第2章
2. Dutiyo paricchedo
特相、作用、现起的分别
Lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo
自性就是相,作用的完成就是味;
执取的方式是现起,立足则是助缘。
Sabhāvo lakkhaṇaṃ nāma, kiccasampajjanā raso; Gayhākāro upaṭṭhānaṃ, padaṭṭhānaṃ tu paccayo.
被称为“从自身获得的”,而从意义上看则是已经达到的;
以相、味、现起为特征,并通过言说与趋向而区分。
Attupaladdhisaṅkhātā, sampattā ca panatthato; Lakkhaṇarasupaṭṭhānā, vohārābhogabheditā.
因此,对于五十三种自性,应当根据情况加以区分;
接下来,我要从相等等方面来解说。
Tepaññāsasabhāvesu, tasmā bhedaṃ yathārahaṃ; Lakkhaṇādippakārehi, pavakkhāmi ito paraṃ.
思故名为心,或唯是思本身;
或与彼相应,或所思为境。
Cintetīti bhave cittaṃ, cintanamattameva vā; Sampayuttātha vā tena, cintentīti ca gocaraṃ.
触,就是在存在之中的接触,或者仅仅就是接触本身。
或者,与它相应的法,以及它们借由它而触击所缘。
Phusatīti bhave phasso, phusanaṃ vātha kevalaṃ; Sampayuttātha vā tena, phusantīti ca gocaraṃ.
如此,在作者、状态和工具这三方面,各按适当的情形。
在五十三种自性中,按照规则进行词的解释。
Evaṃ kattari bhāve ca, karaṇe ca yathārahaṃ; Tepaññāsasabhāvesu, saddanibbacanaṃ naye.
心以所缘为所缘境,以了知彼为特相。
与生俱来的决意作用,被称为思惟和构想。
Ālambaṇamanaṃ cittaṃ, taṃvijānanalakkhaṇaṃ; Sahajādhiṭṭhānarasaṃ, cintākappoti gayhati.
所缘的和合。
触以接触为特征;
在那里,其作用是碰撞。
被理解为“聚集”。
Ālambaṇasamodhāno , Phasso phusanalakkhaṇo; Saṅghaṭṭanaraso tattha, Sannipātoti gayhati.
受以感受所缘为它的作用,以已感受为它的特征;
以领受对境为味,所以被称为领受。
Vedanālambaṇarasā, sā vedayitalakkhaṇā; Gocarānubhavarasā, anubhuttīti gayhati.
想就是取相,它的特相是识别。
以生起相为作用,它被认作是标记。
Ākāragahaṇaṃ saññā, sā sañjānanalakkhaṇā; Nimittuppādanarasā, upalakkhāti gayhati.
思是心的活动,其特相为造作;
其作用为积聚业,被称为安排。
Cetanā cittavipphārā, sāyaṃ byāpāralakkhaṇā; Kammantāyūhanarasā, saṃvidhānanti gayhati.
一境性即不散乱,其相为不涣散,其用为摄聚;
心由此被称为等持。
Ekaggatā avikkhepo, sāvisāhāralakkhaṇā; Sampiṇḍanarasā cittaṃ, samodhānanti gayhati.
维持生命,以守护俱生诸法为特征;
生命以维持生命为味,被称为寿的系缚。
Yāpanaṃ sahajātāna-manupālanalakkhaṇaṃ; Jīvitaṃ jīvanarasaṃ, āyubandhoti gayhati.
忆持即作意,以摄合为相;
以结缚为味,是谓心之行道。
Sāraṇā manasīkāro, samannāhāralakkhaṇo; Saṃyojanaraso citta-paṭipattīti gayhati.
寻以思量为特相,能令俱生之法趣向;
以叩击所缘为味,被称为能遮止者。
Saṅkappanalakkhaṇo takko, sahajābhiniropano; Ālambāhananaraso, sannirujjhoti gayhati.
Vicāro anusandhāno, anumajjanalakkhaṇo; Cittānuyojanaraso, anupekkhāti gayhati.
胜解就是不犹豫,它的特点是能好好确定下来。
以令心不动摇为作用,以坚固转起,这样来理解。
Adhimokkho asaṃsappo, susanniṭṭhānalakkhaṇo; Niccalāpādanaraso, daḷhavuttīti gayhati.
精进就是努力,它的特相是极大的勇猛。
作用是让该做的事不沉下去,因此被称为支撑。
Vīriyaṃ pana vāyāmo, mahussāhanalakkhaṇo; Kiccāsaṃsīdanaraso, upatthambhoti gayhati.
欲者志在所缘,以乐欲造作为特相;
以寻求所缘为作用,现起则如伸手执取。
Ālambatthikatā chando, kattukāmatalakkhaṇo; Ālambaṇesanaraso, hatthādānanti gayhati.
遍及俱生诸法,以令人爱乐为相;
滋润充盈为味,此喜即名欢悦。
Sahajātānupharaṇā, sampiyāyanalakkhaṇā; Sampīnanarasā pīti, pāmojjamiti gayhati.
