二、第二品
2. Dutiyo paricchedo
相、味、现起、足处的分别
Lakkhaṇarasupaṭṭhānavibhāgo
‘本性’名为‘相’,‘作用之成就’名为‘味’;
‘所执之相’为‘现起’,‘足处’则是‘近因’。
Sabhāvo lakkhaṇaṃ nāma, kiccasampajjanā raso; Gayhākāro upaṭṭhānaṃ, padaṭṭhānaṃ tu paccayo.
所谓“依自性所得”,即是就义理而言的成就;
Attupaladdhisaṅkhātā, sampattā ca panatthato;
Lakkhaṇarasupaṭṭhānā, vohārābhogabheditā.
是故,于五十三种自性中,我将随宜而作分别;
以下,我将从相等诸方面,予以解说。
Tepaññāsasabhāvesu, tasmā bhedaṃ yathārahaṃ; Lakkhaṇādippakārehi, pavakkhāmi ito paraṃ.
所谓“心”,即是思惟,或仅仅是思惟本身;
Cintetīti bhave cittaṃ, cintanamattameva vā;
又或者,与彼相应者,藉由此(心)而思惟其境,故(心)是所缘。
Sampayuttātha vā tena, cintentīti ca gocaraṃ.
或者,与彼触相应的诸法,因彼触而触击,故说触为所缘境。
Phusatīti bhave phasso, phusanaṃ vātha kevalaṃ; Sampayuttātha vā tena, phusantīti ca gocaraṃ.
Evaṃ kattari bhāve ca, karaṇe ca yathārahaṃ; Tepaññāsasabhāvesu, saddanibbacanaṃ naye.
心以所缘为意,以了知彼为相;
以俱生为增上作用,被称为思惟、分别。
Ālambaṇamanaṃ cittaṃ, taṃvijānanalakkhaṇaṃ; Sahajādhiṭṭhānarasaṃ, cintākappoti gayhati.
Ālambaṇasamodhāno , Phasso phusanalakkhaṇo; Saṅghaṭṭanaraso tattha, Sannipātoti gayhati.
受以感受为相,以领纳所缘为味;
以领纳境为味,故称为领受。
Vedanālambaṇarasā, sā vedayitalakkhaṇā; Gocarānubhavarasā, anubhuttīti gayhati.
想以取相为特征,以认知为性;
以生起相为味,谓于标举而被把握。
Ākāragahaṇaṃ saññā, sā sañjānanalakkhaṇā; Nimittuppādanarasā, upalakkhāti gayhati.
思以心之扩展为相,其相为造作(业)之相;
其作用为积聚业,即所谓“安排、组织”。
Cetanā cittavipphārā, sāyaṃ byāpāralakkhaṇā; Kammantāyūhanarasā, saṃvidhānanti gayhati.
一境性即不散乱,以执持所缘为相;
其作用为摄聚诸心心所,是名“等持”。
Ekaggatā avikkhepo, sāvisāhāralakkhaṇā; Sampiṇḍanarasā cittaṃ, samodhānanti gayhati.
以守护俱生诸法为相;
命根以维持生命为作用,被视为“寿的系缚”。
Yāpanaṃ sahajātāna-manupālanalakkhaṇaṃ; Jīvitaṃ jīvanarasaṃ, āyubandhoti gayhati.
作意即引向所缘,以引导俱生诸法为相;
它的作用是连结(心与所缘),被称作“心的趋向”。
Sāraṇā manasīkāro, samannāhāralakkhaṇo; Saṃyojanaraso citta-paṭipattīti gayhati.
Saṅkappanalakkhaṇo takko, sahajābhiniropano; Ālambāhananaraso, sannirujjhoti gayhati.
伺,以持续审察、伺察为相;
其作用为令心随转,被称作‘随观’。
Vicāro anusandhāno, anumajjanalakkhaṇo; Cittānuyojanaraso, anupekkhāti gayhati.
胜解即不游移,以善加决断为相;
其作用为令坚住不动,即所谓坚固住立。
Adhimokkho asaṃsappo, susanniṭṭhānalakkhaṇo; Niccalāpādanaraso, daḷhavuttīti gayhati.
精进即是努力,以极大勇猛为特相;
其作用为令应作之事不沉没,故称支撑。
Vīriyaṃ pana vāyāmo, mahussāhanalakkhaṇo; Kiccāsaṃsīdanaraso, upatthambhoti gayhati.
欲以希求所缘为特相,其相状是想要去做;
其作用是寻求所缘,犹如伸手取物。
Ālambatthikatā chando, kattukāmatalakkhaṇo; Ālambaṇesanaraso, hatthādānanti gayhati.
