第四 杂集章
4. Catuttho paricchedo
杂集分别
Pakiṇṇakavibhāgo
此后,依于作用、依于门、依于所缘、依于所依,
依于地、依于人、依于处,及依能生者,各随所宜。
Ito paraṃ kiccato ca, dvārālambaṇavatthuto; Bhūmipuggalato ṭhānā, janakā ca yathārahaṃ.
摄与转起,于结生与转起中;
唯依心生起,略说而导出。
Saṅgaho ca pavatti ca, paṭisandhipavattisu; Cittuppādavaseneva, saṃkhipitvāna niyyate.
色界、无色界、大异熟心,舍俱推度二种,
死、结生、有分心,合为十九心。
Rūpārūpamahāpākā, mupekkhātīraṇadvayaṃ; Cutisandhibhavaṅgāni, cittānekūnavīsati.
Āvajjanaṃ tu yugaḷaṃ, dassanaṃ savanaṃ tathā; Ghāyanaṃ sāyanañceva, phusanaṃ sampaṭicchanaṃ.
三种推度心,一种视为确定心;
于五门与意门中,它名为彼转向。
Tīṇi tīraṇacittāni, ekaṃ voṭṭhabbanaṃ mataṃ; Pañcadvāre manodvāre, tadāvajjananāmakaṃ.
应说为五十五种速行作用;
除去唯作转向,善与不善果报。
Pañcapaññāsa javanakiccānīti viniddise; Kriyā cāvajjanaṃ hitvā, kusalākusalapphalaṃ.
Tadālambaṇacittāni, bhavantekādaseva hi; Mahāvipākacittāni, aṭṭha santīraṇattayaṃ.
他们说有五种作用,即二种舍推度;
大果报具有四种作用,广大果具有三种作用。
Pañcakiccanti bhāsanti, upekkhātīraṇadvayaṃ; Catukiccā mahāpākā, tikakiccā mahaggatā.
而五识、速行、意界及三种(推度、彼所缘、确定)则另有别论。
Dukiccamiti voṭṭhabbaṃ, sukhatīraṇamīritaṃ; Pañcaviññāṇajavanamanodhātuttikaṃ pana.
那些阐明心识的智者说:六十八种心具有单一作用;
如此,依作用之差别,诸心识得确立。
Ekakiccāti bhāsanti, aṭṭhasaṭṭhi vibhāvino; Iccevaṃ kiccabhedena, cittuppādā vavatthitā.
Cakkhusotaghānajivhā-kāyadhātu yathākkamaṃ; Pañcadvārā bhavaṅgaṃ tu, manodvāraṃ pavuccati.
鼻等三界在色界中,眼等五界亦然;
无色界中,二者俱无,其依之性心亦无。
Ghānādayo tayo rūpe, pañca cakkhādayo tathā; Arūpe natthubhayattha, tadālambaṇamānasaṃ.
Cha dvārā vīthicittāni, satta kāmīsu rūpisu; Dvārattayaṃ cha cittāni, manodvāramarūpisu.
Paṭisandhādibhūtā hi, avasāne cutiṭṭhitā; Majjhe bhavaṅgaṃ chetvāna, paccekaṃ vīthi jāyati.
当色等所缘撞击眼净色等处时,
转向等心生起,其后有分波动两次。
Rūpādārammaṇe cakkhu-pasādādimhi ghaṭṭite; Āvajjanādayo honti, bhavaṅgadvicalā paraṃ.
当有分转变,所缘堪被执取时;
同样地,意门心路随其可能,于有中生起。
Pariṇāme bhavaṅgassa, ālambe gahaṇārahe; Tathā vīthi manodvāre, yathāsambhavato bhave.
转向、五识、领受、推度;
确定、欲界速行、彼所缘心。
Āvajjā pañcaviññāṇaṃ, sampaṭicchanatīraṇaṃ; Voṭṭhabbakāmajavanaṃ, tadālambaṇamānasaṃ.
