第10章巴利
10. Dasamo paricchedo
色法分类的详细说明巴利
Rūpavibhāganiddeso
前说之色,紧随心生诸色之后;
我今当为略作分别,明其义趣。巴利
Vuttamādimhi yaṃ rūpaṃ, cittajānamanantaraṃ; Tassa dāni karissāmi, samāsena vibhāvanaṃ.
凡是会变坏的东西,就叫作色;同样地,凡是会使他物变坏的,也叫作色。
超越了色界与无色界,具妙相者宣说了色法。巴利
Yaṃ ruppatīti rūpanti, tathā rūpayatīti vā; Rūpārūpabhavātīto, surūpo rūpamabravi.
那个色有两种,按大种和所造色的区别来分。
大种有四种,所造色有二十四种。巴利
Taṃ rūpaṃ duvidhaṃ hoti, bhūtopādāyabhedato; Catubbidhā mahābhūtā, upādā catuvīsati.
地界与水界,
火界和风界也同样如此;
此诸四大种,
由大士所宣说。巴利
Pathavīdhātu āpo ca, Tejo vāyo tatheva ca; Cattārome mahābhūtā, Mahābhūtena desitā.
或现起为伟大者,或等同于大种;
以诳惑故,非实而被称为大种。巴利
Mahantā pātubhūtāti, mahābhūtasamāti vā; Vañcakattā abhūtena, mahābhūtāti saññitā.
眼、耳、鼻、舌、身与色,
声、香、味、女根、男根及命根。巴利
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca rūpatā; Saddo gandho raso itthi-purisindriyajīvitaṃ.
所依处与食,以及身表和语表这两种。
色的虚空,以及轻快性等三种。巴利
Vatthumāhāratā kāya-vacīviññattiyo duve; Ākāso ceva rūpassa, lahutādittayampi ca.
积集、相续色,以及老性和无常性;
这些被称为所造色,一共二十四种。巴利
Upacayo santatirūpaṃ, jaratāniccatāpi ca; Upādāti pavuccanti, imāni catuvīsati.
依止四大种,未舍而转起,
是名所造色;心无执取者,如是宣说。巴利
Mahābhūtāni nissāya, amuñcitvā pavattito; Upādārūpamiccāha, nirupādānamānaso.
大地因为铺展开来而存在,风因为吹动而存在。
火界让诸色法发热,水界则起到保护作用。巴利
Pathavī patthaṭattā ca, vāyo vāyanato bhave; Tejo tejeti rūpāni, āpo āpeti pālanā.
今当为彼宣说诸色之特相等,
特相等既已了知,诸法即得显现。巴利
Tesaṃ dāni pavakkhāmi, rūpānaṃ lakkhaṇādikaṃ; Lakkhaṇādīsu ñātesu, dhammā āvi bhavanti hi.
通相或自性,被认为是诸法的特相。
作用或成就,被解释为味。巴利
Sāmaññaṃ vā sabhāvo vā, dhammānaṃ lakkhaṇaṃ mataṃ; Kiccaṃ vā tassa sampatti, rasoti paridīpito.
或者,果就是现起,或者,那也是现起的方式。
而那个近因,就被称为足处。巴利
Phalaṃ vā paccupaṭṭhānaṃ, upaṭṭhānanayopi vā; Āsannakāraṇaṃ yaṃ tu, taṃ padaṭṭhānasaññitaṃ.
在这里,地界以坚硬为特相,以住立为作用,以领受为现起。水界以流动为特相,以增长为作用,以摄受为现起。火界以暖热为特相,以成熟为作用,以令柔软为现起。风界以支持为特相,以推动为作用,以运送为现起。还应知道,这里每一界都以其余三界为足处。巴利
Tattha kakkhaḷattalakkhaṇā pathavīdhātu, patiṭṭhānarasā, sampaṭicchanapaccupaṭṭhānā. Paggharaṇalakkhaṇā āpodhātu, upabrūhanarasā, saṅgahapaccupaṭṭhānā. Uṇhattalakkhaṇā tejodhātu, paripācanarasā, maddavānuppadānapaccupaṭṭhānā. Vitthambhanalakkhaṇā vāyodhātu, samudīraṇarasā, abhinīhārapaccupaṭṭhānā. Ekekāya cettha sesabhūtattayapadaṭṭhānāti veditabbā.
能看,所以叫眼;意思是它让色显现出来。巴利
Cakkhatīti cakkhu, rūpaṃ vibhāvetīti attho.
在这里,眼被说成两种,是按慧眼和肉眼的区别来分的。
其中,慧眼则有五种。巴利
Tattha cakkhu dvidhā vuttaṃ, paññāmaṃsappabhedato; Tattha paññāmayaṃ cakkhu, hoti pañcavidhaṃ pana.
佛、法、普、智、天诸眼,依名而称;
听我依次为你们宣说,当了知它们的种种差别。巴利
Buddhadhammasamantehi, ñāṇadibbehi nāmato; Yathānukkamato tesaṃ, nānattaṃ me nibodhatha.
了知诸心倾向与随眠,亦知诸根之胜劣差别;
世眼牟尼如是宣说,此智即名佛眼。巴利
Āsayānusaye ñāṇaṃ, indriyānaṃ paropare; Buddhacakkhunti niddiṭṭhaṃ, muninā lokacakkhunā.
下三品道中之智,名为法眼;
而一切知之智,应知为普眼。巴利
Heṭṭhāmaggattaye ñāṇaṃ, dhammacakkhunti saññitaṃ; Ñeyyaṃ samantacakkhunti, ñāṇaṃ sabbaññutā pana.
凡经中所谓“眼生起”者,即是智眼;
由证智心所生之慧,名为天眼。巴利
Yaṃ ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti, āgataṃ ñāṇacakkhu taṃ; Abhiññācittajā paññā, dibbacakkhunti vuccati.
肉眼也有两种,这是由资具(肉团)与净色(眼净色)两种来分的。
这里,“有资具”的,就是指安住在眼窝里的那个。巴利
Maṃsacakkhupi duvidhaṃ, sasambhārapasādato; Sasambhārañca nāmettha, akkhikūpe patiṭṭhitaṃ.
眼窝骨在下面,眉骨在上面;
两边是眼眶,里面是脑髓。巴利
Akkhikūpaṭṭhinā heṭṭhā, uddhañca bhamukaṭṭhinā; Ubhato akkhikūṭehi, matthaluṅgena antato.
在外以睫毛为界,而凡此者,
用筋腱绑在一起,就叫做肉团。巴利
Bahiddhā akkhilomehi, paricchinno ca yo pana; Nhārusuttena ābandho, maṃsapiṇḍo pavuccati.
尽此整个世间,如莲华瓣;
广博、宽阔、绀青,此眼如是了知。巴利
Sakalopi ca lokoyaṃ, kamalassa dalaṃ viya; Puthulaṃ vipulaṃ nīlaṃ, iti jānāti locanaṃ.
所谓“眼”并非彼物,彼者被称为其所依;
此则名为“具附属之眼”。巴利
Cakkhu nāma na taṃ hoti, vatthu tassāti vuccati; Idaṃ pana sasambhāra-cakkhunti paridīpitaṃ.
色、香、味、食素,
还有四种界。
存在、产生与形态,
生命也是如此。巴利
Vaṇṇo gandho raso ojā, Catasso cāpi dhātuyo; Bhāvasambhavasaṇṭhānaṃ, Jīvitāni tatheva ca.
身体的净色和眼睛的净色,
资粮有十四种。
如是,此亦依广说,
并及四种界。巴利
Kāyacakkhupasādāti , Sambhārā honti cuddasa; Tathā vitthārato cetaṃ, Catasso cāpi dhātuyo.
色、香、味、食素,
以及形相之生起;
这十种是由四种来源产生的,
它们有四十个。巴利
Vaṇṇo gandho raso ojā, Saṇṭhānasambhavo tathā; Dasete catusamuṭṭhānā, Cattālīsa bhavanti te.