喜以遍满俱生法为特相,其相状是令喜爱;
喜悦以令心满足为作用,故称为喜。
Sahajātānupharaṇā, sampiyāyanalakkhaṇā; Sampīnanarasā pīti, pāmojjamiti gayhati.
信是心的净信,特相为显明事物之真实;
以趣入利益为作用,故称为胜解。
Cetosaddahanaṃ saddhā, bhūtokappanalakkhaṇā; Hitapakkhandanarasā, adhimuttīti gayhati.
念,于诸法不忘失,特相为持守;
其作用令法现前,是名为不放逸。
Asammosā sabhāvesu, sati dhāraṇalakkhaṇā; Dhammāpilāpanarasā, appamādoti gayhati.
惭,厌弃诸恶,特相为羞惭;
以轻蔑与退缩为味,此即对恶行的惭。
Hirī jegucchā pāpesu, sā harāyanalakkhaṇā; Hīḷasaṃkocanarasā, pāpalajjāti gayhati.
对恶行的愧,以惊惧怖畏为特相;
以怖畏与退缩为味,称为不信任。
Pāpasārajjamottappaṃ, ubbeguttāsalakkhaṇaṃ; Bhayasaṅkocanarasaṃ, avissāsoti gayhati.
无贪即不执著,以不执取为相;
以解脱与流畅为味,故称为不沾染。
Alobho anabhisaṅgo, apariggahalakkhaṇo; Muttappavattanaraso, asaṃsaggoti gayhati.
无瞋为心之柔和,以无恼害为相;
它以温和地转起为味,被称为柔和的状态。
Adoso cittasākhalyaṃ, abyāpajjanalakkhaṇo; Saṇhappavattanaraso, sommabhāvoti gayhati.
无痴是不迷乱的状态,以通达为特相;
它以照亮对象为味,被称为觉了。
Amoho khalitābhāvo, paṭivijjhanalakkhaṇo; Visayobhāsanaraso, paṭibodhoti gayhati.
Tatramajjhattatopekkhā, samīkaraṇalakkhaṇā; Apakkhapātanarasā, samavāhoti gayhati.
身轻安与心轻安,以躁动止息为相;
以不扰动为味,被体认为清凉之态;
Passaddhi kāyacittānaṃ, darathābhāvalakkhaṇā; Aparipphandanarasā, sītibhāvoti gayhati.
身轻安与心轻安,以无迟钝之相为特相;
以不散漫为味,被体认为轻快的运作;
Lahutā kāyacittānaṃ, adandhākāralakkhaṇā; Avitthārarasā sallahukavuttīti gayhati.
身与心的柔软性,以无僵硬为特相;
以不违逆作用为味,被视为随顺;
Mudutā kāyacittānaṃ, kakkhaḷābhāvalakkhaṇā; Kiccāvirodhanarasā, anukulyanti gayhati.
两者的适业性,以堪任作用为特相;
以趣行圆满为味,将此把握为相应之态;
Kammaññatā ubhinnampi, alaṃkiccassa lakkhaṇā; Pavattisampattirasā, yogabhāvoti gayhati.
同样地,两者之熟练性,以清净相为特征;
以乐趣行为味,将此把握为自在之态;
Tathā pāguññatā dvinnaṃ, visadākāralakkhaṇā; Sukhappavattanarasā, seribhāvoti gayhati.
身与心的端正,以无有曲挠为相;
以摧伏曲挠为味,受持为端直之行;
Ujutā kāyacittānaṃ, kuṭilābhāvalakkhaṇā; Jimhanimmadanarasā, ujuvuttīti gayhati.
正语是语业的清净,以言语的调伏为相;
邪语是粗劣之味,称为言语的放逸。
Sammāvācā vacīsuddhi, vācāsaṃyamalakkhaṇā; Micchāvācoramarasā, vacīvelāti gayhati.
正业是行为的清净,以正当造作为特相;
邪业味粗劣,被称为行为的放逸。
Sammākammaṃ kriyāsuddhaṃ, sammākaraṇalakkhaṇaṃ; Micchākammoramarasaṃ, kriyāvelāti gayhati.
正命是清净的寻求,以不执着的活命为特相;
邪命是下劣之味,即正命之反面。
Sammājīvo visuddheṭṭhi, alliṭṭhājīvalakkhaṇo; Micchājīvoramaraso, sammāvuttīti gayhati.
悲以苦难众生为所缘,以拔除痛苦为特相;
其味为希求安乐,是名哀愍。
Karuṇā dīnasattesu, dukkhāpanayalakkhaṇā; Sotthitāpatthanarasā, anukampāti gayhati.
喜是对安住于乐者的随喜,以随喜赞叹为相;
其味是心的舒展,被称为无违。
Sukhaṭṭhitesu muditā, anumodanalakkhaṇā; Cetovikāsanarasā, avirodhoti gayhati.