如是心路七心生,心生则为十四种;
广说为五十四种,于五门中各随其宜。
Sattevaṃ vīthicittāni, cittuppādā catuddasa; Catupaññāsa vitthārā, pañcadvāre yathārahaṃ.
依生、住、灭之力,立三种心刹那;
色法之住有四十九,若于二种中计数,则为五十一。
Uppādaṭṭhitibhaṅgānaṃ, vasā cittakkhaṇaṃ tayaṃ; Rūpānaṃ ṭhiti ekūna-paññāsañca duke dukaṃ.
于小者中为小,于大者中为大;
确定、无效速行、彼所缘,此为次第。
Parittetiparitte ca, mahantetimahantake; Voṭṭhabbamoghajavanaṃ, tadālambanti taṃ kamā.
转向与速行,于意门境中;
于明显境中,则有彼所缘;他们广说有六十七种。
Āvajjanañca javanaṃ, manodvāre tu gocare; Vibhūte tu tadālambaṃ, vitthārā sattasaṭṭhi te.
于欲界中,速行与七所缘若有定则;
于清晰而伟大的境中,则说彼为其所缘。
Kāme javanasattāla-mbaṇānaṃ niyame sati; Vibhūtetimahante ca, tadālambaṇamīritaṃ.
Pañcadvāre manodhātu, paccekamhi yathākkamaṃ; Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, paccekaṃ tu pakāsitaṃ.
意门之速行,则有广大与无上;
乐推度与确定,于六门中为有限速行。
Manodvāre tu javanaṃ, mahaggatamanuttaraṃ; Sukhatīraṇavoṭṭhabbaṃ, parittajavanaṃ chasu.
Mahāvipākacittāni , upekkhātīraṇadvayaṃ; Chasu dvāresu jāyanti, vīthimuttāni cekadā.
Sattati vīthicittāni, vipākā tu mahaggatā; Nava vīthivimuttā ca, duvidhāpi dasīritā.
如此,依门的差别辨析之后,进而是:
依所缘的差别,应知心的生起各如其宜。
Iccevaṃ dvārabhedena, vibhāvetvā tato paraṃ; Ñeyyā gocarabhedena, cittuppādā yathārahaṃ.
色、声、香、味、触为五种所缘;
其余色法与施设(概念),名为法所缘。
Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā pañca gocarā; Sesañca rūpapaññattināmañca dhammagocaraṃ.
于五门中转起者,依次有五所缘;
心门有六种所缘,亦包括过去与未来。
Pañcadvāre vattamānaṃ, pañcālambaṃ yathākkamaṃ; Chālambaṇaṃ manodvāre, atītānāgatampi ca.
Paññattātītavattantaṃ , chadvāraggahitaṃ pana;
所谓六所缘,大多存在于其他有中。
Chaḷārammaṇasaṅkhātaṃ, yebhuyyena bhavantare.
相、趣、业,唯以业为境;
结生、有分与死,各如其宜。
Nimittagatikammānaṃ, kammamevātha gocaraṃ; Paṭisandhibhavaṅgānaṃ, cutiyāva yathārahaṃ.
意界以五境为所缘,各依次第;
五识之对,则各各阐明。
Pañcālambe manodhātu, paccekamhi yathākkamaṃ; Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, paccekaṃ tu pakāsitaṃ.
Kāmapākāni sesāni, hasanañca parittake; Ñāṇahīnānipuññāni, javanāni animmale.
三因所生之欲界福,以及世间福与神通;
皆缘取一切所缘而生起,唯除最上道果。
Tihetukāmapuññāni, puññābhiññā ca lokiyā; Sabbālambe pavattanti, aggamaggaphalaṃ vinā.
唯作神通与确定心,是欲界三因唯作心;
缘取一切所缘而转起,于涅槃中则清净无垢。
Kriyābhiññā ca voṭṭhabbaṃ, kriyā kāme tihetukā; Sabbālambe pavattanti, nibbāne nimmalā siyuṃ.
于无色界的广大心中,第二与第四者;
在其他广大心的称谓中,这是关于所缘的方法。
Dutiyañca catutthañca, āruppesu mahaggate; Mahaggataññe vohāre, ayamālambaṇe nayo.
