5. 地与人论
5. Bhūmipuggalakathā
自此以后,我将依地与人的差别而宣说;
然一切心,如何依次摄集?
Ito paraṃ pavakkhāmi, bhūmipuggalabhedato; Cittānaṃ pana sabbesaṃ, kamato saṅgahaṃ kathaṃ.
地狱、畜生、饿鬼、阿修罗,亦复如是;
四恶趣地,即欲界中的恶趣。
Nirayañca tiracchānayoni petāsurā tathā; Caturāpāyabhūmīti, kāme duggatiyo matā.
四大王天、三十三天与夜摩天,
兜率天、化乐天、他化自在天。
Cātumahārājikā ca, tāvatiṃsā ca yāmakā; Tusitā ceva nimmānaratino vasavattino.
这六种天界与人,合为七种。
欲界善趣与欲界地,合为十一类。
Chaḷete devalokā ca, mānavāti ca sattadhā; Kāmasugatiyo cekādasadhā kāmabhūmiyo.
梵众天,以及梵辅天;
大梵天,如是三种,即为初禅地。
Brahmānaṃ pārisajjā ca, tathā brahmapurohitā; Mahābrahmā ca tividhā, paṭhamajjhānabhūmiyo.
少光天、无量光天,以及光音天;
第二禅地,也分为三种。
Parittābhāppamāṇābhā, tathevābhassarāti ca; Dutiyajjhānabhūmi ca, tividhāva pakāsitā.
少净天、无量净天及遍净天。
此三种即名为第三禅地。
Parittasubhāppamāṇāsubhā ca subhakiṇhakā; Tividhāpi pavuccanti, tatiyajjhānabhūmiyo.
广果天、无想天,及五种净居天;
这些众生,即属第四禅地。
Vehapphalā asaññī ca, suddhāvāsā ca pañcadhā; Iccetā pana sattāpi, catutthajjhānabhūmiyo.
无烦天、无热天、善现天及善见天;
阿迦腻咤天,此五种即所谓净居天。
Avihā ca atappā ca, sudassā ca sudassino; Akaniṭṭhāti pañcete, suddhāvāsā pakāsitā.
如此梵天界分为十六种,是为色界梵天的居所,即色界诸地。
有色梵天的住处,即色界地。
Iti soḷasadhā bhinnā, brahmalokā pavuccare; Rūpibrahmānamāvāsā, rūpāvacarabhūmiyo.
以空无边处等名称所开示;
而无色梵天界,则为四无色地。
Ākāsānañcāyatananāmādīhi pakāsitā; Arūpibrahmalokā ca, catudhārūpabhūmiyo.
依入流者等差别,被许为四种无上地;
如是,一切地共有三十五或三十六种。
Sotāpannādibhedena, catudhānuttarā matā; Pañcatiṃsa paniccevaṃ, sabbathāpi ca bhūmiyo.
由于恶业的关联,他们生于四恶趣;
在欲界天中,他们由大善业而生。
Jāyanti caturāpāye, pāpapākāya sandhiyā; Kāmāvacaradevesu, mahāpākehi jāyare.
无因者,由善果或无因而生;
在地居天与人间,其余者由大善业而生。
Ahetukā puññapākāhetukena tu jāyare; Bhummadevamanussesu, mahāpākehi cetare.
初禅的果报,生于初禅地;
第二与第三禅的果报,则生于第二禅地。
Vipākaṃ paṭhamajjhānaṃ, paṭhamajjhānabhūmiyaṃ; Dutiyaṃ tatiyañceva, dutiyajjhānabhūmiyaṃ.
第三禅中即为第四禅,第四禅中又是第五禅;
无色界诸禅依次相接,在无色界中便成连结;
Tatiyamhi catutthaṃ tu, catutthamhi ca pañcamaṃ; Āruppā ca kameneva, āruppe honti sandhiyo.
于身、语、意门,造作杀生等业;
以恶心造作之后,生于恶趣。
Kāyavācāmanodvāre, kammaṃ pāṇavadhādikaṃ; Katvā pāpakacittehi, jāyantāpāyabhūmiyaṃ.
