第十章显示巴利原文
10. Dasamo paricchedo
色分别解说显示巴利原文
Rūpavibhāganiddeso
Vuttamādimhi yaṃ rūpaṃ, cittajānamanantaraṃ; Tassa dāni karissāmi, samāsena vibhāvanaṃ.
Yaṃ ruppatīti rūpanti, tathā rūpayatīti vā; Rūpārūpabhavātīto, surūpo rūpamabravi.
Taṃ rūpaṃ duvidhaṃ hoti, bhūtopādāyabhedato; Catubbidhā mahābhūtā, upādā catuvīsati.
地界、水界,
火界、风界也是如此;
此四大种,
由大种所教说。
显示巴利原文 Pathavīdhātu āpo ca, Tejo vāyo tatheva ca; Cattārome mahābhūtā, Mahābhūtena desitā.
所谓广大显现者,即与四大种等同;显示巴利原文
Mahantā pātubhūtāti, mahābhūtasamāti vā;
Vañcakattā abhūtena, mahābhūtāti saññitā.
眼、耳、鼻、舌、身与色,
声、香、味、女根、男根、命根。
显示巴利原文 Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca rūpatā; Saddo gandho raso itthi-purisindriyajīvitaṃ.
心所依处、食,以及身表、语表此二种;
以及虚空,与色的轻快性等三种。
显示巴利原文 Vatthumāhāratā kāya-vacīviññattiyo duve; Ākāso ceva rūpassa, lahutādittayampi ca.
积集、相续、老性、无常性;
这些即称为所造色,共二十四种。
显示巴利原文 Upacayo santatirūpaṃ, jaratāniccatāpi ca; Upādāti pavuccanti, imāni catuvīsati.
依止四大种,未舍而转起;
我说此为所造色,心无执取。
显示巴利原文 Mahābhūtāni nissāya, amuñcitvā pavattito; Upādārūpamiccāha, nirupādānamānaso.
地以坚硬为性,风以推动而存;
火以热恼为性,水以流动而持。
显示巴利原文 Pathavī patthaṭattā ca, vāyo vāyanato bhave; Tejo tejeti rūpāni, āpo āpeti pālanā.
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, rūpānaṃ lakkhaṇādikaṃ; Lakkhaṇādīsu ñātesu, dhammā āvi bhavanti hi.
诸法的共相或自性,被视为特相;
其作用或成就,则被说明为味。
显示巴利原文 Sāmaññaṃ vā sabhāvo vā, dhammānaṃ lakkhaṇaṃ mataṃ; Kiccaṃ vā tassa sampatti, rasoti paridīpito.
Phalaṃ vā paccupaṭṭhānaṃ, upaṭṭhānanayopi vā; Āsannakāraṇaṃ yaṃ tu, taṃ padaṭṭhānasaññitaṃ.
其中,地界以坚硬为特相,以住立为作用,以领受为现起。水界以流动为特相,以增长为作用,以摄受为现起。火界以暖热为特相,以成熟为作用,以令柔软为现起。风界以支持为特相,以推动为作用,以运送为现起。还应了知,每一界都以其余三界为足处。显示巴利原文
Tattha kakkhaḷattalakkhaṇā pathavīdhātu, patiṭṭhānarasā, sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā. Paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu, upabrūhanarasā, saṅgahapaccupaṭṭhānā. Uṇhattalakkhaṇā tejodhātu, paripācanarasā, maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā. Vitthambhanalakkhaṇā vāyodhātu, samudīraṇarasā, abhinīhārapaccupaṭṭhānā. Ekekāya cettha sesabhūtattayapadaṭṭhānāti veditabbā.
“眼”即能看,其义为令色显现。显示巴利原文
Cakkhatīti cakkhu, rūpaṃ vibhāvetīti attho.
Tattha cakkhu dvidhā vuttaṃ, paññāmaṃsappabhedato; Tattha paññāmayaṃ cakkhu, hoti pañcavidhaṃ pana.
Buddhadhammasamantehi, ñāṇadibbehi nāmato; Yathānukkamato tesaṃ, nānattaṃ me nibodhatha.
了知有情之意乐与随眠,了知诸根之胜劣;
“佛眼”,乃具世间眼之牟尼所宣说。
显示巴利原文 Āsayānusaye ñāṇaṃ, indriyānaṃ paropare; Buddhacakkhunti niddiṭṭhaṃ, muninā lokacakkhunā.
下三道之智,名为“法眼”;
所知即‘一切处眼’,而智则是‘一切智’。
显示巴利原文 Heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ, dhammacakkhunti saññitaṃ; Ñeyyaṃ samantacakkhunti, ñāṇaṃ sabbaññutā pana.
所谓‘眼生起’之处,所指即是那智眼;显示巴利原文
Yaṃ ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti, āgataṃ ñāṇacakkhu taṃ;
Abhiññācittajā paññā, dibbacakkhunti vuccati.
肉眼亦有二种:有资具净与无资具净;
此中“有资具”者,即安住于眼窝中。
显示巴利原文 Maṃsacakkhupi duvidhaṃ, sasambhārapasādato; Sasambhārañca nāmettha, akkhikūpe patiṭṭhitaṃ.
眼窝骨在下方,眉骨在上方;
两侧为眼眶,内部是脑髓。
显示巴利原文 Akkhikūpaṭṭhinā heṭṭhā, uddhañca bhamukaṭṭhinā; Ubhato akkhikūṭehi, matthaluṅgena antato.
Bahiddhā akkhilomehi, paricchinno ca yo pana; Nhārusuttena ābandho, maṃsapiṇḍo pavuccati.
此整个世间,犹如莲瓣;
眼根了知其广大、宽广、青蓝。
显示巴利原文 Sakalopi ca lokoyaṃ, kamalassa dalaṃ viya; Puthulaṃ vipulaṃ nīlaṃ, iti jānāti locanaṃ.
Cakkhu nāma na taṃ hoti, vatthu tassāti vuccati; Idaṃ pana sasambhāra-cakkhunti paridīpitaṃ.
颜色、香、味、食素,
以及四种元素,
有的生起与形态,
生命亦是如此。
显示巴利原文 Vaṇṇo gandho raso ojā, Catasso cāpi dhātuyo; Bhāvasambhavasaṇṭhānaṃ, Jīvitāni tatheva ca.
『身净色与眼净色』,
资粮有十四种;
同样地,当对此进行广分别时,
以及四种界。
显示巴利原文 Kāyacakkhupasādāti , Sambhārā honti cuddasa; Tathā vitthārato cetaṃ, Catasso cāpi dhātuyo.
色、香、味、食素(营养),
由聚合体所生起的,同样如此;
这十种色由四种因所生,
它们共有四十种。
显示巴利原文 Vaṇṇo gandho raso ojā, Saṇṭhānasambhavo tathā; Dasete catusamuṭṭhānā, Cattālīsa bhavanti te.
眼净色与身净色,性根与命根;
四十种色法,实唯四种。
显示巴利原文 Cakkhu kāyappasādo ca, bhāvo jīvitameva ca; Cattālīsañca rūpāni, cattāri tu bhavanti hi.
然而,依这些色法所总集的
这被智者们称为‘资具眼’。
显示巴利原文 Imesaṃ pana rūpānaṃ, vasena paripiṇḍitaṃ; Idaṃ sambhāracakkhunti, paṇḍitehi pakāsitaṃ.