依眼、耳、鼻、舌、身、心所依处
在欲界中,有七种界依止于六种所依处
Cakkhusotaghānajivhā-kāyahadayavatthunā; Kāmaloke chavatthūni, nissitā satta dhātuyo.
又有五识界,及其前后次第;
此后是意界,余者为意识界。
Pañcaviññāṇadhātū ca, tāsaṃ pubbāparattayaṃ; Manodhātu tato sesā, manoviññāṇadhātu ca.
在色法中,有四种界,依止于三种事;
在无色界中,无所依止,唯有一界运转。
Catasso dhātuyo rūpe, tīṇi vatthūni nissitā; Arūpe tu anissāya, dhātvekāva pavattati.
依于五种净色,各自依次第;
五识成对生起,如是已阐明。
Pañcappasāde nissāya, paccekaṃ tu yathākkamaṃ; Pañcaviññāṇayugaḷaṃ, bhavatīti pakāsitaṃ.
余欲界果报心,自转向始;
笑心,乃嗔恚色界心,依事而住。
Kāmapākāni sesāni, maggāvajjanamādito; Hasanaṃ paṭighārūpā-vacaraṃ vatthunissitaṃ.
有四十二种依于所依而生,也有不依于所依而生;
不依所依的果报,被称为无色。
Dvecattālīsa nissāya, anissāya ca jāyare; Anissāya vipākāni, āruppeti samīritaṃ.
如是,依所依处的差别,诸心生起的种种差别已得阐明;
此后,贤者应依地的差别加以分别。
Iccevaṃ vatthubhedena, cittuppādā pakāsitā; Tato paraṃ vibhāveyya, bhūmibhedena paṇḍito.
于地狱、饿鬼界、畜生与阿修罗界中;
他们因恶业而投生,因恶果的结生相续。
Niraye petaloke ca, tiracchānāsure tathā; Pāpakammopapajjanti, pāpapākāya sandhiyā.
在地居诸天与人间,也有低劣者;
他们或以无因的结生而生起,或以福果异熟的结生而生起。
Bhūmissitesu devesu, manussesupi hīnakā; Ahetukāya jāyanti, puññapākāya sandhiyā.
四大王天、忉利天及夜摩天,
兜率天、化乐天及他化自在天。
Cātumahārājikā ca, tāvatiṃsā ca yāmakā; Tusitā ceva nimmānaratino vasavattino.
如是,于六欲天及人世间,他们得以投生;
这些众生由欲界善业所成,依大果报结生。
Iccevaṃ chasu devesu, manussesu ca jāyare; Mahāvipākasandhīhi, kāmapuññakatā janā.
Brahmānaṃ pārisajjā ca, tathā brahmapurohitā; Mahābrahmā ca jāyanti, paṭhamajjhānasandhiyā.
少光天、无量光天,及光音天,如是投生;
此乃第二禅那之果报,及第三禅那之结生。
Parittā appamāṇābhā, jāyantābhassarā tathā; Dutiyajjhānapākāya, tatiyāya ca sandhiyā.
少净天、无量净天,及遍净天;
然而他们生于第四禅那,却属第三禅那地。
Parittasubhappamāṇasubhā ca subhakiṇhakā; Catutthāya tu jāyanti, tatiyajjhānabhūmikā.
广果天与无想天,及七净居天;
又于第五禅那生,除无想天之心。
Vehapphalā asaññī ca, suddhāvāsāti sattasu; Pañcamāya ca jāyanti, asaññīcittavajjitā.
无烦天与无热天,善现天与善见天;
阿迦腻吒天,这五者,称作净居天。
Avihā ca atappā ca, sudassā ca sudassino; Akaniṭṭhāti pañcete, suddhāvāsā pakāsitā.
依空无边处之果等,次第而说;
生于空无边处地等诸有情之中。
Ākāsānañcāyatanapākādīhi yathākkamaṃ; Ākāsānañcāyatanabhūmikādīsu jāyare.
