12. 第十二品
12. Dvādasamo paricchedo
概念之解说
Paññattiniddeso
这里问道:“应知者仅是这些,还是另有其他?”答:“另有,名为‘施设’。”此施设即因“所应施设”与“能施设”而称为“施设”。因此说:“那些诸法的计数、共称、施设、言说、名称、命名、命名业、名目、词句、文句、诠说。”其中,因计执而称为“计数”,也就是被言说的意思。如何被言说呢?以“我”、“我所”、“他”、“他所”、“床”、“椅”等种种方式被言说,故为“计数”。因共同称谓,故为“共称”。因被施设,故为“施设”。因被言说,故为“言说”。如何被言说呢?即“我”、“我所”、“他”、“他所”、“床”、“椅”等。如此,先就“所应施设”而说为“施设”。所谓“我”,乃是依于色等诸法、缘于它们、以它们为因而安立,然而那些色等诸法是有生灭的,但这个“我”却并非如此,它唯依世间约定而成立,这个“我”既被言说又被施设,这就是“施设”之义。
Etthāha – ‘‘kiṃ ettakameva ñeyyaṃ, udāhu aññampi atthī’’ti? Atthi paññatti nāmāti. Sā panesā paññapetabbato, paññāpanato ca ‘‘paññattī’’ti vuccati. Tenevāha – ‘‘yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo’’ti. Tattha saṅkhāyatīti saṅkhā, kathīyatīti attho. Kinti kathīyati? ‘‘Aha’’nti ‘‘mama’’nti ‘‘paro’’ti ‘‘parassā’’ti ‘‘mañco’’ti ‘‘pīṭha’’nti anekehi ākārehi kathīyatīti saṅkhā. Samaññāyatīti samaññā. Paññāpīyatīti paññatti. Voharīyatīti vohāro. Kinti voharīyati? ‘‘Aha’’nti ‘‘mama’’nti ‘‘paro’’ti ‘‘parassā’’ti ‘‘mañco’’ti ‘‘pīṭha’’nti. Evaṃ tāva paññapetabbato paññattīti vuttā. ‘‘Aha’’nti hi rūpādayo dhamme upādāya paṭicca kāraṇaṃ katvā yathā te rūpādayo dhammā uppādavayavanto, na evaṃvidhā, kevalaṃ lokasaṅketena siddhā yā ayaṃ ‘‘aha’’nti kathīyati ceva paññāpīyati ca, esā paññattīti attho.
现在,为了从能施设的角度阐明施设,而说‘名称、命名业’等。其中,‘名称’指的是将一一法施设为‘此人名为某某’,因此它被称为施设。‘命名业’等是它的同义词。这就是从能施设角度所说的施设。
Idāni paññāpanato paññattiṃ pakāsetuṃ ‘‘nāmaṃ nāmakamma’’ntiādimāha. Tattha nāmanti taṃ taṃ dhammaṃ ‘‘esa itthannāmo nāmā’’ti paññapeti, tasmā taṃ paññattīti pavuccati. Nāmakammantiādīni tassā eva vevacanāni. Ayaṃ paññāpanato paññatti nāma.
此施设又分三种:自性施设、依之施设、譬喻施设。其中,自性施设指眼、耳、色、声、地、水、火、风等类名。依之施设又依聚与非聚而有二种。聚施设,即于色法与非色法中,取一法或多法之名,唯依聚合而施设。例如熊、狼、罐、布等类别,称为聚施设。非聚施设则如方位、虚空、时间、相状、无有、灭等类别。
Sā panesā tajjāpaññatti upādāpaññatti upanidhāpaññattīti tividhā hoti. Tattha tajjāpaññatti nāma cakkhusotarūpasaddapathavītejovāyotiādinayappavattā. Upādāpaññatti pana samūhāsamūhavasena duvidhā hoti. Tattha samūhapaññatti nāma rūpārūpadhammesu ekassa vā bahūnaṃ vā nāmaṃ gahetvā samūhamevopādāya vuccati. Kathaṃ? Acchataracchaghaṭapaṭādippabhedā. Ayaṃ samūhapaññatti nāma. Asamūhapaññatti pana disākāsakālanimittābhāvanirodhādibhedā.