然而,凡于此中有所依止、有所系缚且微细者;
然四大种之净色,乃由业所生。
显示巴利原文 Yo panettha sito atthi, paribandho parittako; Catunnaṃ pana bhūtānaṃ, pasādo kammasambhavo.
此即具五眼者所称的‘净色眼’;
而此净色眼,即位于那资具眼的中央;
显示巴利原文 Idaṃ pasādacakkhunti, akkhātaṃ pañcacakkhunā; Tadetaṃ tassa majjhe tu, sasambhārassa cakkhuno.
被白色圆环完全环绕;
安住于黑圆中央,或安住于所见之圆。
显示巴利原文 Setena maṇḍalenassa, parikkhittassa sabbaso; Kaṇhamaṇḍalamajjhe vā, niviṭṭhe diṭṭhamaṇḍale.
以执持等作用,与四界俱;
作了资助之后,又依时节、心等。
显示巴利原文 Sandhāraṇādikiccāhi, dhātūhi ca catūhipi; Katūpakāraṃ hutvāna, utucittādinā pana.
它为寿命所维持、所守护;
被色、香、味等色法所围绕。
显示巴利原文 Upatthambhiyamānaṃ taṃ, āyunā katapālanaṃ; Vaṇṇagandharasādīhi, rūpehi parivāritaṃ.
成就眼识等的所依与门;
以仅如虱虫之首的大小而安住。
显示巴利原文 Cakkhuviññāṇakādīnaṃ, vatthudvārañca sādhayaṃ; Ūkāsirasamānena, pamāṇeneva tiṭṭhati.
诚如所说——显示巴利原文
Vuttaṃ hetaṃ –
‘‘Yena cakkhupasādena, rūpānimanupassati; Parittaṃ sukhumaṃ etaṃ, ūkāsirasamūpama’’nti.
于耳等诸处,智者应知此理亦然;
唯少许差别,我将于此后宣说。
显示巴利原文 Sotādīsu ca eseva, nayo ñeyyo vibhāvinā; Visesamattamevettha, pavakkhāmi ito paraṃ.
所谓“闻”,即耳根。它位于覆有细软薄毛、状如指套之处,由前述诸界所资助,为时节、心、食所支持,为寿命所护持,成就耳识等的依处与门而安住。显示巴利原文
Suṇātīti sotaṃ, taṃ tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese vuttappakārāhi dhātūhi katūpakāraṃ utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ āyunā paripāliyamānaṃ sotaviññāṇādīnaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati.
所谓“嗅”,即鼻根。它位于鼻腔内部连同其附属部分、状如山羊蹄之处,依前述方式而住立。显示巴利原文
Ghāyatīti ghānaṃ, taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajapadasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
所谓“尝”,即舌根;或谓“唤命”,即舌根。它位于舌中央上方连同其附属部分、状如莲瓣尖之处,依前述方式而住立。显示巴利原文
Sāyatīti jivhā, jīvitamavhāyatīti vā jivhā, sā sasambhārajivhāmajjhassa upari uppaladalaggasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
“身”是诸秽恶的来源。然而,只要此身中有任何所执受的色法,身净色便如棉絮中的油分一般,以上述方式遍满而住立于一切处。显示巴利原文
Kucchitānaṃ malānaṃ āyoti kāyo. Yāvatā pana imasmiṃ kāye upādinnakaṃ rūpaṃ atthi, sabbattha kāyapasādo kappāsapaṭale sneho viya yathāvuttappakāro hutvā tiṭṭhati.
在此,我将说明它们的特相等:眼以欲见为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引色境为作用,以作为眼识的依处为现起,以欲见为因、由业所生的大种为足处。显示巴利原文
Ettha panetesaṃ lakkhaṇādīni pavakkhāmi – daṭṭhukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ cakkhu, rūpesu āviñchanarasaṃ, cakkhuviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, daṭṭhukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
耳以欲闻为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引声境为作用,以作为耳识的依处为现起,以欲闻为因、由业所生的大种为足处。显示巴利原文
Sotukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ sotaṃ, saddesu āviñchanarasaṃ, sotaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, sotukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
鼻以欲嗅为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引香境为作用,以作为鼻识的依处为现起,以欲嗅为因、业所生的大种为足处。显示巴利原文
Ghāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ ghānaṃ, gandhesu āviñchanarasaṃ, ghānaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, ghāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
舌以欲尝为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引味境为作用,以作为舌识的依处为现起,以欲尝为因、业所生的大种为足处。显示巴利原文
Sāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇājivhā , rasesu āviñchanarasā, jivhāviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānā, sāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānā.
身以欲触为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以牵引触境为作用,以作为身识的依处为现起,以欲触为因、业所生的大种为足处。显示巴利原文
Phusitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇo kāyo, phoṭṭhabbesu āviñchanaraso, kāyaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhāno, phusitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhāno.
眼是火界偏胜诸大种所成的净色;
其余诸根则是空界、风界、水界偏胜诸大种所成的净色。
显示巴利原文 Tejādhikānaṃ bhūtānaṃ, pasādo pana cakkhuti; Ākāsānilatoyubbiadhikānaṃ tu sesakā.
Te panevaṃ tu vattabbā, ‘‘suttaṃ āharathā’’ti hi; Suttameva ca te addhā, na dakkhissanti kiñcipi.
Visese sati bhūtānaṃ, pasādo hi kathaṃ bhave; Samānānaṃ hi bhūtānaṃ, pasādo paridīpito.
因此,对于这四种所依大种,应彻底舍弃对其差异的分别构想。
显示巴利原文 Tasmā nissayabhūtānaṃ, catunnaṃ sabbaso pana; Pahāyeva panetesaṃ, visesaparikappanaṃ.
应知,净色的差别,乃由业的差别所致;
因为,并非由大种的差别,而有这些净色的差别。
显示巴利原文 Ñeyyā kammavisesena, pasādānaṃ visesatā; Na hi bhūtavisesena, hoti tesaṃ visesatā.
如是,此中眼与耳取未至之境;
而其余鼻等三根,则取已至之境。
显示巴利原文 Evametesu cakkhuñca, sotaṃ apattagāhakaṃ; Sesaṃ tu pana ghānādittayaṃ sampattagāhakaṃ.
所谓“色”,意为变坏,即当它发生颜色变化时,便显露出入于心的状态,这是它的含义。它以撞击眼为特相,以作为眼识之境为作用,以作为眼识的行境为现起,以四大种为足处。正如这个色法如此,一切所造色也是如此。显示巴利原文
Rūpanti rūpayatīti rūpaṃ, vaṇṇavikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti attho. Taṃ pana cakkhupaṭihananalakkhaṇaṃ, cakkhuviññāṇassa visayabhāvarasaṃ, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, catumahābhūtapadaṭṭhānaṃ. Yathā cetaṃ, tathā sabbānipi upādārūpānīti .
