四种心,无色界地除外;
然于二十六地之中,六心生起。
Aparāni catassopi, ṭhapetvāruppabhūmiyo; Cittāni pana jāyanti, cha ca chabbīsabhūmisu.
除了净居天众的五地之外;
在二十五地中,五种心生起。
Suddhāvāsikadevānaṃ , ṭhapetvā pañca bhūmiyo; Pañca cittāni jāyante, pañcavīsatibhūmisu.
另外还有两种,存在于二十五地中。
除了非想非非想处,以及四种恶趣地。
Aparāni duve honti, pañcavīsatibhūmisu; Ṭhapetvā nevasaññañca, catassopāyabhūmiyo.
两种心都会在二十四地里生起,
把无所有处和非想非非想处排除在外,还有恶趣地。
Dvepi cittāni jāyanti, catuvīsatibhūmisu; Ākiñcaññaṃ nevasaññañca, ṭhapetvāpāyabhūmiyo.
舍弃了恶趣之地和三种无色地,
不过,只有两种心存在于二十三地中。
Apāyabhūmiyo hitvā, tisso āruppabhūmiyo; Dveyeva pana cittāni, honti tevīsabhūmisu.
排除无色界与恶趣的八地;
十一种心,存在于二十二地当中。
Arūpe ca apāye ca, ṭhapetvā aṭṭha bhūmiyo; Ekādasavidhaṃ cittaṃ, honti dvāvīsabhūmisu.
把净居天和恶趣这九地排除掉。
在二十一种地中,确实只有四种是恒常存在的。
Suddhāvāse apāye ca, ṭhapetvā nava bhūmiyo; Ekavīsāsu niccampi, cattārova bhavanti hi.
一种心,唯于十七地中生起;
除净居天,及恶趣与无色诸地。
Ekaṃ sattarasasveva, cittaṃ jāyati bhūmisu; Suddhāvāse ṭhapetvā tu, apāyāruppabhūmiyo.
十二种唯生于十一种地;
然而,除开一切地,〔它们〕是广大的。
Dvādaseva tu jāyante, ekādasasu bhūmisu; Ṭhapetvā pana sabbāpi, bhūmiyo hi mahaggatā.
按欲界天人和人类的划分来说,
八种心总是在七地中生起。
Kāmāvacaradevānaṃ, manussānaṃ vasena tu; Aṭṭha cittāni jāyante, sadā sattasu bhūmisu.
第五禅之异熟唯一,于六地中生起;
然此四心,则各各唯于三地中生。
Pañcamajjhānapākeko , jāyate chasu bhūmisu; Cattāri pana cittāni, tīsu tīsveva bhūmisu.
不过,四种心存在于每一种地中。
按无色界异熟来阐明。
Cattāri pana cittāni, honti ekekabhūmisu; Arūpāvacarapākānaṃ, vasena paridīpaye.
欲界中善与不善(心),
其异熟(心)皆无因。
以及两种转向心,
正是三十七种心。
Kusalākusalā kāme, Tesaṃ pākā ahetukā; Āvajjanadvayañcāti, Sattatiṃseva mānasā.
地狱等四种恶趣之中,此心亦得生起;
所余五十二种心,则任何时候皆不生起。
Narakādīsvapāyesu, catūsupi ca jāyare; Dvepaññāsāvasesāni, nuppajjanti kadācipi.
在欲界的人和天神那里,九种广大果报;
皆无从生起;唯八十心恒常生起。
Kāme devamanussānaṃ, nava pākā mahaggatā; Neva jāyanti jāyanti, asīti hadayā sadā.
欲界有八种大果报,还有两种忧俱心;
同样地,鼻识等三种识是恶业所生的果报。
Kāme aṭṭha mahāpākā, domanassadvayampi ca; Tathā ghānādiviññāṇa-ttayaṃ pākā apuññajā.
色界地中,无无色界果报;
与这些心俱,三道与二果亦无。
Natthi āruppapākā ca, rūpāvacarabhūmiyaṃ; Imehi saha cittehi, tayo maggā phaladvayaṃ.
四种与邪见相应,还有一种与疑相应;
四种较低层次的果报,在净居天中是得不到的。
Cattāro diṭṭhisaṃyuttā, vicikicchāyutampi ca; Cattāro heṭṭhimā pākā, suddhāvāse na labbhare.
其余五十一心则可得;
一切色界异熟心,于欲界(可得)。
Sesāni ekapaññāsa, cittāni pana labbhare; Rūpāvacarikā sabbe, vipākā kāmadhātuyā.
