第12章
12. Dvādasamo paricchedo
这里有人问：“应该知道的就只有这些吗？还是另外还有别的？”回答说：还有，就是施设。这个施设，因为是被施设的对象，又因为是能施设的作用，所以称为施设。因此说：“那些诸法的计数、共称、施设、言说、名称、命名、名目、辞、文句、诠说。”其中，被计算，所以叫计数，意思就是被言说。怎么被言说呢？以“我”“我的”“他”“他的”“床”“椅”等种种方式被言说，所以叫计数。被共同称呼，所以叫共称。被施设，所以叫施设。被言说，所以叫言说。怎么被言说呢？就是“我”“我的”“他”“他的”“床”“椅”等。这样，先从被施设的角度说为施设。所谓“我”，是依靠色等诸法、缘于它们、以它们为条件而成立的，然而那些色等诸法是有生有灭的，这个“我”却不是这样，它只是靠世间的约定而成立，这个“我”既被言说又被施设，这就是施设的意思。
Etthāha – ‘‘kiṃ ettakameva ñeyyaṃ, udāhu aññampi atthī’’ti? Atthi paññatti nāmāti. Sā panesā paññapetabbato, paññāpanato ca ‘‘paññattī’’ti vuccati. Tenevāha – ‘‘yā tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ nirutti byañjanaṃ abhilāpo’’ti. Tattha saṅkhāyatīti saṅkhā, kathīyatīti attho. Kinti kathīyati? ‘‘Aha’’nti ‘‘mama’’nti ‘‘paro’’ti ‘‘parassā’’ti ‘‘mañco’’ti ‘‘pīṭha’’nti anekehi ākārehi kathīyatīti saṅkhā. Samaññāyatīti samaññā. Paññāpīyatīti paññatti. Voharīyatīti vohāro. Kinti voharīyati? ‘‘Aha’’nti ‘‘mama’’nti ‘‘paro’’ti ‘‘parassā’’ti ‘‘mañco’’ti ‘‘pīṭha’’nti. Evaṃ tāva paññapetabbato paññattīti vuttā. ‘‘Aha’’nti hi rūpādayo dhamme upādāya paṭicca kāraṇaṃ katvā yathā te rūpādayo dhammā uppādavayavanto, na evaṃvidhā, kevalaṃ lokasaṅketena siddhā yā ayaṃ ‘‘aha’’nti kathīyati ceva paññāpīyati ca, esā paññattīti attho.
现在，为了从施设方式的角度说明施设，接着说了“名称、命名”等话。其中，“名称”是指把某个法施设为“这个叫某某名字”，所以它被称为施设。“命名”等词是它的同义词。这就是从施设方式来说的施设。
Idāni paññāpanato paññattiṃ pakāsetuṃ ‘‘nāmaṃ nāmakamma’’ntiādimāha. Tattha nāmanti taṃ taṃ dhammaṃ ‘‘esa itthannāmo nāmā’’ti paññapeti, tasmā taṃ paññattīti pavuccati. Nāmakammantiādīni tassā eva vevacanāni. Ayaṃ paññāpanato paññatti nāma.
这种施设又分为三种：自性施设、依之施设、譬喻施设。其中，自性施设指的是眼、耳、色、声、地、火、风等这一类。依之施设则按聚与非聚分为两种。其中，聚施设是指在色法和非色法当中，取一个或多个的名称，仅仅依于聚合而说。怎么讲呢？比如熊、狼、罐、布等这些类别。这就叫聚施设。非聚施设则是指方位、虚空、时间、相状、无有、灭等这些类别。
Sā panesā tajjāpaññatti upādāpaññatti upanidhāpaññattīti tividhā hoti. Tattha tajjāpaññatti nāma cakkhusotarūpasaddapathavītejovāyotiādinayappavattā. Upādāpaññatti pana samūhāsamūhavasena duvidhā hoti. Tattha samūhapaññatti nāma rūpārūpadhammesu ekassa vā bahūnaṃ vā nāmaṃ gahetvā samūhamevopādāya vuccati. Kathaṃ? Acchataracchaghaṭapaṭādippabhedā. Ayaṃ samūhapaññatti nāma. Asamūhapaññatti pana disākāsakālanimittābhāvanirodhādibhedā.