‘声’者,谓能发声,故名为声。它以撞击耳为特相,以作为耳识的境为作用,以作为耳识的行境为现起。显示巴利原文
Saddoti saddayatīti saddo, so pana sotapaṭihananalakkhaṇo, sotaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
‘味’者,谓众生以此品尝,故名为味。它以撞击舌为特相,以作为舌识的境为作用,以作为舌识的行境为现起。显示巴利原文
Rasoti rasanti tenāti raso, so jivhāpaṭihananalakkhaṇo, jivhāviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
‘香’者,谓能令自身散发气味,显示自身,故名为香。它以撞击鼻为特相,以作为鼻识的境为作用,以作为鼻识的行境为现起。显示巴利原文
Gandhoti attānaṃ gandhayati sūcayatīti gandho, so ghānapaṭihananalakkhaṇo, ghānaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
这里所说的是“女根”。显示巴利原文
Itthindriyanti –
此女性状态由业所生,于结生时生起;
而所谓女性特征等,则非是根。
显示巴利原文 Kammajo itthibhāvoyaṃ, paṭisandhisamuṭṭhito; Yañcetaṃ itthiliṅgādi, na tu taṃ indriyaṃ siyā.
女根唯依于女性状态,而女性特征等,
唯于转起时生起,非于结生时。
显示巴利原文 Itthindriyaṃ paṭicceva, itthiliṅgādayo pana; Pavatteyeva jāyante, na tāni paṭisandhiyaṃ.
而且,它并非眼所能识知,唯是意所能识知;
女性特征等,或是眼所能识知,或不是。
显示巴利原文 Na ca taṃ cakkhuviññeyyaṃ, manoviññeyyameva taṃ; Itthiliṅgādayo cakkhuviññeyyā honti vā na vā.
同样的道理,亦当知适用于男性根;
此二者,于最初结生时如此,于转起时亦然。
显示巴利原文 Eseva ca nayo ñeyyo, sesepi purisindriye; Idaṃ paṭhamakappānaṃ, ubhayaṃ tu pavattiyaṃ.
“生起”当知,此后于结生时生起;
于转起时已生起,复于转起中而转。
显示巴利原文 Samuṭṭhātīti viññeyyaṃ, parato paṭisandhiyaṃ; Pavattepi samuṭṭhāya, pavatte parivattati.
Mahatā pāpakammena, purisattaṃ vinassati; Mahatā kusaleneva, jāyate purisindriyaṃ.
由微弱的不善业,女性特征便灭去;
由微弱的善业,女性状态便生起。
显示巴利原文 Dubbalākusaleneva, itthiliṅgaṃ vinassati; Dubbaleneva puññena, itthibhāvo hi jāyate.
Ubhatobyañjanassāpi , ekamevindriyaṃ siyā; Evaṃ sante abhāvo ca, dutiyabyañjanassa tu.
Na cābhāvo siyā kasmā, na taṃ byañjanakāraṇaṃ; Tassa kammasahāyaṃ hi, rāgacittaṃ tu kāraṇaṃ.
现在宣说此二者的特相等。其中,女性根以女性状态为特相,以显示“这是女性”为作用,以成为女性特征、相貌、举止、仪态之因的方式现起。显示巴利原文
Ubhayassa panetassa lakkhaṇādīni vuccati. Tattha itthibhāvalakkhaṇaṃ itthindriyaṃ, ‘‘itthī’’ti pakāsanarasaṃ, itthiliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
男性根以男性状态为特相,以显示“这是男性”为作用,以成为男性特征、相貌、举止、仪态之因的方式现起。显示巴利原文
Purisabhāvalakkhaṇaṃ purisindriyaṃ, ‘‘puriso’’ti pakāsanarasaṃ, purisaliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
“命”者,即令诸有情得以存活。显示巴利原文
Jīvitanti –
于命根解说中,此处所应说者,
即依无色界命中所说之方法而说。
显示巴利原文 Jīvitindriyaniddese, vattabbaṃ yaṃ siyā idha; Arūpajīvite vutta-nayeneva ca taṃ vade.
应如此了知命根的特相等:守护俱生色为其特相,令他们转起为其作用,令他们安住为其现起,应以被维持的大种为足处。显示巴利原文
Lakkhaṇādīni panassa evaṃ veditabbāni. Sahajarūpaparipālanalakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ, tesaṃ pavattanarasaṃ, tesameva ṭhapanapaccupaṭṭhānaṃ, yāpayitabbabhūtapadaṭṭhānanti.
“所依”是指心所依处。显示巴利原文
Vatthūti hadayavatthu.
在五蕴有中,意界与意识界依之而转起者
那被称为“所依”。
显示巴利原文 Yaṃ nissāya manodhātu-manoviññāṇadhātuyo; Vattanti pañcavokāre, taṃ ‘‘vatthū’’ti pavuccati.
心所依处以作为意界与意识界的依止为特相,以执持这些界为作用,以承载为现起。显示巴利原文
Manodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ nissayalakkhaṇaṃ hadayavatthu, tāsañceva dhātūnaṃ ādhāraṇarasaṃ, ubbāhanapaccupaṭṭhānaṃ.
所谓“食”,即段食。它带来以食素为第八的色法,故名为食。显示巴利原文
Āhāratāti kabaḷīkāro āhāro. Ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ āharatīti āhāro.
无论生于何处,诸有情依此食素而得以延续;
此即称为“段食”。
显示巴利原文 Yāya ojāya yāpenti, yattha yattha ca pāṇino; Ayaṃ tu ‘‘kabaḷīkāro, āhāro’’ti pavuccati.
饮食等事物,能引生业火;
然而,仅凭这些,却无法维持生命。
显示巴利原文 Annapānādikaṃ vatthu, aggiṃ harati kammajaṃ; Kevalaṃ na ca sakkoti, pāletuṃ jīvitaṃ pana.
Ojā sakkoti pāletuṃ, harituṃ na ca pācakaṃ; Haritumpi ca pāletuṃ, ubho sakkonti ekato.
从特相等来说,应知段食以食素为特相,以带来色法为作用,以支持为现起,以被作成团状后吞咽的食物为足处。显示巴利原文
Lakkhaṇādito panassa ojālakkhaṇo kabaḷīkāro āhāro, rūpāharaṇaraso, upatthambhanapaccupaṭṭhāno, kabaḷaṃ katvā ajjhoharitabbavatthupadaṭṭhānoti veditabbo.
在身表的解释中:对于以身体表达自己心意者,此心意随‘身’的执取而得知,故称为‘表’。或者,它自身也随身的执取而得以了知,故亦称为‘表’。而‘以身防护为善,以语防护为善’(《法句经》等)中所说、属于‘亲近’义的‘身’本身,即是‘表’,名为‘身表’。因为身体的动作是令意图得以了知的原因,且它自身也如此可被了知,故以身而表,称为‘身表’。显示巴利原文
Kāyaviññattiniddese kāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ kāyaggahaṇānusārena gahitāya etāya bhāvo viññāyatīti viññatti. Sayaṃ vā kāyaggahaṇānusārena viññāyatītipi viññatti. ‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro’’ti āgato copanasaṅkhāto kāyova viññatti kāyaviññatti. Kāyavipphandanena adhippāyaviññāpanahetuttā sayañca tathā viññeyyattā kāyena viññattītipi kāyaviññatti.
其中,与心生大种俱生、为色法移动之因、具有单一形态的变化性,即是身表。
显示巴利原文 Tattha yā sahajātassa, cittajāniladhātuyā; Rūpassa calane hetu, ekākāravikāratā.