Cutisandhibhavaṅgānaṃ , vasā pākā mahaggatā; Kāme sahetukā pākā, tadālambaṇatopi ca.
依如前所说之规律,于诸地中唯生一者;
一切心生起之处都是如此,但无想者不在此列。
Yathāvuttaniyāmena, bhūmīsvekāva jāyare; Cittuppādesu sabbattha, na tvevāsaññino matā.
同样,心也依止于鼻、舌、身界;
这即是两种触,于欲界中确实如此。
Ghānajivhākāyadhātu-nissitaṃ mānasaṃ tathā; Paṭighadvayamiccevamaṭṭha honteva kāmisu.
眼识、耳识,以及意界,行推度;
于欲界与色界中,随其所应,生起十种。
Cakkhusotañca viññāṇaṃ, manodhātu ca tīraṇaṃ; Kāmarūpesu jāyanti, yathāsambhavato dasa.
欲界所应确定之善业,与见不相应;
以及与掉举俱行者。凡此一切,共有十四。
Voṭṭhabbakāmapuññāni, vippayuttāni diṭṭhiyā; Uddhaccasahitañceti, sabbatthetāni cuddasa.
与疑、见相应者,净居天除外;
以及依止于色、速行于无色,恶趣除外者。
Kaṅkhitaṃ diṭṭhiyuttāni, suddhāvāsavivajjite; Sitañca rūpajavana-māruppāpāyavajjite.
欲界之业及其因,以及上二界与三出世间;
第四无色速行,于一切处除去恶趣。
Kāmakriyā sahetū ca, uddhaṃ lokuttarattayaṃ; Catutthāruppajavanaṃ, sabbatthāpāyavajjite.
其余无色速行,依次除去恶趣;
又,应明了:于上界乃至无色界地,皆可化生。
Sesamāruppajavanaṃ, hitvāpāyaṃ yathākkamaṃ; Uddhamāruppabhūmiñca, jāyatīti vibhāvaye.
而须陀洹果等四种无上果,
除净居天与恶趣之外,于一切处皆可生起。
Sotāpattiphalādīni, cattārānuttarāni tu; Suddhāvāsamapāyañca, hitvā sabbattha jāyare.
他舍离净居天与恶趣,乃至遍舍一切无色界;
最上第一道,于余处方能生起。
Suddhāvāsamapāyañca, hitvārūpañca sabbathā; Paṭhamānuttaro maggo, sesaṭṭhānesu jāyati.
于三十七漏尽中,明示为欲;
于五十五净心中,于色界心中六十九。
Sattatiṃsa apāyesu, kāmesīti pakāsitā; Pañcapaññāsa suddhesu, rūpesvekūnasattati.
于无色界,四十六心各如其宜而生起;
如是,依地之差别,诸心生起已作阐明。
Chacattālīsa āruppe, uppajjanti yathārahaṃ; Iccevaṃ bhūmibhedena, cittuppādā pakāsitā.
在三因心中,一切速行心皆生起;然于二因及无因心中,
除去小速行后,唯智相应果报心与唯作速行心生起。
Tihetusatte sabbāni, dvihetukāhetuke pana; Parittāni vivajjetvā, ñāṇapākakriyājave.
于凡夫中,生起与见相应且与疑俱之心
于须陀洹等三种圣者中,各自果心生起
Puthujjanānaṃ sambhonti, diṭṭhiyuttañca kaṅkhitaṃ; Sotāpannāditiṇṇampi, phalaṃ hoti yathāsakaṃ.
离贪者的速行,是唯作的无上最后心;
凡夫等虽已渡越,瞋恨仍会被激起。
Vītarāgassa javanaṃ, kriyā cantimanuttaraṃ; Puthujjanāditiṇṇampi, paṭighaṃ samudīritaṃ.
Javā puthujjanādīnaṃ, catunnaṃ sesa sāsavā; Sāsavāvajjapākāni, pañcannamapi dīpaye.
