第八章
Aṭṭhamo paricchedo
二、心所分别
2. Cetasikavibhāgo
8. 心所相应之论
8. Cetasikasampayogakathā
如是,了知心的种类之后,由阐明者以五十二种加以分别;
应被了知的、从心所生的法——即所谓的心所,是如何呢?
Iti cittavidhiṃ ñatvā, dvepaññāsa vibhāvinā; Ñeyyā cetasi sambhūtā, dhammā cetasikā kathaṃ.
触、受、想、思,以及一境性,如是;
命根与作意,此七种是遍一切心心所。
Phasso ca vedanā saññā, cetanekaggatā tathā; Jīvitaṃ manasikāro, satta sādhāraṇā ime.
寻、伺、喜、精进,如是;
欲、胜解等六种,名为杂心所。
Vitakko ca vicāro ca, pīti ca vīriyaṃ tathā; Chando ca adhimokkho ca, cha pakiṇṇakanāmakā.
于福、非福、异熟及唯作心中,各随所宜;
于心中,这些杂心所各别生起而转。
Puññāpuññesu pākesu, kriyāsu ca yathārahaṃ; Mānasesu pavattanti, vippakiṇṇā pakiṇṇakā.
信、念根,及惭与愧这两种力;
无贪、无嗔、慧与中舍性。
Saddhā satindriyañceva, hirottappabaladvayaṃ; Alobho ca adoso ca, paññā majjhattatāpi ca.
此八种称为殊胜法,是殊胜的资粮;
称为无过法,此后更有六对。
Aṭṭhete uttamā nāma, dhammā uttamasādhanā; Nivajjāti pavuccanti, yugaḷā cha tatopare.
Passaddhi kāyacittānaṃ, lahutā mudutā tathā; Kammaññatā ca pāguñña-tā ca ujukatāti ca.
Appamaññādvayaṃ nāma, karuṇāmuditā siyuṃ; Sammāvācā ca kammantā-jīvā ca viratittayaṃ.
此二十五种,各随其宜,皆是无过法;
除不善心与无因心外,于无过失之心生起。
Pañcavīsa paniccete, anavajjā yathārahaṃ; Pāpāhetukamuttesu, anavajjesu jāyare.
慢、见与疑;
昏沉、睡眠与掉举,
以及恶作,如是共十种。
Lobho doso ca moho ca, Māno diṭṭhi ca saṃsayo; Thinamiddhañca uddhaccaṃ, Kukkuccañca tathā dasa.
无惭、无愧,嫉与悭;
这十四种有过失法,唯生起于有过失之心。
Ahirīkamanottappaṃ, issā macchariyanti ca; Honti cuddasa sāvajjā, sāvajjesveva sambhavā.
如是,心所法共有五十二种;
今当解说他们之相应与摄集。
Dvepaññāsa catuddhevaṃ, dhammā cetasikā ṭhitā; Tesaṃ dāni pavakkhāmi, sampayogañca saṅgahaṃ.
七种遍一切心心所,与一切心共通;
此八法与心,于一切处皆相应。
Satta sādhāraṇā sabba-cittasādhāraṇā tato; Cittena saddhi aṭṭhannaṃ, vippayogo na katthaci.
寻生起于五识,及除第二禅等之心
伺亦于彼处生起,除第三禅等
Vitakko pañcaviññāṇaṃ, dutiyādivivajjite; Vicāropi ca tattheva, tatiyādivivajjite.
喜生起于悦俱心,除第四禅
精进于初禅与异熟无因心除外。
Somanassayute pīti-catutthajjhānavajjite; Vīriyaṃ paṭhamāvajja-vipākāhetuvajjite.
欲于一切处生起,唯痴无因心除外;
胜解于疑及五识除外。
Chando sambhoti sabbattha, momūhāhetuvajjite; Adhimokkho vicikicchā-pañcaviññāṇavajjite.
Chasaṭṭhi pañcapaññāsa, sattati ceva soḷasa; Vīsatekādasevātha, pakiṇṇakavivajjitā.
意门心五十五,有寻心六十六;
有伺心五十五,有喜心亦复然。
Mānasā pañcapaññāsa, savitakkā chasaṭṭhi ca; Savicārekapaññāsa, sappītikamanā tathā.
具精进心者,有七十三种;具欲心者,有六十九种;
所说的胜解心,共七十八种。
Tesattati savīriyā, sachandekūnasattati; Sādhimokkhā pavuccanti, aṭṭhasattati mānasā.
除五十九心外,有慧、无量与离;
除无因与不善心,信等心所有十九。
Paññāppamaññāviratī, hitvā ekūnasaṭṭhisu; Pāpāhetukamuttesu, saddhādekūnavīsati.
简而言之,于除去二因心、无因心及不善心的那些心中,
而慧,则必定于四十七心中生起。
Dvihetukāhetupāpavajjitesu samāsato; Paññā tu jāyate sattacattālīsesu sabbathā.
Mahākriyākāmapuñña-rūpajjhānesu jāyare; Appamaññāṭṭhavīsesu, hitvā jhānaṃ tu pañcamaṃ.
于一切出世间心中,三离俱起;
于欲界福行中,随其所应,各别生起。
Lokuttaresu sabbattha, saheva viratittayaṃ; Kāmapuññesu sambhoti, yathāsambhavato visuṃ.
离与无量,于五者中各随所宜;
唯有时而生,各别现起,非同时俱。
Viratīappamaññāsu, pañcasvapi yathārahaṃ; Kadācideva sambhoti, ekekova na cekato.
无惭、无愧、痴与掉举,
名为遍一切不善心心所,此四者于一切不善心中生起。
Ahirīkamanottappaṃ, mohauddhaccameva ca; Pāpasādhāraṇā nāma, cattāro pāpasambhavā.
Lobho ca lobhamūlesu, diṭṭhiyuttesu diṭṭhi ca; Māno diṭṭhiviyuttesu, diṭṭhimānā na cekato.
于瞋根心中,有瞋、嫉、悭与恶作;
恶作等四种在瞋根心中;疑则于疑心中。
Dosamūlesu doso ca, issā macchariyaṃ tathā; Kukkuccamiti cattāro, vicikicchā tu kaṅkhite.
昏沉与睡眠俱起,于五种有行心中;
如是十四种过失法,唯于过失心中确定。
Saheva thinamiddhaṃ tu, sasaṅkhāresu pañcasu; Iti cuddasa sāvajjā, sāvajjesveva nicchitā.
慢与昏沉睡眠,或俱起,或不俱起;
嫉、悭与恶作,彼此各别,互不俱起。
Māno ca thinamiddhañca, saha vātha visuṃ na vā; Issāmaccherakukkuccā, aññamaññaṃ visuṃ na vāti.