其中,由思所成就的身表,则依福德与非福德之力而显现。
显示巴利原文 Kāyaviññatti nāmāyaṃ, kāyadvāranti sā matā; Tattha yā cetanāsiddhā, puññāpuññavasā pana.
Kāyakammanti niddiṭṭhā, satthunā sā hitesinā; Sampavatti panetissā, vacīdvārepi jāyate.
获得支持后,在单一转向的心路中;
由底下六心,风界生起。
显示巴利原文 Labhitvā panupatthambhaṃ, ekāvajjanavīthiyaṃ; Heṭṭhāhi chahi cittehi, vāyodhātusamuṭṭhitaṃ.
Sattamena tu cittena, vāyodhātusamuṭṭhitā; Cāleti sahajaṃ rūpaṃ, viññattisahitāttanā.
而在语表的说明中——显示巴利原文
Vacīviññattiniddese pana –
心生之缘,在于对所执取色的触击;
任何行相与变异,皆属此地界。
显示巴利原文 Paccayo cittajātāya, upādinnakaghaṭṭane; Yo ākāravikāreko, ayaṃ pathavidhātuyā.
Vacīviññatti viññeyyā, saha saddavasā pana;
所谓“语门”,即由释迦族主所开示。显示巴利原文
Vacīdvāranti niddiṭṭhā, sāva sakyakulindunā.
若无表识的作用,声音并非由心生起;
正是由于诸界的聚合,声音方得生起。
显示巴利原文 Saddo na cittajo atthi, vinā viññattighaṭṭanaṃ; Dhātusaṅghaṭṭaneneva, saha saddo hi jāyati.
它既具令知的作用,又是应被了知的对象;
因此可称为“表识”,它依于两种作者而生起。
显示巴利原文 Sā viññāpanato ceva, ayaṃ viññeyyatopi ca; Viññattīti siyā tassā, sambhavo kārakadvaye.
二种表识并非如同八种色法,是由心所生;
因为是心所生法的变异,故称为“心所生”。
显示巴利原文 Na viññattidvayaṃ aṭṭha, rūpāni viya cittajaṃ; Cittajānaṃ vikārattā, cittajanti pavuccati.
其中,身表以表达意图为作用,以身之动摇的因为现起,以心等起风界为近因。同样,语表以表达意图为作用,以发出语音的因为现起,以心等起地界为近因。显示巴利原文
Tattha kāyaviññatti adhippāyapakāsanarasā, kāyavipphandanahetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānavāyodhātupadaṭṭhānā. Tathā vacīviññatti adhippāyapakāsanarasā, vacīghosassa hetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānapathavīdhātupadaṭṭhānā.
所谓虚空,并非可被割截者,而是色法之间的空隙。显示巴利原文
Na kassatīti ākāso, rūpānaṃ vivaro pana;
Yo rūpānaṃ paricchedo, svākāsoti pavuccati.
它以划分色法为特相;以显示色法边际为味;以色法之界限为现起,或以不被触击的状态、间隙与空隙为现起;以被划分的色法为足处。显示巴利原文
So rūpaparicchedalakkhaṇo, rūpapariyantapakāsanaraso, rūpamariyādapaccupaṭṭhāno, asamphuṭṭhabhāvachiddavivarabhāvapaccupaṭṭhāno vā, paricchinnarūpapadaṭṭhāno.
关于色之轻性等三法的解说——显示巴利原文
Rūpassa lahutādittayaniddese –
如前面所说的方法,对于色之轻性等而言;
智者当知,这三种色的变化。
显示巴利原文 Heṭṭhā vuttanayeneva, rūpassa lahutādisu; Tisso rūpavikārāti, viññātabbā vibhāvinā.
再者,这三种色的次第生起是:
无病者、鞣制的皮革、吹炼的黄金,是譬喻。
显示巴利原文 Etāsaṃ pana tissannaṃ, kamato ca pavattiyaṃ; Arogī madditaṃ cammaṃ, dhantahemaṃ nidassanaṃ.
不能造作诸业,然而轻性等三法;
唯由食生等三法,彼造作之,由此生彼。
显示巴利原文 Kammaṃ kātuṃ na sakkoti, lahutādittayaṃ pana; Āhārādittayaṃyeva, taṃ karoti tato tijaṃ.
其中,色轻性以不迟钝为相,以去除诸色沉重为味,以轻快转变性为现起,以轻色为足处。显示巴利原文
Tattha adandhatālakkhaṇā rūpassa lahutā, rūpānaṃ garubhāvavinodanarasā, lahuparivattitāpaccupaṭṭhānā, lahurūpapadaṭṭhānā.
其中,色柔软性以不僵硬为相,以去除诸色僵硬为味,以于一切作业中无违碍为现起,以柔软色为足处。显示巴利原文
Athaddhatālakkhaṇā rūpassa mudutā, rūpānaṃ thaddhabhāvavinodanarasā, sabbakiriyāsu avirodhitāpaccupaṭṭhānā, mudurūpapadaṭṭhānā.
其中,色适业性以身业随顺的堪能为相,以去除不适业性为味,以无羸弱为现起,以适业色为足处。然而,此三者互不相离。显示巴利原文
Sarīrakiriyānukūlakammaññatālakkhaṇā rūpassa kammaññatā, akammaññatāvinodanarasā, adubbalabhāvapaccupaṭṭhānā, kammaññatārūpapadaṭṭhānā. Etā pana tissopi na aññamaññaṃ vijahanti.
在“积集与相续”的解说中——显示巴利原文
Upacayasantatiniddese –
诸色的积聚,即说为“积集”;
它们无间的相续,即称为“相续”。
显示巴利原文 Rūpānamācayo yo hi, vutto upacayoti so; Anuppabandhatā tesaṃ, santatīti pavuccati.
Atthato ubhayampetaṃ, jātirūpanti dīpitaṃ; Vuttamākāranānattā, veneyyānaṃ vasena vā.
若就特相等而言:色的积集,以累积为特相,令诸色从前际生起为味,以显现为现起,或以圆满状态为现起,以已积集之色为足处。显示巴利原文
Lakkhaṇādito pana ācayalakkhaṇo rūpassa upacayo, pubbantato rūpānaṃ ummujjāpanaraso, niyyātanapaccupaṭṭhāno, paripuṇṇabhāvapaccupaṭṭhāno vā, upacitarūpapadaṭṭhāno.
色的相续,以转起为特相,以无间相续为味,以不断绝为现起,以无间相续之色为足处。显示巴利原文
Pavattilakkhaṇā rūpassa santati, anuppabandhanarasā, anupacchedapaccupaṭṭhānā, anuppabandharūpapadaṭṭhānā.
在‘老’的解说中:衰坏即是老。显示巴利原文
Jarāniddese jīraṇaṃ jarā.
此老有两种:显了与不显了;
在色法中明显,在无色法中不明显。
显示巴利原文 Duvidhāyaṃ jarā nāma, pākaṭāpākaṭāti ca; Pākaṭā rūpadhammesu, arūpesu apākaṭā.