凡夫中有六十三心,于须陀洹等二果中;
有五十九心,于不还果补特伽罗中。
Puthujjanesu tesaṭṭhi, sotāpannādikadvaye; Ekūnasaṭṭhi cittāni, anāgāmikapuggale.
五十七心生起,五十三心在无漏中;
在道位者中,各自的道生起;在补特伽罗中,这是理趣。
Sattapaññāsa jāyanti, tepaññāsa anāsave; Maggaṭṭhesu sako maggo, puggalesu ayaṃ nayo.
从三因欲界死亡后,一切结生;
从二因及无因欲界死亡后,有欲界结生。
Tihetukāmacutiyā, sabbāpi paṭisandhiyo; Dvihetāhetucutiyā, kāmāvacarasandhiyo.
从色界死后,生起有因的结生;
从无色界死后,除去较低的无色界。
Rūpāvacaracutiyā, sahetupaṭisandhiyo; Āruppāruppacutiyā, heṭṭhimāruppavajjitā.
同样,在欲界,结生为三因结生;
智者说“它们存在”,应知死与结生之理。
Paṭisandhi tathā kāme, tihetupaṭisandhiyo; Bhavantīti ca medhāvī, cutisandhinayaṃ naye.
死亡之后随即有结生,从此以后;
截断那有分心后,便生起转向心。
Cutiyānantaraṃ hoti, paṭisandhi tato paraṃ; Bhavaṅgaṃ taṃ pana chetvā, hoti āvajjanaṃ tato.
对不可意境而言,眼识等如同恶果报,
对可意境,则随其因缘,如善果报而生起。
Aniṭṭhe pāpapākāva, cakkhuviññāṇakādayo; Iṭṭhe tu puññapākāva, yathāsambhavato siyuṃ.
应如前所述之理,配合路心;贤者于五门及意门,各随所应而配合。
Pubbe vuttanayeneva, vīthicittāni yojaye; Pañcadvāre yathāyogaṃ, manodvāre ca paṇḍito.
推度与彼所缘,于不可爱所缘转起;
于可意及中等所缘,为乐受;于不可意所缘,则为舍受。
Santīraṇatadālamba-miṭṭhālambe pavattati; Sukhitaṃ iṭṭhamajjhatte, aniṭṭhe ca upekkhitaṃ.
其所缘伴有乐受,从舍俱唯作之后;
不从忧俱生起,唯常从喜俱生。
Sukhopetaṃ tadālambaṃ, upekkhākriyato paraṃ; Na hoti domanassamhā, somanassaṃ tu sabbadā.
以彼舍为所缘,于‘愿他们快乐’的修习之后;
此所缘的生起,在其余情况下并无定则。
Tathopekkhātadālambaṃ, sukhitakriyato paraṃ; Aññattha niyamo natthi, tadālambapavattiyā.
悦俱有分之后,速行心伴随忧俱;
彼所缘不能生起时,便有舍俱推度心。
Somanassabhavaṅgassa, javane domanassite; Tadālambe asambhonte, upekkhātīraṇaṃ bhave.
遍作、近行、随顺、种姓之后,
第五或第四速行心便成为安止。
Parikammopacārānu-lomagotrabhuto paraṃ; Pañcamaṃ vā catutthaṃ vā, javanaṃ hoti appanā.
具足乐且与智相应的第四禅,紧随其后;
与舍、智相应的第五禅,随后生起。
Catujhānaṃ sukhopetaṃ, ñāṇayuttānanantaraṃ; Upekkhāñāṇayuttānaṃ, pañcamaṃ jāyate paraṃ.
凡夫与有学之结生,以欲界善业为因;
由三因欲界造作,离贪者之安止定。
Puthujjanāna sekkhānaṃ, kāmapuññatihetuto; Tihetukāmakriyato, vītarāgānamappanā.
转向、五识、领受与推度;
一切结生与死亡,色、无色等安立。
Āvajjapañcaviññāṇa-sampaṭicchanatīraṇaṃ; Paṭisandhicuti sabbā, rūpārūpādikappanā.
