5. 地与人论
5. Bhūmipuggalakathā
自此以下,我依地与人之分类,
次第宣说一切心之总摄论。
Ito paraṃ pavakkhāmi, bhūmipuggalabhedato; Cittānaṃ pana sabbesaṃ, kamato saṅgahaṃ kathaṃ.
地狱、畜生道、饿鬼、阿修罗,也是这样;
四恶趣地,被认为是欲界中的恶趣。
Nirayañca tiracchānayoni petāsurā tathā; Caturāpāyabhūmīti, kāme duggatiyo matā.
四大王天、三十三天和夜摩天,
兜率天、化乐天、他化自在天。
Cātumahārājikā ca, tāvatiṃsā ca yāmakā; Tusitā ceva nimmānaratino vasavattino.
此六天界及人间,合为七种欲界善趣;
欲界地则有十一种。
Chaḷete devalokā ca, mānavāti ca sattadhā; Kāmasugatiyo cekādasadhā kāmabhūmiyo.
梵天神的侍从,以及梵天神的司祭;
以及大梵天王,初禅地共有三种。
Brahmānaṃ pārisajjā ca, tathā brahmapurohitā; Mahābrahmā ca tividhā, paṭhamajjhānabhūmiyo.
少光天、无量光天,以及光音天;
第二禅地宣说为三种。
Parittābhāppamāṇābhā, tathevābhassarāti ca; Dutiyajjhānabhūmi ca, tividhāva pakāsitā.
少净天、无量净天与遍净天,
此三种亦名第三禅地。
Parittasubhāppamāṇāsubhā ca subhakiṇhakā; Tividhāpi pavuccanti, tatiyajjhānabhūmiyo.
广果天、无想天,以及五种净居天;
这些众生同样属于第四禅地。
Vehapphalā asaññī ca, suddhāvāsā ca pañcadhā; Iccetā pana sattāpi, catutthajjhānabhūmiyo.
无烦、无热、善现、善见,
无顶为第五;此五者,是所宣说之净居天。
Avihā ca atappā ca, sudassā ca sudassino; Akaniṭṭhāti pañcete, suddhāvāsā pakāsitā.
如是,分为十六种的梵天界被宣说为;
有色梵天神的住处,就是色界诸地。
Iti soḷasadhā bhinnā, brahmalokā pavuccare; Rūpibrahmānamāvāsā, rūpāvacarabhūmiyo.
以空无边处等名称宣说,
无色梵天界,是四种无色地。
Ākāsānañcāyatananāmādīhi pakāsitā; Arūpibrahmalokā ca, catudhārūpabhūmiyo.
入流等分故,四圣称无上;
三十五地,如是遍一切。
Sotāpannādibhedena, catudhānuttarā matā; Pañcatiṃsa paniccevaṃ, sabbathāpi ca bhūmiyo.
恶业成熟结生故,四恶趣中受生;
大果报力所牵引,欲界诸天神得生。
Jāyanti caturāpāye, pāpapākāya sandhiyā; Kāmāvacaradevesu, mahāpākehi jāyare.
无因者(结生)则由无因之善异熟而投生。
在地居天与人间,其余那些则是由大果报而生。
Ahetukā puññapākāhetukena tu jāyare; Bhummadevamanussesu, mahāpākehi cetare.
果报即初禅,在初禅地;
第二禅与第三禅的果报,则生于第二禅地。
Vipākaṃ paṭhamajjhānaṃ, paṭhamajjhānabhūmiyaṃ; Dutiyaṃ tatiyañceva, dutiyajjhānabhūmiyaṃ.
第四禅[果报]生于第三禅地,第五禅[果报]生于第四禅地。
无色定也依序,在无色定中就有了结生。
Tatiyamhi catutthaṃ tu, catutthamhi ca pañcamaṃ; Āruppā ca kameneva, āruppe honti sandhiyo.
在身门、语门、意门,造作杀生等业。
以邪恶的心造作之后,就投生在恶趣之地。
Kāyavācāmanodvāre, kammaṃ pāṇavadhādikaṃ; Katvā pāpakacittehi, jāyantāpāyabhūmiyaṃ.