当施设显示存在的胜义时,便称为‘存在施设’。当它显示不存在的、仅为聚与非聚差别的唯名时,便称为‘不存在施设’。然而,这两类施设都是在耳门速行之后,由先前已执取约定的意门速行识所了知,亦即由先前已执取约定的意门速行识所施设。对此,有六种理趣被说:‘存在施设、不存在施设、以存在施设不存在、以不存在施设存在、以存在施设存在、以不存在施设不存在’。其中,在胜义上对存在的色等所施设的,是存在施设。同样,对不存在的女人、男人等所施设的,是不存在施设。此外,除了言说假立之外,以任何方式都不可得的第五谛等,或外道所计执的本性人我等施设,也是不存在施设。像‘三明者、六通者’这类,是以存在施设不存在。像‘女声、男声’之类,是以不存在施设存在。像‘眼识、耳识’等,是以存在施设存在。像‘刹帝利童子、婆罗门童子、比丘童子’等,是以不存在施设不存在。如是所说的六种施设,都摄在其中。这便称为依之施设。
Yadā pana sā vijjamānaṃ paramatthaṃ jotayati, tadā ‘‘vijjamānapaññattī’’ti pavuccati. Yadā avijjamānaṃ samūhāsamūhabhedaṃ nāmamattaṃ jotayati, tadā ‘‘avijjamānapaññattī’’ti pavuccati . Duvidhāpi panesā sotadvārajavanānantaraṃ gahitapubbasaṅketamanodvārajavanaviññāṇena viññāyati. Yāya gahitapubbasaṅketena manodvārajavanaviññāṇena paññāpīyati. Yaṃ sandhāya ‘‘vijjamānapaññatti, avijjamānapaññatti, vijjamānena avijjamānapaññatti, avijjamānena vijjamānapaññatti, vijjamānena vijjamānapaññatti, avijjamānena avijjamānapaññattī’’ti chakkanayo vutto. Tattha paramatthato vijjamānānaṃ rūpādīnaṃ paññāpanā vijjamānapaññatti. Tathā avijjamānānamitthipurisādīnaṃ paññāpanā avijjamānapaññatti. Ṭhapetvā pana vacanatthaṃ kenaci ākārena anupalabbhamānānaṃ pañcamasaccādīnaṃ, titthiyaparikappitānaṃ vā pakatipurisādīnaṃ paññāpanāpi avijjamānapaññattiyeva. ‘‘Tevijjo, chaḷabhiñño’’ti evamādinayappavattā vijjamānena avijjamānapaññatti. ‘‘Itthisaddo, purisasaddo’’ti evamādikā avijjamānena vijjamānapaññatti. ‘‘Cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇa’’nti evamādikā vijjamānena vijjamānapaññatti. ‘‘Khattiyakumāro, brāhmaṇakumāro, bhikkhukumāro’’ti evamādikā avijjamānena avijjamānapaññattīti evaṃ vuttā cha paññattiyopi ettheva saṅgahaṃ gacchanti. Ayaṃ upādāpaññatti nāma.
譬喻施设也是此中一个支分。它以“相对于长而说短,相对于短而说长”等方式,以及“将人间微贱的王权与天界之乐相比”等而转起。因此,应从“所应施设”与“能施设”两方面了知施设。共称已尽。
Upanidhāpaññattipi etissā eva pabhedā, sā pana ‘‘dīghaṃ upanidhāya rasso, rassaṃ upanidhāya dīgho’’tiādinayappavattā ‘‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbasukhaṃ upanidhāyā’’ti evamādikā ca, tasmā paññapetabbato ca paññāpanato ca paññattīti veditabbā. Samaññā samattā.
于胜义中,施设的第三边不可得;
于二处善巧,于诸外道之说中不动摇。
Paramatthato ca paññatti, tatiyā koṭi na vijjati; Dvīsu ṭhānesu kusalo, paravādesu na kampati.