心路运作方式的讨论
3. Vīthisaṅgahakathā
眼、耳、鼻、舌、身五处;
净色与心处,共说六所依。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyāyatana pañcadhā; Pasādā hadayañceti, cha vatthūni viniddise.
眼、耳、鼻、舌、身门为五种;
意门是有分;六门属于心路过程。
Cakkhusotaghānajivhā-kāyadvārā ca pañcadhā; Manodvāraṃ bhavaṅganti, cha dvārā cittavīthiyā.
色、声、香、味、触,是五种行境;
法所缘的施设,以及六种门的所缘次第。
Rūpasaddagandharasa-phoṭṭhabbā pañca gocarā; Dhammārammaṇapaññatti, cha dvārārammaṇakkamā.
征相、趣向与业,以及业即是行境;
对于结生、有分和死亡,也都各随其宜。
Nimittagatikammāni , kammamevātha gocarā; Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiyā ca yathārahaṃ.
临终众生的所缘,就如它当时呈现的那样。
在六门中缘取那个所缘,结生就在下一世发生。
Maraṇāsannasattassa, yathopaṭṭhitagocaraṃ; Chadvāresu tamārabbha, paṭisandhi bhavantare.
结生唯一心识刹那,自此尽寿则是有分;
于有中终结时,死心亦唯一刹那。
Ekacittakkhaṇā hoti, yāvajīvaṃ tato paraṃ; Bhavaṅgaṃ pariyosāne, cuti cekakkhaṇā bhave.
二因与无因的死殁后,结生唯在欲界;
三因欲界命终之后,一切结生皆得。
Duhetāhetucutiyā, kāmāvacarasandhiyo; Tihetukāmacutiyā, sabbāpi paṭisandhiyo.
色界殁时,结生有因;
从无色殁,于上无色或欲界中,彼亦三因。
Rūpāvacaracutiyā , sahetupaṭisandhiyo; Āruppatopari kāme, tattha vāpi tihetukā.
结生、有分与死心,于一生中唯是一;
死心所缘亦如是,各随所应而相应。
Paṭisandhi bhavaṅgañca, ekamevekajātiyaṃ; Cuti cārammaṇañcassa, evameva yathārahaṃ.
当色等所缘被撞击于眼净色等时,
在中间截断有分之后,心路才生起。
Rūpādārammaṇe cakkhu-ppasādādimhi ghaṭṭite; Majjhe bhavaṅgaṃ chinditvā, vīthi nāma pavattati.
转向、五识、领受、推度;
确定、欲界速行、彼所缘,此谓名法。
Āvajjapañcaviññāṇasampaṭicchanatīraṇā; Voṭṭhabbakāmajavanatadārammaṇanāmakā.
按作用处所简略而言,五门心唯有七种;
这五十四种全部,按各自的自性详细说明。
Satteva ṭhānasaṅkhepā, pañcadvārikamānasā; Catupaññāsa sabbepi, vitthārena sarūpato.
名为转向、一切速行、彼所缘。
以自性来说,意门心共有六十七种。
Āvajjasabbajavanatadārammaṇanāmakā; Sattasaṭṭhi sarūpena, manodvārikamānasā.
面对可意的所缘时,它们全都是善业的果报。
对于不可意的所缘,恶的果报(心)生起,这个定则已经被阐明。
Iṭṭhe ārammaṇe honti, puññapākāni sabbathā; Aniṭṭhe pāpapākāni, niyamoyaṃ pakāsito.
在那里,即使对极可意所缘,也有彼所缘推度心。
与喜相应,在可意和中等所缘上则是舍俱。
Tatthāpi atiiṭṭhamhi, tadārammaṇatīraṇaṃ; Somanassayutaṃ iṭṭhamajjhattamhi upekkhitaṃ.
在极微小的所缘中,且寿命极短时,
只有有分动摇,它就被称为无效的路。
Gocaretiparittamhi , atiappāyuke pana; Bhavaṅgameva calati, moghavāroti so kato.
于微细所缘,确定心生起两或三次;
此后唯落入有分,此亦名为无效。
Voṭṭhabbanaṃ parittamhi, dvattikkhattuṃ pavattati; Tato bhavaṅgapātova, sopi moghoti vuccati.
速行于广大所缘后,从彼之后;
彼所缘不生起,此亦名为空无。
Javanañca mahantamhi, javitvāna tato paraṃ; Na sambhoti tadālambaṃ, sopi moghoti vuccati.
在极大所缘中,对于所缘存续期极长的,
彼所缘生起,就被称为“圆满”。
Gocaretimahantamhi, atidīghāyuke pana; Sambhoti ca tadālambaṃ, sampuṇṇoti pavuccati.
Gocaretimahantamhi, tadārammaṇasambhavo; Pañcadvāre manodvāre, vibhūte pana gocare.
欲界众生,于欲界所缘境中;
唯欲界速行,方可安立彼所缘。
Kāmāvacarasattānaṃ , kāmāvacaragocare; Parittajavanesveva, tadārammaṇamuddise.