忧俱心与初道心,并二无因唯作心;
此四十三种心者,于无色界地中无。
Domanassādimaggo ca, kriyā ca dve ahetukā; Tecattālīsa cittāni, natthi āruppabhūmiyaṃ.
就这样,只根据地来阐明心的生起;
同样地,也要依据十一种人来说明。
Evaṃ bhūmivaseneva, cittuppattiṃ vibhāvaye; Tathā ekādasannampi, puggalānaṃ vasena ca.
善与不善的感官欲乐
它们的果报是无因的。
以及两种转向心。
三十七,正是心。
Kusalākusalā kāme, Tesaṃ pākā ahetukā; Āvajjanadvayañcāti, Sattatiṃseva mānasā.
无因众生,于五地中生起时;
所余五十二心,任何时候都不生起。
Ahetukassa sattassa, jāyante pañcabhūmisu; Dvepaññāsāvasesāni, na jāyanti kadācipi.
无因者所说诸心,及欲界二因果报;
二因者所生起者,四十有一。
Ahetukassa vuttehi, kāmapākā duhetukā; Duhetukassa jāyante, cattālīsaṃ tathekakaṃ.
一切广大心,以及一切无漏心;
三因的果报心,以及欲界的九种唯作心。
Sabbe mahaggatā ceva, sabbepi ca anāsavā; Tihetukā vipākā ca, kāme nava kriyāpi ca.
二因结生者不生起四十八心;
欲界三因结生之有情,则生起此等心。
Duhetuno na jāyanti, cattālīsaṃ tathāṭṭha ca; Kāmāvacarasattassa, tihetupaṭisandhino.
凡夫出生时,有54种心识生起。
对于二因者,说了四十种;同样地,再加一种。
Puthujjanassa jāyante, catupaññāsa mānasā; Dvihetukassa vuttāni, cattālīsaṃ tathekakaṃ.
欲界有四种智相应果报心;
色无色界诸善心,共五十四种心。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, vipākā kāmadhātuyā; Rūpārūpesu puññāni, catupaññāsa mānasā.
凡夫生起时,三十五不生;
六欲天人间,入流者有身。
Puthujjanassa jāyante, pañcatiṃsa na jāyare; Chadevesu manussesu, sotāpannassa dehino.
应指明,他的五十种心生起;
应显示,九十种心不生起。
Paññāsevassa cittāni, jāyantīti viniddise; Navatiṃseva cittāni, nuppajjantīti dīpaye.
除初果外,为入流者所说诸法;
一来者应以其自身之果而有。
Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ; Attanova phalenassa, sakadāgāmino siyuṃ.
除了两种瞋恚,这些是为入流者所说的。
舍弃了第二果之后,那些心就是这些。
对不来者众生,标示为“生起”。
Sotāpannassa vuttāni, ṭhapetvā paṭighadvayaṃ; Dutiyaṃ ca phalaṃ hitvā, yāni cittāni tāniti; Anāgāmissa sattassa, jāyantīti viniddise.
在欲界,阿拉汉生起多少种心?
在欲界,阿拉汉有四十四种心。
Kati cittāni jāyante, kāme arahato pana; Cattārīsañca cattāri, kāme arahato siyuṃ.
四种道位圣者,各各有其自道心;
彼等唯住一识刹那,故道心当生。
Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, puggalānaṃ sakaṃ sakaṃ; Maggacittaṃ siyā tesaṃ, ekacittakkhaṇā hi te.
凡夫于三种初禅地中,
唯生起三十五心;如是明确指示。
Puthujjanassa tīsveva, paṭhamajjhānabhūmisu; Pañcatiṃseva cittāni, jāyanteti viniddise.
鼻等处的三种识,即七种不善果报心;
大果报心,以及上禅地的果报心,同样如此。
Ghānādīsu ca viññāṇa-ttayaṃ satta apuññajā; Mahāpākā tathā pākā, uparijjhānabhūmikā.
还有异熟的无色心,以及两种忧俱心;
十八种唯作心,以及八种出世间心。
Vipākāpi ca āruppā, domanassadvayampi ca; Aṭṭhārasa kriyā ceva, aṭṭha lokuttarāni ca.
Paṭhamajjhānanibbatta-puthujjanasarīrino; Etāni catupaññāsa, cittāni na ca labbhare.
入流者心中,有三十一种心在此生起;
在说到凡夫时,除去那五种不善心。
Sotāpannassa cittāni, tatthekatiṃsa jāyare; Puthujjanassa vuttesu, hitvā cāpuññapañcakaṃ.
Sakadāgāmino tattha, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ; Ekatiṃseva jāyante, pakkhipitvā sakaṃ phalaṃ.