从灭尽定出定者,随后生起双果;
五神通与诸道,俱被计为一心刹那。
Nirodhā vuṭṭhahantassa, upariṭṭhaphalaṃ dvayaṃ; Pañcābhiññā tathā maggā, ekacittakkhaṇā matā.
因为灭尽定有两次,而在等至的刹那;
第四无色界速行及其所缘,于一切处。
Dvikkhattuṃ hi nirodhassa, samāpattikkhaṇe pana; Catutthāruppajavanaṃ, tadālambañca sabbathā.
或二次,或三次,道后紧随着果;
有分等及确定心,唯生一次;速行等亦然。
Dvikkhattuṃ vātha tikkhattuṃ, maggassānantaraṃ phalaṃ; Bhavaṅgādi ca voṭṭhabbaṃ, javanādi sakiṃ pana.
三因欲界速行,若未与安止结合;
于意门中,或三次、或四次地转起。
Tihetukāmajavanaṃ, appanāghaṭitaṃ pana; Tikkhattuṃ vā catukkhattuṃ, manodvāre pavattati.
然而,在六门的其他之处,则有欲界所生速行;
五次、六次或七次,依缘而生起。
Chadvāresu panaññattha, javanaṃ kāmadhātujaṃ; Pañca vāre cha vā satta, samuppajjati sambhavā.
于等至与有分中,并未宣说决定之理;
而在路心尽处,则有有分或死心生起。
Samāpattibhavaṅgesu, niyamo na samīrito; Vīthicittāvasāne tu, bhavaṅgaṃ cuti vā bhave.
Iccānantarabhedena, cittuppādaṭṭhitiṃ cutiṃ;
了知之后,依于所获得的能力,如何计算与摄持?
Ñatvā gaṇeyya saṅgayha, labbhamānavasā kathaṃ?
从五门转向,应当阐明十种心;
其余转向,则说为四十五种。
Pañcadvārāvajjanato, dasa cittāni dīpaye; Sesāvajjanato pañca-cattālīsanti bhāsitaṃ.
五识所生的领受,是恶异熟;
一或二种的领受,是善异熟。
Pañcaviññāṇato pāpavipākā sampaṭicchanā; Paramekaṃ duve puñña-vipākā sampaṭicchanā.
Santīraṇadvihetumhā, pākā dvādasa jāyare; Tihetukāmapākamhā, ekavīsati bhāsitaṃ.
Rūpāvacarapākamhā, paramekūnavīsati; Navaṭṭhāruppapākamhā, satta cha vā yathākkamaṃ.
从嗔恚心之后,据说仅有七种心;从微笑心之后,据说有十三种心。
Paṭighamhā tu satteva, sitamhā terasabravuṃ; Dvihetupuññāpuññamhā, ekavīsati bhāvaye.
从二因欲界唯作心之后,有十八种舍俱心;
从悦俱心之后,有十七种心,明智者如此阐明。
Dvihetukāmakriyato, aṭṭhārasa upekkhakā; Sukhitamhā sattarasa, vibhāventi vicakkhaṇā.
Kāmapuññā tihetumhā, tettiṃseva upekkhakā; Sukhitamhā tipaññāsa, bhavantīti pakāsitaṃ.
从三因欲界唯作心之后,有二十四种舍俱心;
于悦俱心之后,智者应阐明尚有二十五种心。
Tihetukāmakriyato, catuvīsatipekkhakā; Sukhitamhā tu dīpeyya, pañcavīsati paṇḍito.
十种色界速行心之后,依次有十一、十二、十三种心;
依次,应阐明十五种无色界心。
Dasa rūpajavamhekādasa dvādasa terasa; Yathākkamaṃ pañcadasa, āruppā paridīpaye.
据说,从果心之后,唯生起十四种心;从道心之后,则生起自果心。
Phalamhā cuddasevāhu, maggamhā tu sakaṃ phalaṃ; Paraṃ saṅgahamiccevaṃ, vigaṇeyya visārado.