眼净色、身净色,还有性色与命本身;
四十种色法以及四种,确实存在。巴利
Cakkhu kāyappasādo ca, bhāvo jīvitameva ca; Cattālīsañca rūpāni, cattāri tu bhavanti hi.
Imesaṃ pana rūpānaṃ, vasena paripiṇḍitaṃ; Idaṃ sambhāracakkhunti, paṇḍitehi pakāsitaṃ.
然而,在这里如果有谁有所依止,那束缚就是微小的。
不过,对于四大种来说,净色是由业产生的。巴利
Yo panettha sito atthi, paribandho parittako; Catunnaṃ pana bhūtānaṃ, pasādo kammasambhavo.
这被称为“净色眼”,是由五眼者所宣说的。
而这个就在那带有资具的眼中间。巴利
Idaṃ pasādacakkhunti, akkhātaṃ pañcacakkhunā; Tadetaṃ tassa majjhe tu, sasambhārassa cakkhuno.
白环周匝遍围绕,
或安住黑圆中央,或安住所见之圆——瞳仁。巴利
Setena maṇḍalenassa, parikkhittassa sabbaso; Kaṇhamaṇḍalamajjhe vā, niviṭṭhe diṭṭhamaṇḍale.
依执持等诸作用,及四种界;
既已受彼资助,复由时节与心等。巴利
Sandhāraṇādikiccāhi, dhātūhi ca catūhipi; Katūpakāraṃ hutvāna, utucittādinā pana.
那被支撑着的、由寿命做成护持的;
被颜色、香气、味道等色法所围绕。巴利
Upatthambhiyamānaṃ taṃ, āyunā katapālanaṃ; Vaṇṇagandharasādīhi, rūpehi parivāritaṃ.
成就眼识等的所依和门;
就像虱子头那么大的量,它就这样保持着。巴利
Cakkhuviññāṇakādīnaṃ, vatthudvārañca sādhayaṃ; Ūkāsirasamānena, pamāṇeneva tiṭṭhati.
“ 依靠眼净色,他随观诸色;
这个极其微细、极其细小,就像虱子的头一样。”巴利
‘‘Yena cakkhupasādena, rūpānimanupassati; Parittaṃ sukhumaṃ etaṃ, ūkāsirasamūpama’’nti.
在耳等处,这个道理也是一样的,智者应当知道。
这里我只讲一点点差别,接下来我会继续说明。巴利
Sotādīsu ca eseva, nayo ñeyyo vibhāvinā; Visesamattamevettha, pavakkhāmi ito paraṃ.
所谓“听”,就是耳。它位于长着细软薄毛、形状像指套的地方,由前面所说的那些界所造成,靠时节、心和食物维持,由寿命保护着,作为耳识等的依处和门而存在。巴利
Suṇātīti sotaṃ, taṃ tanutambalomācite aṅgulivedhakasaṇṭhāne padese vuttappakārāhi dhātūhi katūpakāraṃ utucittāhārehi upatthambhiyamānaṃ āyunā paripāliyamānaṃ sotaviññāṇādīnaṃ vatthudvārabhāvaṃ sādhayamānaṃ tiṭṭhati.
所谓“嗅”,就是鼻。它在鼻腔内部连同附属部分、形状像山羊蹄的那个部位,以刚才所说的方式存在着。巴利
Ghāyatīti ghānaṃ, taṃ sasambhāraghānabilassa anto ajapadasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
舌就是“尝”的意思;或者,舌就是“活命”的意思——因为它维系生命。它位于舌头中央上方、形状像莲瓣尖的那个部位,以之前所说的方式存在着。巴利
Sāyatīti jivhā, jīvitamavhāyatīti vā jivhā, sā sasambhārajivhāmajjhassa upari uppaladalaggasaṇṭhāne padese yathāvuttappakārā hutvā tiṭṭhati.
身体是种种污秽之物的来源。不过,只要这个身体里还有任何已执取为自我的色法,身净色就处处都存在,就像棉絮里的油分一样,以刚才所说的那种方式安住着。巴利
Kucchitānaṃ malānaṃ āyoti kāyo. Yāvatā pana imasmiṃ kāye upādinnakaṃ rūpaṃ atthi, sabbattha kāyapasādo kappāsapaṭale sneho viya yathāvuttappakāro hutvā tiṭṭhati.
在这里,我要说明它们的特相等:眼以想要看见为因、由业所生、以大种为依托的净色为特相,以取色境为作用,以作为眼识的依处为现起,以想要看见为因、由业所生的大种为足处。巴利
Ettha panetesaṃ lakkhaṇādīni pavakkhāmi – daṭṭhukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ cakkhu, rūpesu āviñchanarasaṃ, cakkhuviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, daṭṭhukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
耳的特相是想要听、以之为因、由业所生、以四大种为来源的净色;作用是取声境;现起是作为耳识的所依;足处是想要听、以之为因、由业所生的四大种。巴利
Sotukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ sotaṃ, saddesu āviñchanarasaṃ, sotaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, sotukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
鼻净色以想要嗅闻为因、由业所生、依大种而起,这是它的特相;它的作用是牵引香境;它表现为鼻识的依处;它的足处是想要嗅闻为因、由业所生的大种。巴利
Ghāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇaṃ ghānaṃ, gandhesu āviñchanarasaṃ, ghānaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, ghāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānaṃ.
舌头的特相是想要品尝、以之为因、由业所生的大种所形成的净色;作用是牵引味境;现起是作为舌识的依处;足处是想要品尝、以之为因、由业所生的大种。巴利
Sāyitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇājivhā , rasesu āviñchanarasā, jivhāviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhānā, sāyitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhānā.
身以想要触碰为因、由业所生、依大种而起的净色为特相,以在诸触境中牵引为作用,以作为身识的依处为现起,以想要触碰为因、由业所生的大种为足处。巴利
Phusitukāmatānidānakammasamuṭṭhānabhūtapasādalakkhaṇo kāyo, phoṭṭhabbesu āviñchanaraso, kāyaviññāṇassa ādhārabhāvapaccupaṭṭhāno, phusitukāmatānidānakammajabhūtapadaṭṭhāno.
眼之净色,乃火界偏胜诸大种所成;
其余(诸根之净色),则空、风、水、地偏胜诸大种所成。巴利
Tejādhikānaṃ bhūtānaṃ, pasādo pana cakkhuti; Ākāsānilatoyubbiadhikānaṃ tu sesakā.
那么,应该这样对他们说:“把经拿来。”
他们确实永远也见不到任何经典。巴利
Te panevaṃ tu vattabbā, ‘‘suttaṃ āharathā’’ti hi; Suttameva ca te addhā, na dakkhissanti kiñcipi.
诸大种若有差别,净色又怎么能存在呢?
因为诸大种平等时,净色确实得到了阐明。巴利
Visese sati bhūtānaṃ, pasādo hi kathaṃ bhave; Samānānaṃ hi bhūtānaṃ, pasādo paridīpito.
是故,对于作为所依的这四种,应当从一切方面
彻底舍弃对它们差别之相的分别构想。巴利
Tasmā nissayabhūtānaṃ, catunnaṃ sabbaso pana; Pahāyeva panetesaṃ, visesaparikappanaṃ.
应当知道,净色的差别是由业的差别造成的;
并非由大种的差别而有他们的差别。巴利
Ñeyyā kammavisesena, pasādānaṃ visesatā; Na hi bhūtavisesena, hoti tesaṃ visesatā.
就像这样,在这些当中,眼和耳是取未到达之境的。
不过,剩下的鼻等三种根,则是取已经到达的境界。巴利
Evametesu cakkhuñca, sotaṃ apattagāhakaṃ; Sesaṃ tu pana ghānādittayaṃ sampattagāhakaṃ.