通过身、语、意三门,行布施、持戒和修习;
做了欲界的福德之后,就会生在欲界善趣里。
Kāyavācāmanodvāre, dānaṃ sīlañca bhāvanaṃ; Kāmapuññehi katvāna, kāmasugatiyaṃ siyuṃ.
依次修习下品禅、中品禅和殊胜禅后,
在三地中的修行者便成为三类。
Parittaṃ majjhimaṃ jhānaṃ, paṇītañca yathākkamaṃ; Bhāvetvā tividhā honti, tīsu bhūmīsu yogino.
修习第五禅,得生广果天;
修离想与无想,当生无想地。
Vehapphalesu jāyanti, bhāvetvā pañcamaṃ tathā; Saññāvirāgatañceva, bhāvetvāsaññibhūmiyaṃ.
证得不来果的人,会投生在净居天。
修习了无色定之后,就依次投生到无色界中去。
Suddhāvāsesu jāyanti, anāgāmikapuggalā; Āruppāni ca bhāvetvā, arūpesu yathākkamaṃ.
修习出世间法后,随各自无间(而生);
入定刹那之时,即令果心生起。
Lokuttaraṃ tu bhāvetvā, yathāsakamanantaraṃ; Samāpattikkhaṇe ceva, appeti phalamānasaṃ.
众生从恶趣死后,投生在欲界。
从欲界善趣死后,会在一切处受生。
Apāyamhā cutā sattā, kāmadhātumhi jāyare; Sabbaṭṭhānesu jāyanti, kāmasugatito cutā.
从色界死没者,生于除一切恶趣处;
从无色与无想天死没者,生于欲界善趣。
Cutā jāyanti rūpamhā, sabbatthāpāyavajjite; Kāmasugatiyaṃ honti, arūpāsaññato cutā.
他们就这样从色界死去,也就在那里或更高的地方投生。
轮回的根被彻底断除后,漏尽者就般涅槃。
Tathārūpacutā honti, tatthevoparimeva ca; Vaṭṭamūlasamucchedā, nibbāyanti anāsavā.
净居天中,唯不来圣者受生;
欲界中受生者,则除不来。
Suddhāvāsesvanāgāmi-puggalāvopapajjare; Kāmadhātumhi jāyanti, anāgāmivivajjitā.
圣者决不往生于下处梵天神,任何地方皆无;
在无想有情与恶趣中,实无圣者。
Heṭṭhupapattibrahmānaṃ, ariyānaṃ na katthaci; Asaññasattāpāyesu, natthevāriyapuggalā.
安住在广果天、色究竟天和有顶天;
一切圣者都不会再生于别处。
Vehapphale akaniṭṭhe, bhavagge ca patiṭṭhitā; Na punāññattha jāyanti, sabbe ariyapuggalā.
在六欲天里,不来者与离贪者不会停留;
在那里,就连世间的修行者也不会久住。
Chasu devesvanāgāmī, vītarāgā na tiṭṭhare; Na ciraṭṭhāyino tattha, lokiyāpi ca yogino.
无漏者不住居家相,于人中亦不住;
彼住于出家、地居及梵天。
Gihiliṅge na tiṭṭhanti, manussesu anāsavā; Pabbajjāyañca bhumme ca, brahmattepi ca tiṭṭhare.
凡此五十年,
于人类合计,斯为总数。
以此计之,一昼夜为一,
一月有三十夜。
Yāni paññāsa vassāni, Manussānaṃ sa piṇḍito; Eko rattidivo tena, Māseko tiṃsa rattiyo.
十二月为一岁,依此计,当为五百岁;
此为四大王天众之寿量。
Dvādasamāsiyo vasso, tena pañcasataṃ bhave; Cātumahārājikānaṃ, pamāṇamidamāyuno.
把九百万岁合起来算,
按人间的算法,每往上一层就是四倍。
Taṃ navutivassasata-sahassaṃ pana piṇḍitaṃ; Gaṇanāya manussānaṃ, catubhāgūparūpari.
人间百年,于彼天唯作一日;
以此计,三十三天寿量宣说为千岁。
Yaṃ manussavassasataṃ, tadeko divaso kato; Tena vassasahassāyu, tāvatiṃsesu desito.
当有三千六百万之多。
按人间的算法来算,在三十三天里合起来有那么多数。
Koṭittayaṃ saṭṭhisatasahassañcādhikaṃ bhave; Gaṇanāya manussānaṃ, tāvatiṃsesu piṇḍitaṃ.