色的老性以色的成熟为相,以引导至坏灭为味;即使自性消失,亦不呈现自性消失的现起,犹如谷物的陈旧;以正在成熟的色为足处。显示巴利原文
Rūpassa paripākatālakkhaṇā rūpassa jaratā, upanayanarasā, sabhāvānaṃ apagamepi nasabhāvāpagamapaccupaṭṭhānā vīhipurāṇabhāvo viya, paripaccamānarūpapadaṭṭhānā.
色的无常性以坏灭为相,以沉没为味,以尽灭与衰灭为现起,以正在坏灭的色为足处,当如是了知。显示巴利原文
Paribhedalakkhaṇā rūpassa aniccatā, saṃsīdanarasā, khayavayapaccupaṭṭhānā, paribhijjamānarūpapadaṭṭhānāti veditabbāti.
如此,应知二十四种所造色。显示巴利原文
Evaṃ catuvīsati upādārūpāni veditabbāni.
Bhūtarūpāni cattāri, upādā catuvīsati; Aṭṭhavīsati rūpāni, sabbāneva bhavanti hi.
Imesu pana rūpesu, asammohatthameva taṃ; Samodhānaṃ samuṭṭhānaṃ, nipphannaṃ saṅkhatampi ca.
诘问与答复,及一种等方式之理;
我将简要开示,请听此杂集。
显示巴利原文 Codanaṃ parihārañca, nayamekavidhādikaṃ; Saṅkhepena pavakkhāmi, pakiṇṇakamidaṃ suṇa.
其中,“汇合”者,即这一切色,从一切汇合而言,为地界、水界、火界、风界、眼处……乃至老性、无常性,共二十八种。除此之外,别无他色。然而,有些主张有昏沉色的人说:“有所谓昏沉色。”他们应被驳斥。因为“你确实是牟尼、正觉者,你已无盖障”等语,以及“昏沉睡眠盖与无明盖是盖相应”等相应之说,与《大论·发趣》中“以盖法为缘,盖法生起,非前生缘”等文相违。即使在无色界中,也有“以欲贪盖为缘,生起昏沉睡眠、掉举恶作、无明盖”等语句。因此,昏沉唯是无色。显示巴利原文
Tattha samodhānanti sabbameva idaṃ rūpaṃ sabbasamodhānato pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu cakkhāyatanaṃ…pe… jaratā aniccatāti aṭṭhavīsatividhaṃ ca hoti, ito aññaṃ rūpaṃ nāma natthi. Keci pana middhavādino ‘‘middharūpaṃ nāma atthī’’ti vadanti, te ‘‘addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavā’’ti ca ‘‘thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇañca nīvaraṇasampayutta’’nti sampayuttavacanato ca mahāpakaraṇapaṭṭhāne ‘‘nīvaraṇaṃ dhammaṃ paṭicca nīvaraṇo dhammo uppajjati napurejātapaccayā’’ti arūpepi ‘‘kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhauddhaccakukkuccāvijjānīvaraṇa’’nti evamādīhi pāḷīhi virujjhanato ca arūpameva middhanti paṭikkhipitabbā.
即使在无色界,依经典,此昏沉的生起,
智者于此应知:它唯是无色。
显示巴利原文 Arūpepi panetassa, middhassuppatti pāṭhato; Niṭṭhametthāvagantabbā, arūpanti ca viññunā.
又有人说:“与力色合则为二十九色,与起源色合则为三十色,与生色合则为三十一色,与病色合则为三十二色。”对于他们,也应当通过指出这些色各自并无独立自体而加以破斥。当执取风界时,力色即已被执取,并不存在别的力色;水界即是起源色;积集与相续即是生色;老性、无常性等即是病色,别无其他病色。因此,色唯有二十八种。显示巴利原文
Apare ‘‘balarūpena saddhiṃ ekūnatiṃsa, sambhavarūpena saddhiṃ tiṃsa, jātirūpena saddhiṃ ekatiṃsa, rogarūpena saddhiṃ dvattiṃsa rūpānī’’ti vadanti. Tepi tesaṃ visuṃ visuṃ abhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā. Vāyodhātuyā gahitāya balarūpaṃ gahitameva, aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi. Āpodhātuyā sambhavarūpaṃ, upacayasantatīti jātirūpaṃ, jaratāaniccatādīhi rogarūpaṃ gahitaṃ, aññaṃ rogarūpaṃ nāma natthīti, tasmā aṭṭhavīsatividhāneva rūpānīti.
如是,应从和合而了知。显示巴利原文
Evaṃ samodhānato veditabbānīti.
“生起”指色的四种生起:时节、心、食、业。显示巴利原文
Samuṭṭhānanti cattāri rūpasamuṭṭhānāni utucittāhārakammānīti.
Kammaṃ utu ca cittañca, āhāro rūpahetuyo; Eteheva ca rūpāni, jāyanti na panaññato.
Tasmā ekasamuṭṭhānā, ekādasa bhavanti hi; Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca.
八根与心所依处,纯属业所生;
两种表色,大仙说为唯是心生。
显示巴利原文 Aṭṭhindriyāni vatthuñca, ekanteneva kammajā; Cittajaṃyeva viññatti-dvayaṃ vuttaṃ mahesinā.
声音由心与时节二者共同生起;
轻快性等三种,由时节、食素与心所造。
显示巴利原文 Cittena utunā ceva, saddo dvīhi samuṭṭhito; Utuāhāracittehi, lahutādittayaṃ kataṃ.
颜色、香、味、食素,
以及四种界;
相续、积集与虚空,
这十一类存在于四种生存。
显示巴利原文 Vaṇṇo gandho raso ojā, Catasso cāpi dhātuyo; Santatyupacayākāsā, Ekādasa catubbhavā.
Ekādasekato jātā, Dvijekova tijā tayo;
所谓四与十一显示巴利原文
Catujekādasakkhātā,
由业生色二十,由心生色十七
由时节所生,有十种与五种;由食所生,则有十四种。
显示巴利原文 Kammena vīsati rūpā, sattarasa tu cetasā; Utunā dasapañceva, cuddasāhārato pana.
Chasaṭṭhi sabbānetāni, samuṭṭhānavibhāgato; Aṭṭhasaṭṭhi ca honteva, jaratāniccatāhi te.
老与无常,并非由任何特定因所造;
若它们也会生起,那也仅是由于已生者之成熟差异所致。
显示巴利原文 Jaratāniccatā ceva, na kenaci samuṭṭhitā; Jātassa pākabhedattā, jāyeyyuṃ yadi tānipi.
Evaṃ sante tu tesampi, pākabhedā siyuṃ na hi; Pāko paccati bhedo vā, na ca bhijjati natthi taṃ.
Jātassa pākabhedattā, dvayametaṃ na jāyati; Siyā katthaci buddhettha, ‘‘rūpassupacayo’’ti hi.
Vacanena yathā ‘‘jāti, jāyatī’’ti ca dīpitaṃ; Pākopi paccatevaṃ tu, bhedopi paribhijjatu.
Na ceva jāyate jāti, iti ñeyyā vibhāvinā; Jāyamānassa dhammassa, nibbattīti pakāsitā.