除第二果,不来者即于彼处;
以自身果心,三十一(心)唯生起。
Anāgāmissa tattheva, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ; Ekatiṃseva jāyante, phalacittena attano.
眼识和耳识,以及由善业所生的领受识;
两种推度心,以及二十种唯作心。
Viññāṇaṃ cakkhusotānaṃ, puññajaṃ sampaṭicchanaṃ; Santīraṇadvayañceva, kriyacittāni vīsati.
阿拉汉果是一种果报,由初禅产生;
于阿拉汉生起二十七种心。
Arahattaphalaṃ pāko, paṭhamajjhānasambhavo; Sattavīsati cittāni, arahantassa jāyare.
凡夫唯有在第二禅三地,
三十六心由第二禅、第三禅异熟生。
Puthujjanassa tīsveva, dutiyajjhānabhūmisu; Chattiṃsa dutiyajjhāna-tatiyajjhānapākato.
对于凡夫,在所说的那些心中,除去五种不善心;
入流者有三十二种心,连同他自己的果心。
Puthujjanassa vuttesu, hitvā vāpuññapañcakaṃ; Sotāpannassa bāttiṃsa, phalena saha attano.
入流者所宣说诸(心),除初果;
一来与自身果心,共三十二心。
Sotāpannassa vuttesu, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ; Bāttiṃsa phalacittena, sakadāgāmissa attano.
在已说过的一来诸心中,除了第二果。
对于不来果来说,确实也有三十二种。
Sakadāgāmīsu vuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ; Anāgāmiphalenassa, bāttiṃseva bhavanti hi.
阿拉汉在三地中自己的心,只有二十八种;
由第二禅与第三禅成熟之果。
Arahantassa tīsveva, aṭṭhavīsati attano; Phalena dutiyajjhāna-tatiyajjhānapākato.
少净天等诸天神,在三地之中;
他们生起三十五种(心),是由第四禅的果报成熟所致。
Parittakasubhādīnaṃ, devānaṃ tīsu bhūmisu; Pañcatiṃseva jāyante, catutthajjhānapākato.
入流者在这一阶段生起三十一种心;
一来者也是这样,不还者同样如此。
Sotāpannassa tattheka-tiṃsa cittāni jāyare; Sakadāgāmino evaṃ, tathānāgāminopi ca.
漏尽者于彼处有二十七心;
广果天中一切(有情)亦皆有此等心。
Khīṇāsavassa tattheva, sattavīsati mānasā; Tathā vehapphale cāpi, sabbesaṃ honti mānasā.
在净居天各地,只有三十一种心。
应说明它们属于不来果圣者。
Ekatiṃseva cittāni, suddhāvāsikabhūmisu; Anāgāmikasattassa, hontīti paridīpaye.
阿拉汉在这里则有二十七种心。
有智慧的人应当这样了知色界中的诸心。
Arahato pana tattheva, mānasā sattavīsati; Evaṃ rūpīsu cittāni, viññeyyāni vibhāvinā.
在最初的无色界地,有二十四种心。
凡夫有情的生起,应当这样指明。
Catuvīsati cittāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ; Puthujjanassa sattassa, jāyantīti viniddise.
入流者自身,于彼处除去五种不善心;
二十种心与果心俱。
Sotāpannassa tattheva, ṭhapetvāpuññapañcakaṃ; Samavīsati cittāni, phalena saha attano.
在这里,一来以及阿那含也是如此;
二十种心生起,却没有前前之果。
Sakadāgāmino tattha, tathānāgāminopi ca; Jāyanti vīsa cittāni, pubbapubbaphalaṃ vinā.
漏尽者就在那里有十五种心;
凡夫有情在第二无色地。
Khīṇāsavassa tattheva, dasapañca ca mānasā; Puthujjanassa sattassa, dutiyāruppabhūmiyaṃ.
有二十三种心,这样说之后,应当加以阐明。
在这里,三位有学圣者的心各有十九种。
Honti tevīsa cittāni, iti vatvā vibhāvaye; Tiṇṇannampettha sekhānaṃ, cittānekūnavīsati.
不过在第二无色界地,只有十四种心。
十二种唯作心、一种异熟心,以及漏尽者的一种果心。
Cuddaseva tu cittāni, dutiyāruppabhūmiyaṃ; Kriyādvādasa pākeko, phalaṃ khīṇāsavassa tu.
凡夫有情,在第三无色界地,
还有二十二种心,应当说明。
Puthujjanassa sattassa, tatiyāruppabhūmiyaṃ; Bāvīsati ca cittāni, bhavantīti pakāsaye.
