第三品
Tatiyo paricchedo
三、心路摄之论
3. Vīthisaṅgahakathā
Cakkhusotaghānajivhā-kāyāyatana pañcadhā; Pasādā hadayañceti, cha vatthūni viniddise.
眼、耳、鼻、舌、身这五门,
意门与有分,是心路的六门。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyadvārā ca pañcadhā; Manodvāraṃ bhavaṅganti, cha dvārā cittavīthiyā.
色、声、香、味、触,是五种所缘;
法所缘与施设,依次为六门之所缘。
Rūpasaddagandharasa-phoṭṭhabbā pañca gocarā; Dhammārammaṇapaññatti, cha dvārārammaṇakkamā.
相、趣向与业,业即是所缘;
于结生、有分与死,各随其宜。
Nimittagatikammāni , kammamevātha gocarā; Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiyā ca yathārahaṃ.
Maraṇāsannasattassa, yathopaṭṭhitagocaraṃ; Chadvāresu tamārabbha, paṭisandhi bhavantare.
唯是一个心识刹那,此后便持续终生;
有分灭尽之时,死心亦唯有一刹那。
Ekacittakkhaṇā hoti, yāvajīvaṃ tato paraṃ; Bhavaṅgaṃ pariyosāne, cuti cekakkhaṇā bhave.
Duhetāhetucutiyā, kāmāvacarasandhiyo; Tihetukāmacutiyā, sabbāpi paṭisandhiyo.
Rūpāvacaracutiyā , sahetupaṭisandhiyo; Āruppatopari kāme, tattha vāpi tihetukā.
结生与有分,于同一生中为同一类;
死心及其所缘,亦复如是,各如其分。
Paṭisandhi bhavaṅgañca, ekamevekajātiyaṃ; Cuti cārammaṇañcassa, evameva yathārahaṃ.
当色所缘撞击眼净色等处时,
中间截断有分,名为路心生起。
Rūpādārammaṇe cakkhu-ppasādādimhi ghaṭṭite; Majjhe bhavaṅgaṃ chinditvā, vīthi nāma pavattati.
转向、五识、领受、推度;
名为确定、欲界速行、彼所缘的那一种。
Āvajjapañcaviññāṇasampaṭicchanatīraṇā; Voṭṭhabbakāmajavanatadārammaṇanāmakā.
有情心路的处所,简略而言,有五门转向心与意门转向心;
所有这些(心)总计五十四种,依其自性详细展开。
Satteva ṭhānasaṅkhepā, pañcadvārikamānasā; Catupaññāsa sabbepi, vitthārena sarūpato.
Āvajjasabbajavanatadārammaṇanāmakā; Sattasaṭṭhi sarūpena, manodvārikamānasā.
Iṭṭhe ārammaṇe honti, puññapākāni sabbathā; Aniṭṭhe pāpapākāni, niyamoyaṃ pakāsito.
于彼极可意所缘,则生起彼所缘与推度心;
与喜相应;于可意所缘,则为舍俱。
Tatthāpi atiiṭṭhamhi, tadārammaṇatīraṇaṃ; Somanassayutaṃ iṭṭhamajjhattamhi upekkhitaṃ.
于所缘极微细且寿命极短时,
仅动摇有分,此被称为无效路。
Gocaretiparittamhi , atiappāyuke pana; Bhavaṅgameva calati, moghavāroti so kato.
于微细所缘,确定心生起二或三次;
此后,它也如同有分心谢落一般,故说为“空无”。
Voṭṭhabbanaṃ parittamhi, dvattikkhattuṃ pavattati; Tato bhavaṅgapātova, sopi moghoti vuccati.
速行心于广大所缘速行之后,
彼所缘不生起,这也称为“空无”。
Javanañca mahantamhi, javitvāna tato paraṃ; Na sambhoti tadālambaṃ, sopi moghoti vuccati.
然而,于大所缘中,对寿量极长的众生,
彼所缘(tadālambaṇa)生起,这被称为‘圆满’(sampuṇṇa)。
Gocaretimahantamhi, atidīghāyuke pana; Sambhoti ca tadālambaṃ, sampuṇṇoti pavuccati.
Gocaretimahantamhi, tadārammaṇasambhavo; Pañcadvāre manodvāre, vibhūte pana gocare.
对于欲界众生,在欲界的所缘中;
仅在微弱的速行心(paritta-javana)中,才会说有彼所缘(tadārammaṇa)生起。
Kāmāvacarasattānaṃ , kāmāvacaragocare; Parittajavanesveva, tadārammaṇamuddise.