信者,令心净信;其特相为于真实而信解。
以趣向利益为作用,是故名为胜解。
Cetosaddahanaṃ saddhā, bhūtokappanalakkhaṇā; Hitapakkhandanarasā, adhimuttīti gayhati.
对于各种事物都不忘失,正念的特相是持守。
以诸法之不漂失为味者,这被称为不放逸。
Asammosā sabhāvesu, sati dhāraṇalakkhaṇā; Dhammāpilāpanarasā, appamādoti gayhati.
惭是对恶行感到厌恶,它的特相是羞耻。
嫌恶退缩的本质被称为对恶感到羞耻。
Hirī jegucchā pāpesu, sā harāyanalakkhaṇā; Hīḷasaṃkocanarasā, pāpalajjāti gayhati.
对恶行的羞耻与畏惧,以惊恐害怕为特征;
以恐惧退缩为味,被称为不信任。
Pāpasārajjamottappaṃ, ubbeguttāsalakkhaṇaṃ; Bhayasaṅkocanarasaṃ, avissāsoti gayhati.
无贪即不耽染,以不执取为其特相;
以放舍般运转为味,以无交杂而得了知。
Alobho anabhisaṅgo, apariggahalakkhaṇo; Muttappavattanaraso, asaṃsaggoti gayhati.
无嗔是心的柔顺,不恼害是它的特相。
它以柔和的方式生起为作用,被称为温和的状态。
Adoso cittasākhalyaṃ, abyāpajjanalakkhaṇo; Saṇhappavattanaraso, sommabhāvoti gayhati.
无痴即无失足,以通达为其特相;
照了所缘为作用,此故说名觉知。
Amoho khalitābhāvo, paṭivijjhanalakkhaṇo; Visayobhāsanaraso, paṭibodhoti gayhati.
中舍性以平等为特相,
以不偏堕为作用,故称为平等运载。
Tatramajjhattatopekkhā, samīkaraṇalakkhaṇā; Apakkhapātanarasā, samavāhoti gayhati.
轻安属于身和心,它的特相是躁动不安的消失。
不摇动为味,被理解为清凉的状态。
Passaddhi kāyacittānaṃ, darathābhāvalakkhaṇā; Aparipphandanarasā, sītibhāvoti gayhati.
身心之轻快性,以不迟钝为相;
以无重滞为用,以轻捷行持而被了知。
Lahutā kāyacittānaṃ, adandhākāralakkhaṇā; Avitthārarasā sallahukavuttīti gayhati.
身与心的柔软性,以不僵硬为特征;
它的作用是不违背,因此被理解为随顺。
Mudutā kāyacittānaṃ, kakkhaḷābhāvalakkhaṇā; Kiccāvirodhanarasā, anukulyanti gayhati.
两种的适业性,以堪任作用为相;
以生起的圆满为味,被把握为相应的状态。
Kammaññatā ubhinnampi, alaṃkiccassa lakkhaṇā; Pavattisampattirasā, yogabhāvoti gayhati.
二者之熟练,以清净行相为特相;
以顺畅运转为味,了知即自在无碍。
Tathā pāguññatā dvinnaṃ, visadākāralakkhaṇā; Sukhappavattanarasā, seribhāvoti gayhati.
身心之正直,以离弯曲为相;
以摧伏弯曲为味,说名正直之行。
Ujutā kāyacittānaṃ, kuṭilābhāvalakkhaṇā; Jimhanimmadanarasā, ujuvuttīti gayhati.
正语就是言语的清净,它的特相是调伏言语。
正语以远离邪语为味,被称为口业的防护。
Sammāvācā vacīsuddhi, vācāsaṃyamalakkhaṇā; Micchāvācoramarasā, vacīvelāti gayhati.
正业即行为清净,以正当造作为相;
以离邪业为味,称为行为之准绳。
Sammākammaṃ kriyāsuddhaṃ, sammākaraṇalakkhaṇaṃ; Micchākammoramarasaṃ, kriyāvelāti gayhati.
正命以清净见为特相,以无执取之活命为相;
舍离邪命之味,被称为正生活。
Sammājīvo visuddheṭṭhi, alliṭṭhājīvalakkhaṇo; Micchājīvoramaraso, sammāvuttīti gayhati.
悲以苦难众生为所缘,以拔除痛苦为特相;
它的作用是带来安稳的愿望,这被称为悲悯。
Karuṇā dīnasattesu, dukkhāpanayalakkhaṇā; Sotthitāpatthanarasā, anukampāti gayhati.
对安住于快乐的人感到欢喜,以随喜为特征;
它的本质是让心舒展,被称为不违背。
Sukhaṭṭhitesu muditā, anumodanalakkhaṇā; Cetovikāsanarasā, avirodhoti gayhati.