心的执取是贪,以不施舍为相;
以执取所缘为味,故名“黏着”。
Cetosārajjanā lobho, apariccāgalakkhaṇo; Ālambagijjhanaraso, abhilaggoti gayhati.
瞋是心的损害,以完全毁坏为特征;
以破坏所缘为味,故名“粗暴”。
Cetobyāpajjanaṃ doso, sampadussanalakkhaṇo; Ālambaṇaghātaraso, caṇḍikkamiti gayhati.
心的迷暗,即是痴;
它以迷暗为特相;
以覆蔽自性为作用。
Cetosammuyhanaṃ moho, So sammuyhanalakkhaṇo; Sabhāvacchādanaraso, Andhabhāvoti gayhati.
厌离恶行之惭,以厌弃恶行之相为特相;
以回避恶行为味,称为“远离污秽”。
Pāpājigucchāhirikaṃ, nillajjākāralakkhaṇaṃ; Pāpopalāpanarasaṃ, malaggāhoti gayhati.
以无惭、无愧、无惧为相;
以趣入恶事为味,即称为厚颜无耻。
Asārajjanamanottappamanuttāsanalakkhaṇaṃ ; Pāpapakkhandanarasaṃ, pāgabbhamiti gayhati.
邪见是坚固的颠倒,以执取为相;
以执著空无为味,即称为邪执。
Diṭṭhi daḷhavipallāso, sā parāmāsalakkhaṇā; Tucchābhinivesanarasā, micchāgāhoti gayhati.
执持“我是”之慢者,以高举为相;
以高举旗帜为味,即名为我慢。
‘‘Ahasmī’’ti maññamāno, so samunnatilakkhaṇo; Ketusampaggaharaso, ahaṃkāroti gayhati.
对他人的成就生起嫉妒,以不堪忍受为特相;
其作用是使心萎缩,以“背向(所缘)”而被把握。
Parasampattīsu issā, akkhamākāralakkhaṇā; Cetovikucanarasā, vimukhattanti gayhati.
悭吝于所执之物,以隐藏为特相;
其作用是不能忍受与他人共有,由此被领会为“悭吝不舍”。
Pariggahesu maccheraṃ, sannigūhanalakkhaṇaṃ; Sāmaññāsahanarasaṃ, vevicchamiti gayhati.
昏沉打击心,它以心的消沉为特相;
其作用为摧毁精进,应知为‘心的萎缩’。
Cetopahananaṃ thīnaṃ, taṃ saṃsīdanalakkhaṇaṃ; Ussāhabhañjanarasaṃ, saṃkhittattanti gayhati.
Vighāto sahajātānaṃ, middhaṃ mohanalakkhaṇaṃ; Sattisaṃbhañjanarasaṃ, āturattanti gayhati.
掉举是心的散乱,以不寂静为特相;
其作用为令心不得安住,以‘心的散乱’而被领会;
Uddhaccaṃ cittavikkhepo, avūpasamalakkhaṇaṃ; Cetonavaṭṭhānarasaṃ, bhantattamiti gayhati.
追悔即是恶作,以事后追悔为特相;
其作用为自我追悔,以‘事后懊恼’被领会。
Vippaṭisāro kukkuccamanusocanalakkhaṇaṃ; Attānusocanarasaṃ, pacchātāpoti gayhati.
犹豫不决是疑,以不能确定为特相;
其作用为执取种种见解,以‘无安住’被领会。
Kaṅkhāyanā vicikicchā, asanniṭṭhānalakkhaṇā; Anekagāhanarasā, appatiṭṭhāti gayhati.
Iccevaṃ lakkhaṇādīhi, vibhāveyya vicakkhaṇo; Tepaññāsasabhāvesu, sabhāvākāralakkhaṇaṃ.
善巧特相之义者,于自相中,
乃至仅就自相之究竟义亦复如是;
为令特相易于把握而作宣说,
从特相等(味、现起等)入手,阐明自相。
Lakkhaṇatthakusalā salakkhaṇe, Lakkhaṇatthaparamepi kevalaṃ; Lakkhaṇuggahasukhāya vaṇṇayuṃ, Lakkhaṇādimukhato salakkhaṇaṃ.
我今依循此义,于此宣说——
虽义理众多,且以种种方式阐发,
愿诸于此论中,依语句之理趣而寻求智慧者,
于诸义中,寻求佛陀教语之义理者。
Atthaṃ tamevamanugamma mayettha vutta- Matthānamatthanayanatthamanekadhāpi; Pattheyya mettha vacanatthanayehi ñāṇa- Matthesu buddhavacanatthanayatthikehi.