于身、语、意三门,行布施、持戒与修习;
以欲界福德造作之后,生于欲界善趣。
Kāyavācāmanodvāre, dānaṃ sīlañca bhāvanaṃ; Kāmapuññehi katvāna, kāmasugatiyaṃ siyuṃ.
依次修习小、中、胜妙之禅。
修习之后,行者在三地中便成为三种。
Parittaṃ majjhimaṃ jhānaṃ, paṇītañca yathākkamaṃ; Bhāvetvā tividhā honti, tīsu bhūmīsu yogino.
同样地,修习第五禅后,便生于广果天中。
以及修习离想后,生于无想地。
Vehapphalesu jāyanti, bhāvetvā pañcamaṃ tathā; Saññāvirāgatañceva, bhāvetvāsaññibhūmiyaṃ.
阿那含生于净居天中;
修习无色定后,依次生于无色界中。
Suddhāvāsesu jāyanti, anāgāmikapuggalā; Āruppāni ca bhāvetvā, arūpesu yathākkamaṃ.
修习出世间法之后,依各自无间心的次第;
于等至的刹那,果心安止于果定。
Lokuttaraṃ tu bhāvetvā, yathāsakamanantaraṃ; Samāpattikkhaṇe ceva, appeti phalamānasaṃ.
众生从恶趣死后,生于欲界。
从欲界善趣死后,生于一切处。
Apāyamhā cutā sattā, kāmadhātumhi jāyare; Sabbaṭṭhānesu jāyanti, kāmasugatito cutā.
从色界死后,生于除恶趣以外的一切处。
从无色界、非想非非想处死后,生于欲界善趣。
Cutā jāyanti rūpamhā, sabbatthāpāyavajjite; Kāmasugatiyaṃ honti, arūpāsaññato cutā.
同样,从色界死后,也生于彼处或更上之处;
断除轮回之根后,无漏者即般涅槃。
Tathārūpacutā honti, tatthevoparimeva ca; Vaṭṭamūlasamucchedā, nibbāyanti anāsavā.
Suddhāvāsesvanāgāmi-puggalāvopapajjare; Kāmadhātumhi jāyanti, anāgāmivivajjitā.
下生梵天中,圣者绝无。
无想有情与诸恶趣中,绝无圣者。
Heṭṭhupapattibrahmānaṃ, ariyānaṃ na katthaci; Asaññasattāpāyesu, natthevāriyapuggalā.
安住于广果天、色究竟天及有顶天;
所有圣者不再于他处受生。
Vehapphale akaniṭṭhe, bhavagge ca patiṭṭhitā; Na punāññattha jāyanti, sabbe ariyapuggalā.
阿那含不住于六欲天,离贪者亦不住于彼处。
彼处无有久住者,世间瑜伽士亦然。
Chasu devesvanāgāmī, vītarāgā na tiṭṭhare; Na ciraṭṭhāyino tattha, lokiyāpi ca yogino.
漏尽者于人间,不现在家相。
唯安住于出家与梵行。
Gihiliṅge na tiṭṭhanti, manussesu anāsavā; Pabbajjāyañca bhumme ca, brahmattepi ca tiṭṭhare.
五十载,
是人的寿命。
以此为一昼夜;
一月三十昼夜;
Yāni paññāsa vassāni, Manussānaṃ sa piṇḍito; Eko rattidivo tena, Māseko tiṃsa rattiyo.
十二个月为一年,以此计为五百(年);
此为四大王天之寿量。
Dvādasamāsiyo vasso, tena pañcasataṃ bhave; Cātumahārājikānaṃ, pamāṇamidamāyuno.
而那九万一千岁合计起来:
以人间的计数,每上一层便递增四分之一。
Taṃ navutivassasata-sahassaṃ pana piṇḍitaṃ; Gaṇanāya manussānaṃ, catubhāgūparūpari.
人间百年,是那里的一日。
因此,在三十三天中,宣说他拥有千岁之寿。
Yaṃ manussavassasataṃ, tadeko divaso kato; Tena vassasahassāyu, tāvatiṃsesu desito.
为三俱胝又六百万。
以人间的算法,在三十三天中合计。
Koṭittayaṃ saṭṭhisatasahassañcādhikaṃ bhave; Gaṇanāya manussānaṃ, tāvatiṃsesu piṇḍitaṃ.