色,就是“会变坏”的意思;当它发生变坏时,就显示出它已进入心里的状态,这就是它的含义。它的特相是撞击眼,作用是作为眼识对象的性质,现起是作为眼识的领域,足处是四大种。正如这个色法一样,一切所造色也都是如此。巴利
Rūpanti rūpayatīti rūpaṃ, vaṇṇavikāramāpajjamānaṃ hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetīti attho. Taṃ pana cakkhupaṭihananalakkhaṇaṃ, cakkhuviññāṇassa visayabhāvarasaṃ, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhānaṃ, catumahābhūtapadaṭṭhānaṃ. Yathā cetaṃ, tathā sabbānipi upādārūpānīti .
声音就是能发声,所以叫声音。它的特相是撞击耳,作用是成为耳识的对象,现起是作为耳识的所行境。巴利
Saddoti saddayatīti saddo, so pana sotapaṭihananalakkhaṇo, sotaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
所谓“味”,就是能让人尝到味道,所以叫味。它的特相是撞击舌头,作用是成为舌识的对象,现起是成为舌识的所行境。巴利
Rasoti rasanti tenāti raso, so jivhāpaṭihananalakkhaṇo, jivhāviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
香:它能散发自身的气味、显示自身,所以叫香。它的特相是被鼻撞击,作用是作为鼻识的对象,现起是作为所行境。巴利
Gandhoti attānaṃ gandhayati sūcayatīti gandho, so ghānapaṭihananalakkhaṇo, ghānaviññāṇassa visayabhāvaraso, tasseva gocarabhāvapaccupaṭṭhāno.
女根的意思是——巴利
Itthindriyanti –
这个女性身份是由业所造,在结生时就形成了。
而女性特征等这些,并不是根。巴利
Kammajo itthibhāvoyaṃ, paṭisandhisamuṭṭhito; Yañcetaṃ itthiliṅgādi, na tu taṃ indriyaṃ siyā.
而女性特征等则是唯依于女根。
它们只在转起时生起,不是在结生时。巴利
Itthindriyaṃ paṭicceva, itthiliṅgādayo pana; Pavatteyeva jāyante, na tāni paṭisandhiyaṃ.
它并不是眼所能识知的,而只是意所能识知的。
女性特征等,是眼所识的,或者不是。巴利
Na ca taṃ cakkhuviññeyyaṃ, manoviññeyyameva taṃ; Itthiliṅgādayo cakkhuviññeyyā honti vā na vā.
此理亦应知,余诸男性根;
初劫诸有情,二者之转起。巴利
Eseva ca nayo ñeyyo, sesepi purisindriye; Idaṃ paṭhamakappānaṃ, ubhayaṃ tu pavattiyaṃ.
应知“生起”:于结生之后生起;
于转起中亦生起,既生则于转起中流转。巴利
Samuṭṭhātīti viññeyyaṃ, parato paṭisandhiyaṃ; Pavattepi samuṭṭhāya, pavatte parivattati.
因为极大的恶业,男人的身份就会消失;
正是由于广大的善业,男性根才得以生起。巴利
Mahatā pāpakammena, purisattaṃ vinassati; Mahatā kusaleneva, jāyate purisindriyaṃ.
因为不善业太弱,女根就消失了;
因为善业微弱,才会生为女人身。巴利
Dubbalākusaleneva, itthiliṅgaṃ vinassati; Dubbaleneva puññena, itthibhāvo hi jāyate.
即使是二形者,也应当只有一根。
如果这样,第二征相就不存在了。巴利
Ubhatobyañjanassāpi , ekamevindriyaṃ siyā; Evaṃ sante abhāvo ca, dutiyabyañjanassa tu.
何故不存在不能成立?此非文字之因;
贪心与业为伴,斯乃彼之真因。巴利
Na cābhāvo siyā kasmā, na taṃ byañjanakāraṇaṃ; Tassa kammasahāyaṃ hi, rāgacittaṃ tu kāraṇaṃ.
现在要说明这两者的特相等。其中,女性根以女性状态为特相,以显示“这是女性”为作用,以作为女性特征、相貌、举止、仪态之因的方式现起。巴利
Ubhayassa panetassa lakkhaṇādīni vuccati. Tattha itthibhāvalakkhaṇaṃ itthindriyaṃ, ‘‘itthī’’ti pakāsanarasaṃ, itthiliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
男性根的特相是男性状态,作用是显示“这是男性”,现起方式是成为男性特征、男性相貌、男性举止、男性仪态的原因。巴利
Purisabhāvalakkhaṇaṃ purisindriyaṃ, ‘‘puriso’’ti pakāsanarasaṃ, purisaliṅganimittakuttākappānaṃ kāraṇabhāvapaccupaṭṭhānaṃ.
在解说命根时,此处应当说者:
关于无色命,也依所说方式而宣说彼。巴利
Jīvitindriyaniddese, vattabbaṃ yaṃ siyā idha; Arūpajīvite vutta-nayeneva ca taṃ vade.
命根的特相等应当这样理解:守护俱生色,这是它的特相;让它们持续运转,这是它的作用;让它们安住,这是它的现起;应当被维持的大种,是它的足处。巴利
Lakkhaṇādīni panassa evaṃ veditabbāni. Sahajarūpaparipālanalakkhaṇaṃ jīvitindriyaṃ, tesaṃ pavattanarasaṃ, tesameva ṭhapanapaccupaṭṭhānaṃ, yāpayitabbabhūtapadaṭṭhānanti.
所谓“所依”,就是心所依处。巴利
Vatthūti hadayavatthu.
意界与意识界,
于五蕴有中依之而转起;此即名为“所依”。巴利
Yaṃ nissāya manodhātu-manoviññāṇadhātuyo; Vattanti pañcavokāre, taṃ ‘‘vatthū’’ti pavuccati.
心所依处,以作为意界和意识界的依靠为特相,以支撑这些界为作用,以承载为现起。巴利
Manodhātumanoviññāṇadhātūnaṃ nissayalakkhaṇaṃ hadayavatthu, tāsañceva dhātūnaṃ ādhāraṇarasaṃ, ubbāhanapaccupaṭṭhānaṃ.
所谓食,就是段食。它能带来以食素为第八的色法,所以叫食。巴利
Āhāratāti kabaḷīkāro āhāro. Ojaṭṭhamakaṃ rūpaṃ āharatīti āhāro.
众生无论在何处,都靠这种养分来维持生命。
不过,这个则被称为“段食”。巴利
Yāya ojāya yāpenti, yattha yattha ca pāṇino; Ayaṃ tu ‘‘kabaḷīkāro, āhāro’’ti pavuccati.
饮食等东西,会把业所生的火带走;
不能仅凭自身守护生命。巴利
Annapānādikaṃ vatthu, aggiṃ harati kammajaṃ; Kevalaṃ na ca sakkoti, pāletuṃ jīvitaṃ pana.
食素能维持,却不能运送,也不能消化;
运送者亦能维持,二者俱能共同成办。巴利
Ojā sakkoti pāletuṃ, harituṃ na ca pācakaṃ; Haritumpi ca pāletuṃ, ubho sakkonti ekato.
从特相等方面来说,应当知道:段食的特相是食素,作用是带来色法,现起是支持,足处是做成团状后应当吞咽的食物。巴利
Lakkhaṇādito panassa ojālakkhaṇo kabaḷīkāro āhāro, rūpāharaṇaraso, upatthambhanapaccupaṭṭhāno, kabaḷaṃ katvā ajjhoharitabbavatthupadaṭṭhānoti veditabbo.
在解释身表时,人们用身体表达自己的心意,依于对身体的执取而取此(身),由此而了知心意,所以叫表。或者,它本身也是依于对身体的执取而被人了知的,所以也叫表。“以身体防护是好的,以语言防护是好的”这句话里所说的、属于动摇活动意义上的身体本身就是表,所以叫身表。因为通过身体的动作能让人知道意图,而且它本身也能这样被了知,所以通过身体来表知,就叫身表。巴利
Kāyaviññattiniddese kāyena attano bhāvaṃ viññāpentānaṃ kāyaggahaṇānusārena gahitāya etāya bhāvo viññāyatīti viññatti. Sayaṃ vā kāyaggahaṇānusārena viññāyatītipi viññatti. ‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro’’ti āgato copanasaṅkhāto kāyova viññatti kāyaviññatti. Kāyavipphandanena adhippāyaviññāpanahetuttā sayañca tathā viññeyyattā kāyena viññattītipi kāyaviññatti.