入流者生起的,只有十八种心;
一来者除初果外,亦生起这些心。
Aṭṭhāraseva cittāni, sotāpannassa jāyare; Sakadāgāmino tāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ.
于前所说一来者心,除彼第二果已;
不来者所生起者,正十八种心。
Sakadāgāmivuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ; Aṭṭhāraseva cittāni, anāgāmissa jāyare.
第三无色界地中,漏尽有情有十三种心,
此义应知。
Teraseva ca cittāni, tatiyāruppabhūmiyaṃ; Khīṇāsavassa sattassa, bhavantīti viniddise.
在第四无色界地,有二十一种心。
对于凡夫众生,它们生起,应当这样指明。
Ekavīsati cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ; Puthujjanassa sattassa, jāyantīti viniddise.
入流者有十七种心,应当说明。
一来者除开初果之外的那些(心)。
Sotāpannassa sattassa, sattarasa pakāsaye; Sakadāgāmino tāni, ṭhapetvā paṭhamaṃ phalaṃ.
在一来者所属的那些心中,除去第二果。
不来者确有十七种心识。
Sakadāgāmivuttesu, ṭhapetvā dutiyaṃ phalaṃ; Honti sattarasevassa, anāgāmissa mānasā.
而在第四无色地,只有十二种心。
为阿拉汉而生起,这样说之后应当加以分辨。
Dvādaseva tu cittāni, catutthāruppabhūmiyaṃ; Jāyanti arahantassa, iti vatvā vibhāvaye.
下位无色界梵天神,于上上层;
无色善心与唯作心,亦得生起。
Heṭṭhimānaṃ arūpīnaṃ, brahmānaṃ uparūpari; Arūpakusalā ceva, uppajjanti kriyāpi ca.
对于层层向上的无色界众生,而层层向下的;
据说,唯有无色界心生起,因为见过患。
Uddhamuddhamarūpīnaṃ, heṭṭhimā heṭṭhimā pana; Āruppāneva jāyante, diṭṭhādīnavato kira.
除了最初的圣道之外,还有三种无上善法;
欲界的福行,以及十种非福行。
Ṭhapetvā paṭhamaṃ maggaṃ, kusalānuttarā tayo; Kāmāvacarapuññāni, apuññāni tathā dasa.
四种无色界福行,一切果报都是无上的。
第一种无色界果报心,以及九种欲界唯作心。
Cattārāruppapuññāni, sabbe pākā anuttarā; Paṭhamāruppapāko ca, nava kāmakriyāpi ca.
一切无色界的唯作心,以上合计共四十三种心;
这些心也生起在初无色界地。
Āruppāpi kriyā sabbā, tecattālīsa mānasā; Uppajjanti panetāni, paṭhamāruppabhūmiyaṃ.
一切欲界异熟,及一切色界广大;
心生起与意界,并二种忧。
Sabbo kāmavipāko ca, sabbo rūpomahaggato; Cittuppādo manodhātu, domanassadvayampi ca.
初道与三种果报,以及在那之上的无色界法;
在第一无色界地,这四十六种心并不存在。
Ādimaggo tayo pākā, āruppā ca tathūpari; Chacattālīsa natthettha, paṭhamāruppabhūmiyaṃ.
然于已说诸心之中,初无色地所摄者;
除去初之无色三心,并其自身之异熟。
Vuttesu pana cittesu, paṭhamāruppabhūmiyaṃ; Ṭhapetvā paṭhamāruppa-ttayaṃ pāko ca attano.
在第二无色界地,生起四十种心。
其余两种也应这样理解,要除去更下面的那一种。
Tālīsetāni jāyante, dutiyāruppabhūmiyaṃ; Evaṃ sesadvaye ñeyyā, hitvā heṭṭhimaheṭṭhimaṃ.
各自之果报,及四种无漏;
于四无色地,一切皆果报。
Attano attano pākā, cattāro ca anāsavā; Vipākā honti sabbeva, catūsvāruppabhūmisu.
以确定心,欲界有八种唯作;
四种无色界心,唯作共有十三种。
Voṭṭhabbanena cittena, kāme aṭṭha mahākriyā; Catassopi ca āruppā, teraseva kriyā siyuṃ.
漏尽者在第一无色界地生起;
在第二无色界地里,只有十二种唯作心。
Khīṇāsavassa jāyante, paṭhamāruppabhūmiyaṃ; Dvādaseva kriyā honti, dutiyāruppabhūmiyaṃ.
在第三无色界地,有十一种唯作心。
在第四无色界地,应当知道有十种唯作心。
Ekādasa kriyā honti, tatiyāruppabhūmiyaṃ; Daseva ca kriyā ñeyyā, catutthāruppabhūmiyaṃ.