天众寿量如是层层递上,
作两番倍之即成四倍;四分〔之一〕,此为所宣说。
Āyuppamāṇamiccevaṃ, devānamuparūpari; Dvikkhattuṃ dviguṇaṃ katvā, catubhāgamudāhaṭaṃ.
Gaṇanāya manussānaṃ, tattha cuddasa koṭiyo; Cattālīsasatasahassādhikā yāmabhūmiyaṃ.
宣说兜率天众(寿命):五十七俱胝,
复加六百万年。
Tusitānaṃ pakāsenti, sattapaññāsa koṭiyo; Saṭṭhisatasahassāni, vassāni adhikāni ca.
化乐天众寿量长,二十三亿四百万年;
四十千百年,一切皆如此。
Nimmānaratidevānaṃ, dvisataṃ tiṃsa koṭiyo; Cattālīsavassasatasahassāni ca sabbathā.
九百二十一俱胝年,
另加六百万年,是他化自在天众的寿量。
Navakoṭisatañcekavīsativassakoṭiyo; Saṭṭhivassasatasahassādhikā vasavattisu.
按照次第,是劫的三分之一和一半。
一劫、二劫、四劫、八劫和十六劫。
Kappassa tatiyo bhāgo, upaḍḍhañca yathākkamaṃ; Kappeko dve ca cattāro, aṭṭha kappā ca soḷasa.
三十二与六十四,在九种梵天界里;
广果天以及无想天,寿命有五百劫。
Dvattiṃsa catusaṭṭhī ca, navasu brahmabhūmisu; Vehapphalā asaññī ca, pañcakappasatāyukā.
一千劫、二千劫、四千劫、八千劫、一万六千劫,依次轮转;
还有数以千计的劫,应当指明是净居天众的。
Kappasahassaṃ dve cattāri, aṭṭha soḷasa cakkamā; Sahassāni ca kappānaṃ, suddhāvāsānamuddise.
二万、四万与六万劫,
八万四千劫;在无色界中,诸劫依次(而住)。
Vīsakappasahassāni, cattālīsañca saṭṭhi ca; Caturāsītisahassā, kappā cāruppake kamā.
地上众生和人类中,寿命没有固定期限。
在四恶趣之地,没有年岁的计算。
Āyuppamāṇaniyamo, natthi bhumme ca mānave; Vassānaṃ gaṇanā natthi, caturāpāyabhūmiyaṃ.
凡夫和圣者,人可以分为这两种。
按三因等类别来分,凡夫也有三种。
Puthujjanāriyā ceti, duvidhā honti puggalā; Tihetukādibhedena, tividhā ca puthujjanā.
住道位者与住果位者,
此八即是诸圣贤人。
最初七者是有学,
其后无学即阿拉汉。
Maggaṭṭhā ca phalaṭṭhā ca, Aṭṭhevāriyapuggalā; Ādito satta sekkhā ca, Asekkho cārahāparo.
在恶趣里,众生只能得到无因的(心)。
在色界和无色界里,有心者能得到的只有三因的心。
Ahetukāva labbhanti, sattā duggatiyaṃ pana; Tihetukāva labbhanti, rūpārūpe sacittakā.
欲界诸天中,除无因者;
堕恶趣之阿修罗,及人间,此三处亦然。
Kāmāvacaradevesu, ahetukavivajjitā; Vinipātāsure ceva, mānave ca tayopi ca.
圣者可得,唯除无想处与恶趣;
凡夫可得,唯除净居天。
Ariyā nāma labbhanti, asaññāpāyavajjite; Puthujjanā tu labbhanti, suddhāvāsavivajjite.
净居、恶趣、无想有,此三已舍;
入流等二圣者,于余处可得。
Suddhāvāsamapāyañca, hitvāsaññibhavaṃ tidhā; Sotāpannādayo dvepi, sesaṭṭhānesu labbhare.
就这样,按照一切分类,地与人的归纳。
智者明白之后,应当把它分辨清楚:诸心就是在这些情况中产生的。
Iti sabbappabhedena, bhūmipuggalasaṅgahaṃ; Ñatvā viññū vibhāveyya, tattha cittāni sambhavāti.