其中,俱生色法移动之因,
是心生风界之单一形态变动。巴利
Tattha yā sahajātassa, cittajāniladhātuyā; Rūpassa calane hetu, ekākāravikāratā.
这个叫做身表,它被认为是身门。
在这里,由思所成就的,则是依福德与非福德之力。巴利
Kāyaviññatti nāmāyaṃ, kāyadvāranti sā matā; Tattha yā cetanāsiddhā, puññāpuññavasā pana.
“ 身业”已被那位寻求利益的导师开示。
它的现起,也是在语门中生起的。巴利
Kāyakammanti niddiṭṭhā, satthunā sā hitesinā; Sampavatti panetissā, vacīdvārepi jāyate.
得助缘已,于单一转向心路之中;
由下方六种心,风界所生起。巴利
Labhitvā panupatthambhaṃ, ekāvajjanavīthiyaṃ; Heṭṭhāhi chahi cittehi, vāyodhātusamuṭṭhitaṃ.
由第七心,风界所起;
动摇俱生色,与表征俱,以自身。巴利
Sattamena tu cittena, vāyodhātusamuṭṭhitā; Cāleti sahajaṃ rūpaṃ, viññattisahitāttanā.
不过在解释语表时——巴利
Vacīviññattiniddese pana –
心生的缘,在于对所执取色的接触。
凡是行相的变化,都属于地界。巴利
Paccayo cittajātāya, upādinnakaghaṭṭane; Yo ākāravikāreko, ayaṃ pathavidhātuyā.
Vacīviññatti viññeyyā, saha saddavasā pana; Vacīdvāranti niddiṭṭhā, sāva sakyakulindunā.
声音不是由心产生的,除非有表的接触。
声音确实就是随着诸界的碰撞一起生起的。巴利
Saddo na cittajo atthi, vinā viññattighaṭṭanaṃ; Dhātusaṅghaṭṭaneneva, saha saddo hi jāyati.
由能令他知,及为所知境,是故名为表;
彼表之生起,在于二作者。巴利
Sā viññāpanato ceva, ayaṃ viññeyyatopi ca; Viññattīti siyā tassā, sambhavo kārakadvaye.
二种表色非由心生,不如八种色法由心生;
以彼为心生法之变异,故说彼为心生。巴利
Na viññattidvayaṃ aṭṭha, rūpāni viya cittajaṃ; Cittajānaṃ vikārattā, cittajanti pavuccati.
其中,身表的作用是表达意图,现起为身体动作的原因,近因是心等起的风界。同样,语表的作用是表达意图,现起为语音的原因,近因是心等起的地界。巴利
Tattha kāyaviññatti adhippāyapakāsanarasā, kāyavipphandanahetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānavāyodhātupadaṭṭhānā. Tathā vacīviññatti adhippāyapakāsanarasā, vacīghosassa hetubhāvapaccupaṭṭhānā, cittasamuṭṭhānapathavīdhātupadaṭṭhānā.
虚空并不是被割截出来的,它只是色法之间的空隙。
凡是色法的分界,就叫做虚空。巴利
Na kassatīti ākāso, rūpānaṃ vivaro pana; Yo rūpānaṃ paricchedo, svākāsoti pavuccati.
它以划分色法为特征,以显示色法的边界为作用,以色法的界限为显现,或者以没有接触的状态、间隙和空隙为显现,以已被划分的色法为近因。巴利
So rūpaparicchedalakkhaṇo, rūpapariyantapakāsanaraso, rūpamariyādapaccupaṭṭhāno, asamphuṭṭhabhāvachiddavivarabhāvapaccupaṭṭhāno vā, paricchinnarūpapadaṭṭhāno.
在解说色的轻快性等三法时——巴利
Rūpassa lahutādittayaniddese –
如前述方式,于色的轻快性等中;
智者应知,此三为色的变化。巴利
Heṭṭhā vuttanayeneva, rūpassa lahutādisu; Tisso rūpavikārāti, viññātabbā vibhāvinā.
此三者的次第与生起,
以无病之人、揉软之皮、炼净之金为喻。巴利
Etāsaṃ pana tissannaṃ, kamato ca pavattiyaṃ; Arogī madditaṃ cammaṃ, dhantahemaṃ nidassanaṃ.
不能造作(产生)业,但能造作(产生)轻快性等三种。
正是食等三者,它产生那(果),那(果)是由彼所生的三法。巴利
Kammaṃ kātuṃ na sakkoti, lahutādittayaṃ pana; Āhārādittayaṃyeva, taṃ karoti tato tijaṃ.
其中,色的轻快性以不迟钝为特征,以去除诸色的沉重为作用,以轻快转变性为显现,以轻快的色为近因。巴利
Tattha adandhatālakkhaṇā rūpassa lahutā, rūpānaṃ garubhāvavinodanarasā, lahuparivattitāpaccupaṭṭhānā, lahurūpapadaṭṭhānā.
色的柔软性,以不僵硬为特征,以消除诸色的僵硬为作用,以在一切动作中无障碍为显现,以柔软的色为近因。巴利
Athaddhatālakkhaṇā rūpassa mudutā, rūpānaṃ thaddhabhāvavinodanarasā, sabbakiriyāsu avirodhitāpaccupaṭṭhānā, mudurūpapadaṭṭhānā.
色的适业性,以随顺身体行为的适业性为特征,以去除不适业性为作用,以不羸弱的状态为显现,以适业色为近因。而这三者互不舍离。巴利
Sarīrakiriyānukūlakammaññatālakkhaṇā rūpassa kammaññatā, akammaññatāvinodanarasā, adubbalabhāvapaccupaṭṭhānā, kammaññatārūpapadaṭṭhānā. Etā pana tissopi na aññamaññaṃ vijahanti.
在解释“积集与相续”的部分——巴利
Upacayasantatiniddese –
凡是色的积聚,就被说成是“积集”。
它们的无间断性被称为相续。巴利
Rūpānamācayo yo hi, vutto upacayoti so; Anuppabandhatā tesaṃ, santatīti pavuccati.
就义而言,此二者皆被显示为生色;
或依行相之种种,或依所化者之故。巴利
Atthato ubhayampetaṃ, jātirūpanti dīpitaṃ; Vuttamākāranānattā, veneyyānaṃ vasena vā.
从特相等来说,色的积集以累积为特相,以让诸色从过去际浮现为作用,以交付为现起,或以圆满状态为现起,以已积集的色为所依。巴利
Lakkhaṇādito pana ācayalakkhaṇo rūpassa upacayo, pubbantato rūpānaṃ ummujjāpanaraso, niyyātanapaccupaṭṭhāno, paripuṇṇabhāvapaccupaṭṭhāno vā, upacitarūpapadaṭṭhāno.
色的相续,以相续为特相,以不间断地延续为作用,以不中断为显现,以不间断相续的色为直接原因。巴利
Pavattilakkhaṇā rūpassa santati, anuppabandhanarasā, anupacchedapaccupaṭṭhānā, anuppabandharūpapadaṭṭhānā.
在“老”的解说中,衰老就是老。巴利
Jarāniddese jīraṇaṃ jarā.
老有两种:明显的老和不明显的老。
在色法里是明显的,在无色法里则不明显。巴利
Duvidhāyaṃ jarā nāma, pākaṭāpākaṭāti ca; Pākaṭā rūpadhammesu, arūpesu apākaṭā.