对于这些法而言,“生”可能正是如此;
依于彼缘而有的称谓,便是“产生”的共许。
显示巴利原文 Tattha yathā siyā jāti, yesaṃ dhammānameva sā; Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
他们同样确实获得[生];那些成熟与破坏也同样被获得。
显示巴利原文 Labhateva tathā tesaṃ, pākabhedā labbhanti te; Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
如是,这二者亦是由业等所生起;
它们任何时候都得不到‘异熟差别’的言说。
显示巴利原文 Evaṃ idaṃ dvayañcāpi, hoti kammādisambhavaṃ; Na pākabhedā vohāraṃ, taṃ labhanti kadācipi.
何以故?因为能生的诸缘并不存在;
然而,在威力的刹那生起时,依于‘生’而得成立。
显示巴利原文 Kasmā hi janakānaṃ tu, paccayānamabhāvato; Ānubhāvakhaṇuppāde, jātiyā pana labbhati.
以彼为缘的言说,即是‘生起’的假名;
因此,它获得‘生’,而不获得其他二者。
显示巴利原文 Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ; Tasmā labhati jāti ca, labhatī netaradvayaṃ.
不应说‘它衰老’,亦不应说‘此二者坏灭’;
因为在它的作用刹那,诸缘并不存在。
显示巴利原文 Jiyyatīti na vattabbaṃ, taṃ dvayaṃ bhijjatīti vā; Ānubhāvakhaṇe tassa, paccayānamabhāvato.
“无常、有为,此即是老死”,纵使如此说;
既然已说“它生起”,你却如此作想。
显示巴利原文 ‘‘Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ, jarāmaraṇa’’miccapi; Vuttattā jāyaticcetaṃ, atha maññasi ce tuvaṃ.
即便如此,也不应这样说,因为这仅是权宜之说;
然而诸行无常,如老死所显,亦复如是。
显示巴利原文 Evampi ca na vattabbaṃ, sā hi pariyāyadesanā; Aniccānaṃ tu dhammānaṃ, jarāmaraṇato tathā.
所说的“无常”与“有为”,犹如所说的表色一般;
若是如此,那么这三者,于一切方面皆是无生。
显示巴利原文 Aniccaṃ saṅkhatañcāti, vuttaṃ viññattiyo viya; Yadi evaṃ tayametaṃ, ajātattā ca sabbathā.
如果说“无有”,便如同虚空花,或如常、无为一般;
然而,为何这两者皆不成立?因为它们是依于所依而说的。
显示巴利原文 Natthīti ce khaṃpupphaṃva, niccaṃ vāsaṅkhataṃ viya; Nobhayaṃ panidaṃ kasmā, nissayāyattavuttito.
因此,它并非如虚空花般不存在,然而那三者亦非实有。
显示巴利原文 Bhāve pathaviyādīnaṃ, nissayānaṃ tu bhāvato; Tasmā hi ca khaṃpupphaṃva, na natthi pana taṃ tayaṃ.
因为地等色法的缺失,它才得以被认知;
因此,色法并非恒常,不像涅槃那样。
显示巴利原文 Yasmā pathaviyādīnaṃ, abhāvena ca labbhati; Tasmā na pana niccaṃ vā, nibbānaṃ viya taṃ tayaṃ.
所谓‘所造色’:此处,四大种,以及眼、耳、鼻、舌、身、色、声、香、味、女根、男根、命根、段食、心所依处,这十八种色法名为‘所造色’。其余十种名为‘非所造色’。显示巴利原文
Nipphannanti ettha cattāro mahābhūtā cakkhusotaghānajivhākāyarūpasaddagandharasaitthipurisajīvitindriyakabaḷīkārāhārahadayavatthūti aṭṭhārasa rūpāni nipphannāni nāma. Sesāni dasa anipphannāni nāma.
十八种为所造色,其余则为非所造色;
如果它们是非所造色,则应为无为法。
显示巴利原文 Aṭṭhārasa nipphannāni, anipphannāvasesakā; Yadi honti anipphannā, bhaveyyuṃ te asaṅkhatā.
Tesameva ca rūpānaṃ, vikārattā asaṅkhatā; Kathaṃ nāma bhaveyyuṃ te, nipphannā ceva saṅkhatā.
如是,应了知所造色及有为法。显示巴利原文
Evaṃ nipphannasaṅkhato veditabbo.
关于“诘问与回避”,此处——显示巴利原文
Codanāparihāranti ettha –
女性性、男性性、生命与出生;
身净色也同样被说为‘一切处’。
显示巴利原文 Itthibhāvo pumattañca, jīvitaṃ sambhavopi ca; Tathā kāyappasādoti, sabbaṭṭhānāti vaṇṇitā.
然而,若诸法如是,则成混杂之失;
眼净色与身净色即成一性。
显示巴利原文 Evaṃ sante tu dhammānaṃ, hoti saṅkaradosatā; Cakkhukāyapasādānaṃ, ekattaṃ upapajjati.
Aññaṃ pana ca aññasmiṃ, na catthi paramatthato; Tasmā kāyindriyaṃ cakkhu-pasādena na saṅkaraṃ.
然而,它们以彼此不混杂的方式而转起;
它们的处所差别,非知时者所能言说。
显示巴利原文 Aññamaññāvinibbhogavasena tu pavattito; Tesaṃ ṭhānantaraṃ vattuṃ, na sakkā samayaññunā.
Yāvatā anupādinnasantānaṃ atthi tattha so; Atthi kāyapasādoti, tasmā evamudīritaṃ.
Lakkhaṇādivasenāpi, nānattaṃ samupāgataṃ; Dhajānaṃ pañcavaṇṇānaṃ, chāyā upamataṃ gatā.
因此,当诸法相互交杂时,
通达教理的智者应知,实则不然。
显示巴利原文 Tasmā hi pana dhammānaṃ, aññamaññaṃ vimissatā; Na hotevāti viññeyyā, viññunā samayaññunā.
如是,应了知已成就与未成就的状况,以及诘问与回避。显示巴利原文
Evaṃ nipphannānipphannabhāvo, codanāparihāro ca veditabbo.
并非一种类别等之理趣——显示巴利原文
Nayamekavidhādikanti –
以是世间、非因、有为、有漏故,
一切色法为一种类,以依缘而生故。
显示巴利原文 Lokikattā nahetuttā, saṅkhatattā ca sāsavā; Sabbamekavidhaṃ rūpaṃ, paccayāyattavuttito.
内、外,及根、非根;
细、粗,及依执受等,有这二种。
显示巴利原文 Ajjhattikabahiddhā ca, indriyānindriyāpi ca; Sukhumoḷārikā ceva, upādinnādito dvidhā.
Cakkhuāyatanādīni, pañca ajjhattikāni tu; Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
眼根、耳根等诸根,而根有八种;
其余二十种色,说为非根。
显示巴利原文 Cakkhusotindriyādīni, indriyāni panaṭṭha tu; Sesañca tu vīsaṃ rūpaṃ, anindriyamudīritaṃ.
Cakkhuāyatanādīni, nava phoṭṭhabbameva ca; Taṃ bārasavidhaṃ rūpaṃ, oḷārikamudīritaṃ.
Sesāni pana rūpāni, sukhumāni tu soḷasa; Kammajaṃ tu upādinnaṃ, anupādinnamaññathā.
如此,则有二种。显示巴利原文
Evañca duvidhaṃ hoti.