诸天层层向上的寿量,即是如此;
以两倍再两倍计,说为四分之一。
Āyuppamāṇamiccevaṃ, devānamuparūpari; Dvikkhattuṃ dviguṇaṃ katvā, catubhāgamudāhaṭaṃ.
人趣之中,有一亿四千万数。
夜摩天界,四百万有余。
Gaṇanāya manussānaṃ, tattha cuddasa koṭiyo; Cattālīsasatasahassādhikā yāmabhūmiyaṃ.
他们宣说兜率天众,有五十七亿。
另有六百万年,乃至更久。
Tusitānaṃ pakāsenti, sattapaññāsa koṭiyo; Saṭṭhisatasahassāni, vassāni adhikāni ca.
化乐天众,其数二十三亿,
寿命则四千一百五十万年,悉皆如此。
Nimmānaratidevānaṃ, dvisataṃ tiṃsa koṭiyo; Cattālīsavassasatasahassāni ca sabbathā.
九百俱胝又二十一俱胝年
于他化自在天,又十万零六十年
Navakoṭisatañcekavīsativassakoṭiyo; Saṭṭhivassasatasahassādhikā vasavattisu.
依次为劫的三分之一与一半。
一劫、二劫、四劫、八劫与十六劫。
Kappassa tatiyo bhāgo, upaḍḍhañca yathākkamaṃ; Kappeko dve ca cattāro, aṭṭha kappā ca soḷasa.
三十二与六十四,于九种梵天界中;
广果天与无想天,寿命五百劫。
Dvattiṃsa catusaṭṭhī ca, navasu brahmabhūmisu; Vehapphalā asaññī ca, pañcakappasatāyukā.
一千劫、二劫、四劫、八劫、十六劫,次第如是;
这说的是净居天的诸千劫。
Kappasahassaṃ dve cattāri, aṭṭha soḷasa cakkamā; Sahassāni ca kappānaṃ, suddhāvāsānamuddise.
二万劫、四十劫与六十劫;
八万四千劫,依次第而圆满。
Vīsakappasahassāni, cattālīsañca saṭṭhi ca; Caturāsītisahassā, kappā cāruppake kamā.
地居天与人类中,寿量并无定限。
四恶趣地中,并无年岁的计算。
Āyuppamāṇaniyamo, natthi bhumme ca mānave; Vassānaṃ gaṇanā natthi, caturāpāyabhūmiyaṃ.
凡夫与圣者,如是,人分二种;
依三因等差别,凡夫亦有三种。
Puthujjanāriyā ceti, duvidhā honti puggalā; Tihetukādibhedena, tividhā ca puthujjanā.
道位者与果位者,
圣者之人,有八种;
最初七种是有学,
无学则是其余的阿拉汉。
Maggaṭṭhā ca phalaṭṭhā ca, Aṭṭhevāriyapuggalā; Ādito satta sekkhā ca, Asekkho cārahāparo.
于恶趣中,众生唯得无因心;
于色界、无色界中,有心者唯得三因心。
Ahetukāva labbhanti, sattā duggatiyaṃ pana; Tihetukāva labbhanti, rūpārūpe sacittakā.
在欲界天中,除无因者外;
在恶趣、诸天及人间,三者亦然。
Kāmāvacaradevesu, ahetukavivajjitā; Vinipātāsure ceva, mānave ca tayopi ca.
圣者可生于无想有情天与恶趣之外。
凡夫则可生于净居天之外。
Ariyā nāma labbhanti, asaññāpāyavajjite; Puthujjanā tu labbhanti, suddhāvāsavivajjite.
除去净居天与恶趣,以及无想有情地,三种圣者;
入流者等二种圣者,亦可得于其余诸地。
Suddhāvāsamapāyañca, hitvāsaññibhavaṃ tidhā; Sotāpannādayo dvepi, sesaṭṭhānesu labbhare.
如是,以一切分类,摄地与补特伽罗。
智者了知后,便能辨别:诸心于彼处如何生起。
Iti sabbappabhedena, bhūmipuggalasaṅgahaṃ; Ñatvā viññū vibhāveyya, tattha cittāni sambhavāti.