色的老性,以色的成熟为特征,以引向坏灭为作用,虽然诸自性消失,却仍显现为不消失自性,就像谷物的陈旧一样,以正在成熟的色为直接原因。巴利
Rūpassa paripākatālakkhaṇā rūpassa jaratā, upanayanarasā, sabhāvānaṃ apagamepi nasabhāvāpagamapaccupaṭṭhānā vīhipurāṇabhāvo viya, paripaccamānarūpapadaṭṭhānā.
色的无常性,以坏灭为特征,以沉没为作用,以尽灭与衰灭为显现,以被正在坏灭的色为基础,应当这样了知。巴利
Paribhedalakkhaṇā rūpassa aniccatā, saṃsīdanarasā, khayavayapaccupaṭṭhānā, paribhijjamānarūpapadaṭṭhānāti veditabbāti.
如是应当知道二十四所造色。巴利
Evaṃ catuvīsati upādārūpāni veditabbāni.
四大种色有四种,所造色有二十四种。
二十八种色法,确实全都存在。巴利
Bhūtarūpāni cattāri, upādā catuvīsati; Aṭṭhavīsati rūpāni, sabbāneva bhavanti hi.
于诸色中,唯为令不迷惑而说彼:
谓和合、生起、所成,及有为。巴利
Imesu pana rūpesu, asammohatthameva taṃ; Samodhānaṃ samuṭṭhānaṃ, nipphannaṃ saṅkhatampi ca.
质问与回应,以及一种方式等道理;
我简要地讲,请听这个杂集。巴利
Codanaṃ parihārañca, nayamekavidhādikaṃ; Saṅkhepena pavakkhāmi, pakiṇṇakamidaṃ suṇa.
在这里,“汇合”指的就是这一切色法。从一切汇合的角度来说,共有二十八种:地界、水界、火界、风界、眼处……乃至老性、无常性。除了这些之外,再没有别的色法了。不过,有些主张“昏沉是色法”的人说:“确实存在所谓的昏沉色。”这些人应当被驳斥。因为像“你确实是牟尼、正觉者,你没有盖障”这样的话,以及“昏沉睡眠盖和无明盖是与盖相应的”这种“相应”的说法,还有《大论·发趣》中“以盖法为缘,盖法生起,非前生缘”等文句,即使在无色界中也说“以欲贪盖为缘,生起昏沉睡眠、掉举恶作、无明盖”——诸如此类的巴利经文都与他们的主张相违。因此,昏沉只是无色法。巴利
Tattha samodhānanti sabbameva idaṃ rūpaṃ sabbasamodhānato pathavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu cakkhāyatanaṃ…pe… jaratā aniccatāti aṭṭhavīsatividhaṃ ca hoti, ito aññaṃ rūpaṃ nāma natthi. Keci pana middhavādino ‘‘middharūpaṃ nāma atthī’’ti vadanti, te ‘‘addhā munīsi sambuddho, natthi nīvaraṇā tavā’’ti ca ‘‘thinamiddhanīvaraṇaṃ avijjānīvaraṇañca nīvaraṇasampayutta’’nti sampayuttavacanato ca mahāpakaraṇapaṭṭhāne ‘‘nīvaraṇaṃ dhammaṃ paṭicca nīvaraṇo dhammo uppajjati napurejātapaccayā’’ti arūpepi ‘‘kāmacchandanīvaraṇaṃ paṭicca thinamiddhauddhaccakukkuccāvijjānīvaraṇa’’nti evamādīhi pāḷīhi virujjhanato ca arūpameva middhanti paṭikkhipitabbā.
即使是在无色界,这个昏沉的生起也要从经典依据来理解;
智者在这里应当知道,它是无色的。巴利
Arūpepi panetassa, middhassuppatti pāṭhato; Niṭṭhametthāvagantabbā, arūpanti ca viññunā.
另一些人说:“与力色一起是二十九种色,与生起色一起是三十种,与生色一起是三十一种,与病色一起是三十二种色。”对这些人,也要指出这些色各自并不单独存在,从而加以驳斥。当风界被包含时,力色就已经被包含了,并没有另一种叫力色的色;水界就是生起色,积集与相续就是生色,老性、无常性等就是病色,并没有另一种叫病色的色。因此,色只有二十八种。巴利
Apare ‘‘balarūpena saddhiṃ ekūnatiṃsa, sambhavarūpena saddhiṃ tiṃsa, jātirūpena saddhiṃ ekatiṃsa, rogarūpena saddhiṃ dvattiṃsa rūpānī’’ti vadanti. Tepi tesaṃ visuṃ visuṃ abhāvaṃ dassetvā paṭikkhipitabbā. Vāyodhātuyā gahitāya balarūpaṃ gahitameva, aññaṃ balarūpaṃ nāma natthi. Āpodhātuyā sambhavarūpaṃ, upacayasantatīti jātirūpaṃ, jaratāaniccatādīhi rogarūpaṃ gahitaṃ, aññaṃ rogarūpaṃ nāma natthīti, tasmā aṭṭhavīsatividhāneva rūpānīti.
应当这样从和合的角度来了知。巴利
Evaṃ samodhānato veditabbānīti.
生起,是指色的四种生起:时节、心、食、业。巴利
Samuṭṭhānanti cattāri rūpasamuṭṭhānāni utucittāhārakammānīti.
业、时节、心和食,是色的因。
正是从这些(因)当中,诸色生起,而不是从别的什么。巴利
Kammaṃ utu ca cittañca, āhāro rūpahetuyo; Eteheva ca rūpāni, jāyanti na panaññato.
因此,有十一种单等起者。
八根、所依处,以及两种表色。巴利
Tasmā ekasamuṭṭhānā, ekādasa bhavanti hi; Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca.
八根和心所依处,完全是由业所生;
两种表色,大仙说为唯是心生。巴利
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, ekanteneva kammajā; Cittajaṃyeva viññatti-dvayaṃ vuttaṃ mahesinā.
声音由心和时节两者共同生起。
轻快性等三种,是由时节、食物和心所造作的。巴利
Cittena utunā ceva, saddo dvīhi samuṭṭhito; Utuāhāracittehi, lahutādittayaṃ kataṃ.
色、香、味、食素,
还有四种界。
相续、积聚与虚空,
十一种四因生色。巴利
Vaṇṇo gandho raso ojā, Catasso cāpi dhātuyo; Santatyupacayākāsā, Ekādasa catubbhavā.
一因所生十有一,
二因生者唯一种;三因所生则为三。
四因所生者被说为有十一种
这两者不是由任何谁生出来的。巴利
Ekādasekato jātā, Dvijekova tijā tayo; Catujekādasakkhātā, Dve na kenaci jāyare.
由业所生的色有二十种,由心所生的则有十七种。
由时节产生的有十五种,而从食物产生的则有十四种。巴利
Kammena vīsati rūpā, sattarasa tu cetasā; Utunā dasapañceva, cuddasāhārato pana.
此六十六种,依生起门而分;
加老与无常,即成六十八种。巴利
Chasaṭṭhi sabbānetāni, samuṭṭhānavibhāgato; Aṭṭhasaṭṭhi ca honteva, jaratāniccatāhi te.
衰老与无常,并不是由任何谁造成的;
如果它们也会生起,那只是因为已生者的成熟坏灭。巴利
Jaratāniccatā ceva, na kenaci samuṭṭhitā; Jātassa pākabhedattā, jāyeyyuṃ yadi tānipi.
若然,则彼等亦应有成熟之差别,实无也;
成熟者成熟,或坏灭者坏灭,然无坏灭,彼不存在。巴利
Evaṃ sante tu tesampi, pākabhedā siyuṃ na hi; Pāko paccati bhedo vā, na ca bhijjati natthi taṃ.
已生者变熟坏灭故,此二不生;
佛陀或于某处曾说“色之积集”。巴利
Jātassa pākabhedattā, dvayametaṃ na jāyati; Siyā katthaci buddhettha, ‘‘rūpassupacayo’’ti hi.