不太锐利、不太迅疾,不太炽盛、不太急骤;
当它平稳而柔和地运转时,那所缘才是可欲的。
Nātitikkhe nātisīghe, nātitejussade jave; Samamandappavattamhi, tadārammaṇamicchitaṃ.
乐俱之心以彼为所缘,非从舍俱唯作之后生起;
彼心不应与舍俱,亦非如从乐俱唯作之后那样。
Sukhopetaṃ tadālambaṃ, upekkhākriyato paraṃ; Na hotupekkhāsahitaṃ, sukhitakriyato tathā.
忧受不生喜俱之心,
彼所缘、余有分及死心亦复如是。
Na hoti domanassamhā, somanassikamānasaṃ; Tadārammaṇamaññañca, bhavaṅgaṃ cuti vā tathā.
贪等为缘时,此处速行即属不善;
信慧等生起时,善法乃得而生。
Rajjanādivasenettha, javanākusalaṃ bhave; Kusalaṃ pana sambhoti, saddhāpaññādisambhave.
对离染者来说,这本身就被称为“唯作”。
已到达无果报状态,因为轮回的根本已被彻底灭尽。
Tadeva vītarāgānaṃ, kriyā nāma pavuccati; Avipākatamāpannaṃ, vaṭṭamūlaparikkhayā.
其余的安止速行,广大与无上;
二十六种,按各自相应的情况,生起于安止路中。
Appanājavanaṃ sesaṃ, mahaggatamanuttaraṃ; Chabbīsati yathāyogaṃ, appanāvīthiyaṃ bhave.
正在修习预备功夫的人,心念放在遍处等所缘境上;
心被近行定很好地安住时。
Parikammaṃ karontassa, kasiṇādikagocare; Susamāhitacittassa, upacārasamādhinā.
在遍作、近行、随顺、种姓之后。
第五或第四个速行心,就是安止。
Parikammopacārānulomagotrabhuto paraṃ; Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
凡夫与有学之安止,由欲界三因福行而生;
离贪者之安止,由欲界三因唯作而生。
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto; Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.
彼处乐俱速行,亦从二乐俱后生;
从舍生起(速行),与舍及一境性相应。
Tatrāpi sukhitajavaṃ, sukhitadvayato paraṃ; Upekkhitamhā sambhoti, upekkhekaggatāyutaṃ.
小速行应生起五、六或七次。
一次或两次彼所缘,转向等则只有一次。
Pañca vāre cha vā satta, parittajavanaṃ bhave; Sakiṃ dve vā tadālambaṃ, sakimāvajjanādayo.
然于初起之时,安止速行唯生一次;
其后得自在已,昼夜相续而转。
Appanājavanañcekaṃ, paṭhamuppattiyaṃ pana; Tato paraṃ vasībhūtaṃ, ahorattaṃ pavattati.
灭尽等至刹那中,速行或一或二起;
第四无色速行后,其心随之即息灭。
Sakiṃ dve vā nirodhassa, samāpattikkhaṇe pana; Catutthāruppajavanaṃ, tato cittaṃ nirujjhati.
从灭尽定出定者,上二果、
五神通与诸道,皆说唯于一心刹那(生起)。
Nirodhā vuṭṭhahantassa, upariṭṭhaphaladvayaṃ; Pañcābhiññā tathā maggā, ekacittakkhaṇā matā.
于道心路果心生,或一或二或三次;
入定刹那亦复然,昼夜相续恒流转。
Phalamekadvayaṃ tathā, tisso vā maggavīthiyaṃ; Samāpattikkhaṇe tampi, ahorattaṃ pavattati.
在五门中得不到出世间心和广大心。
离路心与意界,五种心在最后(界)中。
Pañcadvāre na labbhanti, lokuttaramahaggatā; Vīthimuttamanodhātu, pañca cittāni antime.
五门所生一切皆属微小;
意门之中,则有确定、彼所缘与速行。
Parittāneva sabbāni, pañcadvāresu sambhavā; Manodvāramhi voṭṭhabba-tadālambajavā siyuṃ.
鼻、舌、身这三条识路,以及它们各自的彼所缘。
在色界中不存在,在无色界中同样不存在;眼路和耳路也是如此。
Ghānajivhākāyavīthi, tadārammaṇameva ca; Rūpe natthi tathārūpe, cakkhusotāpi vīthiyo.
一切路心都发生在欲界,
在色界中,有三种被阐明。
在无色界,则只有一种心路。
在无想有情当中,一个也没有。
Sabbāpi vīthiyo kāme, Rūpe tisso pakāsitā; Ekā vīthi panārūpe, Natthāsaññīsu kācipi.
七种路心在欲界生起,在色界也有六种生起。
在无色界里有两种:意门转向和速行。
Sattāpi vīthicittāni, kāme rūpe cha sambhavā; Arūpe dve manodvārā-vajjanaṃ javananti cāti.