从十五种心开始,乃至转向心等,超过二十一种;
从一种心而生五识,从五识而生领受心。
Pañcadasamhādyāvajja-mekavīsatitoparaṃ ; Ekamhā pañcaviññāṇaṃ, pañcamhā sampaṭicchanaṃ.
Sukhasantīraṇaṃ hoti, pañcavīsatito paraṃ; Sambhonti sattatiṃsamhā, upekkhātīraṇadvayaṃ.
四十心之后,生起悦俱二因果报心;
同样,四十一心之后,生起悦俱二因果报心;
同样,从四十一种心之后,有与舍俱的二因果报心。
Bhavanti cattālīsamhā, sukhapākā dvihetukā; Tathekacattālīsamhā, sukhapākā dvihetukā; Tathekacattālīsamhā, upekkhāya samāyutā.
从七十种心之后,在欲界中,
有悦俱的三因果报心;
从七十二种中生起。
Honti sattatito kāme, Sukhapākā tihetukā; Dvisattatimhā jāyanti, Upekkhāsahitā puna.
五十九种色法,以及种种非色法;
从四十二种心之后,同样从四十一、四十种心之后;
Ekūnasaṭṭhito rūpā, pākā pākā arūpino; Kamāṭṭhacattālīsamhā, tathekadvitihīnato.
从四种心之后,生起两种果心;从五种心之后,生起最后两种果心;
广大速行有三,道心有二,欲界速行有二。
Phaladvayaṃ catukkamhā, pañcamhāntaphaladvayaṃ; Tikā mahaggatā javā, maggā kāmajavā dvayā.
心的生起之先前摄量,已如是计算;
应知此为“处差别”,依前后关联而确立。
Cittuppādānamiccevaṃ, gaṇito pubbasaṅgaho; Ñeyyoyaṃ ṭhānabhedoti, pubbāparaniyāmito.
色界果报心、大果报心、意界与推度心,
他们唯生起色法,故说为十九种。
Rūpapākamahāpākā, manodhātu ca tīraṇaṃ; Rūpameva janentīti, vuttā ekūnavīsati.
一切安止速行心、广大心及无上心,
即所谓能生起身表与语表色。
Appanājavanaṃ sabbaṃ, mahaggatamanuttaraṃ; Iriyāpatharūpāni, janetīti samīritaṃ.
确定心、欲界速行心及神通心,各如其宜,
能生起身表与语表色。
Voṭṭhabbaṃ kāmajavanamabhiññā ca yathārahaṃ; Iriyāpathaviññattirūpānaṃ janakā siyuṃ.
五识、无色界心及果报心,不生成任何色法;
一切众生的结生与死,以及阿罗汉的死,也是如此。
Pañcaviññāṇamāruppā, vipākā ca na kiñcipi; Sabbesaṃ paṭisandhī ca, cuti cārahato tathā.
Rūpādittayamiccevaṃ , samuṭṭhāpeti mānasaṃ; Uppajjamānameveti, ñeyyo janakasaṅgaho.
如是,在作用等诸差别中,于每一(心)皆已阐明;
应依所述之理,先总摄而后分别解析。
Iti kiccādibhedesu, paccekasmiṃ pakāsitaṃ; Nayaṃ vuttānusārena, samāsetvā viyojaye.
在已涤除痴暗垢染的教法中,
以种种事相善巧结集之理则;
深入杂集后,于义理之决断中,
智者得以度越疑惑。
Panuṇṇasammohamalassa sāsane, Vikiṇṇavatthūhi suganthitaṃ nayaṃ; Pakiṇṇamogayha paratthaninnaye, Vitiṇṇakaṅkhāva bhavanti paṇḍitā.
执持这众多理则所系之筏,
智者如愿深入胜者言教之海;
采得能成就一切利益的义理精华,
善巧充盈心中之宝胎。
Bahunayavinibandhaṃ kullametaṃ gahetvā, Jinavacanasamuddaṃ kāmamogayha dhīrā; Hitasakalasamatthaṃ vatthusāraṃ haritvā, Hadaya ratanagabbhaṃ sādhu sampūrayanti.