如言语所示,生与生起之名动相待;
熟亦如是成熟,破亦如是破裂。巴利
Vacanena yathā ‘‘jāti, jāyatī’’ti ca dīpitaṃ; Pākopi paccatevaṃ tu, bhedopi paribhijjatu.
生实不曾生,智者应如是知;
正在生起之法的产生,即被阐明为“生”。巴利
Na ceva jāyate jāti, iti ñeyyā vibhāvinā; Jāyamānassa dhammassa, nibbattīti pakāsitā.
此中,如“生”可能唯就某些法而言;
依彼为条件的言说,以及“产生”的共识。巴利
Tattha yathā siyā jāti, yesaṃ dhammānameva sā; Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
彼等如是而得,随异熟差别而得;
缘彼之施设言说,及生起之假名。巴利
Labhateva tathā tesaṃ, pākabhedā labbhanti te; Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ.
如是此二者,亦从业等而生;
彼等终不因异熟差别而得名言。巴利
Evaṃ idaṃ dvayañcāpi, hoti kammādisambhavaṃ; Na pākabhedā vohāraṃ, taṃ labhanti kadācipi.
为什么呢?因为能生诸缘不存在故。
在威力的刹那生起时,则是依“生”而获得。巴利
Kasmā hi janakānaṃ tu, paccayānamabhāvato; Ānubhāvakhaṇuppāde, jātiyā pana labbhati.
因此,他获得“生”之名,以及由彼缘所生之施设与生起之假名;
而不得其余二者。巴利
Tappaccayattavohāraṃ, abhinibbattisammutiṃ; Tasmā labhati jāti ca, labhatī netaradvayaṃ.
不能说它衰老,也不能说这两者坏灭;
在它发挥作用的那个刹那,诸缘并不存在。巴利
Jiyyatīti na vattabbaṃ, taṃ dvayaṃ bhijjatīti vā; Ānubhāvakhaṇe tassa, paccayānamabhāvato.
“ 无常、有为,这就是老死”,即使这样说;
如果已经说了“它生起”,那么你是否还这样想?巴利
‘‘Aniccaṃ saṅkhatañcetaṃ, jarāmaraṇa’’miccapi; Vuttattā jāyaticcetaṃ, atha maññasi ce tuvaṃ.
即使这样,也不应如此说,因为这只是方便说法的教导。
而诸法是无常的,同样地,从老与死来看也是如此。巴利
Evampi ca na vattabbaṃ, sā hi pariyāyadesanā; Aniccānaṃ tu dhammānaṃ, jarāmaraṇato tathā.
无常与有为如是所说,犹如诸表;
如果是这样,那么这三者,由于无生且完全地。巴利
Aniccaṃ saṅkhatañcāti, vuttaṃ viññattiyo viya; Yadi evaṃ tayametaṃ, ajātattā ca sabbathā.
如果说“不存在”,那就像空中的花,或者像常恒、无为一样;
那为什么这不是两个呢?因为它们是依着所依而说的。巴利
Natthīti ce khaṃpupphaṃva, niccaṃ vāsaṅkhataṃ viya; Nobhayaṃ panidaṃ kasmā, nissayāyattavuttito.
地等诸所依,以有故为有;
是故非如空花之无,然彼三者实有。巴利
Bhāve pathaviyādīnaṃ, nissayānaṃ tu bhāvato; Tasmā hi ca khaṃpupphaṃva, na natthi pana taṃ tayaṃ.
Yasmā pathaviyādīnaṃ, abhāvena ca labbhati; Tasmā na pana niccaṃ vā, nibbānaṃ viya taṃ tayaṃ.
在这里,“所造色”指的是十八种色法:四大种,以及眼、耳、鼻、舌、身、色、声、香、味、女根、男根、命根、段食、心所依处。其余十种则称为“非所造色”。巴利
Nipphannanti ettha cattāro mahābhūtā cakkhusotaghānajivhākāyarūpasaddagandharasaitthipurisajīvitindriyakabaḷīkārāhārahadayavatthūti aṭṭhārasa rūpāni nipphannāni nāma. Sesāni dasa anipphannāni nāma.
724 724. 十八种是所造色,剩下的是非所造色。巴利 注疏 2
724.
十八种是已造色,剩下的则是非已造色。
如果它们是非生起的,就应当是无为法。巴利
Aṭṭhārasa nipphannāni, anipphannāvasesakā; Yadi honti anipphannā, bhaveyyuṃ te asaṅkhatā.
而这些色法本身,由于变异的缘故,是无为的;
它们到底怎么会是已产生的且有为的呢?巴利
Tesameva ca rūpānaṃ, vikārattā asaṅkhatā; Kathaṃ nāma bhaveyyuṃ te, nipphannā ceva saṅkhatā.
应当这样理解:它是已成就的有为法。巴利
Evaṃ nipphannasaṅkhato veditabbo.
在这里呵责与回避——巴利
Codanāparihāranti ettha –
女性身份、男性身份、生命,以及出生;
同样地,身净也被说为“一切处”。巴利
Itthibhāvo pumattañca, jīvitaṃ sambhavopi ca; Tathā kāyappasādoti, sabbaṭṭhānāti vaṇṇitā.
倘若如是,诸法即堕混杂之失;
眼净色与身净色,遂生起为单一性。巴利
Evaṃ sante tu dhammānaṃ, hoti saṅkaradosatā; Cakkhukāyapasādānaṃ, ekattaṃ upapajjati.
然而,另一法不在另一法之中,从究竟义而言实无(他处住);
是故身根不与眼净色相杂。巴利
Aññaṃ pana ca aññasmiṃ, na catthi paramatthato; Tasmā kāyindriyaṃ cakkhu-pasādena na saṅkaraṃ.
然而,它们是以彼此不相离的方式生起的;
通达教理者不能说清它们处所之间的差别。巴利
Aññamaññāvinibbhogavasena tu pavattito; Tesaṃ ṭhānantaraṃ vattuṃ, na sakkā samayaññunā.
凡有非执取相续处,彼即在是处;
有身净色故,如是宣说。巴利
Yāvatā anupādinnasantānaṃ atthi tattha so; Atthi kāyapasādoti, tasmā evamudīritaṃ.
即使从相状等方面来看,也呈现出多样性。
五种颜色的旗帜,影子已成为譬喻。巴利
Lakkhaṇādivasenāpi, nānattaṃ samupāgataṃ; Dhajānaṃ pañcavaṇṇānaṃ, chāyā upamataṃ gatā.
是故,智者、知时者应了知:
诸法确实互相混杂,并非不存在。巴利
Tasmā hi pana dhammānaṃ, aññamaññaṃ vimissatā; Na hotevāti viññeyyā, viññunā samayaññunā.
应当这样理解:已成就与未成就的状态,以及诘问与解答。巴利
Evaṃ nipphannānipphannabhāvo, codanāparihāro ca veditabbo.
理趣为一种类别等等——巴利
Nayamekavidhādikanti –
世间、非因、有为、有漏,
及依缘而转——一切色法同属一类。巴利
Lokikattā nahetuttā, saṅkhatattā ca sāsavā; Sabbamekavidhaṃ rūpaṃ, paccayāyattavuttito.
内在的与外在的,以及根与非根;
微细和粗显,以及从已执取等角度分为两种。巴利
Ajjhattikabahiddhā ca, indriyānindriyāpi ca; Sukhumoḷārikā ceva, upādinnādito dvidhā.
眼处等,则是五种内在的。
剩下的二十三种,被称为外在的。巴利
Cakkhuāyatanādīni, pañca ajjhattikāni tu; Tevīsatividhaṃ sesaṃ, bāhiranti pavuccati.
眼根、耳根等这些根,诸根乃八种;
另外,还有二十种色,被称为非根。巴利
Cakkhusotindriyādīni, indriyāni panaṭṭha tu; Sesañca tu vīsaṃ rūpaṃ, anindriyamudīritaṃ.