当它显示真实存在的胜义时，就叫做“存在施设”。当它显示不存在的、只是聚与非聚分别的名称时，就叫做“不存在施设”。不过这两种也都是通过耳门速行之后、由先前已经取过约定的意门速行识来了知的。也就是由那种先前已经取过约定的意门速行识来施设。针对这个，才说了六种分类：存在施设、不存在施设、以存在施设不存在、以不存在施设存在、以存在施设存在、以不存在施设不存在。其中，对胜义上真实存在的色等加以施设，就是存在施设。同样，对不存在的女人、男人等加以施设，就是不存在施设。至于除了言说含义之外，以任何方式都找不到的第五谛等，或者外道所设想的神我、自性人等，对它们的施设也还是不存在施设。像“三明者、六神通者”这类说法，是以存在施设不存在。像“女声、男声”这类说法，是以不存在施设存在。像“眼识、耳识”这类说法，是以存在施设存在。像“刹帝利童子、婆罗门童子、比丘童子”这类说法，是以不存在施设不存在。这样所说的六种施设，全都包括在这里面。这就叫做依之施设。
Yadā pana sā vijjamānaṃ paramatthaṃ jotayati, tadā ‘‘vijjamānapaññattī’’ti pavuccati. Yadā avijjamānaṃ samūhāsamūhabhedaṃ nāmamattaṃ jotayati, tadā ‘‘avijjamānapaññattī’’ti pavuccati . Duvidhāpi panesā sotadvārajavanānantaraṃ gahitapubbasaṅketamanodvārajavanaviññāṇena viññāyati. Yāya gahitapubbasaṅketena manodvārajavanaviññāṇena paññāpīyati. Yaṃ sandhāya ‘‘vijjamānapaññatti, avijjamānapaññatti, vijjamānena avijjamānapaññatti, avijjamānena vijjamānapaññatti, vijjamānena vijjamānapaññatti, avijjamānena avijjamānapaññattī’’ti chakkanayo vutto. Tattha paramatthato vijjamānānaṃ rūpādīnaṃ paññāpanā vijjamānapaññatti. Tathā avijjamānānamitthipurisādīnaṃ paññāpanā avijjamānapaññatti. Ṭhapetvā pana vacanatthaṃ kenaci ākārena anupalabbhamānānaṃ pañcamasaccādīnaṃ, titthiyaparikappitānaṃ vā pakatipurisādīnaṃ paññāpanāpi avijjamānapaññattiyeva. ‘‘Tevijjo, chaḷabhiñño’’ti evamādinayappavattā vijjamānena avijjamānapaññatti. ‘‘Itthisaddo, purisasaddo’’ti evamādikā avijjamānena vijjamānapaññatti. ‘‘Cakkhuviññāṇaṃ, sotaviññāṇa’’nti evamādikā vijjamānena vijjamānapaññatti. ‘‘Khattiyakumāro, brāhmaṇakumāro, bhikkhukumāro’’ti evamādikā avijjamānena avijjamānapaññattīti evaṃ vuttā cha paññattiyopi ettheva saṅgahaṃ gacchanti. Ayaṃ upādāpaññatti nāma.
近喻施设也是这同一种施设的一个分类。它表现为“比起长的，说它是短的；比起短的，说它是长的”这样的方式，以及“把人间卑微的王权拿来和天界的快乐相比”等等说法。因此，应当从“所施设”和“能施设”这两方面来理解施设。共称部分到此结束。
Upanidhāpaññattipi etissā eva pabhedā, sā pana ‘‘dīghaṃ upanidhāya rasso, rassaṃ upanidhāya dīgho’’tiādinayappavattā ‘‘kapaṇaṃ mānusakaṃ rajjaṃ dibbasukhaṃ upanidhāyā’’ti evamādikā ca, tasmā paññapetabbato ca paññāpanato ca paññattīti veditabbā. Samaññā samattā.
胜义与施设，并不存在第三边。
在两件事上善巧，面对他人的议论时不动摇。
Paramatthato ca paññatti, tatiyā koṭi na vijjati; Dvīsu ṭhānesu kusalo, paravādesu na kampati.