再者,依有见有对、无见有对、无见无对,以及业生、非业生、非业生非非业生的分类,有三种。此中,色处为有见有对;其余十一种粗色为无见有对;其余十六种细色为无见无对。由业所生者,名为业生,即八根与所依;由其余缘所生者,名为非业生;不从任何处生者,名为非业生非非业生,也就是老与无常。如此,有三种。显示巴利原文
Puna sanidassanasappaṭighaanidassanasappaṭigha- anidassanaappaṭighabhedato ca, kammajākammajanevakammajānākammajabhedato ca tividhaṃ. Tattha rūpāyatanaṃ sanidassanasappaṭighaṃ, ekādasavidhaṃ sesoḷārikarūpaṃ anidassanasappaṭighaṃ, sesaṃ soḷasavidhaṃ sukhumarūpaṃ anidassanaappaṭighaṃ. Kammato jātaṃ kammajaṃ, aṭṭhindriyāni, vatthu ca kammajaṃ, tadaññappaccayā jātaṃ akammajaṃ, nakutoci jātaṃ nevakammajānākammajaṃ jaratā aniccatā ca. Evaṃ tividhaṃ hoti.
复次,依于所见、所闻、所觉、所知,又从“是门亦是所依,是门非所依,是所依非门,非门非所依”之别,以及“是门亦是根,是门非根,是根非门,非门非根”之别,还有“是所依亦是根,是根非所依,是所依非根,非根非所依”之别,由此而有四种。显示巴利原文
Puna diṭṭhasutamutaviññātavasena ca, dvārañceva vatthu ca, dvārameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā na dvārañca, neva dvārañca na vatthu cāti evaṃ bhedato ca, dvārañcevindriyañca, dvāraṃyeva hutvā nevindriyañca, indriyameva hutvā na dvārañca, neva dvārañca nevindriyañcāti evaṃ bhedato ca, vatthu ceva indriyañca, indriyameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyañca, nevindriyaṃ na vatthu ceti evaṃ bhedato ca catubbidhaṃ.
其中,所见即是色处,所闻即是声处,所觉即是香、味、触三处,所知即是其余眼处等五处,以及十六种细色。眼处等五处既是门,亦是所依;二表色唯是门,非所依;心所依处唯是所依,非门;其余一切色既非门,亦非所依。于第三组中,是根非门者,即女根、男根、命根,他们唯是根,非门。其余第四组应依前述之理而知。在第四组中,第三项是依心所依处而说,其余则如前理趣。当知依此而有四种。显示巴利原文
Tattha diṭṭhaṃ nāma rūpāyatanaṃ, sutaṃ nāma saddāyatanaṃ, mutaṃ nāma gandharasaphoṭṭhabbāyatanattayaṃ, viññātaṃ nāma avasesacakkhāyatanādipañcakaṃ, soḷasavidhaṃ sukhumarūpañca. Cakkhāyatanādipañcakaṃ dvārañceva vatthu ca, viññattidvayaṃ dvārameva hoti, na vatthu, hadayavatthu vatthumeva hoti, na dvāraṃ, sesaṃ sabbaṃ rūpaṃ neva dvāraṃ na vatthu ca. Tatiyacatukke indriyameva hutvā na dvāranti itthindriyapurisindriyajīvitindriyāni. Imāni hi indriyāneva honti, na dvārāni, sesamanantaracatukke vuttanayeneva veditabbaṃ. Catutthacatukke tatiyapadaṃ hadayavatthuṃ sandhāya vuttaṃ, sesaṃ vuttanayameva. Evaṃ catubbidhaṃ hotīti veditabbaṃ.
复次,依于一者生、二者生、三者生、四者生、不从任何处生之别,即:是门是根亦是所依,唯是门非根非所依,唯是所依非根非门,唯是根非所依非门,非根非所依非门。如此区别,而有五种。显示巴利原文
Puna ekajadvijatijacatujanakutocijātabhedato, dvārindriyaṃ vatthu ca, dvārameva hutvā nevindriyaṃ na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyaṃ na dvārañca, indriyameva hutvā na vatthu na dvārañca, nevindriyaṃ na vatthu na dvārañcāti evaṃ pabhedato pañcavidhaṃ.
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca; Ekādasavidhaṃ rūpaṃ, ekajanti pavuccati.
Saddo eko dvijo nāma, lahutādittayaṃ tijaṃ; Ekādasavidhaṃ sesaṃ, catujanti pakāsitaṃ.
老与无常,实不从任何处而生起;
眼等五处既是门,亦是根与所依。
显示巴利原文 Jaratāniccatā ceva, nakutoci bhave pana; Cakkhādipañcakaṃ dvāraṃ, indriyaṃ vatthumeva ca.
二种表色是门,非根非所依;
心所依只是所依,非门亦非根。
显示巴利原文 Viññattīnaṃ dvayaṃ dvāraṃ, nevindriyaṃ na vatthu ca; Hadayavatthu vatthūva, na dvāraṃ nevindriyaṃ pana.
女根、男根、命根唯是根,非所依、非门;其余色法则非根、非所依、非门。应知如此有五种。显示巴利原文
Itthipurisajīvitindriyāni indriyameva na vatthu na dvārañca, sesaṃ pana rūpaṃ nevindriyaṃ na vatthu na dvāranti. Evaṃ pañcavidhanti veditabbaṃ.
再者,依业生、心生、时节生、食生、四种生、不从任何处生的差别,以及依眼识所识、耳识所识、鼻识所识、舌识所识、身识所识、意识所识,色法有六种。显示巴利原文
Puna kammajacittajautucittajautucittāhārajacatujanakutocijātabhedato, cakkhuviññeyyasotaghānajivhākāyamanoviññeyyavasena chabbidhaṃ.
其中,八根与所依唯是业生;二种表色唯是心生;声由时节与心生;轻等三法唯由时节与食生;其余十一种名为四生;老性与无常性名为不从任何处生。在第二组六种分组中,眼识所识即是色处……乃至……身识所识即是触处;意识所识即是其余的五种粗色及十六种细色,共二十一种。如此,色法有六种。显示巴利原文
Tattha aṭṭhindriyāni vatthu ca kammajameva, viññattidvayaṃ cittajameva, saddo utucittajo, lahutādittayaṃ utucittāhārajameva, sesaṃ ekādasavidhaṃ catujaṃ nāma, jaratā aniccatā nakutocijātaṃ nāma. Dutiyachakke cakkhuviññeyyaṃ nāma cakkhuviññāṇena viññeyyaṃ rūpāyatanaṃ…pe… kāyaviññeyyaṃ nāma phoṭṭhabbāyatanaṃ, manoviññeyyaṃ nāma sesā pañca oḷārikā ca soḷasa sukhumarūpāni cāti ekavīsatividhaṃ hoti. Evaṃ chabbidhaṃ hoti.
再者,依所依与无所依而分,有七种:眼识所识、耳识所识、鼻识所识、舌识所识、身识所识、意界所识、意识界所识。显示巴利原文
Puna chavatthuavatthubhedato ca, cakkhuviññeyyaṃ sotaghānajivhākāyaviññeyyaṃ manodhātuviññeyyaṃ manoviññāṇadhātuviññeyyanti sattavidhaṃ hoti.