Cakkhuāyatanādīni, nava phoṭṭhabbameva ca; Taṃ bārasavidhaṃ rūpaṃ, oḷārikamudīritaṃ.
其余的那些色,则是十六种细色。
业所生的色法是所执取的,非业所生的则不是。巴利
Sesāni pana rūpāni, sukhumāni tu soḷasa; Kammajaṃ tu upādinnaṃ, anupādinnamaññathā.
这样一来,就有两种。巴利
Evañca duvidhaṃ hoti.
另外,还可以按有见有对、无见有对、无见无对来分,也可以按业生、非业生、非业生非非业生来分,这样就有三种。其中,色处是有见有对;其余十一种粗色是无见有对;剩下十六种细色是无见无对。由业所生的,是业生,也就是八根和所依;由其他缘所生的,是非业生;不从任何因缘所生的,是非业生非非业生,也就是老性和无常性。这样就成了三种。巴利
Puna sanidassanasappaṭighaanidassanasappaṭigha- anidassanaappaṭighabhedato ca, kammajākammajanevakammajānākammajabhedato ca tividhaṃ. Tattha rūpāyatanaṃ sanidassanasappaṭighaṃ, ekādasavidhaṃ sesoḷārikarūpaṃ anidassanasappaṭighaṃ, sesaṃ soḷasavidhaṃ sukhumarūpaṃ anidassanaappaṭighaṃ. Kammato jātaṃ kammajaṃ, aṭṭhindriyāni, vatthu ca kammajaṃ, tadaññappaccayā jātaṃ akammajaṃ, nakutoci jātaṃ nevakammajānākammajaṃ jaratā aniccatā ca. Evaṃ tividhaṃ hoti.
再者,从所见、所闻、所觉、所知的方面,以及从“既是门也是所依、是门但不是所依、是所依但不是门、既不是门也不是所依”这样的区分,还有“既是门也是根、是门但不是根、是根但不是门、既不是门也不是根”这样的区分,以及“既是所依也是根、是根但不是所依、是所依但不是根、既不是根也不是所依”这样的区分,如此共有四种。巴利
Puna diṭṭhasutamutaviññātavasena ca, dvārañceva vatthu ca, dvārameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā na dvārañca, neva dvārañca na vatthu cāti evaṃ bhedato ca, dvārañcevindriyañca, dvāraṃyeva hutvā nevindriyañca, indriyameva hutvā na dvārañca, neva dvārañca nevindriyañcāti evaṃ bhedato ca, vatthu ceva indriyañca, indriyameva hutvā na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyañca, nevindriyaṃ na vatthu ceti evaṃ bhedato ca catubbidhaṃ.
在这里,所见就是色处,所闻就是声处,所觉就是香处、味处、触处这三处,所知就是剩下的眼处等五处,以及十六种细色。眼处等五处既是门,也是所依;两种表色只是门,不是所依;心所依处只是所依,不是门;其余一切色既不是门,也不是所依。在第三组中,只是根而不是门的是女根、男根、命根。这些只是根,不是门。其余的应当按紧邻的前一个四法组中所说的方法理解。在第四组中,第三项是就心所依处而说的,其余则和前面所说的一样。应当知道,这样就有四种。巴利
Tattha diṭṭhaṃ nāma rūpāyatanaṃ, sutaṃ nāma saddāyatanaṃ, mutaṃ nāma gandharasaphoṭṭhabbāyatanattayaṃ, viññātaṃ nāma avasesacakkhāyatanādipañcakaṃ, soḷasavidhaṃ sukhumarūpañca. Cakkhāyatanādipañcakaṃ dvārañceva vatthu ca, viññattidvayaṃ dvārameva hoti, na vatthu, hadayavatthu vatthumeva hoti, na dvāraṃ, sesaṃ sabbaṃ rūpaṃ neva dvāraṃ na vatthu ca. Tatiyacatukke indriyameva hutvā na dvāranti itthindriyapurisindriyajīvitindriyāni. Imāni hi indriyāneva honti, na dvārāni, sesamanantaracatukke vuttanayeneva veditabbaṃ. Catutthacatukke tatiyapadaṃ hadayavatthuṃ sandhāya vuttaṃ, sesaṃ vuttanayameva. Evaṃ catubbidhaṃ hotīti veditabbaṃ.
再者,从一生、二生、三生、四生、不从任何处生的区别来看,又可分为五种:既是门又是根和所依;只是门,不是根也不是所依;只是所依,不是根也不是门;只是根,不是所依也不是门;不是根、不是所依、也不是门。巴利
Puna ekajadvijatijacatujanakutocijātabhedato, dvārindriyaṃ vatthu ca, dvārameva hutvā nevindriyaṃ na vatthu ca, vatthumeva hutvā nevindriyaṃ na dvārañca, indriyameva hutvā na vatthu na dvārañca, nevindriyaṃ na vatthu na dvārañcāti evaṃ pabhedato pañcavidhaṃ.
八根、所依,以及两种表色;
十一种色,被称为“一生”。巴利
Aṭṭhindriyāni vatthuñca, viññattidvayameva ca; Ekādasavidhaṃ rūpaṃ, ekajanti pavuccati.
声有一种,名为二生;轻等三种,是为三生。
其余十一类者,宣说为四生。巴利
Saddo eko dvijo nāma, lahutādittayaṃ tijaṃ; Ekādasavidhaṃ sesaṃ, catujanti pakāsitaṃ.
老与无常,确实非从任何有而来;
眼等五者,既是门,亦是根与所依处。巴利
Jaratāniccatā ceva, nakutoci bhave pana; Cakkhādipañcakaṃ dvāraṃ, indriyaṃ vatthumeva ca.
两种表色是门,不是根,也不是所依;
心所依处只是所依,不是门,也不是根。巴利
Viññattīnaṃ dvayaṃ dvāraṃ, nevindriyaṃ na vatthu ca; Hadayavatthu vatthūva, na dvāraṃ nevindriyaṃ pana.
女根、男根、命根只是根,不是所依处,也不是门;其余的色法既不是根,也不是所依处,也不是门。应当知道,这样共有五种。巴利
Itthipurisajīvitindriyāni indriyameva na vatthu na dvārañca, sesaṃ pana rūpaṃ nevindriyaṃ na vatthu na dvāranti. Evaṃ pañcavidhanti veditabbaṃ.
另外,从业生、心生、时节生、食生、四生以及非从任何处生的区别来看,再按眼识所识、耳识所识、鼻识所识、舌识所识、身识所识、意识所识来分,色法有六种。巴利
Puna kammajacittajautucittajautucittāhārajacatujanakutocijātabhedato, cakkhuviññeyyasotaghānajivhākāyamanoviññeyyavasena chabbidhaṃ.
其中,八根和所依处都只是业所生;两种表色只是心所生;声音是时节和心所生;轻快性等三种只是时节、心和食所生;其余十一种称为四生;老性和无常性称为不从任何处生。在第二组六种分类中,眼所识的称为色处……中略……身所识的称为触处;意所识的称为其余五种粗色和十六种细色,共二十一种。这样就有六种。巴利
Tattha aṭṭhindriyāni vatthu ca kammajameva, viññattidvayaṃ cittajameva, saddo utucittajo, lahutādittayaṃ utucittāhārajameva, sesaṃ ekādasavidhaṃ catujaṃ nāma, jaratā aniccatā nakutocijātaṃ nāma. Dutiyachakke cakkhuviññeyyaṃ nāma cakkhuviññāṇena viññeyyaṃ rūpāyatanaṃ…pe… kāyaviññeyyaṃ nāma phoṭṭhabbāyatanaṃ, manoviññeyyaṃ nāma sesā pañca oḷārikā ca soḷasa sukhumarūpāni cāti ekavīsatividhaṃ hoti. Evaṃ chabbidhaṃ hoti.