贪就是心的执取,它的特相是不肯施舍。
以执取所缘为味,所以被称为黏着。
Cetosārajjanā lobho, apariccāgalakkhaṇo; Ālambagijjhanaraso, abhilaggoti gayhati.
嗔即心之恼害,以极染污为相;
以毁损所缘为味,说名为暴恶。
Cetobyāpajjanaṃ doso, sampadussanalakkhaṇo; Ālambaṇaghātaraso, caṇḍikkamiti gayhati.
心的迷乱就是痴。
它的特相是迷乱。
以遮蔽自性为作用。
这被理解为“盲目的状态”。
Cetosammuyhanaṃ moho, So sammuyhanalakkhaṇo; Sabhāvacchādanaraso, Andhabhāvoti gayhati.
无惭之相,于诸恶不厌、毫无羞耻;
以掩饰恶行为用,以执取垢秽为现起。
Pāpājigucchāhirikaṃ, nillajjākāralakkhaṇaṃ; Pāpopalāpanarasaṃ, malaggāhoti gayhati.
以无战兢、无愧、无惧为特征;
它的作用是投入恶行,被称为胆大妄为。
Asārajjanamanottappamanuttāsanalakkhaṇaṃ ; Pāpapakkhandanarasaṃ, pāgabbhamiti gayhati.
邪见是顽固的颠倒,它的特征就是执取。
它的本质是空洞的固执,被当作邪执而执取。
Diṭṭhi daḷhavipallāso, sā parāmāsalakkhaṇā; Tucchābhinivesanarasā, micchāgāhoti gayhati.
计执“我存在”,其相为高举;
以扬旗为味,此即被称为我慢。
‘‘Ahasmī’’ti maññamāno, so samunnatilakkhaṇo; Ketusampaggaharaso, ahaṃkāroti gayhati.
对他人的成就心怀嫉妒,它的特相是无法忍受。
它的作用是让心收缩,以“背离”的方式被理解。
Parasampattīsu issā, akkhamākāralakkhaṇā; Cetovikucanarasā, vimukhattanti gayhati.
对执取之物悭吝不舍,其特相是隐藏。
它的作用是无法忍受和别人共享,因此被理解为悭吝。
Pariggahesu maccheraṃ, sannigūhanalakkhaṇaṃ; Sāmaññāsahanarasaṃ, vevicchamiti gayhati.
心昏沉即是打击心,其特相是沉没。
它的作用是破坏干劲,应当理解为“心的收缩”。
Cetopahananaṃ thīnaṃ, taṃ saṃsīdanalakkhaṇaṃ; Ussāhabhañjanarasaṃ, saṃkhittattanti gayhati.
睡眠是它同时生起的诸法的障碍,它的特相是令心愚昧。
它的作用是破坏精进,应当被理解为“倦怠”。
Vighāto sahajātānaṃ, middhaṃ mohanalakkhaṇaṃ; Sattisaṃbhañjanarasaṃ, āturattanti gayhati.
掉举即心之散乱,以不寂静为特相;
以心不安住为作用,被知为飘摇浮动。
Uddhaccaṃ cittavikkhepo, avūpasamalakkhaṇaṃ; Cetonavaṭṭhānarasaṃ, bhantattamiti gayhati.
追悔即恶作,特点是事后懊悔。
它的作用是自我懊悔,被理解为事后懊恼。
Vippaṭisāro kukkuccamanusocanalakkhaṇaṃ; Attānusocanarasaṃ, pacchātāpoti gayhati.
疑惑就是犹豫不决,它的特相是无法确定。
它的作用是以种种抓取为作用,现起为无立足处。
Kaṅkhāyanā vicikicchā, asanniṭṭhānalakkhaṇā; Anekagāhanarasā, appatiṭṭhāti gayhati.
智者就应该这样,通过特相等方式去辨别清楚,
在五十三种自性里,辨明自性行相之相。
Iccevaṃ lakkhaṇādīhi, vibhāveyya vicakkhaṇo; Tepaññāsasabhāvesu, sabhāvākāralakkhaṇaṃ.
精通特相之义的人,在各自的特相上,
即使从“特相之义”的究竟角度来说,也仅仅如此;
为令易于把握特相,
诸师从特相等门入手,宣说自相。
Lakkhaṇatthakusalā salakkhaṇe, Lakkhaṇatthaparamepi kevalaṃ; Lakkhaṇuggahasukhāya vaṇṇayuṃ, Lakkhaṇādimukhato salakkhaṇaṃ.
我今于此,随彼同一义而说,
为显诸义之旨,亦以多种方式。
于此,愿求佛陀教语之义者,当依语句义理之趣,
于诸智义而生期愿。
Atthaṃ tamevamanugamma mayettha vutta- Matthānamatthanayanatthamanekadhāpi; Pattheyya mettha vacanatthanayehi ñāṇa- Matthesu buddhavacanatthanayatthikehi.
以上是《名色分别》中“相、味、现起的分别”这一部分。
Iti nāmarūpaparicchede lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo nāma