阿拉汉的心有十九种;
除了两种转向心,一切阿拉汉果[心]皆是唯作。
Arahato pana cittāni, honti ekūnavīsati; Arahattaṃ kriyā sabbā, ṭhapetvāvajjanadvayaṃ.
对于四果住者及三因凡夫,
其心皆为十三种,如是当宣说。
Catunnañca phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane; Teraseva ca cittāni, bhavantīti pakāsaye.
四种与智相应的心,以及九种大异熟心。
色界与无色界的果报,这些就是十三种。
Cattāro ñāṇasaṃyuttā, mahāpākā tathā nava; Rūpārūpavipākā ca, teraseva bhavantime.
对于四种果位以及二因凡夫,
这四种果报心,都是远离智慧而生起的。
Catunnañca phalaṭṭhānaṃ, duhetukaputhujjane; Ñāṇahīnāni cattāri, vipākā eva jāyare.
Puthujjanānaṃ tiṇṇampi, catunnaṃ ariyadehinaṃ; Sattaraseva cittāni, sattannampi bhavanti hi.
双五识,以及三种意界;
推度心和确定心,一共是十七种。
Viññāṇāni duve pañca, manodhātuttayampi ca; Santīraṇāni voṭṭhabbaṃ, honti sattarasevime.
对于下三果位者,以及三因凡夫;
确实有九种善,四种的也是广大。
Heṭṭhā tiṇṇaṃ phalaṭṭhānaṃ, tihetukaputhujjane; Naveva kusalā honti, catunnampi mahaggatā.
始自三类凡夫、三类圣者,
然此中唯明十三种心生起。
Tiṇṇaṃ puthujjanānañca, tiṇṇamariyānamādito; Teraseva tu cittāni, uppajjantīti niddise.
欲界善业有八种,非福业中离邪见四种;
复加掉举相应一,共为十三当知。
Aṭṭheva kāmapuññāni, diṭṭhihīnā apuññato; Cattāropi ca uddhacca-saṃyuttañcāti terasa.
对于下二果位者,以及一切凡夫;
与忧俱行的心,其实只会生起两种。
Heṭṭhā dvinnaṃ phalaṭṭhānaṃ, tathā sabbaputhujjane; Domanassayuttaṃ cittaṃ, dvayameva tu jāyate.
而三类凡夫,则只有五种生起。
四种与见相应,还有与疑相应。
Tiṇṇaṃ puthujjanānaṃ tu, pañceva pana jāyare; Cattāri diṭṭhiyuttāni, vicikicchāyutampi ca.
住道四人,各自的道心;
彼等于有,唯生一次;如是说已,当为阐明。
Maggaṭṭhānaṃ catunnampi, maggacittaṃ sakaṃ sakaṃ; Ekameva bhave tesaṃ, iti vatvā vibhāvaye.
心之生起,由我依诸有及诸人而阐明,
为令比丘娴熟,心之生起已阐明。
Mayā bhavesu cittānaṃ, puggalānaṃ vasena ca; Bhikkhūnaṃ pāṭavatthāya, cittuppatti pakāsitā.
如此,这一切心都依地和人的区别而分。
有多种多样,这是智者应当了知的。
Evaṃ sabbamidaṃ cittaṃ, bhūmipuggalabhedato; Bahudhāpi ca hotīti, viññātabbaṃ vibhāvinā.
有智慧的人可以按照所说的内容去了解其中的差别。
我因为害怕内容太广太散,所以在这里只作了简略的说明。
Sakkā vuttānusārena, bhedo ñātuṃ vibhāvinā; Ganthavitthārabhītena, saṃkhittaṃ panidaṃ mayā.
观察前前后后,又再三思量;
仔细考察了义理之后,有智慧的人应当把它掌握好。
Pubbāparaṃ viloketvā, cintetvā ca punappunaṃ; Atthaṃ upaparikkhitvā, gahetabbaṃ vibhāvinā.
此《阿毗达摩入门》义理精要深妙,
无上明灯,照破众生愚痴之暗。
谁要是始终好好思考并教导它,
贪和嗔长时间都近不了这样的人。
Imañcābhidhammāvatāraṃ susāraṃ, Varaṃ sattamohandhakārappadīpaṃ; Sadā sādhu cinteti vāceti yo taṃ, Naraṃ rāgadosā ciraṃ nopayanti.
以上就是《阿毗达摩入门》中,按地和补特伽罗来说明心生起的部分。
Iti abhidhammāvatāre bhūmipuggalavasena cittuppattiniddeso nāma