另外,从六所依和无所依的区分来看,有七种:眼所识、耳所识、鼻所识、舌所识、身所识、意界所识、意识界所识。巴利
Puna chavatthuavatthubhedato ca, cakkhuviññeyyaṃ sotaghānajivhākāyaviññeyyaṃ manodhātuviññeyyaṃ manoviññāṇadhātuviññeyyanti sattavidhaṃ hoti.
其中,眼等五种所依加上心所依,共成六种所依;其余二十二种色则名为无所依——不过这是单就除去第二组七法这一情形而说的。如此,便成七种。巴利
Tattha cakkhādipañcavatthūni hadayavatthunā saddhiṃ cha vatthūni, sesaṃ bāvīsatividhaṃ rūpaṃ avatthu nāma, dutiyasattakamuttānameva. Evaṃ sattavidhaṃ hoti.
另外,按七门和无门来区分,共有八种。其中,眼门等五门,加上身表门和语表门,一共是七门;剩下的是无门。这样就成为八种。巴利
Puna sattadvārādvārabhedato aṭṭhavidhaṃ. Tattha cakkhudvārādīni pañca kāyaviññattivacīviññattidvārehi saddhiṃ satta dvārāni, sesamadvāranti evaṃ aṭṭhavidhaṃ hoti.
另外,按八根与非根的区别来分,有九种。巴利
Puna aṭṭhindriyānindriyabhedato pana navavidhaṃ.
另外,按新业生与非业生的区别,有十种。巴利
Puna navakammajākammajabhedato dasavidhaṃ.
另外,按处的类别来分,有十一种。巴利
Puna āyatanabhedato ekādasavidhaṃ.
应当知道,从诸有中色聚生起方式的差别来看,它是多种多样的。巴利
Bhavesu rūpakalāpapavattibhedato bahuvidhanti veditabbaṃ.
接下来我要讲的是,在欲有和色有这两种存在中,
诸色在结生与转起中的生起。巴利
Ito paraṃ pavakkhāmi, kāmarūpabhavadvaye; Uppattiṃ pana rūpānaṃ, paṭisandhipavattisu.
除地居天外诸天神,及地狱、焦渴饿鬼中,
前三生类皆非有,如是宣说。巴利
Bhummavajjesu devesu, niraye nijjhāmataṇhike; Yoniyo purimā tisso, na santīti viniddise.
其余三趣及地居天中,
四生亦皆有之;有智者应当如是了知。巴利
Sese gatittaye bhumma-devesupi ca yoniyo; Catasso ca bhavantīti, veditabbā vibhāvinā.
胎生有情结生刹那,
三十色法生起;此唯具自性之具身者。巴利
Gabbhaseyyakasattassa, paṭisandhikkhaṇe pana; Tiṃsa rūpāni jāyante, sabhāvasseva dehino.
Abhāvagabbhaseyyānaṃ, aṇḍajānañca vīsati; Bhavanti pana rūpāni, kāyavatthuvasena tu.
在这里,通过所取与未取,它们成为十一种。
这个道理也应该这样理解,在所有的十组当中也是如此。巴利
Gahitāgahaṇenettha, ekādasa bhavanti te; Eseva ca nayo ñeyyo, sabbesu dasakesupi.
与命根俱生之时,纯净八法聚成为九法;
是名命九法,如是宣说。巴利
Jīvitena yadā saddhiṃ, jāte suddhakamaṭṭhakaṃ; Jīvitanavakaṃ nāma, hotīti samudīritaṃ.
命九法聚与身净色合在一起,
这叫做身十法聚,应当善加修习受持。巴利
Jīvitanavakaṃ kāyapasādenekato siyā; Taṃ kāyadasakaṃ nāma, hotīti pariyāpuṭaṃ.
此理亦应如是知,性与所依俱相随;
智者更将眼等配,便明七种十法聚。巴利
Eseva ca nayo ñeyyo, saddhiṃ bhāvena vatthunā; Cakkhādīhi ca yojetvā, dasakā satta viññunā.
Opapātikasattānaṃ, manussesūpapattiyaṃ; Kāmāvacaradevānaṃ, niccaṃ rūpāni sattati.
眼、耳、鼻、舌、身以及所依处;
而所谓“性根(色)”,是依七种十法聚之力。巴利
Cakkhu sotañca ghānañca, jivhā kāyo ca vatthu ca; Bhāvo cāti hi sattannaṃ, dasakānaṃ vasā pana.
有色梵天神则依眼、耳、心所依处,
有三十法聚及一命九法聚。巴利
Brahmānaṃ rūpinaṃ cakkhu-sotavatthuvasā pana; Dasakāni ca tīṇeva, navakaṃ jīvitassa ca.
Catunnaṃ tu kalāpānaṃ, vasena pana rūpinaṃ; Cattālīseva rūpāni, ekūnāni bhavanti hi.
唯依命九法聚,宣说无想有情之生;
而在离生盲、耳聋、无鼻根者之非男非女中。巴利
Jīvitanavakeneva , asaññuppatti dīpitā; Jaccandhabadhirāghāna-rahite tu napuṃsake.
依处、身、舌之力,下者齐三十为限;
最胜与最下之间,随其相应而分别。巴利
Vatthuno kāyajivhānaṃ, vasā tiṃsāvakaṃsato; Ukkaṃsassāvakaṃsassa, antare anurūpato.
以具足色法之力,而对于诸众生。
而诸色的生起,智者应当了知。巴利
Paripuṇṇānaṃ rūpānaṃ, vasena pana pāṇinaṃ; Rūpānaṃ tu samuppatti, veditabbā vibhāvinā.
欲界有情身中,色法有二十七;
因不俱起,男女二性根中唯随一现前。巴利
Sattavīsati rūpāni, kāmāvacaradehino; Appavattanato honti, dvinnaṃ bhāvānamekato.
鼻子、舌头和身体,还有两种性根也是如此;
不过,对于有色质的梵天神来说,这五种色并不存在。巴利
Ghānaṃ jivhā ca kāyo ca, tathā bhāvadvayampi ca; Brahmānaṃ pana rūpīnaṃ, pañca rūpā na vijjare.
在欲界有四种相续,在色界中有三种相续;
在无想有情中,有两个相续;在外,有一个相续。巴利
Catusantati kāmasmiṃ, rūpe honti tisantati; Dvisantati asaññesu, bahiddhā ekasantati.
而一切众生的色正在生起时,
最初生起的,确实只由业产生,这一点毫无疑问。巴利
Rūpaṃ nibbattamānaṃ tu, sabbesaṃ pana pāṇinaṃ; Paṭhamaṃ kammatoyeva, nibbattati na saṃsayo.
对于胎生的众生,在结生的那一刹那;
而它们确实就在结生心生起的那一刻生起。巴利
Gabbhaseyyakasattānaṃ, paṭisandhikkhaṇe pana; Tañca kho sandhicittassa, uppādeyeva jāyare.
就像它生起的时候,三十种色法生起一样;
就像在生起时那样,在住和灭的阶段,也各自生起三十种色法。巴利
Yatheva tassa uppāde, tiṃsa rūpāni jāyare; Tatheva ṭhitibhaṅgesu, tiṃsa tiṃseva jāyare.
此一切色,名为色蕴;
无常、不坚、无我,唯是苦蕴。巴利
Sabbānetāni rūpāni, rūpakkhandhoti saññito; Anicco addhuvonattā, dukkhakkhandhova kevalo.
把色看作病、看作疮,看作外来的东西,看作会坏灭的。
看清了色是苦,就该对诸色去除欲贪。巴利
Rogato gaṇḍato rūpaṃ, parato ca palokato; Disvāna dukkhato rūpaṃ, rūpe chandaṃ virājaye.
凡欲通达三藏法义者,
应知法将所圆满者。
欲求利益之比丘,
应于此恭敬、正确地修学。巴利
Gantuṃ panicche piṭakebhidhamme, Yo dhammasenāpatinā samattaṃ; Hitatthinā tena ca bhikkhunāyaṃ, Sakkacca sammā pana sikkhitabbo.