其中,眼等五所依与心所依合为六所依,其余二十二种色称为无所依——这仅就第二组七种而言。如此便有七种。显示巴利原文
Tattha cakkhādipañcavatthūni hadayavatthunā saddhiṃ cha vatthūni, sesaṃ bāvīsatividhaṃ rūpaṃ avatthu nāma, dutiyasattakamuttānameva. Evaṃ sattavidhaṃ hoti.
再者,依七门与无门而分,有八种。其中,眼门等五门加上身表与语表,共七门;其余为无门。如此便有八种。显示巴利原文
Puna sattadvārādvārabhedato aṭṭhavidhaṃ. Tattha cakkhudvārādīni pañca kāyaviññattivacīviññattidvārehi saddhiṃ satta dvārāni, sesamadvāranti evaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti.
再者,依八根与非根的区别,有九种。显示巴利原文
Puna aṭṭhindriyānindriyabhedato pana navavidhaṃ.
再者,依九种业生与非业生的区别,有十种。显示巴利原文
Puna navakammajākammajabhedato dasavidhaṃ.
再者,依处的区别,有十一种。显示巴利原文
Puna āyatanabhedato ekādasavidhaṃ.
又应知,依诸有中色聚转起之差异,种类繁多。显示巴利原文
Bhavesu rūpakalāpapavattibhedato bahuvidhanti veditabbaṃ.
此后,我当宣说,于欲有与色有二者中,
诸色于结生与转起中的生起。
显示巴利原文 Ito paraṃ pavakkhāmi, kāmarūpabhavadvaye; Uppattiṃ pana rūpānaṃ, paṭisandhipavattisu.
除地居天外,在天界、地狱与渴爱枯竭处,
前三类胎生并不存在。
显示巴利原文 Bhummavajjesu devesu, niraye nijjhāmataṇhike; Yoniyo purimā tisso, na santīti viniddise.
Sese gatittaye bhumma-devesupi ca yoniyo; Catasso ca bhavantīti, veditabbā vibhāvinā.
而对于胎生有情,在结生刹那:
生起三十种色,这便是有情的自性。
显示巴利原文 Gabbhaseyyakasattassa, paṭisandhikkhaṇe pana; Tiṃsa rūpāni jāyante, sabhāvasseva dehino.
Abhāvagabbhaseyyānaṃ, aṇḍajānañca vīsati; Bhavanti pana rūpāni, kāyavatthuvasena tu.
Gahitāgahaṇenettha, ekādasa bhavanti te; Eseva ca nayo ñeyyo, sabbesu dasakesupi.
当与命根俱生时,即于纯八法中生起;
这便是所说的命九法。
显示巴利原文 Jīvitena yadā saddhiṃ, jāte suddhakamaṭṭhakaṃ; Jīvitanavakaṃ nāma, hotīti samudīritaṃ.
Jīvitanavakaṃ kāyapasādenekato siyā; Taṃ kāyadasakaṃ nāma, hotīti pariyāpuṭaṃ.
此理亦应如此了知,连同性根与心所依处;
智者将眼等组合之后,便有七种十法聚。
显示巴利原文 Eseva ca nayo ñeyyo, saddhiṃ bhāvena vatthunā; Cakkhādīhi ca yojetvā, dasakā satta viññunā.
Opapātikasattānaṃ, manussesūpapattiyaṃ; Kāmāvacaradevānaṃ, niccaṃ rūpāni sattati.
眼、耳、鼻、舌、身及心所依处;
以及性根,即依此七种十法聚之力。
显示巴利原文 Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca vatthu ca; Bhāvo cāti hi sattannaṃ, dasakānaṃ vasā pana.
然而对于有色身的梵天,则依眼、耳及心所依处之力;
有三种十法聚,及一种命九法聚。
显示巴利原文 Brahmānaṃ rūpinaṃ cakkhu-sotavatthuvasā pana; Dasakāni ca tīṇeva, navakaṃ jīvitassa ca.
依四种聚之力,对于有色者,
实有四十四种色法,缺一而成。
显示巴利原文 Catunnaṃ tu kalāpānaṃ, vasena pana rūpinaṃ; Cattālīseva rūpāni, ekūnāni bhavanti hi.
即以命九法聚,阐明无想有情的生起;
然于无有生盲、聋、哑及非男非女者之中。
显示巴利原文 Jīvitanavakeneva , asaññuppatti dīpitā; Jaccandhabadhirāghāna-rahite tu napuṃsake.
依于心所依处、身与舌之力,最低有三十种;
在最高与最低之间,相应合宜。
显示巴利原文 Vatthuno kāyajivhānaṃ, vasā tiṃsāvakaṃsato; Ukkaṃsassāvakaṃsassa, antare anurūpato.
而依具足色法之力,对于有情而言;
然色法之生起,智者当知。
显示巴利原文 Paripuṇṇānaṃ rūpānaṃ, vasena pana pāṇinaṃ; Rūpānaṃ tu samuppatti, veditabbā vibhāvinā.
二十七种色法,为欲界有身者所有;
由于不转起,两种性根之中唯有一种存在。
显示巴利原文 Sattavīsati rūpāni, kāmāvacaradehino; Appavattanato honti, dvinnaṃ bhāvānamekato.
鼻、舌与身如此,两种性根亦然;
然而对于有色梵天,这五种色法并不存在。
显示巴利原文 Ghānaṃ jivhā ca kāyo ca, tathā bhāvadvayampi ca; Brahmānaṃ pana rūpīnaṃ, pañca rūpā na vijjare.
欲界有四相续,色界有三相续;
无想有情中有二相续,外部有一相续。
显示巴利原文 Catusantati kāmasmiṃ, rūpe honti tisantati; Dvisantati asaññesu, bahiddhā ekasantati.
于一切有情,当色正在生起之时;
最初生起者,唯是业所生,毫无疑义。
显示巴利原文 Rūpaṃ nibbattamānaṃ tu, sabbesaṃ pana pāṇinaṃ; Paṭhamaṃ kammatoyeva, nibbattati na saṃsayo.
对于卧处胎中的有情,在结生的刹那;
而它们确实在结生心生起之时即生起。
显示巴利原文 Gabbhaseyyakasattānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana; Tañca kho sandhicittassa, uppādeyeva jāyare.
当其生起时,三十种色法生起;
同样地,于住时与灭时,也各各生起三十种色法。
显示巴利原文 Yatheva tassa uppāde, tiṃsa rūpāni jāyare; Tatheva ṭhitibhaṅgesu, tiṃsa tiṃseva jāyare.
这一切色,即名为色蕴;
无常、不坚固、非我,纯是苦蕴而已。
显示巴利原文 Sabbānetāni rūpāni, rūpakkhandhoti saññito; Anicco addhuvonattā, dukkhakkhandhova kevalo.
观色如病、如疮、如外来物、如坏灭;
既见色为苦,应对色舍断欲贪。
显示巴利原文 Rogato gaṇḍato rūpaṃ, parato ca palokato; Disvāna dukkhato rūpaṃ, rūpe chandaṃ virājaye.
既已通达经藏与阿毗达摩,
此法由法将(舍利弗尊者)所圆满通达;
那位为求利益而
应当恭敬而正确地学习。
显示巴利原文 Gantuṃ panicche piṭakebhidhamme, Yo dhammasenāpatinā samattaṃ; Hitatthinā tena ca bhikkhunāyaṃ, Sakkacca sammā pana sikkhitabbo.