在不过于猛烈、不过于迅速、不过于炽盛的速行心(java)中,
当其平稳、柔和地转起时,彼所缘(tadārammaṇa)才是可意的。
Nātitikkhe nātisīghe, nātitejussade jave; Samamandappavattamhi, tadārammaṇamicchitaṃ.
彼所缘(tadālambaṇa)伴随乐受,从舍俱的唯作心(upekkhākriya)之后(生起);
非舍俱,亦非从乐俱唯作心生起。
Sukhopetaṃ tadālambaṃ, upekkhākriyato paraṃ; Na hotupekkhāsahitaṃ, sukhitakriyato tathā.
Na hoti domanassamhā, somanassikamānasaṃ; Tadārammaṇamaññañca, bhavaṅgaṃ cuti vā tathā.
于此,由贪等之故,速行则成不善;
然而,当信、慧等生起时,善法便生。
Rajjanādivasenettha, javanākusalaṃ bhave; Kusalaṃ pana sambhoti, saddhāpaññādisambhave.
Tadeva vītarāgānaṃ, kriyā nāma pavuccati; Avipākatamāpannaṃ, vaṭṭamūlaparikkhayā.
安止速行与其余者,广大与无上;
二十六种,随其所应,于安止路中生。
Appanājavanaṃ sesaṃ, mahaggatamanuttaraṃ; Chabbīsati yathāyogaṃ, appanāvīthiyaṃ bhave.
正在修行遍作(预备修习)者,其心行于遍处等所缘境;
其心由近行定而得善等持。
Parikammaṃ karontassa, kasiṇādikagocare; Susamāhitacittassa, upacārasamādhinā.
遍作、近行、随顺、种姓之后,
第五或第四个速行心,成为安止。
Parikammopacārānulomagotrabhuto paraṃ; Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
凡夫与有学,以欲界福行等为因
由三因欲界唯作,离贪者得安止
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto; Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.
在那里,乐俱速行之后,从二种乐俱速行之后;
从舍俱速行生起,与舍及一境性相应。
Tatrāpi sukhitajavaṃ, sukhitadvayato paraṃ; Upekkhitamhā sambhoti, upekkhekaggatāyutaṃ.
小速行则为五、六或七次;
彼所缘一次或两次,转向等唯有一次。
Pañca vāre cha vā satta, parittajavanaṃ bhave; Sakiṃ dve vā tadālambaṃ, sakimāvajjanādayo.
安止速行唯有一次,然而在初次生起时;
此后,得自在者之心,昼夜持续转起。
Appanājavanañcekaṃ, paṭhamuppattiyaṃ pana; Tato paraṃ vasībhūtaṃ, ahorattaṃ pavattati.
在灭尽定的等至刹那,有一次或两次的速行;
然后是第四无色速行,此后心即灭尽。
Sakiṃ dve vā nirodhassa, samāpattikkhaṇe pana; Catutthāruppajavanaṃ, tato cittaṃ nirujjhati.
从灭尽定出定者,即证上二果;
五神通及诸道,同住一心刹那。
Nirodhā vuṭṭhahantassa, upariṭṭhaphaladvayaṃ; Pañcābhiññā tathā maggā, ekacittakkhaṇā matā.
一果、二果,或于道心中有三;
于等至刹那,彼亦昼夜转起。
Phalamekadvayaṃ tathā, tisso vā maggavīthiyaṃ; Samāpattikkhaṇe tampi, ahorattaṃ pavattati.
Pañcadvāre na labbhanti, lokuttaramahaggatā; Vīthimuttamanodhātu, pañca cittāni antime.
Parittāneva sabbāni, pañcadvāresu sambhavā; Manodvāramhi voṭṭhabba-tadālambajavā siyuṃ.
鼻、舌、身路,以及彼所缘;
色界中,无有彼所缘;眼路与耳路亦然。
Ghānajivhākāyavīthi, tadārammaṇameva ca; Rūpe natthi tathārūpe, cakkhusotāpi vīthiyo.
在欲界中,一切路心皆生起;
在色界中,阐明有三种;
而在无色界中,唯有一种路。
Sabbāpi vīthiyo kāme, Rūpe tisso pakāsitā; Ekā vīthi panārūpe, Natthāsaññīsu kācipi.
欲界有七种路心,色界有六种生起;
无色界中,有二种,即意门转向与速行。
Sattāpi vīthicittāni, kāme rūpe cha sambhavā; Arūpe dve manodvārā-vajjanaṃ javananti cāti.